Tamara de Lempicka nın İzinden Moda

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Tamara de Lempicka nın İzinden Moda"

Transkript

1 Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Received/Geliş: 20/04/2017 Accepted/Kabul: 30/08/2017 Nihan AKDEMİR Öz Tarihsel süreç içerisinde moda ve sanatın ilişkisine baktığımızda farklı ortam ve durumlarda bir araya gelebildiklerini görebilmekteyiz. Edebiyatta bir giysiyi tasvir etmek, anlatımının ve hikâyesinin tamamlayıcısı olabilir. Sahne sanatlarında giysi ve moda, kostüme dönüşerek görsel anlatımın destekçisi, bütünleyicisi olabilir. Ressamın tuvalindeki giysi dönemin modası hakkında oldukça önemli bilgileri barındırabilir. Sanat modaya, moda da sanata ilham verebilir. Modanın ve sanatın etkileşiminin sorunsuz birleşimini ressam Tamara de Lempicka'nın çalışmalarında ve O nun çalışmalarından ilham alan moda alanında da görebilmekteyiz. Art Deco ile anılan sanatçıların önde gelenlerinden, her dönem ilgi görmeyi başaran ve ikon olarak gösterilen nadir kadın sanatçılardan biri olan Lempicka nın kadın kimliği, eserleri üzerinden dönemin modasının okunabilmesi ve eserlerinin modaya etkisi üzerine yapılan bu araştırma; sanat, kadın ve moda arasındaki ilişkiyi örnekler üzerinden destekleyerek açıklamaya çalışmaktadır. Aynı dönemlere ait fotoğraflar üzerinden de elde edilen bulgular ressamın eserleri ile dönemin moda stilinin örtüştüğünü göstermiştir. Ayrıca tasarımcıların koleksiyonlarında yer alan giysiler ve moda fotoğrafçılarının çalışmaları Lempicka nın stilinin moda alanına etkisi üzerine elde edilen bulgular arasında yer almıştır. Araştırmanın sonucu, Tamara De Lmpicka ve moda arasında hem döneme ışık tutma hem de ilham bağlamlarında ilişki olduğunu göstermiştir. Anahtar kelimeler: Tamara De Lempicka, Sanat, Kadın, Moda Yrd. Doç., İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, 177

2 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Fashion From Tamara de Lempicka's Track Abstract When we look at the relationship between fashion and art in the historical process, we can see that they can come together in different environments and situations. Describing a garment in literature may be complement of narrative and story. In performing arts, clothing and fashion can become,complementary to visual expression by transforming into costumes. The clothes on the artist's canvas can hold considerable information about the fashion of the period. Art can give an inspiration to the fashion and also fashion can ben give an inspiration to the art. We can see the seamless integration of the interaction of fashion and art in the work of painter Tamara de Lempicka and we can also see it in the field of fashion inspired by her art. Tamara is one of the leading artists of Art Deco, one of the rare female artists who have achieved success in every period and are shown as icons. This research includes Lempicka's female identity, the readability of the era's fashion through its works, and the influence of her works on fashion. The relationship between art, women and fashion has been tried to be explained by supporting them through examples. The result showed that there is a relation between Tamara De Lempicka and fashion in the context of both in terms of turnaround and inspiration. Keywords: Tamara De Lempicka, Art, Woman, Fashion 178

3 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Giriş Toplum kadın ve erkeğe farklı görev ve davranışlar yüklerken, bazı bireyler kendilerini bu yüklemelerin dışında tutmaktadırlar. Bu dışta tutuş eğer ki bir kadına ve bir sanatçıya ait ise Lempicka gibi ikonlaşmaya uzanan bir serüven niteliğine dönüşmektedir. Bu araştırmanın amacı ikon olmuş bir kadın sanatçının eserlerine resim gözüyle bakmanın, eserlerinin resimsel değerlerin incelenmesinin ötesinde, o eserlere disiplinler arası bir bakış açısıyla yaklaşabilmektir. Disiplinler arası bakış açısıyla yaklaşıldığı takdirde bir eserden daha zengin veriler elde edilebilir. Sanat yapıtları genellikle içinde bulunduğu dönemin koşullarından bağımsız olmamışlardır. Bu koşulların izlerinin moda ve toplum içerisinde kadının görüntüsü bağlamlarında incelenmesi araştırmanın içeriğini oluşturmaktadır. Bu bağlamlarda da Lempicka nın eserleri moda disiplini açısından ele alındığı takdirde dönemin giyim özellikleri okunabilir mi sorusuna cevap aranmıştır. Literatür ve doküman incelemesi yoluyla görsel veriler toplanmıştır. Böylelikle kendi dönemi içinde radikal tercihler yaparak radikal bir hayat yaşayabilen bir kadın sanatçının gözünden tuvale yansıyan dönemin kadınlarına ait veriler elde edilmiştir. Lempicka nın eserlerine giysi ve moda alanından bakıldığında moda tarihinin resmedilmiş görüntüsüne ulaşılabilmektedir. Çalışma, modanın ve moda tarihinin resim ile ilişkisi bağlamında ve ayrıca disiplinler arası ilişkilerin öneminin vurgulanması bağlamında önem taşımaktadır. Lempicka nın Hayatı Tamara De Lempicka (Maria Górska), 16 Mayıs 1898 tarihinde Varşova, Polonya da dünyaya gelmiştir. Anne ve babasının 1912 yılında boşanmalarının akabinde teyzesi Stephanie nin yanında St.Petersburg da yaşamaya başlayan Lempicka, lüks ve zenginliği keşfederek gelecekte hayatının nasıl olması gerektiğine karar vermiştir. Bu durum ilerleyen yıllarda çizeceği modern, güçlü, kişilikli kadın imajının da temelini oluşturmuştur (Wróblewska, 2010). Resim 1. Tamara De Lempicka 179

4 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda 1916 yılında henüz 18 yaşındayken St.Petersburg da avukat Tadeusz Lempicki ile evlenmiştir ve bir kızı olmuştur. Eşi ile birlikte 1917 yılında Danimarka ya ve İngiltere ye 1918 yılında ise Paris e yerleşmişlerdir (Néret, 2007: 78). Lempicka Fransız topraklarına ayak basmaya başladığı andan itibaren hem mesleki hem de sosyal olarak ilerlemiştir. Academie de la Grande Chaumiere de sanat eğitimine başlayan Lempicka, ünlü Fransız ressamlar Maurice Denis ve André Lhote atölyelerinde çalışmış ve kısa süre sonra resimlerini yerel salonlarda ve galerilerde sergilemeye, satmaya başlamıştır. 1925'te Milan'da ilk kişisel sergisini açmıştır. Avant-garde yazarlar Cocteau, Gabriele d'annunzio ve Marinetti O nun yeni arkadaşları ve tanıdıkları arasında yer almıştır. 1920'lerin ortalarında Amerikan göçmen Nathalie Barney'nin edebi salonlarına katıldığı gibi seçkin ve sosyal olarak ilerleyen bir Paris sanat çevresi üyesi olmuştur. Lempicka nın yaşadığı bohem hayat ve sansasyonel ilişkiler evliliğinin 1928 yılında sonlanmasına sebep olmuştur (Bırnbaum, 2012). Resim 2 Tamara ve ilk eşi Tadeusz de Lempicki. Cannes, 1928 Çalışmaları, Jean Auguste Dominique Ingres in modern telaffuzu olarak düşünülen Lempicka, 1927 de ilk ödülünü Exposition Internationale des Beaux Arts in Bordeaux (Bordo Güzel Sanatlar Fuarı), Fransa da Resim 4 te yer alan eseri, Kizette on the Balcony (Balkondaki Kizette) ile kazanmıştır (Néret, 2007: 79). Resim 3 Resim 4 Kizette ve Tamara de Lempicka, Paris, Balkondaki Kizette, T.Ü.Y.B. 130 x 81 cm,

5 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s De Lempicka 1931 yılında Société des Femmes Artistes Modernes (Modern Kadın Sanatçılar Derneği) adındaki gruba katılmıştır. Heykeltıraşlardan ressamlara birçok kadın sanatçı, modern kadının tasviriyle ilgilenmiş ve FAM yıllık grup sergileri düzenlemiştir (Bırnbaum, 2012) yılında Amerika serüveni başlamış, 1933 yılında Baron Raoul Kuffner ile evlenmiş ve Hollywood a taşınmıştır yılında Lempicka ve Kuffner Beverly Hills e, 1943 te ise New York a yerleşmişlerdir de Kuffner in kalp krizinden ölümünün ardından Lempicka Teksas a yerleşmiştir yılında kızıyla beraber Meksika ya taşınmıştır. 18 Mart 1980 de Meksika da 82 yaşında uykusunda vefat etmiştir (Wróblewska, 2010). Resim 5. Kuffner Tamara, Venedik, 1962 Lempicka, Art Deco ve Sanat Büyük ölçüde 1920 li ve 1930 lu yıllarda etkinlik göstermiş, modern ve dekoratif sanatların bir karışımı olan, adını 1925 yılında Paris te düzenlenen uluslararası sergiden almış bir akım olan Art Deco, biçimsel olarak Kübizmin, Konstrüktivizmin ve Fütürizmin soyutlama anlayışına sahip, nesneleri belli bir dinamizmin içinde yansıtmayı amaçlayan yaklaşımlarını taşımaktadır. Bu durum Art Deco da sıklıkla görülen stilize edilmiş nesnelerdeki çizgisel ve geometrik biçimlerinde kaynağı olmuştur (Şen, 2011). Art Deco nun sade yalın çizgileri, stilize edilmiş formları, arka planda parlak ve canlı kent görünümleri, Lempicka nın sanatının temel üslubu, önemli ilham detayları ve O nun Art Deco sanatçısı olarak anılmasının de nedeni olmuştur (Kerr, 2012: 23-24). Aynı zamanda portre sanatçısı olarak da anılan Lempicka; film yıldızlarının, dansçıların, yüksek sosyeteye mensup kişilerin, politikacıların kısacası döneminin popüler kimliklerinin portrelerini sıklıkla çalışmıştır. Bu eserlerinde hâkim olan stil ise Art Deco nun güçlü bir o kadar da naif çizgileri olmuştur. 181

6 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda 1928 yılında ilk eşinden boşandıktan sonra yoğun sanat çalışmalarından ve sosyal yaşamından dolayı kızını yatılı okula göndermesinin akabinde 1929 yılında yaptığı Self- Portrait in Green Bugatti (Yeşil Bugatti de Otoportre) belki de yeni keşfedilen, aile yükümlülüklerinden sıyrılan özgürlüğün de sembolik bir yansıması olmuştur. Modernizmin tarihindeki bu ikonik görüntüde sanatçı, şık bir yarış başlığı, deri eldivenleri ve gri eşarbı ile parlak yeşil pahalı bir arabanın direksiyonundadır. Yeşil Bugatti de Otoportre Parisli modern kadının ortaya çıkışını görsel olarak anlatmaktadır. Burada kendi kaderini kontrol edebilen güzel, güçlü ve özgür kadın imajı vardır. Bu kadın; stil sahibi, özgüveni oldukça yüksek, arabaları seven, şık hatta göz kamaştırıcı olarak resmedilmiştir. Lempicka burada belirli bir iddiayla uğraşmaktadır. İmgelemiyle kadın modernliğinin en gerçek, erişilemeyen servetini ve gücünü tasavvur etmektedir. Bu resmin görünür biçimde özgürleşmiş ve ekonomik açıdan bağımsız kadınları, yeni bir sosyal ve edebi kategori olarak özetlediği düşünüldüğünden dolayı, 1970 lerde Feminizmin de sembolü olmuştur (Bırnbaum, 2012). Tamara bu otoportre eseri için Ben her zaman araba gibi pahalı, stil sahibi ve göz alıcıyım, araba da benim gibi demiştir (Dolmacı, 2011, Néret, 2007: 7 ). Resim 6. Yeşil Bugatti de Otoportre, tahta panel üzerine yağlı boya, 35x27 cm, 1929 Lempicka bu çalışmasında kendi yüz özelliklerini manken benzeri olarak tasvir etmiştir. Büyük gözler ve buğulu hülyalı bakışlar, ince kaşlar, düz burun ve parlak kırmızı dudaklar ile 182

7 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s görünümünü, dönemin moda reklamcılığına özgü modern kadınlık ile desteklemiştir. Uçuşan gri eşarbı ise belki de özgürlüğün destekleyicisi olarak resmin içinde var olmuştur. Kendisini sürücü koltuğunda resmetmesi ise, elit kadın imajı ile toplumda değişen kültürü, tüketim toplumu içerisinde ki kadın imajı arasındaki bağlamı vurgulamak için de olabilir. Kaynaklara göre Yeşil Bugatti de Otoportre nin asıl hikâyesi ise, popüler Alman moda dergisi Die Dame'nin editörünün neredeyse boşanmış olan Lempicka'ı Monte Carlo'da tatil yaparken aslında sarı bir Renault ile görmesiyle başlamıştır. Editör gördüğü manzaradan çok etkilenmiştir ve Lempicka dan derginin kapağı için böyle bir resim yapmasını istemiştir. Bu rastlantı üzerine ortaya çıkan Yeşil Bugatti de Otoportre modern kadın tiplemesi için bir ikon haline gelmiştir (Bırnbaum, 2012). Moda ve Tamara İlişkisi Tamara nın sanat ve imaj olarak yükselişe geçtiği dönem özellikle 1920 lerin ikinci yarısı olmuştur. Roaring Twenties (Kükreyen Yirmiler) olarak tarihte yer bulan bu dönem, savaş sonrası buhranın yerini eğlencenin ve sosyal hayatın zenginliğinin aldığı bir periyoddur (Kerr, 2012: 26). Kadınların erkeklerle bir arada sosyalleştiği, kulüplerde dans ettiği, içeride ve dışarıda sosyal aktivitelerde bulunduğu Kükreyen Yirmiler, Paris te bohem hayatını sürdüren Lempicka nın çalışmalarında da sıklıkla yer bulmuştur. Kükreyen yirmiler, Caz Çağı (Jazz Age) dönemi, bu dönemin kadınları ve bu kadınların kıyafetleri modernist yaklaşımla güçlü bir şekilde Lempicka nın tuvallerinde de ifade bulmuştur. Görsel kültürün bir parçası olarak moda, genellikle çizimler, resimler ve fotoğraflar aracılığı ile incelenmiştir (Kavamura, 2016: 37-38). Wilson ın da (1985: 48) bahsettiği gibi; geleneksel olarak, moda ya da giyim incelemeleri, sanat tarihinin bir dalı olagelmiş ve onun detaylara dikkat etme yöntemini izlemiştir. Mobilya, seramik, resim gibi alanlardaki araştırmalarıyla karşılaştırmalı olarak kostümün doğru tarihlenmesi konusunda çalışmıştır. Bu bilgilerin ışığında Lempicka nın eserlerine bakıldığında ise dönemin modası karşımıza çıkmaktadır. Örneğin Resim 7 de sol tarafta Lempicka ya ait Irene and Her Sister (Irene ve kız kardeşi) isimli çalışma, sağ tarafta ise aynı döneme ait bir fotoğraf yer almaktadır. İlk bakışta da fark edilebildiği üzere aralarındaki benzerlik etkileyicidir. Elbiselerin boyları dizin hemen altındadır ki bu moda tarihinde 1920 lerde görülen en belirgin etek boyudur. Kayık yaka şeklini hem tuvalde hem de fotoğrafta görebilmekteyiz. Elbisenin önünde yer alan toplama detayı ise her iki görselde de fark edilebilmektedir. 183

8 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Resim 7. Soldaki Irene ve kız kardeşi, TÜYB, 146x89 cm, 1925 Sağdaki aynı döneme ait fotoğraf, 1925 Resim 8 de solda Lempicka nın Sharing Secrets (Sırları Paylaşmak) isimli 1928 yılına ait çalışması yer almaktadır. Ortadaki ve sağdaki fotoğraflar ise yaklaşık olarak aynı dönemlere aittir. Lempicka nın çalışmasında da yer bulan inci kolye, karşılaştırma yaptığımız döneme ait iki fotoğrafta da yer almaktadır lerin en önemli moda tasarımcılarından Coco Chanel ile popülerlik kazanan bu inci kolyeler dönemin önemli göstergesi şeklindedir. Son derece tarz sahibi sadeliği olan kıyafetleri tamamlamak için metal düğme, zincirli çantalar ve takılardan yararlanan Chanel in en sevdiği parçalar gerçekleriyle karıştırarak kullandığı yapay inciler olmuştur (Özen. 2013:249). Ayrıca bu dönemde kadınlar, 1922 yılına damgasını vuran Victor Margueritte nın romanı La Garçonne karakteri gibi olmaya çalışmışlardır ve Eton modeli /boyish cut olarak ifade edilen kısa kestirilmiş saçlarını çan biçimli şapkalarla tamamlamışlardır (Özen. 2013: 255). Yirmilerle adeta özdeşleşen bu küçük şapkaların ve kısa kesimli saç modelinin yansımasını Lempicka nın tuvalinde de görebilmekteyiz. Resim 8. Soldaki Sırları Paylaşmak, TÜYB, 46x38 cm, 1928 Ortadaki ve sağdaki o döneme ait fotoğraflar 184

9 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Bu dönemlerde meydana gelen toplumsal ve ekonomik değişikliklerin ve gelişimlerin etkisi sosyal aktivitelerine de yansımıştır. Tenis oynayan, gemi seyahatlerine çıkan özgürleşen kadınlar sahneye çıkmıştır (Watson: 2008: 35-36). Modern kadının görüntüsünü belirleyen temel unsur spor için terimine karşılık gelen Fransızca pour le sport sözcüğüdür (Özen, 2013: 255). Fiziksel aktiviteler için geliştirilmiş olan kıyafetler moda üzerinde iz bırakırken, Resim 9 a baktığımız zaman tenis sporuyla ilgilenen ve buna uygun kıyafetler içerisinde kadınlar görmekteyiz yılında Chanel in Normandiya sahilinde giydiği örgü kazağın dikkat çekmesinden sonra oldukça popüler olan ve 1920 lere damgasını vuran örgü kıyafetler aktif ve modern kadınlar için vazgeçilmez olmuştur (Özen. 2013:250). Spor sonrası veya öncesi jumper denilen örgü hırkaların omuz üzerinden atılarak boyun bölgesinde bağlanması ise sportif görünümün vazgeçilmez parçası haline gelmiştir. Bu detaya Lempicka nın Portrait of Arlette Boucard (Arlette Boucard ın Portresi) isimli eserinde rastlayabiliyoruz. Resim 9. Solda döneme ait fotoğraf ve detay, sağ tarafta Lempicka nın Arlette Boucard ın Portresi isimli 1928 yılına ait çalışması, TÜYB, 70x130cm 1920 lerin modern kadını; şıklığını ve stilini bozmadan rahat giyinebilen sportif faaliyetlerde bulunarak tarihe sporty girls (Sportif Kızlar) olarak geçen kadınlardır (Kerr: 2012: 23-30). Lempicka nın eserlerinde giysilerin dışında dönemin bu sportif ruhunu da oldukça hissedebildiğimizin bir göstergesi olan Saint Moritz adlı eserde (Resim 10) kış sporlarıyla ilgilenen kadını görmekteyiz. Bu resmin yanında yer alan döneme ait fotoğrafta kayak yapan kadınlar yer almaktadır. Bu sporda tercih edilen balıkçı yaka kazaklara Lempicka nın eserinde yer verdiğini söylemek yanlış olmayacaktır. 185

10 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Resim 10 Saint Moritz, ahşap panel üzerine yağlı boya, 35x27 cm, Sağda döneme ait fotoğraf ve detayı Flapper (uçuşan, yırtıcı) akımının dönemi olan 1920 lerde dans, sosyal yaşantının eğlencenin oldukça önemli bir parçasıdır (Kerr, 2012: 33). Flappers (yırtıcı kız) olarak adlandırılan dans eden kadınlar Lempicka nın çalışmasının konusu olmuştur. Resim 11 de The Pink Shirt II (Pembe Bluz II ) adlı çalışması ve onun yanında eş dönemli bir fotoğraf yer almaktadır. Bluzun askı ve ön detaylarının iki görüntüde de örtüştüğü görülmektedir. Resim 12 de de dönemi damgasını vuran yırtıcı kızların hem tuvalde hem de dönemin ünlü dansçısı Jackson nın fotoğrafında görmekteyiz. Elbiselerin biçimleri özellikle boyları ve taşıdıkları ruh itibariyle benzerlikleri bu dönemin Lempicka nın çalışmasındaki yansıması açısından dikkate alındığında önemli olduğu söylenebilir. Resim 11. Pembe Bluz II, Ahşap panel üzerine yağlı boya, Sağda döneme ait fotoğraf. 186

11 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Resim 12. Nana de Herrera, TÜYB, 121 x 64 cm, Sağda Bee Jackson, 1920ler Resim 13 de Portrait of Mrs. Allan Bott (Bayan Allan Bott un Portresi) isimli çalışma ile yanındaki fotoğraf karşılaştırıldığında elbiselerin biçimsel benzerliğinin son derece örtüştüğü dikkat çekmektedir. Fotoğrafın siyah beyaz olması sebebiyle renk konusunda bir benzerlik olup olmadığı soru işareti taşısa dahi kuyruklu etek ve ince ip askılı elbiseler dönemi oldukça yansıtmaktadır. Resim 13. Bayan Allan Bott un Portresi, TÜYB, 162 x 97 cm, 1930 Dönemin kadın modasını okuyabildiğimiz eserlerinin dışında Lempicka nın bizzat kendisinin ve O nun çalışmalarının sanat ve moda ile ilişkisi günümüz de devam etmektedir. Resim 14 de yer alan İspanyol moda fotoğrafçısı Eugenio Recuenco nun Like a Painting (Resim Gibi) adlı fotoğraf serisinde her bir karede Lempicka nın tablolarındaki kadınların adeta yeniden canlanmış olduğunu düşünebiliriz. Lempicka nın Art Deco Mimari ye dayalı metaforik nitelikler taşıyan ve resme derinlik katan tipik arka plan çalışmaları, fotoğraf sanatçısı Recuenco nun fotoğraflarında da fon olarak dikkat çekmektedir. 187

12 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Bu noktada sanatçının fotoğraflarıyla tabloları taklit ettiği de düşünülebilir. Fakat bu benzerliğini taklit bağlamında değerlendirmek yerine, Koenig in görüşüne yer veren Kawamura nın (2016: 58) taklidimizin öznesi ile bağlantılarımız taklidi destekler. Başlıca etkenler taklit ettiğimiz kişinin bilgeliğine ya da konumuna duyulan sempati, hayranlık, saygı olabilir. Yine de taklit eden ve taklit edilen arasında belirli bir ilişkinin olması var olması gerekir şeklindeki yaklaşım çerçevesinde, Recuenco nun Tamara ya ve O nun eserlerine duyduğu saygı ve beğeni ile de değerlendirmek mümkündür. Ayrıca Barthes, sanat eserlerinin başka sanat eserlerine bilinçli ya da bilinçsiz referansla yaratıldığını söyler. Sanatçıların fikirlerini bir yerlerden aldığını, bu nedenle bir fikir ne kadar orijinal görünürse görünsün, az veya çok başka sanat eserlerinin bilgi ve deneyimiyle yaratıldığını savunarak, bunu metinler arasılık olarak adlandırmıştır (Whitham ve Pooke, 2013: 82). Bu açıdan değerlendirildiğinde ise resim ve fotoğraf gibi iki farklı sanat disiplininin arasında eş zamanlı olmayan bir ilişki olduğu da söylenebilir. Resim 14. "The Musician" (Müzisyen), 1929 Portrait of Mrs. Boucard (Bayan Boucard ın Portresi), 1931 Sol tarafta fotoğraflar sağ tarafta Tamara nın eserleri yer almaktadır. Sırbistanlı moda fotoğrafçısı Marijana Gligic in gözünden Lempicka, sanatçının Death Becomes Her (Ölüm O Oluyor) adlı projesiyle Resim 15 de görüldüğü şekliyle hayat bulmuştur. Lempicka nın eserlerinin arka planında görmeye alışık olduğumuz Art Deco mimarisini yansıtan görüntüler, bu fotoğraf çalışmalarında da karşımıza çıkmaktadır. Gligic in fotoğraflarında Recuenco nun fotoğraflarındaki gibi eserle birebir örtüşen kareler yerine, ilham alma şeklinde bir yaklaşım hissedilmektedir. 188

13 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Resim 15. Ölüm O Oluyor, Marijana Gligic Resim 16 da ise resim, moda ve fotoğraf gibi üç farklı alanın ürünü olarak ortaya çıkan Stewen Meisel ın Vogue İtalya nın Mayıs 2008 sayısındaki moda çekimlerinde de bilinçli ya da bilinçsiz olarak Lempicka nın çalışmalarına gönderme vardır. Resim 16. Sol tarafta fotoğraflar sağ tarafta Tamara nın eserleri yer almaktadır. Resim 17 de Lüks gözlük markası Cutler and Gross Sonbahar 2010 koleksiyonunu Spirit of Lempicka (Lempicka Ruhu) konseptiyle hazırlamış ve lanse etmiş olduğunu görmekteyiz. Burada ki spirit yani ruh; Lempicka ya karşı duyulan, bir kadın bir duruş olarak ikonlaşmasından kaynaklanan, hayranlık duygusunun ve bu durumun moda ve sosyoloji açısından şu şekildeki bir açıklaması ile bağlanabilir: Modaya dair iddialar insanlar arasında düzenlenmiş kitlesel propaganda araçları ile yayılır. Reklamcılık aracılığıyla yapılan moda propagandasının amaçlarından biri, tüketiciler arasında kolektif inanç inşa etmek adına aynı şeyi aynı anda çok sayıda insanın arzu etmesini sağlamaktır bireyler her zaman münasip grup yapısına uymak için neye sahip olmaları, ne yapmaları ve neye benzemeleri gerektiğine dair görünüş arayışındadırlar (Kawamura, 2016: ). 189

14 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Resim 17. Cutler and Gross Fall 2010: Spirit of Lempicka, reklamları. Resim 18 de görülen ve bir tür bere çeşidi olan Skull Caps Ralph Lauren in 2005 Sonbahar hazır giyim (Ready-toWear) koleksiyonunda da yer almaktadır. Bu berelerin Lempicka nın otoportresiden esinlenerek tasarlandığı belirtilmektedir (Vogue, 2005) Resim 18. Ralph Lauren 2005 Sonbahar Hazır Giyim defilesinden görüntüler İki dünya savaşı arasında yazarların, bilim adamlarının, sanayicilerin ve Doğu Avrupa nın sürgündeki soyluların portrelerini yapan, II. Dünya Savaşı başladığında kocası ile birlikte Yıldızların Ressamı olarak tanınacağı Hollywood a giden Lempicka (Farthing, 2007: 674), günümüz ikon sanatçılarının da hayranlığını kazanmıştır. O nun hayranı olan, eserlerini toplayan, satın alan diğer bir ikon kadın ise Madonna dır. Resim 19 da yer alan ve Madonna nın Vuitton un reklam çekimleri için kamera önüne geçtiğinde, sanat yönetmeni ve tasarımcı Marc Jacobs Lempicka dan ilham almıştır. Elbette günümüz moda sahnesinde Lempicka nın imajının ve sanatının ilham olarak ele alındığı örnekler burada belirtilenlerle sınırlı değildir. Bu konuya ilişkin çok daha fazla örneğin bulunduğunu da belirtmek yerinde olacaktır. 190

15 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Resim 19. Fotoğraf: Steven Meisel Sanat Yönetmeni ve Tasarımcı: Marc Jacobs Model: Madonna Sonuç Çoğunlukla kadın portreleri çalışan Lempicka nın eserlerinin büyük çoğunluğu incelenmiş fakat tümüne bu yazıda yer vermek mümkün olamamıştır. Sanatçının çalışmaları üzerinde yapılan araştırma neticesince, 1920 lerin o dönemin ruhunun spor aktiviteleri ve sosyal yaşam bağlamındaki genel yansımaları Resim ve 12 de görülmüştür. Resim 7 den Resim 13 e kadar olan görsellerin karşılaştırmalı incelemeleri ve dönemin kadın modasının araştırılması ile elde edilen veriler, Lempicka nın eserleri üzerinden 1920 lerin giyim stilinin, modanın okunabileceğini göstermiştir. Resim 14 ve 15 de Lempicka nın eserlerinin fotoğraf sanatına etkisinin olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Resim 16,17 ve 18 de sanatçının eserlerinin moda sahnesinde gerek giysi koleksiyonlarına, gerek moda fotoğrafçılığına ilham kaynağı olma gerekse modanın yandaşı moda reklamcılığı alanında var olma çerçevesinden değerlendirildiğinde etkisinin günümüzde de devam ettiği bulgusuna varılmıştır. Resim 19 ise Lempicka nın kadın olarak duruşunun farklı ürünlerin reklam çalışmalarına konu olabileceğini göstermiştir. Sanatçının eserlerinin gerek sanat gerek tasarım bağlamlarında farklı alanlara kaynak oluşturduğu edinilen diğer bulgular arasındadır. Bu çalışma sanat disiplinleri arasındaki geçmiş ve bugün arasındaki etkileşimi de göstermektedir. Ayrıca yapılan çalışma geçmişin eserlerinin bugünün disiplinler arası yaklaşımla ele alınıp yeniden ve farklı açılardan yorumlanabileceğini de göstermiştir. 191

16 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Sonuç olarak; kadının zarafetinin giysiden makyaja, duruştan ruha her ayrıntıda hissedildiği Lempicka nın eserlerinin ve Lempicka nın bizzat kendisinin sanat kadın ve moda bağlamında önemli bir yere sahip olduğunu söylemek de yanlış olmayacaktır. Ayrıca sanat ile giysinin aslında hep var olan ilişkisi; araştırma, irdeleme ve gözlemin moda tasarımı açısından geçmişin her alanından ilham kaynağını yaratabilme noktasındaki önemi bu çalışma ile bir kez daha vurgulamıştır. Bu bakış açısı ile sanata özellikle resim sanatına moda disiplininden bakılarak benzer araştırmalar da geliştirilebilir. 192

17 KSBD, Sonbahar 2017, Y. 9, C. 9, Kadın Özel Sayısı, s Kaynakça Farthing, S. (2007). Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Resim. İstanbul: Caretta Özen, D. (çev.) (2013). Moda: Geçmişten Günümüze Giyim Kuşam ve Stil Rehberi. İstanbul:Kaknüs Yayıncılık Kavamura, Y. (2016). Moda-loji.İstanbul: Ayrıntı Yayınları Kerr, G. (2012). Art Deco Fashion: Masterpieces. United Kingdom: Flame Tree Publishing Néret, G. (2007). Lempicka. L.A: Taschen. Şen, Ö. M. (2011). Art Deco nun Bitmeyen Etkisi. Antik Dekor, 124, s Watson, L. (2008). Vogue Fashion. U.S.: A Firefly Book. Whitham G., Pooke, G. (2013).Çağdaş Sanatı Anlamak, İstanbul: Optimist. Wilson, E. (1985). Adorned in Dreams:Fashion and Modernity,Berkeley: University of California Press. İnternet Kaynakları Birnbaum, P. (2012). Tamara De Lempicka: The Modern Woman Personified. _Emigracji/gazeta/ae_16/14_Birnbaum.pdf ( ) Dolmacı, S. (2011). Modernizmin İkonu Tamara de Lempicka Kapsamlı Bir Sergi ile Roma'da ( ) Wróblewska, M. (2010). Tamara De Lempicka, ( ) Görsel Kaynaklar Resim1 (Erişim, ) Resim 2 (Erişim, ) Resim 3 (Erişim, ) Resim 4 (Erişim, ) Resim 5 (Erişim, ) Resim 6 (Erişim, ) Resim 7 (Erişim, ) (Erişim, ) Resim 8 htmlmaisonboheme.blogspot.com (Erişim, ) Resim (Erişim, ) Resim industry /WomensFashionsofthe1920- FlappersandtheJazz-Age (Erişim, ) Resim (Erişim, ) Resim 12 htmlgirlflapper.blogspot.com (Erişim, ) Resim 13 (htmlgirlflapper.blogspot.com ) (Erişim, Resim 14 (htmlgirlflapper.blogspot.com (Erişim, ) Resim 15 (Erişim, ) Resim 16 (Erişim, ) Resim 17 (Erişim, ) 193

18 Nihan AKDEMİR Tamara de Lempicka nın İzinden Moda Resim18http:// (Erişim, ) Resim 19 (Erişim, ) 194