ISSN » ileti.'»'

Transkript

1 ISSN » ileti.'»' Gs

2 Kombiler Merkezi Isıtma Kazanları Pik Döküm, AlümirMııfı ve Panel Radyatörler Katı Yakıt, Tüpgaz ve Doğalgazlı Sobalar Doğalgaz Sayaçları ve Vanaları Şofbenler Termosifonlar mple Çözüm Kalite Deyince Akla E.C.A. Geliyor... Isınma Deyince Yine E.C.A. E.C.A. Isı Grubu bireysel ve merkezi ;ı sıtmaya, üstün teknoloji ile üretilen, Türk ve Avrupa Standartları'ndaki ürünleriyle komple çözümler getiriyor. E.C.A. Isı Grubu Ürünleri, ISO 9001 Kalite Güvencesi altındadır. Alman JUNKERS ve E.C.A. işbirliği ile tümüyle Türkiye'de üretilen ve % 80'i Avrupa'ya ihraç edilen doğalga/ ürünleriyle tanışın. TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi'ne sahip E.C.A. Yetkili Servisleri'nin 24 saat kesintisiz hizmet garantisi ile konforlu ve sorunsuz bir hayata "merhaba" deyin Genel Dağıtım: E.C.A. Isı Grubu G R U B U : TeF]0216) : Tel: (03 1 2) : Tel: (0232) : Tel: (0224) r A.Ş., ELGINKAN TOPLUUGU kın Servis: Emar A.Ş d

3 Eşyalarınız sudan sebeplerle yıpranmasın! Eğer kullandığınız su temiz değilse, hem giysilerinizi hem değerli makinalarınızı hem de su tesisatınızı bozar. Sizi sürekli bakım ve yenileme masrafına sokar. ÇÖZÜM ALARKO! Türkiye'de sadece Alarko, evler ve işyerleri için su antma sistemleri üretir. Alarko Su Arıtma sistemleri, her türlü suyu, çok kısa sürede yumuşatır, çamurunu, kirecini, mikrobunu ve hoşa gitmeyen kokusunu alır. Giysilerin yıpranmasını, boruların kireçlenmesini, cihazların bozulmasını önler. Alarko bayilerinde satışa sunulan, ihtiyacınıza ve bütçenize uygun, yüksek teknoloji ürünü Alarko su arıtma sistemlerinden dilediğinizi seçin yıllık Alarko güvencesiyle daha temiz ve daha sağlıklı suya kavuşun. ALAMI) SAN. VE TİC. A.Ş. İSTANBUL: Necalibey Cad. No: Karaköy Tel: (0212) PBX Faks: (0212) AHUM: Sedat Simavi Sok. No: Çankaya Tel: (0312) PBX Faks: (0312) izmir: Gazi Bulv. No: 3 / Tel: (0232) PBX Faks: (0232) »DMA: Ziyapaşa Bulv. Çelik Apt. No: 25 / Tel: (0322) PBK Faks: (0322) ANTALYA: Metin Kasapoğlu Caddesi Köçütaya Sitesi A Blok No: 1/ Tel: (0242) Faks: (0242) SU ARITMA SİSTEMLERİ

4 Windows 95 için geliştirilmiş yeni CAD Çözümleri'ne KOLAYCA SAHİP OLUN! TTTlAutoPACK.?^ 2D (İki Boyul> Zemin Planı Oluşturma Odı Olusturııu Zemin Planı Delikliği F.ditbrü Mıhlım w Yardımeı Konslıüksıyonlar Turunu Olvlılendirme 21) Merdivenler 21) Mobilyalar Yardımcı Çizgiler. Gcomelrik Yardımlar SEMBOL BANKALARI: SoSulu. u l Klima) Te«altm A r t ı k C A D h a k l ı n el a l t ü m d ü ş ü n ^ e l e 1 r i n ı / d e ğ i ş e c e k, ç ü n k ü F c l i x C A I) v a r. F e l i x C A l) b c k l e n t i l e r ı n i / ı y ü k s e k p e r f o r m a n.' ı u y g u n t i y a l ı Mı e k s i k s i z k a r ş ı l a y a n AutoPACK^ t e k ç ö z u m J ii r YONETM: Pro e \onelimi. Semi».! Yönelimi. i.jlerim Aratjarı Yönelimi Arşiv Fonksiyonları BİLGİ BANKASI/ANALİZ FONKSİYONLARI: Par^ı l islesi Klemcns ve Kablo Planları Geeı.şler Hesaplamam işletim hilalleri Konlroliı Yapı Planlama Kahlaj Planı Çok lıvıaslı Pıoje Melınlerı Pk* işlemlerinde Kalınan Yönetimi ÇİZİM YARDIMLARI: Hal Oluşlumla 3 Fazlı Hal Oluşlumu Sembol Yerleşlırmede Hal fcılıııoı Anlet Doldurma Tanım ve Açıklama Fonksiyonu Hağlantı Nokraların Ouınıalik Yerleşlırme SEMBOLLER (DEN 40900): Ana Akım Sembolleri Kumanda '\kiin Sembolleri sps ı c Makrolar ÇOK ÖZEL KAMPANYA FİYATLARI İDİ! Kampanya Fiyatı DM DM ŞAFT OLUŞTURMA:. SerbeM tam Yonlnı, Körlen Un irilimi uıııntı l ıkıntı Merk/ı Delik \uın ÖLÇÜLENDİRME: N,,rmluı l iv «un Okulenelırmt Otomatik /meırlenıe Oleıılendırme ISO lokrınslır tsembol Sınır Denerlerıl Vl ev luıuz Dertlen * Sekil ve Yerleşim fule! ınj m DÎN NORMU MALZEMELERİ:. Bütanlar c,v, talar Somunlar Yallar Pullar l'ıoiîller PARÇA LİSTESİ:. r, m Tnpla., ı ln,, L,,ts, Form rdılotıı Olum ılık Po/ısMin NunıiMM \erme DELİKLER / PİMLER, TARAMAUR, TABAKA GRUP YÖNETİMİ, GEOMETRİK YARDIM DM DM Fiyatlara KDV dahil değildir. Kampanyamız 31 Aralık '19 l >6 tıirii'iue kadar geçerlidir. 111 FIRSATI KAÇIKMA ) /,.' l OTOMASYON SİSTEMLERİ l«l j f ini» U Z»> 1 n l" BAĞDAT CAD. N0:187 B BLOK D:3 SEI.AMİÇEŞME İSTANBUL TEL: (0. 216) I) Pbx F A X : (O. 2 l 6 ) Microsoft AutoPACK'. i ü r O r; ü 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu tarihinden itibaren yeni haliyle yürürlüktedir.

5 11 Doğalgazda yine Süpermatik'ten Lam fit rghini Doğalgaza geçişte en ekonomik çözümleri sunan Süpermatik'ten yüksek performanslı, maksimum yakıt tasarruflu süper bir brülör... Lamborghini. Yüksek yanma verimi, düşük CO ve Nox emisyonu ile çevreye karşı süper duyarlı olan Lamborghini, CE ve TSE kalite belgeleri ile kalitesi onaylı. Kayar flanşı sayesinde her türlü kazana kolayca monte edilen Lamborghini'ler, Süpermatik'in yedek parça, sabit fiyat ve servis güvencesi altındadır. EM 16 EM ,5 129, , PM/21 55PM/2U 55HKIMU 70PM/21 70PM/2U 70PM/MU 140PM/21 140PM/2U 140PM/MU ,74 1,80 EM 35 EM 40/ , PM/21 310PM/2U 310PM/MU 310PM/2U 310HK/MU 430PM/2U 430HK/MU ,20 SUPERMATIK JLambazgJûni İSTANBUL BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ NECATİBEY CAD. NO: KARAKOY TEL: (0212) (PBX) FAKS: (0212) ANKARA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ HOŞDERE CAD. NO: 60/ Y. AYRANCI TEL: (0312) FAKS: (0312)

6 Dünya Markası INTERSOL Türkiye'de Crosslinked polyethylene boru INTERSOL TÜRKİYE MÜMESSİLİ RKRUR endüstri malzemeleri sanayi ve ticaret Itd. şti. Merkez: Mumhane Caddesi Gümüşhalka Sokak No Karakcn İSTANBUL Tel: 0(212) / / Fax: Oı 212) Şube : Tel: 0(216) Fax: 0(216) Şube : Tel: 0(312) Fax: 0(312) Şube : Tel: 0(224) Fax: 0(224)

7 l Süpermatik'ten yine «. ^ ^*. ^^ ^^. ^ ^ _ ^^. ^^. _ A * Etna Yakıt Ekonomi Sistemi Günümüzün en çağdaş ve en ekonomik ısınma sistemlerini sunan Süpermatik'ten %35'e varan tasarruf sağlayan eşsiz bir sistem. Etna Yakıt Ekonomi Sistemi. Her türlü konut, otel ve iş merkezlerinin merkezi ısınma sistemine bağlanan Etna Yakıt Ekonomi Sistemi, elektronik hissedicileriyle dış ve iç hava sıcaklığını algılar; karıştırma vanası aracılığı ile radyatörlere giden su sıcaklığını kontrol ederek fazla yakıt kullanımını önler. Ayrıca kazan sıcaklığını, kondenzasyon sıcaklığının üstünde tutması nedeniyle sistemde oluşabilecek yoğunlaşmaları önleyerek, kazan ömrünü uzatır. (Döküm kazan ömrü = çelik kazan ömrü) Etna, Yakıt Ekonomi Sistemi, Süpermatik'in yedek parça, sabit fiyat ve servis güvencesi altındadır. Avantajları: Yakıtta tasarruf sağlar Kazan ömrünü uzatır Kolay monte edilir Fiyatı çok hesaplıdır. Motorlu Vana O Kontrol paneli Dış hava hissedicisi Kazan Üstü Ekonomi Paneli Yüzey tip hissedicisi O Üç yollu motorlu vana Sirkülasyon Kalorifer kazanı O Brülör Radyatör (tesisat) Sıva Üstü Ekonomi Paneli * tt SÜPERMATİK İSTANBUL BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ NECATİBEY CAD. NO: KARAKÖY TEL: (0212) (PBX) FAKS: (0212) ANKARA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ HOSDERE CAD. NO: 60/ Y. AYRANCI TEL: (0312) FAKS: (0312)

8 enersstem lkemiz, uzman olduğumuz konuda hizmettir. Baca Gazı Analizörleri ile lecno Dış Hava Kompanzasyon Panel Radyant Isıtma Sistemleri ile %50 enerji tasarrufu SYollu karışım vanası ısıyı tüketim noktasında üretin Doğal Gaz/LPG Alarm Cihazları ile Doğal Gazın keyfini güvenle yaşayın Çünkü uzmanlık, teknikte en ileri, fiyatta en ekonomik çözümler demektir, MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. F"^ «

9 m a g ü r ü t ü s ü n ü y u t a n y e p y e n i b i r u r u n İzocam Prefabrik Klima Kanalı İŞ VE TİCARET MERKEZLERİ, KÜLTÜR TESİSLERİ, EĞİTİM KURUMLARI, EĞLENCE SİTELERİ... BUGÜN KLİMA HER YERDE KULLANILIYOR AMA GÜRÜLTÜSÜ BİR TÜRLÜ ÖNLENEMİYOR. İZOCAM'l N YENİ ÜRÜNÜ İZOCAM PREFABRİK KLİMA KANALI, SAĞLADIĞI MÜKEMMEL SES İZOLASYONUYLA KLİMA GÜRÜLTÜSÜNÜ ÖNLÜYOR, ISI İZOLASYONUYLA ÇALIŞMA PERFORMANSINI ARTIRIYOR. ÜSTELİK GÜVENLİ VE BENZERLERİNDEN % 40 DAHA EKONOMİK! İZOCAM PREFABRİK KUMA KANALI'nın üstün özellikleri: Çok hafiftir. ' Kolay kesilir ve monte edilir. Her türlü menfez ve bağlantılar kolay gerçekleştirilir. ' Kanal kesiti her türlü ebatta yapılabilir. ' Kanal kesit değişmeleri, ' redaksiyon, pantolon, omega ve dirsek teşkili kolay uygulanır. Yangına karsı güvenliği artırır. Çok ekonomiktir. İZOCAM TİCARET VE SANAYİ A.Ş. DANIŞMA MERKEZLERİ İSTANBUL îel ( (8 kotj Fa h (212) ANKARA Tel (J/2/ İS Fob (312) 425 Oi 15 SICAĞA SOĞUĞA SESE YANGINA İZOCA/V\ İZMİR Tel (232) ) 78 Fob ( ADANA Tef (322) " Fob (322) BURSA Tel (224/ Fab (224) ELAZIĞ Tel (424) Faks (424J ANTALYA Tel (242) 241 İP 50 Fob (242) »GAZİANTEP Tel: (

10 Ko tercih e inlivarî ramı ^ Ağır hizmet şartlarına göre üretilmiştir. Sert ve bulanık sulardan kolay etki kısa zamanda onomik üretir Fa/1.ı bilgi, nezaret, bakım gerektirmeden çalışır. tthal cihazlarda o düğü gibi uzun süreı le pahalı yedek parczı temin etme ve servis sorunu yoktur. Ülkemizin hemaıafinda yedek parçaş ve servisi bulunan kullanı Y: llardır yüzlerce çalışan örnekleri ile kendini kanıtlamıştır. Tam Otomatik + Suyum Su tik filtresi ÜNİVERSAL KOMPAKT BUHAR JENERATÖRÜ ISI SANAYİ A.S. ı Yolu 26/1 Ü! 6) , Fas: (0.216) >^' T. N AT fimbat BÜROSU Caddesi Ağaç Tulün.212]f»3904 t. FABRiKA: :öy İST. Deve Kald irim Yokuşu 3/D 09 Güneşli/İSTANBUL

11 .11 u U ü.;uı m\ı Demirdöküm kazan; yüksek verimi, komple tesisattaki hesaplılığı, 5 yıl garantisi ve yaygın servis desteğiyle doğalgazlı ısıtmada rakipsiz. Türkiye'nin en çok tercih edilen kazanı Demirdöküm; döküm dilimli, uzun ömürlü, doğalgaza en uygun tasarımıyla çevre dostu. Mikrokompüter kontrol fonksiyonuyla iç ortam sıcaklığını, dış hava şartlarmdaki değişimlere göre otomatik olarak ayarlıyor, yüksek tasarruf sağlıyor. Isıtmada teknolojik üstünlük, konfor, ekonomi ve güven arayanlar Demirdöküm'e karar veriyorlar. Doğalgaza Demirdöküm'le geçilir! OD Demirdöküm "KESİN ÇÖZÜM" KALiTE GÜVENCE BELGES Türk Demir Döküm Fabrikaları A.Ş. Pazarlama ve Satış Grubu Çamlıca iş Mrk., B2 Blok Unalan Mah., Ayazma Cad., Küçük Çamlıca Üsküdaristanbul Tel: (0216] Faks: (0216]

12 Değerli Okuyucularımız, Temmuz Ağustos sayımızda, biraz gecikme ile de olsa sizlerle birlikte olmaktan mutluluk duyuyoruz. Yayın teknik görevlimizin ayrılması nedeniyle bir süredir dergileri geç göndermek durumunda kaldık, özür dileriz. Bu sayımızla beraber, hiç olmazsa özel sayılarımızı aksatmamak için "DOĞALGAZ" özel sayımızı da yolluyoruz. Gecikmeleri yıl sonuna kadar kapatmayı ümit ediyoruz. 3. Ulusal Makina Mühendisliği ve Eğitimi Sempozyumu'na çok az bir süre kaldı. Sektörümüzü de yakından ilgilendiren bu konuyu tekrar güncel hale getirmek ve bir" tartışma platformu oluşturabilmek amacıyla görüşlerinizi içeren yazılarınızı bekliyoruz. Bu sayımızda daha önce başlamış olduğumuz "Basınçlı Hava Tesisatı", "Pnömatik İletim" ve "R22 Gazlı Split Sistem Soğutma Devrelerinin Dizaynı" başlıklı yazıların son bölümlerini yayınlıyoruz. Isıtma ve soğutma projelerinin hazırlanması sırasında gerçek dış hava sıcaklıklarının kullanılması, sistemin kapasitesinin doğru tesbiti açısından çok önemlidir. Gereğinden büyük seçilecek bir sistem hem ilk yatırım giderleri, hem de işletme giderleri ve enerji tüketimi açısından uygun olmayacaktır. Şu anda kullanılmakta olan değerlerin güncelleştirilmesi bu alana yapılacak büyük bir katkı olacaktır. Bu sayımızda Marmara Bölgesi için yapılmış bir çalışmanın sonuçlarını bulacaksınız. Bu sayımıza yazılarıyla katkıda bulunan Sayın Erol ERTAŞ'a, Sayın Hüseyin AKKOÇ ve Nuri ARUN'a, Sayın Nuriye GÜMRÜKÇÜLER'e, Sayın Latif GÜLTEKİN ve MiJctad KADIOĞLU'na ve Sayın İsmail EKMEKÇİ ve Zehra YUMURTACI'ya teşekkür ederiz. 12 m TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996

13 tmmob makina mühendisleri odası TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ l KI AY DA BiR Y Â TİN C* «l 8 TEMMUZAĞUSTOS Cilt: 3 M M O Adına Sahibi: Mehmet SOĞANCI 1996 Sayı: 31 Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Ercüment ŞEVLE Editör: Hasan HEPERKAN Yayın Sekreteri: Faruk ŞENER Yayın Kurulu: Ahmet ARISOY Ayhan GÜLER Kani KORKMAZ Coşkun ÖZBAŞ Macit TOKSOY Reklam Yönetmeni: Nur TAŞLICA Yapım: Mavi Tanıtım ve Pazarlama Ltd. Şti. Tel: (216) Faks: (216) Yönetim Merkezi: MMO İstanbul Şubesi Hüseyin Ağa Man. Sakızağacı Sok. No.: 16 Beyoğlu İSTANBUL Tel: (212) (212) Faks: (212) Baskı Sayısı Fiyatı Yıllık Abone Üye Öğr. Diğer Adet TL TL TL Haberler Odadan Basınçlı Hava Tesisatı II. Bölüm Erol ERTAŞ Pnömatik İletim III. Bölüm Hüseyin AKKOÇ Nuri ARUN R22 Gazlı Siplit Sistem Soğutma Devrelerinin Dizaynı II. Bölüm Nuriye GÜMRÜKÇÜLER Marmara Bölgesi'nde Isıtma ve Soğutma Derece Günlerinin Dağılımı M. Latif GÜLTEKİN Miktad KADIOĞLU Türkiye Koşullarında Güneş Enerjisi Santrallerinin Maliyet Analizi Dr. İsmail Ekmekçi Dr. Zehra Söğüt YUMURTACI Tesisat Mühendisliği Dergisi'nde yayınlanan yazı ve çizimlerin her hakkı saklıdır. izin alınmadan yayınlanamaz. ISSN Yayın Tanıtımı Chaud Froid Plomberie TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 «l 3

14 aberler GELENEKSEL YTONG ÜNİVERSİTE ÖDÜLLERİ SAHİPLERİNİ BULUYOR İstanbul Teknik Üniversitesi Başarılı Mezunları; İnşaat Mühendisliği Bölümü Birincisi M. Gökşin Berberoğlu, İkincisi Mesut Doğan, Üçüncüsü M. Andaç Karacan; Çevre Mühendisliği Bölümü Birincisi Sabri Aydoğdu, İkincisi Aysun Akik, Üçüncüsü Selen Çeki; Mimarlık Bölümü Birincisi Sedef Doğaner, İkincisi Rana Kutlu, Üçüncüsü Tolga Özcan; Boğaziçi Üniversitesi ürk Ytong Sanayi A.Ş., Üniversitelerimizden derece ile mezun olan başarılı öğrencileri bu yılda ödüllendiriyor. 8 yıldır bu uygulamayı devam ettiren Ytong, hem öğrencileri motive etmekte, hem de ÜniversiteSanayi işbirliğine katkı sağlamaktadır. Üniversitelerimizin Mimarlık, İnşaat, Makina ve Çevre Mühendisliği bölümlerine yönelik Ytong Gümüş Plaket Başarı Ödülleri öğretim döneminde de veriliyor. İ.T.Ü. başarılı mezunlarının ödülleri 2526 Haziran, Boğaziçi Üniversitesi başarılı mezunlarının ödülleri 28 Haziran, Marmara Üniversitesi başarılı mezunlarının ödülleri 3 Temmuz tarihlerinde yapılan mezuniyet törenlerinde sahiplerine verildi. Diğer üniversitelerdeki başarılı öğrencilerin ödülleri, mezuniyet törenlerinde verilmeye devam edilecc ktir. Başarılı Mezunları; İnşaat Mühendisliği Bölümü, Birincisi Tolga Pişkiner, İkincisi Z. Devrini Ö/.demir, Üçüncüsü Bayram Demirezen, Makina Mühendi ^iği Bölümü Birincisi, İlker Kayseri, İkincisi N. Serkan Akçan, Üçüncüsü A. Erdem Akan, Üçüncüsü Melike Ntikbay; Marmara Üniversitesi Başarılı Mezunları; Çevre Mühendisliği Bölümü Birincisi, Mustafa Tuncer, İkincisi "HABİTAT VE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI" PİMAPEN KÜLTÜREVİ'NDEKI PANEL'DE TARTIŞILDI... "Toplumu tasarlayan değil, toplumun tasarladığı bir devlete ihtiyacımız var. Geleceğin devletini sivil toplum kuruluşları oluşturacak."... "STK'LAR YALNIZ EVLERİNİN İÇİNİ DEĞİL ARTIK BAHÇELERİNİ DE BİRLİKTE DÜZENLEMEK İSTİYORLAR"... Korhan Gümüş, Orhan Silier, Sönmez Targan ve Şule Aytaç'ın konuşmacı olduğu "HA BİTAT ve Sivil Toplum Örgütleri" konulu panel PİMAPEN KÜLTÜREVİ'nde yapıldı. STK'ların artık yalnızca yatay örgütlenmeyle yetinmemesi gerektiği konusunda görüş birliği içinde olunan paneli, PİMAPEN KÜLTÜREVİ Yöneticisi Neval Sevindi yönetti. HABİTAT Proje Koordinasyon Birimi Sorumlularından Şule AYTAÇ, 6 milyarlık nüfusunun 3 milyarı kentlerde yaşayan dünyamızda, bugünkü yönetim anlayışının değişmemesi halinde 21. Yüzyılı çok daha büyük sorunlar bekleyeceğini belirterek "İstanbul dört bir yandan komşu kentlerde birleşiyor. Bu muazzam değişime karşın hükümet anlayışları aynı hızla değişmiyor. STK'laı ansından HABİTAT'ın en önemli yam bu. Çünkü arlık tanıınyorumçözüm önerileri sadece devletlerin, hükümetlerin değil STK'lann da gündemidir.bu HABİTAT II dolayısıyla dünyada ilk kez yerel yönelimler. pro)es> öneller, STK'lar, vakıflar, özel sektör ve sendikaların ortaklığıyla yapılacak ve ilk kez yapılacak." dedi. STK'ların biraraya gelmiş halinin laanımlanmadığını söyleyen İstanbul Mimarlar Odası Yönetim Kurulu Üyesi Korlıan GÜMÜŞ, STK'ların şimdiye kadar yalnızca kendi içlerini düzenlediklerini, biraraya gelince çatıştıklarını, siyasi şemsiyeler altında toplandıkları için bahçelerini düzenlemeyi devlete bıraktıklarını anlatarak "STK'lar bir ortak olarak siyasi otorite karşısında var olamıyorlardı. Çevre, insan hakları v.b. konıılaıda çözümsüzlükte bunun çok rolü vardı." dedi. 14 «TESiSAT MÜHENDiSLiĞi/TemmuzAjSustos 1996

15 Makina Mühendisleri Yeni Binasına Taşındıl ir süredir faaliyetlerini iki farklı binadaa sürdüren şubemizin adresi değişmiştir. İstiklal Cad. üzerindeki Şube merkeziı ve Sıraselviler Caddesi üzerinde bulunan Suat Sezai Gürü Eğitim Merkezi1 Hüseyin Ağa Mah. Sakızağacı Cad. No.: 16 Beyoğluu adresine taşınmıştır. Tel.: (212) Faks:(212) c fil aberler IIIMIMIMIfMwl»r»M»IE8IİffliliiiP»r»»ro»»»lro»l»aılM»lll l l 1.1 IIIHlılMIII ü. L dası İstanbu 1 Şubesi IstiMal Caddşşi Tünel Yönü Ağa Cami Nane Sokak MMO İstanbul Şube /< V} a 8 T3 SS ü 0 9S >M «3 N X es c/3 İZOCAM BUREAU VERITAS QUALITY BELGESİ ALDI aziran ve Temmuz aylarında Burcau Veritas Quality Internatıonal'ın yaptığı tetkikler sonucunda İzocam Gebze ve Tarsus tesislerinin BSENISO 9002 stardardında Kalite Güvence Sistemine sahip olduğu belgelendi. Şubat 1996 tarihinde belgelendirme ile ilgili karar alınmasından sonra başlayan çalışmalar neticesinde, 2728 Haziran 1996 tarihlerinde Gebze Taşyünü, İzopor ve Ekstrüde Polistircn Tesisleri'nde ve İstanbul Bölge Satış Müdürlüğü, Üretim Planlama Müdürlüğü ve Bilgi Sistem Müdürlüğü bünyelerinde, 910 Temmuz 1996 tarihlerinde de Tarsus Tesisleri ve Adana Bölge Müdürlüğü bünyesinde geçirilen başarılı tetkikler sonucu İzocam Tesisleri BSENISO 9002 Kalite Güvence Sistem Sertifikası almaya hak kazandı. Siyasi otoritenin düzenlediği STK'lar değil, STK'ların düzenlediği bir toplum gerektiğini söyleyen GÜMÜŞ, "Türkiye'de sivil toplum yapısı yasaklarla denetleniyor ama daha önemli bir sansür var. Siyasal yapılar tarafından muhatap olma biçimleriyle STK'lar çok daha fazla sansürleniyor. Bu da yasaklardan çok daha ciddi bir terör içeriyor. STK'lar hep yatay ilişki kuruyorlar. HABİTAT II dolayısıyla STK'ları biraraya gelmiş hali bu açıdan çok önemli" dedi. HABİTAT II ile radikal bir değişiklik beklemeyi gerçekçi bulmadığını, dışarıdan bakıldığında önemini çok da abarmamak gerektiğini söyleyen Tarih Vakfı Genel Sekreteri Orhan Silier de; "21. Yüzyıl insanının beklentilerinin çok altında bir süreç yaşıyoruz bin insanın çok değerli de olsa toplantılar yaparak dünyada büyük değişiklikler sağlaması mümkün değil. 'KONUT HAKKI' teriminin esas alınmasının bile kabul edilmediği bir noktada dünyadaki dengeler BM'nin de elinde değildir" dedi. Gürültüsünün sesinin gerçeğinden büyük olduğunu Türkiye için olumlu ve olumsuz yönleri olacağını söyleyen SİLİER, Türkiye'nin ilk kez bu boyutta bir buluşmaya ev sahipliği yapmasının olumlu olduğunu söyledi ve "10 yıl sonra geriye bakıldığında demokratikleşme, dünyaya açılma, STK hareketinin gelişmesinde bu toplantıların çok rol oynadığı kalacak" dedi. SİLİER, HABİTAT H'nin mali ve İstanbul halkı için günlük yaşamı güçleştirecek yönleri ile yüklerde getireceğini sözlerine ekledi. Konutbirlik Genel Sekreteri Sönmez Targan ise, Türkiye için tarihi bir fırsat olarak gördüğü HA BİTAT II için " Siyasal erklerin kuyruğuna takarsak olumlu birşey çıkmaz konut ve arazi meta oluğu sürece çözüm çıkmaz zaten"diyordu. Sönmez Targan "HABİTAT 'ı bu kadar önemli kılan olayda, merkezi, siyasal iktidarların bu işin altından kalkamayacağını görmesidir. Kendi planlaması dışında devasa boyutlara gelen bir kentleşme olgusu var. Beslenme, sağlık, altyapı v.b. artık yelemcmektc. Bence bunun faturasının STK'lara yüklemektedir. Şimdiye kadar STK'lara yüz vermeyen merkezi otorite şimdi STK'lara bu yüzden ilgi gösterip pas ediyor" dedi. Çeşitli Sivil Toplum Örgütleri Temsilcilerinin de yoğun ilgi gösterdiği, çeşitli sorular ve demeçlerle katıldığı panel, PİMAPEN KÜL TÜREVİ'ndc yapılacak bir dizi HABİTAT II değerlendirme toplantısının duyurusuyla sona erdi. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 m 15

16 aberler PİMAPEN BAYİLERİ MARMARİS MARES OTEL'DE TOPLANDI... Toplam 3000 Kişinin Katıldığı "Geleneksel Pimapen Bayiler Toplantısı"nda Rosenheım Pencere Enstitüsü Başkan Yardımcısı I.V.Forelıch" Pencere Sistemlerinde Dünya'daki Gelişmeler" Konulu Bir Konferans Verdi Yetkili Üretici PİMAPEN Bayisinin katıldığı "Geleneksel PİMAPEN Bayiler Toplantısı" 47 Nisan Tarihleri arasında Marmaris Mares Hotel'de yapıldı. PİMAPEN Bayileri, Almanya'dan gelerek PİMAŞ'ın konuğu olan Rosenheime Pencere Enstitüsü Başkan Yardımcısı 1. V. Forelich tarafından "Pencere sistemlerinde Dünya'daki gelişmeler" konusunda da bilgilendirildiler. Rosenheime Pencere Enstitüsü uluslararası bir yetkiyle pencere performans testleri gerçekleştiren bir kurum ve Dünya inşaat sektöründe bu kuruluşun testlerinden geçmiş ürünler tercih edilmektedir. Gebze'deki fabrikasında TSE ve DÎN normlarında tüm testlerin gerçekleştirildiği modern bir laboratuara sahip olan PİMAPEN 1 1 n uluslararası standartların öngördüğü tüm performans testleri de Rosenheime Pencere Enstitüsü tarafından yapılmakta, standartlara uygunluğu onaylanmakladır. Forelich, bayi toplantısından sonra İstanbul'da da PİMAŞ'ın teknik personeline eğitim konferansları verecek. PİMAŞ Genel Müdürü Kutay Atalay, her yıl gerçekleştirilen bu toplantıların, geçmiş donem değerlendirmesi, sektördeki teknik ve ticari lalivetlerde son gelişmeler ve hedef belirleme ortamı yalatırken, PİMAŞ ve bayilerinin birbirleriyle de iletişimini güçlendirdiğini belirtti. Toplantılar sırasında, geçen dönemki cirolarına göre ilk on bayi ile onuncu yılını dolduran bayiler, plaket ve eşleriyle birlikle Londra seyahatiyle ödüllendirildiler. Kotayı geçen ve sertifika ile ödüllendirilen 39 bayi arasında yapılan çekilişte de Londra seyahati ödülü kazanan bayiler de vardı. Toplam 300 kişinin katıldığı ve dört gün süren PİMAPEN bayiler toplantısı, tavla şampiyonaları, Aşkın Nur Yungi ve Muazzez Ersoy'un kalıklığı gala yemekleri ile, her yıl okluğu gibi bayiler için bir yorgunluk giderme, eğlence ve kaynaşma dinlencesi de oldu. * DERGİNİZİN KESİNTİSİZ ELİNİZE ULAŞMASI İÇİN ADRESİNİZİ VE ABONELİĞİNİZİ YENİLEYİNİZ. ABONE OLMAK İÇİN DERGİDE YER ALAN FORMU DOLDURARAK İSTANBUL ŞUBEMİZE GÖNDEREBİLİRSİNİZ. MMO İSTANBUL ŞUBESİ Hüseyin Ağa Mah. Sakızağacı Caddesi No.: 16 Tel: (21 2) O l Fax: (21 2) TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

17 Ü dadan III. ULUSAL TESİSAT MUHENDİSLJĞİ KONGRESİ VE SERGİSİ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR Odamızın Kongre, Kurultay ve Sempozyum Düzenleme Yönetmeliği'nin No.'lu maddesi uyarınca Oda Yönetim Kurulu ve Şube Yönetim Kurulları üyelerinden oluşan III. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi Düzenleme Kurulu ilk toplantısını cumartesi günü İzmir'de gerçekleştirdi. Mehmet Soğancı (MMO Başkanı), Meftun Gürdallar (İstanbul Şubesi), İsmet Erdoğan (Ankara Şubesi), Kazım Umdular (İzmir Şubesi), Hakan Bulgun (İzmir Şubesi), Yusuf Tek (Adana Şubesi), Ünal Özmural (Kocaeli Şubesi), Uğurhan Karalı (Denizli Şubesi), A. İhsan Kutlar (Gaziantep Şubesi) ve A. Erdal Arslan'ın (Edirne şubesi) Şube Temsilcileri olarak katıldıkları toplantıda III. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi hakkında 9 madde görüşülerek benimsendi ve bu maddelerin Oda Yönetim Kurulu'nun onayına sunulmasına karar verildi. Buna göre III. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi'nin 2023 Kasını 1997 tarihlerinde İzmir'de Büyük Efes Otcli'ndc düzenlenmesi kararlaştırıldı. Kongrede ele alınacak konuların; 1. Tesisat Mühendisliğinde projelendirme ve uygulama sorunlarıyasal mevzuat, 2. Profesyonel Tesisat MühendisliğiTesisat mühendisliği eğitimiakreditasyon ve mesleki denetim, 3. Tesisat Mühendisliğinde enerji yönetimi olarak üç ana başlıkta yoğunlaşması benimsendi. Ayrıca I. İÜ. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ VE İZMİR ve II. Kongrede karşılığı bulunamayan 30 bildiri konusunun, bu Kongrede ele alınması, çağdaş bilgi ve teknolojinin etkin şekilde Kongre platformuna taşınması amacıyla çalışmalar yapılması benimsendi. Bu doğrultuda Şubelerden ve Danışmanlar Kurulu üyelerinden alınacak önerilerle bildiri portföyününün en geniş kapsama ulaşması hedeflendi. İzmir Şubesi'nin Kongre Yürütme Kurulu için önerdiği Nuray Bozokalfa, Muhammed Eltez, Erol İzmir Ön Çalışma Grubu'nun, II. Kongre'nin bitiminden bu yana sürdürdüğü çalışmalar sonrasında III. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi'nin Düzenleme Kurulu ilk toplantısını 24 Ağustos 1996 Cumartesi günü izmir'de gerçekleştirdi. Mehmet Soğancı Başkanlığı'nda toplanan Kurul, III. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi'nin 2023 Kasım 1997 tarihinde İzmir'de düzenlenmesini Oda Yönetim Kurulu'nun onayına sunmayı kararlaşırdı. Ertaş, Özden Ertöz, Hüseyin Günerhan, Ali Güngör, Arif Hcpbaşlı, Zafer İlken, Oğuz İnceoğlu, Ener Pelin ve Melih Yalçın'dan oluşan liste kabul edilirken, İzmir Şube'nin Danışmanlar Kurulu ile ilgili hazırladığı 176 kişilik öneri listesine, İstanbul, Gaziantep, Kocaeli ve Edirne Şube Temsilcileri isim önerilerinde bulundular. Düzenleme Kurulu, Danışmanlar Kurulu'nun yeni önerilen isimlerle birlikte diğer Şubelerin önerilerinin de alınmasına ve oluşan listenin Oda Yönetim Kurulu'nun onayına sunulmasına karar verdi. İzmir Şubesi'nin Danışmanlar Kurulu ile ilgili öneri listesi, ilk iki Kongre'de görev alan Danışma Kurulu üyeleri, bu Kongrelere Panelist, Oturum Başkanı veya bildiri sunarak katılan uzmanlar ve önerilen yeni isimlerden oluşuyor. İlk iki Kongrede olduğu gibi, III. Kongrenin de ulusal düzeyde yapılmasını benimseyen Düzenleme Kurulu, Kongre Yönetmeliği çerçevesinde şu konuları da karara bağladı: Kongre'de Tesisat Mühendisliği Eğitimi konusunda yapılacak genel bir araştırma anketi Şube önerileri doğrultusunda ayrıntılandırılarak Oda Yönetim Kurulu'na sunulacak. Kongreyi Destekleyen Kuruluşlar için çağrı yapılarak, Şube önerileri ile birlikte Oda Yönetim Kurulu'na sunulacak. Kongre reklamları, sergi şartnamesi, bildiriler kitabı, etkinlikler kitabı, sergi katalogu ve gelirgider bütçesinin hazırlığını Kongre Yürütme Kurulu gerçekleştirecek. Kongre ile ilgili her türlü yazışma konusunda da yetki Kongre Sekretaryası'na verildi. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 H 17

18 akale BASINÇLI HAVA TESİSATI II. Bölüm Erol ERTAŞ Kompresör Seçimi: Tecrübelerimize göre, çok maksatlı basınçlı hava kullanan basınçlı hava şebekeleri çok kısa zamanda ilk tasarlananın üzerinde genişletilmekte ve ilk projede öngörülen kompresör kısa bir zaman sonra ihtiyaca cevap verememektedir. Bu bakımdan ilk seçimde en az %25 mertebesinde bir fazla kapasite kurulması tavsiye edilir. Sarfiyatın işletme saatlerine göre dalgalandığı durumlarda zaman sarfiyat analizinden gidilerek kapasitenin kompresörlere belünmesi mümkün olabilir. Yedeklemenin ne oranda yapılacağı işletme yönetiminin verileri paralelinde olmalıdır. Basınçlı hava miktarı kompresörün emiş şartlarındaki serbest havanın hacmi ile ölçülür. Pratikteki uygulamalarda 2 mvdak'ın altındaki sarfiyatlarda %100, 2 30 mydak'iık sarfiyatlarda %50 ve daha büyük sarfiyatlarda %20 %25 yedek kapasite öngörülür. Meşrubat, gıda ve ilaç sanayii dışındı yağlı kompresörler kullanılır. Yağsız kompresör ilk yatırım ve işletme masrafları diğerlerinin 24 katıdır. Son yıllarda vidalı kompresörler gittikçe daha yaygın olarak kullanılmaktadır. 100 mydak'tan büyük kapasitelerde kademeli santrifüj kompresörler kullanılır. Bunlar yağsız hava verirler. 2.2 BASINÇLI HAVA TANKLARININ BOYUTLANDIRILMASI Basınçlı hava tankı hacminin seçiminde tesisin ortalama hava sarfiyatı,kompresör sayısı ve kapasitesi, tesiste müsaade edilen basınç dalgalanması dikkate almalıdır. Bir tek vidalı kompresörlü sistemler için hava tanki hacminin seçiminde kompresörün ıcgülasyon şekli dikkate alınmalıdır. Oransal kontrollü vidalı kompresörler sistem basıncını sabit tutacak şekilde kademesiz kapasite kontrollü olarak çalışırlar. Burada kompresörün l dakikada verdiği serbest hava hacminin % 10 ^20'si Ek S: (Tablo 4) Bir İşletmeye Ait Basınçlı Hava Kullanma Hesap Tablosu Teçhizat Hava Kullanımı MatkapHafif MatkapOrta Matkap 1 2 mm MatkapKöşeli Tokmak Tornavida Somun Sıkına 20 mm Taşlama 150 mm ÇekiçOrta ÇekiçAğır Kalafat TabancasıHafif Kalafat TabancasıOrta Kalafat TabancasıAğır Vinç 5 Tonluk Hava Tabancası Kum Püskürtme Ünitesi Boya Tabancası Beher Ünitenin Hava Kullanımı (Lt/s) Ünite Adedi Azami Hava Kullanımı (Lt/s) Kullanma Faktörü Ortalama Hava Kullanımı l 8 «TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996

19 Ek: 6 Hava Kompresörünün Kesintili Çalışması Durumunda Saatteki Kalkış Sayısının Saptanması Ek: 7 Çelik Borularda Basınçlı Hava Akışında Basınç Kaybının Saptanması Schaltungen/h < Z s S s N \ S \ s \ \ \ S V \ \ \ \ \ \ N N S \ S \ V \ \\ k>^ \ \ \ \ X X \ X \ X X, y >1 '\ / \ f. S x< X X X */ ı/ x ^ ' / f / K^ X t / '/ / ' / / / / // / / / / / y / / / / / / / o / / S /, / ' ^/ / / ' ^ / / / /, / / / / \ / / / / / ', S ^,', ' /> s \ X /. / / s / X '7 \ > \ / ^/ /,*, ' / /i/ / ^ ^ / x A/ ', / / 0 >c> <? /a ',K> X X > ^~x > ^ f \ X / \ s s" ^ S^ s B.,i N P X "s ^ ^ S N, \ N / \ \ s^l^ ; N 8" N S N X Kr' ^ \ \ ' \ [\ S ]f S \ *> s^s N s ^ ^ 4/ <>/ S / / s 7 ' / Dr ıks; ter n; Aralığı m'/min debi 1 ^ m'/h Ve > \ S X v Q= Depo Hacmi p= Basınç Aralığı Ve= Kompresör Debisi (mvh, m'/dak serbest hava Boru Boyu (m) _ Kompresör debisi (mvh serbest hava) ^ ~ A ^ nn ^^ g 1000 ^^< S ^ ~ *<*«1 Bora iç Çap, (mm) Hav Basıncı 175 (Bar), D 100,^, r ' ~ ' Q F 3 4 ı 5' 8 10 ' Achse 2 'E f ' Basınç Kaybı (Bar) f,' G S l dakikada verdiği serbest hava hacminin % 10% 20'si mertebesinde bir depo seçilmesi tavsiye edilir. İşletmedeki tek kompresör yükteboşta regülasyon sistemini haiz ise saatlik yüke geçmeboşalma sayısının 50'nin üzerine çıkmayacağı bir depo hacmi tavsiye edilir. Durmakalkma regülasyonlu kompresörlerde ise saatlik yol alma sayısı elektrik motorunun büyüklüğüne bağlıdır. Genellikle saatlik azami yol alma sayısı 5,5 kw'a kadar direkt yol almalı kompresörlerde 1012, yıldızüçgen yol almalı daha büyük motorlarda 56'dır. Ek 6'daki abak en kritik işletme durumu olan (sarfiyat= 1/2 kompresör kapasitesi) durumundaki saatlik yüke geçme sayısını vermektedir (2). Doğal olarak, şebekeyi besleyen kompresör sayısı birden fazla ise tank hacmi, bunlardan büyük debiii olanın yalnız başına çalışması durumuna göre seçilmelidir. Emniyet Sübabının Seçimi: Basınçlı hava tankı üzerindeki emniyet sübabı teorik olarak en büyük kapasiteli hava kompresörünün debisini işletme basıncının %10 üzendeki bir açma basıncında karşılayacak boşaltma kapasitesine sahip olmalıdır. Ancak bilhassa 10 mvdak'tan fazla debiii vidalı kompresörler etiket basınç üzerine çıkamadıklarından (motor güç sınırlaması!) emniyet sübabı başka şartlara göre boyutlandırılabilir. 2.3 BORU ÇAPLARININ TAYİNİ 10 bar basıncı kadar basınçlı hava sistemlerinde ana borular içindeki serbest hava hızı m/sn olarak alınabilir. Bu 510 m/sn'lik efektif bir hıza tekabül eder. Çelik borularda basıçlı hava akışında basınç kaybı, Ek 7'deki abak yardımı ile saptamabilir. Kompresör çıkışı ile en uç noktadaki boru ve armatür basınç kaybı ilk basıncın %10%15'i civarında olabilir. Basınç Düşüşünün Hesabı: Borular içinde akışkanların maruz kaldığı basınç düşüşü genel gormüllere göre hesaplanabilir. Hızlı hesaplarda kullanılmak üzere, yukarıdakine ek olarak çelik çekme borular için Ek 8'deki abaklar verilmiştir (8). Diğer cins borularda boru içi yüzey evsafına göre ve basınçlı hava sistemlerindeki ortalama hızlar dikkate alınarak basınç kayıpları aşağıdaki faktörlerle çarpılarak bulunabilir: Çelik çekme boru: F=l Bakır, pirinç, plastik: F=0,75 Dikişli boru: F=l,l Armatür Ve Branşmanlarda Basınç Kaybı: Ek 9 Tablo 3'de verilen (9) eşdeğer boru boylan boru uzunluğuna eklenerek hesap yapılır. SONUÇ Bu tebliğde basınçlı hava sisteminde kullanılan özel gereç ve armatürlerin dizaynına yer verilememiştir. Aşağıda verilen kaynakçadan ve firma kataloglarından dizayn bilgileri alınabilir. Basınçlı TESİSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos

20 Ek: 8. Havanın Çelik Çekme Borular içinde Akışında Basınç Kaybı hava tesisinin işletme ve bakım sorunları ayrı bir konu olarak düşünülmelidir. KAYNAKÇA l British Compressed Air Society, Guide to the Selection and installation of Compressed Air Services, 2nd Edition, FMA Pokorny, Taschenbuch lür Druckluftbetrieb, Neunte Aulflage, Springer Verlag Berlin, Heidelberg, New Yok, C.W. Gibbs, İnersoll Rand Co., Compressed Air and Gas Data. 20 TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

21 Ek: 9. (Tablo 9) Tesisat Elemanları Eşdeğer Boru Uzunlukları V Eşdeğer Uzunluk (m) Parça Boru İç Çapı (mm) (d) Tam açık sürgülü valf, tam akış tipi küresel valf Tam açık diyafram valf Tam açık köşe valf Tam açık glob valf Tam açık klape tipi çek valf Dirsek R=2d Dirsek R=d köşe dirsek Tgeçiş Tyan çıkış Daralma 0.8 o> Su tutucu Ring hattı besleme Servis hattı bağlantısı Deve boyunlu servis hattı bağ dirsek Ek: 10. (Tablo 10) Standart Borularda Tavsiye Edilen Azami Hava Debisi İşletme Basıncı PS'g 5 bar.345 1/3 Nominal Standart Boru Ölçüleri (Inç) 1/4 3/8 1/2 3/4 1 1/4 1 1/ /2 3 scfm dm 3 /s scfm dm'/s scfm im J /s scfm Jm 3 /s scfm dm'/s scfm dm 3 /s scfm im'/s scfm im" /s scfm dm'/s scfm dm'/s scfm Im'Vs Bu tablodaki değerler 30 m. borudaki basınç kaybının, 1/8" ila 1/2" 1 borularda % 10'u, 3/4" ila 3" borularda % 5'e olduğuna göre hesaplanmıştır Dönüşüm Faktörleri scfm=0.472 dm 3 /sn=28.3 dm 3 /dak=1.7m 3 /saat osgi= bar = kg/cm 2 =0.068 atm Pneumatic Handbook, Trade and Technical Press. 5 PNEUROP, Comressed Air for General Use ( ). 6 Atlas Copco Manual, 2nd edition, Melih Gürsoy, Hava Kompresörleri ve Basınçlı Hava Tekniği, MG Grubu Teknik Yayınları, İzmir VDI Waermeatlas, Teil L: Druckverlust bei der Strömung durch Rohre, SEGEM, Endüstriyel Pnömatik Sistemler ve Uygulaması Seminer Notu, İstanbul, Mart TESİSAT MÜHENDİStidi / TemmuzAğustos 1996 ü 2 l

22 akale PNÖMATİK LETİM III. Bölüm Hüseyin AKKOÇ Nuri ARUN Donaldson Torid firması tarafından geliştirilmiş olan kartuş filtre elemanlı TDS 1 2 tipi bir toz tutma filtresi Şekil 3.15'te gösterilmiştir.. Donaldson Torid kartuş filtre elemanlı TDS model toz tutma filtresinin teknik özellikleri (Tablo 3.5) ve konstrüksiyon dış ölçüleri (Şekil 3.16, Tablo 3.6)'da açıklanmıştır. Böyle bir işlevsel şeması Şekil 3.17'de görülmektedir. EDVAN Vantilatör Sanayii Ltd. firmasının standardında geliştirilmiş jet filtreler, (Şekil 3.18, Tablo?.7) ve (Şekil 3.19, Tablo 3.8)'de gösterilmiştir. Bundan başka EDVAN firmasının standardındaki kanılı bir düzenle silkelemeli (Şekil 3.20, Tablo 3.9) ve elle silkelemeli toz filtreleri (Şekil 3.21, Tablo 3.10) görülmektedir. 4. Pnömatik İletim Tesislerinin Hesabı 4.1 Havanın Sıkıştırılabilir Özelliği Dikkate Alınmadan Pnömatik İletim Tesislerinin Hesabı Genel Havanın Sıkıştırılabilir (compressibility) özelliği nedeniyle doğacak basınç kaybının %10 ile %15 arasında olabileceği ve basınç kaybını hesap ederken herhangi bir kararsızlığa düşmemek için bu düzeydeki kaybın ihmal edilebileceği literatürlerin bazılarında bildirilmektedir. Atmosferik havada bu kayıplar 100 mbar dolayındadır. Böyle bir sınır, basınçlı hava gereksinimini tek kademeli bir radyal vantilatörden sağlayan oldukça basit düzenli iletim tesislerinin basınç düzeyini içermektedir. Döner pistonlu bir körüğün düşük basonç düzeyinde (Ap=500 mbar) ve orta değerli bir hava hızı ile çalışa bir pnömatik iletimin hesabı yapılırken havanın sıkıştırılabilme özelliği dikkate alınmayabilir. Ancak döner pistonlu körük veya tek kademeli (3 bar basınç düzeyine ulaşabilen kapasitede) bir komprösörün yukarı basınç düzeyinde çalıştırılacak bir pnömatık tesisin hesabında iletim havasının Sıkıştırılabilir (izciliğinin dikkate alınması gerekir. Bir pnömatik tesis hesabının odak noktasını boru çapı ile basınç kaybı arasındaki bağıntı oluşturmaktadır. Bu iki öğeden sonra hava debisi ve körük gücü saptanır ve buna göre körük seçimi yapılar. İletim malı debisi ile vericiyi saptadıktan sonra tox içeriğinin niteliğine göre filtre seçimi gerçekleştirilir. Geniş çaplı boru seçimi, basınç kaybını a/altmakla birlikte tesis ve işletme giderlerini yüka. Kaldırma tutamağı b. Giriş Hücresi c. Tozlu hava girişi d. Jet (Venturi) e. Filtre elemanları f. Temiz hava hücresi g. Üfürme boru sistemi h.ayırma plakası ı.basınçlı hava bağlantısı j. Kumanda ventili k.diyaframlı ventil I.Solenoid ventil m. Bakım kapağı n. Bunker o. Toz boşaltma ağzı Şekil 3.15 Donaldson Torid TDS12 tipi bir toz tutma filtresi 22 m TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

23 Tablo 3.5 Donaldson Torid kartuş filtre elemanlı TDS model toz tutma filtresinin teknik özellikleri Model TDS Filtre Yüzeyi (m 2 ) Torba Filtre Sayısı Torba Ölçüsü (mm) Valf Sayısı Bunker Hacmi (dm 3 ) Basınçlı Hava (bar) *Hava Miktarı (NmVh) Şalter Panosu Ağırlık (~kg) x V, 1 ph, 50 Hz ^Basınçlı temizleme havasının miktarı, temizlenecek iletim havasının içerdiği toz derecesine bağlı olmakla beraber genelde her m3 hava için 2 ila 4 Nm J arasında değişmektedir. Tablo 3.6 Donaldson Torid TDS 1 2 tipi toz tutma filtresinin dış konstrüksiyon ölçüleri A B C D E x x x1250 F DIN24I58R3 h Ih Şekil Donaldson Torid kartuş filtre elemanlı YDS model toz tutma filtresinin işlevsel şeması Şekil 3.16 Donaldson Torid TDS12 tipi toz tutma filtresinin dış konstrüksiyon ölçüleri TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos

24 l 1 : 1 TEMİZ HAVA ÇIKISI AVA 1 1 t 1400 w/ //ü V \A _ O 0 cı 0 o o o l 1680 Şekil 3.18 HTJF Jet Filtre Tablo 3.7 HTJF Jet Filtre Boyutları Tablosu HTJF Jet Filtre 80/2500 Filtreleme Alanı m DEBÎ min mvh max A mm 2650 B mm 1500 C mrrı / / / / / / / / / / / / Q / seltecektir. Öte yandan dar çaplı borularda tesis ve işletme giderleri genelde düşük ve fakat basınç kaybı yüksektir. Boru çapı daraldıkça körük basıncı yetersizliği rizikosu da artacaktır Hava Hızı (Vo) Genellikle vantilatörle çalışan yüzer ortamlı bir işletmede iletim için Tablo 4. l'de verilen değerler yeterli görülmüştür (W. Siegel Pneumatische Förderung) Basınç Kaybı (Ap) Pnömatik iletimde Ap basınç kaybı altı ayrı basınç kaybından oluşur. Bunlardan ikisi salt hava akımından, dördü iletim malından doğmaktadır Hava Sürtünme Kaybı Basınç kaybı APH salt hava akımındakı basınç kaybı gibi tanımlanmaktadır. Malhava akımında basıncın değişmesi durumlarında basınç kaybının is 24 TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemrmızAğusto! 1996

25 2000 TEMİZ HAVA ÇIKISI TOZLU HAVA GIRISI Şekil 3.19 HTJF jet Filtre Tablo 3.8 HTJF Jet Filtre Boyutları Tablosu HTJF Jet Filtre 80/ / / / / / / / / / / / / /1800 Filtreleme Alanı m DEBÎ min mvh max A mm B mm C mm patlanması güç olduğundan yapılacak hesaplarda basınç kaybı, mal sürtünme kaybının içine dahil edilmiş gibi kabul edilir Hava Direnci Ayrıntıları (Ap w ) Hava direncini oluşturan ayrıntılar; a) Kesit yüzeyi değişmeleri b) Kıvrımlı dirsekler c) Memeler d) Ayırıcılar e) Siklonlar f) Filtreler Düzenli bir biçimde çekilmiş iletim hattında hava dirençleri hesaba katılmaz. Kurulan tesisteki memelilerin, ayırıcıların, siklonların ve filtrelerin direçleri tek tek tahkik edilerek iletim hattındaki basınç TESİSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmurAğustos

26 II. ULUSAL TESiSAT MÜHENDlSÜÖİ KONGRESi VE SERGiSi 310 B A Şekil 3.20 Kamla Silkelemeli Toz Filtresi Tablo 3.9 Elle Silkelemeli Toz Filtresi Boyutları Tablosu KTF DEBİ mvh Filtreleme Alanı m 2 A mm B mm H mm h mm Bunker Adedi 12/ / / / / ı 25/ / / / / / / / / / / kaybı ile toplamı alındıktan sonra vantilatörün seçimi gerçekleştirilir. Kıvrımlı dirsek, ayırıcı, siklon ve filtrelerde dikkate alınacak basınç kayıplarını emprik olarak veren açıklamalar paragraf 'de yer almıştır. İletim tesisatında gerekli emme havasının basınç kaybı dikkate alınmaz. Çünkü bu basınç kaybı, iletim hattındaki basınç kaybı ile karşılaştırıldığında çok önemsizdir. Bu nedenle iletim hattının sonuna iletim malı ve iletim havasının kinetik enerjisini tekrar geri kazanmak için herhangi bir önlem alınmaz İletim Malı Sürtünme Kaybı (Ap R ) Pnömatik iletim tesislerinde sürdürülen deneyim 26 m TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemımızAfustos 1996

27 Tablo 3.9 Elle silkelemen toz filtresi boyutları tablosu mm Irrrrr n]i l Şekil 3.21 Elle Sılkelemlı Toz Filtresi A Tablo 3.IO Elle Silkelemeli Toz Filtresi Boyutları ETF DEBİ mvh Filtreleme Alanı m 2 A mm B mm H mm Bunker Adedi Silkeleme Kol Adedi ETF 12/20 ETF 12/25 ETF 16/ ı 1 l ı ı ETF 16/ ETF 18/ ETF 18/ ETF 24/ ETF 24/ ETF 32/ ETF 32/ ETF 36/ ETF 36/ araştırmalarında, iletim malı sürtünme kaybı Aprı'nin tane biçimi, (p s ) özgül ağırlığı ve yığın malın yoğunluğu (p ss ) ile bağıntılı olduğu bildirilmektedir Dikey İletim Kaybı (Ap h ) Dik iletim kaybı Ap h, dikey boru içinde duran veya hareket halindeki yığın mal kolonunun boru kesitine bağıntılı ağırlığına eşittir. Dik iletim kaybı bundan başka dikey boru içindeki sürtünme ile değil jeodetik Ah yüksekliğini yenmekle bağıntılıdır İvme Kaybı (A Pi ) İletim borusunun l mesafesindeki ivme aralığında, iletim malının kararlı bir hız kazanması, bir enerji kaybı ile bağıntılıdır. Bu olgu doğal olarak bir Api basınç kaybı ile eşdeğerdir Kıvrımlı Dirsek Kaybı (Ap K ) İletim malının bir kıvrımlı dirsekten belli bir başlangıç hızıyla geçerken boru iç çeperine çarparak frenlenmesi olayı da bir ApK ivme katsayısıdır Toplam Basınç Kaybı (Ap) Basınç kayıplarının tümü toplanınca toplam basınç kaybı elde edilir (Apwdışında) Ap= Ap H + Ap R + Ap h + Ap,+ Ap K TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos

28 Tablo 4.1 Pnömatik Yüzer Ortamlı iletimde Önemi i Bazı Yığın Mallarda İlişkin Veriler İletim Malı d s (mm) Arpa 4.0 Ağaç talaşo 50 x 20 x 1 Buğday 3.9 Buğday Kepeği 1.0 Buğday Unu 0.09 Çavdar 3.0 Çimento 0.05 Çimento (farin) 0.05 Destere tozu 0.7 Hayvan yemi 0.86 Kaya tuzu 1.6 Malt 3.7 Mısır 0.86 Mısır irmiği 1.6 Mısır unu 0.19 Pirinç 2.7 Pirinç kabuğu 2.5 Polipropilen granülü 3.5 PVCPulver 0.2 P.Etilen granülü 3.5. Prina (kuru) 0.96 Soya 6.3 Sabun (rende) 20 x 5 Toz şeker Yulaf 3.4 Ps (kg/m 3 ) Pss (kg/m 3 ) V 0 (m/s) a ds= Tane çapı, ps= Tanenin özgül ağırlığı pss= Yığın malın yoğunluğu, Vo= İletim borusunda gerekli hava cc= Boru çapına bağlı basınç kaybı hızı (atmosferik havanın özgül ağırlığı ps= 1.2 kg/m' ilkesine göre) katsayısı Ap=_ PH X V 2 X Al 2 x Ah x g + fixaxai+ _ l S (4.1) x v Ap =Toplam basınç kaybı (Pa/m 2 ) p H = Hava özgül ağırlığı (kg/m 3 ) V= Gerekli iletim havasının hızı (m/sn) (p H = l.2 kg/m 3 bazında,bkz Tablo 4.1)?ı H = Hava basınç kaybı katsayısı (0.02 ile 0.03) AI= Yatay iletim borusu uzunluğu (m) d= İletim borusuu çapı(m) \i= Karışım oranı(q s /Q H ) Q s =İletim malı kitle debisi Q H =İletim havası kitle debisi a= Boru çapına bağıntılı basınç kaybı katsayısı (Bkz. Tablo 4.1) 28 m TESiSAT MÜHENDİSIİSİ / TemmuzAğustos 1996

29 Ah= Dikey İletim borusu uzunluğu (m) g= Yer çekimi ivmesi(m/s 2 ) (3= İletim malı hızı c'nin iletim havası hızı v'ye oranı (c/v)): Tozsu ve irmiksi iletim malı için P=0.8, Taneli iletim malı için (3=0.7 i= Kıvrımlı dirsek sayısı 4.2 Bir Pnömatik İletim Tesisatının Havanın Sıkıştınlabilir Özelliği Dikkate Alınmadan Tasarımlanması Pragraf 4. l'de açıklandığı gibi havanın sıkıştırılabilir özelliği yalnız küçük basınçlarda dikkate alınmaz. Böylece pnömatik emme yöntemli tesisattaki iletim, basınç yöntemli pnömatik tesisteki iletime eşit olur. Gerek emme, gerek basınç ve gerek yüksek basınç yöntemli iletim tesislerindeki boru çapının tahmini hesabı için paragraf 4.2. l'deki hesap yöntemi yeterlidir Boru Çapı 2 x K s x Q s x v Ap s = _'dan (4.2) 71 X d 2 Qs= İletim malının debisi (kg/s)! 2 x K s x Q s x v 7ixAp s (m) (43) Ekonomik bazda çalışan yüzer ortamlı iletim tesislerinin çoğunda ((J.) karışım oranı l O' dan büyüktür. Burada Ap s bir yan kayıp olup, iletim malının akış sürecinde oluşur. Ap ' Ap s = u x K. x _ x V 2 ( Pa /m 2 ) (44) 2 Öte yandan K s iletim malı akımına bağıntılı bir basınç kaybı katsayısıdır ve aşağıdaki eşitlik yardımıyla bulunur: 2xAhxg, İ N K, =axal+ _ x 2 (î x ( l + _ ) (4.5) Bu eşitlikte iletim malının kitle debisi Q s, önceden verilmiştir. Hava hızı v s, Tablo 4. l 'den seçilir. Öngörülen körüğün tüm basınç kapasitesi, gerek Ap s için hesaplanan basınç kaybına ve gerek daha sonra hesaplanan tüm basınç kaybına aynı biçimde uyumlu olabilmelidir. Döner pistonlu körükle işleyen (maksimum basınç kapasitesi l bar) orta basınçlı tesislerin projesinde Aps'yi karşılamak üzere körük kapasitesini V ' yaklaşık olarak %70 oranında arttırmalıdır. Eğer iletim hattı çok uzun veya uzun bir hava borusu mevcutsa bu arttırma küçük olabilir. (4.3) eşitliğine göre hesaplanan çapta boru mevcut olmayabilir. Hesaplanan değere karşılık piyasada satilmakta olan uygun çapta bir boru seçimi gerçekleştirilmelidir. Hesap edilerek bulunan değerden daha büyük çapta bir boru seçimi gerçekleştiği taktirde, (4.2) eşetliği kıyaslamasıyla Aps basınç kaybı küçülecek veya aksine daha dar çaplı boru seçildiğinde büyümüş olacaktır. Körük basınç kapasitesinin yetersiz olması halinde daha geniş çapta bir boru seçerek hesabı tekrar etmelidir Hava Debisi Seçilen (d) boru çapı ve bundan önce Tablo 4. l'den saptanan (Vo) hava hızı yardımı ile hava debisi bulunur: n V H =.,xd xv 0 (nrvh) (4.6) Gerekli Tahrik Gücü Küçük basınç değişmelerinde havanın sıkıştırılabilir özelliği dikkate alınmazsa körüğün ürettiği hava basıncı için gerekli tahrik gücü aşağıdaki denklemle hesaplanabilir; Ap,xV H P=.(kW)(5.6) 9.81 x 102x71, P =Gerek tahrik gücü (kw) Ap c = Toplam basınç farkı (pa) V H = Hava debisi (mvh) r\ t = Körük veya vantilatör toplam verimi (r t= 0.60 ila 0.80) * Bu makale, II. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi Bildiriler Kitabı 'ndan alınmıştır. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 m 29

30 akale R22 GAZLI SİPLİT SİSTEM SOĞUTMA DEVRELERİNİN DİZAYNI II. Bölüm Nuriye GÜMRÜKÇÜLER 4.3. Borulardaki Genleşme: TABLO 10'da basınç sıcaklık değişimlerine bağlı olarak bakır borulardaki genleşme miktarı verilmiştir.bu termal uzama ve kısalmalar imalatçı firmanın ilgili talimatlarına da bağlı kalarak bazı özel rakorlar, U ve L parçalan kullanılarak konpanse edilebilir. TABLO 11 genleşme ile meydana gelecek uzamayı kompanse edecek bir parçanın ölçülendirilmesini göstermektedir. Devrede kullanılacak bu parçaların her birinin basınç kayıplarına sebep olacağı gözardı edilmemelidir. 4.4 Bağlantı Elemanları: Soğutma devresi üzerindeki bağlantı elemanları aynı hizada olmalı ve hattın ağırlığını taşıyabilmelidir. Borulardaki genleşmeye bağlantı elemanları engel olmamalıdır. Yatay kısımlar için bağlantı noktaları (askı destek noktalan) arasındaki maksimum uzaklık boru hattının ağırlığından dolayı meydana gelecek deformasyonları temel almalıdır. TABLO 12 çaplara göre bağlantı noktaları arasındaki maksimum uzaklığı göstermektedir Dirsek ve fittingsler: Dirsek ve fittingsler önemli basınç kayıplarına sebep olurlar. Dirseklerin eğimini mümkün olduğu kadar geniş açılı yapmak faydalıdır. Eğer hatta önemli bir sebep yok ise ŞEKİL 5'te de görüleceği gibi 90 yerine 45 yapmak gerekir. Özel dikkat gerektiren Tee dirsekler için ŞEKİL' 6'da bir takım öneriler sunulmuştur. 4.6.Ses ve Titreşim Kontrolü: Kompleks bir durum olan ses ve titreşimin kontrolü soğutma devresi dizaynında dikkate alınmalıdır. Kompresörün basma kısmındaki vuruntuların sonucu oluşan titreşim, soğutucu akışkan ile soğutma devresine taşınmaktadır. Titreşimin kontrolü, için: a= Boru hattının yorulması ve zayıllaması önlenmelidir. b= Soğutma devresinden binaya titreşimin geçmesi önlenmelidir. c= Sistemin r.es seviyesi kabul edilebilir sınırlar dahilinde olmalıdır. Soğutucu akışkan hızının minimum seviyelerde tutulması uygulanan temel yöntemdir. Sıvı hızı m/sn arasında, ve gaz hızı ise 514 m/sn arasında tutulmalıdır. Bu şekilde basınç kayıplarının da belli limetler kalması sağlanır.duvarlura soğutma devresinden titreşimin geçmesini önlemek için özellikle 50 mm ve daha yukarı çaplı hatlarda esnek bağlantı parçalan kullanmalıdır. Kompresörün bağlantı elemanlarında meydana gelen statik harekci 15 m uzunluk için cihazdan itibaren ilk üç bağlantı elemanı ile aynı seviyededir. Boruların duvardan geçmesi gerektiğinde deliğin büyüklüğüne göre duvar ile arası izole edilmelidir. Bir odadan diğerine sesin geçip geçmesinde duvar yüzey kaplamalarının rolü büyüktür. Askıların amacı temel olarak boruların hareketine izin vermek ve duvar ile hattın rijitliğini sağlamaktır Titreşim Alıcı Fittingsler: Borulardaki genleşme ve titreşimin kontrolunda esnek parçaların önemi büyüktür. Soğutma devresinin meydana getireceği stresten kompresörü korur. Genellikle borunun eksenine dikey hareketleri absorbe etmede esnek titreşim alıcı fittingsler kullanılır. Esnek fittingsler boru hattı çapına uygun olarak seçilirler. Sonuç olarak 90 açı ile çekilmiş tesisatta iki adet esnek fittings kullanılması faydalıdır. 5. BİR SİSTEM ÖLÇÜLENDİRME ÖRNEĞİ Cihaz Çalışma Şartları: 30 ü TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

31 DIŞ ÜNiTE Şekil 7. Cihaz Yerleşimi ve Soğutma Devresi Oda sıcaklığı 27 C % 50 RH Dış hava sıcaklığı 32 C Cihaz soğutma kapasitesi 33 KW Kompresör gücü 9.4 KW ŞEKİL 7'de cihaz yerleşimi ve soğutma devresi uzunlukları verilmiştir. Emiş hattı: TABLO 2' den 5 C evaporasyon sıcaklığındaki (klima cihazları genellikle 1=8 C evaporasyon sıcaklıkları arasında çalışırlar) ve cihaz soğutma kapasitesine en yakın değer olan KW'a karşılık gelen çap 35mm olarak seçilir. Yoğuşma sıcaklığı dış hava sıcaklığının en az 15 C üzerinde gerçekleşecektir. Yani yoğuşma sıcaklığı yaklaşık olarak 4849 C olacaktır. TABLO 2' nin altındaki yoğuşma düzeltme faktörü kullanılarak; Soğutma kapasitesi (Tablo)= (37.31 * 0.93)=34.69 Kw elde edilir. 35 mm çapa uygun olarak ve TABLO 3 kullanılarak eşdeğer efektif boru boylarını hesaplayabiliriz. (TABLO 3' ten 35 mm çaplı bir dirseğin eşdeğer boru boyu l m olarak görülmektedir.) Emiş hattı toplam efektif uzunluğu: Yatay kısımlar :(4+l)m Düşey kısımlar : 5 m 4 adet dirsek : l m/ad. L c (eff) : =14 m 7=0.04* 14*( 33 \ ı.s l =0.5)2 C J/1 f.o ' Bu kabul edilebilir limitler içinde bir basınç kaybıdır. Yağın kompresöre dönüşünün uygunluğu için TABLO 6'dan 35 mm çap için önerilen minimum soğutma kapasitesi KW olarak görülür. Cihazın ekstremum şartlardaki minimum kapasitesi 24 KW olduğundan yağın kompresöre dönüşü rahatlıkla sağlanacaktır. Sıvı hattı: Yine TABLO 2'den T=0.02 k/m kolonundan boru çapı seçilir. v=0.5 m/sn hıza göre verilmiş olan kolon su soğutmalı kondcnserli üniteler için kullanılmalıdır. Su soğutmalı kondenserli üniteler daha büyük kapasiteli olup daha büyük çap gerektirirler KW soğutma kapasitesi için uygun olan çap 18 mm olarak görülmektedir. Bu çapa uygun olarak ve TABLO 3'ü kullanarak eşdeğer efektif boru boyunu hesaplayabiliriz. Sıvı hattı toplam efektif uzunluğu: Yatay kısımlar : (4+1) m Düşey kısımlar : 5 m 2 adet dirsek : 0.54 m/ad. l adet sol. valf : 10 m L, (eff) : =21 m 7=0.02* V* ) = C / TESİSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996 ü 31

32 Diyagramlar KiT HATTI (R22) AGRAM 2 EMlŞ HATTI (R22) DİAGRAM 1 SOĞUTMA KAPASiTESi (KW) BASMA HATTI (R22) DİAGRAM 3 SOĞUTMA KAPASiTESi IKW) Bu değer kabul edilebilir limitler içinde bir basınç kaybı değeridir. Toplam hattın soğutucu akışkan miktarının tespiti: Emiş ve sıvı hatlarının uzunluğu (ŞEKİL 7' den) 10 m dir. TABLO 9' dan boru çaplarına göre akışkan miktarları: Boru çapı kg/1 Om 35 mm (emiş) mm (emiş) 2.36 Toplam gaz miktarı: ( )+ (2.36.1) =2.555 kg Cihaza ilave edilecek olan bu gaz miktarı ile birlikte yaklaşık olarak gaz miktarının %10'u (10 kg R 22 için l kg ) oranında yağ ilavesi de yapılmalıdır. SOĞUTMA KAPASiTESi (KVV) 6.R22 GAZLI SOĞUTMA DEVRELERİNİN ÖLÇÜLENDİRİLMESİNİN PRATİK METODU Ön ölçülendirme yapılacağında veya yapılan bir olçülendirmenin kontrol edileceği durumlarda Diyagram 1,2 ve 3' ten faydalanabiliriz. Diyagramlar her bir uzunluk için basınç katyıp değerlerini seçilmiş olan boru çapına ve soğutma kapasitesine göre vermektedir. Soğutma devreleri eşdeğer efektif boru boylan ile basınç kaybı değerinin çarpılması sonucu elde edilen toplam basınç kaybı diyagramların en üst noktalarının altında kalmalıdır. Diyagramlardaki değerler 45 C yoğurma sıcaklığı ve 4 C buharlaşma sıcaklığına göredir. Diagramlan kullanarak ŞEKİL 8'de verilen örnek split sistem ölçülendirmesi emiş hattı için kontrol edilirse; Diagram l'de 33 KW soğutma kapasitesi için 3 ayrı çap görülmektedir. ($28, <E>35, «542 ). Eğer en küçük çapı seçersek düşey kolonda basınç kaybını 1,7 kpa/m olarak görürüz. TABLO 3' ten O 28 lik dirseklerin eşdeğer boru boylan 0.8 m olarak görülmektedir. Buna göre efektif boru boyu 13.2 m, toplam basınç kaybı ise 22.4 kpa' dır ve boru çapı 35 mm olarak seçilmelidir. KAYNAKÇA l. ASHRAE Handbook, Fundamentals (1993) 2.ASHRAE Handbook, Refrigeration Systems and Applications (l994) 3. Özkul N. (1988) Uygulamalı Soğutma Tekniği 4. "CLIVET" ürün katalogları Bu makale, II. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongre ve Sergisi Bildiriler Kitabı 'ndan alınmıştır TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

33 BBPJI U akalc MARMARA BÖLGESİ'NDE ISITMA VE SOĞUTMA DERECEGÜNLERİNİN DAĞILIMI M.LatifGÜLTEKİN DMİ İstanbul Meteoroloji Bölge Müdürlüğü MikdatKADIOĞLU İTÜ Meteoroloji Mühendisliği Bölümü zet Ö Bu çalışmada Marmara Bölgesi'ndeki ısıtma ve soğutma ihtiyaçlarının yerel dağılımı, mümkün olduğu kadar en ayrıntılı bir şekilde belirlenmesi amaçlandı. Bunun için de, ısıtma ve soğutma ihtiyacını en iyi bir şekilde yansıtan ve kullanımı oldukça pratik olan ısıtma ve soğutma derecegün indeksleri hesaplandı. Ayrıca bir yılda ısıtmaya veya soğutmaya ihtiyaç duyulan ortalama sürelerde belirlenmiştir. Bu ısıtma ve soğutma derecegün ve gün sayıları hasaplamalarında veri olarak, Marmara Bölgesi'ndeki 42 klima istasyonunun günlük ortalama sıcaklık değerleri kullanılmıştır. Sonuçta, Marmara Bölgesi'nin ısıtma ve soğutma derecegün değerleri ve haritaları ile ısıtma ve soğutma gün sayıları ve haritaları sunulmuştur. l.giriş Bir binanın esas gayesi hava şartlarına karşı koruma sağlamaktır. İdeal bir bina, hava şartlarındaki değişimlerin etkisini en aza indirecek ve iç şartları daima konfor bölgesinde tutacak şekilde yapılmalıdır. Bu durum, minimum ilk maliyet ve mümkün olan en düşük işletme masraflarıyla gerçekleştirilmelidir. Günün ortalama sıcaklığı, binaların ısıtma ihtiyacı hakkında bilgi vermektedir. Bir ısıtma sisteminin en kötü hava şartlarında dahi ihtiyaca cevap vermesi istenir. Fakat bunu sağlarken de en kötü hava şartlarını referans almak ekonomik olarak pek uygun olmayacaktır. Örneğin iç ortam sıcaklığını yüksek tutarak ihtiyaca cevap verecek bir ısıtma sisteminin kurulması hem gereksiz hem de maliyeti yükseltir. Bunun için günümüzde hava sıcaklığı verileri pek çok yerde, farklı şekillerde ve değişik amaçlar için kullanılmaktadır. Bunların başında da ısıtma ve soğutma amaçlı kullanımlar gelmektedir. Konutların ve endüstri alanlarının soğuk havalarda ısıtılması ve sıcak havalarda soğutulması için ihtiyaç duyulan yakıt ve enerji miktarı hava sıcaklığı ile orantılıdır. Sıcaklık verileri bütün bu amaçlar için kullanılırken, meteoroloji istasyonlarında direkt olarak ölçüldüğü şekliyle değil de, bazı metodlar uygulanarak, kullanılabilir hale getirilir. Bu metodlardan birisi de kullanımı oldukça kolay olan ve bunun için de yaygın olarak kullanılan derecegün (DG) metodudur. DG değerleri yardımıyla tesislerin ısıtma ve soğutma ihtiyacı tesbit edilir ve tesbit edilen ihtiyaca göre tesisatların kapasitesi belirlenebilir. Başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde bina dizaynı çalışmalarında, ısıtma ve soğutma cihazları endüstrisinde ve uzun vadeli yakıt ihtiyacının tesbitinde gözönüne alınan başlıcaları DG indeksleri şunlardır: Isıtma DereceGünler (IDG) Soğutma DereceGünler (SDG) Bir de aşağıdaki günsayısı indeksleri ile bir bölgedeki ısıtma ve soğutma periyodlannın uzunluğu belirlenmektedir: Isıtma Gün Sayısı (IGS) Soğutma Gün Sayısı (SGS) IGS ve SGS değerleri yardımıyla ısıtma ve soğutma tesisatlarının çalışma periyotları tesbit edilebilir. Buna göre de tesisatların bakım ve onarımları için gerekli tedbirler alınır. Dünyada derecegünler ile ilgili ilk ciddi çalışma 18. yüzyıl Fransız bilimcisi Reaumur tarafından 1735 yılında yapılmıştır. Daha sonraki yıllarda Close (1944), Landsberg (1948), Emerick (1951), Thom (1954), Lutgens ve Tarbuck (1974), Quayle ve Diaz (1980), Lehman ve Warren (1994) gibi bir çok araştırmacı tarafından derecegünlerle ilgili çeşitli çalışmalar yapılarak derecegün kavramı geliştirilmiştir. Türkiye'de ise Yener ve Gürdü (1987), TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 II 33

34 Kadıoğlu (1994) tarafından DG'ler ile ilgili küçük çaplı çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca derecegünlere benzer bir çalışma da Gülferi (1966) tarafından yapılmıştır. Prof. Dr. Alpin Kemal DAĞSÖZ'ün de, Türkiye genelinde her ilden bir meteoroloji istasyonuna ait sıcaklık verilerini kullanarak derecegün haritalarını hazırlamış olduğu bilinmektedir. Türkiye'de yapılan bütün bu çalışmalarda kullanılan istasyon sayısı, en fazla il sayısı kadar olabilmiştir. Halbuki orta ölçekli bir şehir için bile DG değeri yardımıyla tesbit edien ısıtmasoğutma ihtiyacı ile gerçekte görülen ihtiyaç arasında %2030'luk bir farklılık görülebilmektedir (Byrd, 1985). Bu farklılığın nedeni, büyük ölçüde yerel topografik şartlara ve kısmen de düşük hızdaki rüzgaralar ve yüksek ortalama sıcaklıklara bağlanmaktadır. Bu farklılığın en aza indirmek için Gültekin (1995) tarafından yapılan bir çalışmada, DG hesaplamalarında mümkün olduğu kadar çok yerel ölçümler kullanılmıştır. Bu makalemizde, Gültekin (1995) tarafında yapılan çalışmanın sadece Marmara ile ilgili kısmı özetlenmektedir. Bu çalışmada sunulan Marmara Bölgesi'nde bulunan 42 meteoroloji istasyonuna ait uzun peryotlu sıcaklık gözlemleri için elde edilen IDG ve SDG indekslerinin haritalarından, farklı yerleşim birimlerinin ısıtma ve soğutma ihtiyaçları birbirleri ile karşılaştırılabilir. Ayrıca hazırlanan bu haritarın üzerindeki konturların yardımı ile yapılabilecek interpolasyonlar sonucunda, Marmara Bölgesi'nde meteorolojik gözlem yapılamayan yerlerin de ısıtma ve soğutma ihtiyaçları ve IGS ve SGS indeksleri haritaları ile de dönem uzunlukları yaklaşık olarak belirlenebilir. 2.Metod DG değerleri belirli bir sıcaklık seviyesine göre tanımlanır ki, bu seviyeye taban sıcaklığı denir. Bir bölgenin bir günlük DG değeri, günük ortalama hava sıcaklığı ile taban sıcaklığı arasındaki farktır; bir periyod boyuncaki DG değeri, günün ortalama sıcaklığı ile taban sıcaklığı arasındaki farkların kümülatif toplamıdır. Meteorollojide, alet siperlerinde ölçülen hava sıcaklığı ile insanlların hissettiği sıcaklık birbirinden oldukça farklıdır (Kadıoğlu ve Kara, 1992). Bu nedenle insanları etkileyen sıcaklığın teshilinde sıcaklıkla birlikte, rüzgar hızı, güneşlenme süresi ve bağıl nem gibi diğer meteorolojik parametrelerin de göz önünde bulundurulması gerekir. Her ne kadar bütün bu parametreleri göz önünde bulunduran çok karmaşık indeksler geliştirilmiş ise de (Lutgens ve Tarbuck, 1979), DG hesaplamalarında, kullanımı daha basit ve yaygın kılmak için sadece günlük ortalama sıcaklık verileri hala kullanılmatadır. Gün sayısı (GS) değerleri ise, IDG'ler için incelenen ortalama yıllık periyotta ortalama sıcaklığın taban sıcaklığı üzerinde olduğu günlerin sayısı IGS; ortalama sıcaklığı taban sıcaklığı altında olan günlerin sayısı ise SDG olarak alınmak suretiyle hesaplanmıştır. Taban sıcaklığı kısaca, ortamın istenen sıcaklığı olarak tarif edilebilir ve amaca, kişiye, bölgeye, enlemlere ve topografik özelliklere göre değişebilir. Buna rağmen dünya çapında yapılan çeşitli araştırmalarda insanların genel olarak 18.3 C ve altındaki sıcaklıklarda ısınma ihtiyacı duydukları saptanmıştır (Quayle ve Diaz, 1980; Gültekin, J 995). Türkiye'de yapılan bir araştırmada Ankara ve İstanbul gibi büyük metropollerde dış ortanı sıcaklığının 15 C ve altına düştüğü günlerde ısıtma ihtiyacı duyulduğu kabul edilmiştir (Kadıoğlu, 1994). Bu araştırmada binaların iç sıcaklıklarının dış hava sıcaklığından yaklaşık 3 C fazla olduğu düşünülmüştür. Bu farklılık da, percerelerdcn bina içine giren güneş radyasyonu ve mutfak araçlarından indirekt olarak sağlanan ısıdan ortaya çıkmaktadır. Çok sıcak olan yaz aylarında ise soğutma ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Dünyanın değişik bölgelerinde (Türkiye, ABD ve çeşitli Avrupa ülkelerinde) yapılan çeşitli araştırmalarda hava sıcaklığının 24 C ü/erine çıktığında iç konforun bozulduğu ve konforu tekrar sağlama için soğutma ihtiyacının duyuduğu saptanmıştır. Dolayısıyla soğutma amaçlı hesaplamalarda taban sıcaklık genelikle 24 C (75 F) olarak alınmıştır Isıtma DereceGün Ve Isıtma Gün Sayısı Bir binanın ısı kaybı çeşitli faktörlere bağıdır. Bu fktörlerin başlıcaları şunlardır; yapının çeşitli kısımları için ısı iletim katsayısı, infiltrasyon değerleri, bina içi ve dışındaki sıcaklık farklarıdır (Humphorys, 1948). Bir binanın günlük ısı kaybı, temel ısı transferi eşitliğinin bir gün boyunca integre edilmesiyle hesaplanır. Şöyle ki; I.+ _ r Q T = UA S (T h T a ) dt = UA [T h TJ + (l) L J O Burada; Q T : Toplam ısı kaybı, UA: Isı kaybı karakteristiği (katsayısı), T h : Taban sıcaklığı (iç sıcaklık), T a : Günlük ortalama sıcaklıktır. Bir binanın ısı kaybı, iç sıcakığı (T h )'mn dış sıcaklık (TJ'tan yüksek olmasıyla mümkündür. Yani (T h T.,)'nın pozitif olması gerekir. Bu değer negatif olursa, yani dış sıcaklık iç sıcaklıktan yüksek olursa binanın ısı kaybı sözkonusu olamaz. İşte dış hava sıcaklığıyla iç ortam sıcaklığı arasındaki farkların bir ifadesi olan IDG'ler ısıtma sektöründe binaların ısıt 34 H TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996

35 ma ihtiyacının teshilinde kullanılmaktadır. Dış hava sıcaklığı, istenilen iç ortam sıcaklığı (taban sıcaklığı)'nın altına düştüğünde ısıtma ihtiyacı duyulur. Hava sıcaklığının, taban sıcaklığı üzerinde olduğu durumlarda ısıtma ihtiyacının olmadığı söylenebilir. Genel olarak IDG değerleri şu bağıntıyla hesaplanmaktadır (Gültekin, 1995); T ım <T t için IDG = > [T, T ım] (2) Burada; IDG : n güne ait ısıtma derecegünlerin kümülalif toplamı, n : Periyottaki toplam gün sayısı, T, : Seçilen taban sıcaklık, T : Günlük ortalama hava sıcaklığıdır. Ortalama hava sıcaklığının laban sıckalığa eşit veya allında olduğu günlerde binaların yapay soğulmaya ihliyacı yoktur, yani SDG değeri O'dır. Günün ortalama sıcaklığı arttıkça soğuma derece günler artar. Bu da, soğutma için gerekli olan enerji miklannın arılığının göstermekledir Soğutma DereceGün ve Soğutma Gün Sayısı Sıcak havalarda, dış ortamın sıcaklığı konfor sıcaklığının üzerine çıklığı zaman içerdeki konfor bozlur. İç konforu tekrar sağlamak için de, iç ortamın soğutulması ve havalandırılması gerekir. Soğutma ve havalandırma ihtiyacının karşılanması için gerekli ebat ve kapasiteye sahip soğutma tesisatının kurulması gerekir. Bunun için de soğutma ihtiyacının tesbit edilmesi gerekir. İşte binaların soğutma ihtiyacının tesbiti, ihliyacı karşılamak için gerekli enerji miktarının saptanması ve buna göre soğutma ve havalandırma tesisatlarının ebat ve kapasitelerinin tespiti amacıyla, IDG indeksine benzer olarak soğutma derecegün (SDG) indeksi geliştirilmiştir. Soğutma derecegünler (SDG), bir periyod boyunca ortalama sıcakılğın 24 C taban sıcaklığı üzerinde olduğu günlerde, bu iki sıcaklık arasındaki farkların kümülatif toplamlarıdır ve şu bağıntıyla hesaplanmaktadır. (3) Burada; SDG: n güne ait soğutma derecegünlerin kümülatif toplamı, n: Periyottaki gün sayısı, T ( : Soğutma derecegünler için seçilen taban sıcaklık, T orl : Günlük ortalama hava sıcaklığıdır. Ortalama hava sıcaklığının taban sıcaklığına eşit veya altında olduğu günlerde binaların yapay soğutmaya ihtiyacı yoktur yani SDG değeri O'dır. Günün ortalama sıcaklığı arttıkça soğuma derece günler arlar. Bu da, soğulma için gerekli olan enerji miktarının arttığını göstermektedir. 3.Veri İklimin homojen oduğu bölgelerde daha az sayıda islasyonla çalışmak yeterli olabilmektedir. Ama Marmara Bölgesi gibi topografyanın kısa mesafede çok değişliği Türkiye şartlarında, sağlıklı sonuçlar elde boylam Şekil l. Marmara Bölgesi'nde verisi kullanılan DMİ istasyonları. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 S 35

36 O l\l l l l l l IUI l l 1 ı ı ı l l l l l l l l l l 'l l l l r ı ı l l 1 1 ' " ' ' ' '^ ~ n ı ı ı II M u II u \ 1 1 T l L l. J l l' l [ 1 1 M l, Şekil 2. I5 C Taban sıcaklığı İçin Marmara Bölgesi Isıtma Gün Haritası boylam Şekil 3. I8 C Taban sıcaklığı için Marmara Bölgesi Isıtma Gün Haritası _. ^f MARMARA DENiZi /V D Şekil 4. I5 C Taban sıcaklığı için Marmara Bölgesi Isıtma Gün Sayısı Haritası 36 TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996

37 Şekil 5. I8 C Taban sıcaklığı için Marmara Bölgesi Isıtma Gün Sayısı Haritası boylam Şekil C Taban sıcaklığı için Marmara Bölgesi Soğutma Derece.Gün Haritası 42.0 Şekil C Taban sıcaklığı için Marmara Bölgesi Soğutma Gün Sayısı Haritası TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos

38 Tablo 1 : Marmara Bölgesi'nde verileri kullanılan veri periyodu klima istasyonlarının coğrafik konum bilgileri ve Sıra No ' İst. no İstasyon adı Şile/İstanbul Edirne Lüleburgaz/Kırklareli Çoru/Tekirdağ Tekirdağ Florya/İstanbul Kumköy/İstanbul Sarıyer/İstanbul Göztepe/İstanbul Kartal/İstanbul Kocaeli Adapazarı Çanakkale Bandırma/Balıkesir Bursa Uludağ Y.Konak/Bursa Yalova/İstanbul Bilecik Eskişehir Balıkesir Kütahya Kırlareli Alpullu Şkr/Kırklareli Bahçeköy Ör./İstanbul Bayramiç/Çanakkale Biga/Çanakkale Buhraniye/Bahkesir Bozcaada/Çanakkale Bozüyük/Bilecik Dursunbey/Balıkesir Erdemit/Balıkesir Alifuatpaşa/Adapazarı Gökçeada/Çanakkale İpsala/Edirne Keleş/Bursa Uludağ S.Alan/Bursa M.Kemalpaşa/Bursa Tahirova Tac/B. Kesir Tavşanlı/Kütahya Uzunköprü/Edirne Uludağ Zirve/Bursa Gönen/Balıkesir Enlem (N ) Boylam (E ) Rakım (m) Veri Perivodu 6191(31) 6191(31) 6191(31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6591 (27) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6191 (31) 6585(21) 6191 (31) 3991 (54) 2991 (63) 3791 (55ı 2991 (63ı 6391 (29ı 5087(38) 5091 (42) 6486 ( (19) 7591 (17) 6791 (25) 6491 (28) 6591 (27) 5991 (33) 6391 (29) 6591 (27) 6491 (28) 6691 (26) 6786 (20) 6487 (24) 6285 (24) 6691 (26) 6791 (25) 6491 (28) 7691 (16) istasyonla çalışmak yeterli olabilmektedir. Ama Marmara Bölgesi gibi topografyanın kısa mesafede çok değiştiği Türkiye şartlarında, sağlıklı sonuçlar elde etmek" *ıçin mümkün olduğunca geniş bir istasyon ağı ile çalışmak gereklidir. Bu çalışmada Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Marmara Bögesi'nde bulunan 42 klima istasyonunun tümünün kuruluş tariherinden 1991 yılına kadarki günlük ortalama hava sıcaklığına ait veriler kullanıldı. Bu klima istasyonları ve bunlara ait bazı coğrafik konum bilgileri (enlem, boylam ve deniz seviyesinden yükseklik) ve veri poriyotları 38 TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAgııstos 1996

39 Tablo 2. Marmara Bölgesi'nin hıtma DereceGün (IDG), Isıtma Gün Sayısı (IGS), Soğutma DereceGün (SDG), Soğutma Gün Sayısı (SGS değerleri. İST. NO IDG 15 IDG 18 IGS 15 IGS 18 SDG 24 SGS İ " Tablo l'de verilmişdir. Kullanılan sıcaklık verilerinin periyodu, istasyonların kuruluş tarihlerinden 1991 yılına kadarki süreyi kapsamaktadır. Ayrıca Marmara Bölgesi'nde verisi kullanılan 42 klima istasyonunun genel dağılımı da Şekil l'de gösterilmiştir. 4. Analiz 4.1. Isıtma DereceGün Değerleri ve Isıtma Gün Sayısı Isıtma derecegün (IDG) değerleri bir yerin ısıtma ihtiyacını yansıtmaktadır. IDG'lerin yüksek olduğu yerler aynı zamanda ısıtma ihtiyacının fazla olduğu yerlerdir. IDG'lerin düşük olduğu yerler ise ısıtma ih TESlSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos

40 tiyacının az olduğu yerlerdir. 15 C ve 18 C taban sıcaklıklarına göre hesaplanan Marmara Bölgesi IDG değerleri Tablo 2'de verilmiştir. 15 C ve 18 C taban sıcaklıkları için hazırlanan Marmara Bölgesi IDG haritaları Şekil 2 ve 3 ile gösterilmiştir. Şekil 2 ve 3'e bakıldığında Marmara Bölgesi'nde ve IDG değerlerinin en yüksek olduğu dolayısıyla ısıtma ihtiyacının en fazla olduğu yörenin Uludağ ve civarı olduğu görülür. Buna karşılık, Marmara Bölgesi'nin güneybatı kesimlerinin (Edremit ve civarı) düşük IDG değerlerine sahip olduğu, dolayısıyla ısıtma ihtiyacının nispeten az olduğu görülmektedir. IDG haritalarından IDG değerlerinin lokal değişim hızlarını hesaplamak mümkündür. Şekil 2 ve 3'te de görüldüğü gibi Uludağ ve civarında kuvvetli IDG gradyanı görülmektedir. Uludağın kuzey yamacında IDG değereri dar alanda hızlı bir değişim gösterirken, güney yamacından nisbeten daha yavaş bir değişim sergilemektedir. Buna göre Uludağ yöresinin yüksek bir yer olduğu ve uludağın kuzey yamacının güney yamaca nisbeten daha dik olduğu söylenebilir. Yine Şekil 2 ve 3'e bakıldığında 18 C taban sıcaklığı için IDG değerlerinin 15 C taban sıcaklığı için olan IDG değerlerinden yaklaşık olarak %30 daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu da 15 C taban sıcaklığına göre olan ısıtma ihtiyacının 18 C taban sıcaklığına göre olan ısıtma ihtiyacından %30 daha düşük olduğunu gösterir. Buna göre 18 C yerine 15 C taban sıcaklığı referans alınırsa, ısıtma amaçlı yakıt tüketiminde %30 tasarruf sağlanır. Isıtma gün sayısı (IGS) değerleri ısıtma periyodunu yansıtmaktadır. IGS'nin büyük olduğu yerler ısıtma periyodunun uzun olduğu yerlerdir. IGS'nin küçük olduğu yerler ise nisbeten daha kısa periyoduna sahiptirler. Marmara Bölgesi'nin IGS değerlerini hesaplamak amacıyla Tablo l 'de yer alan 42 istasyonun günlük ortalama sıcaklık verileri kullanıldı. 15 C ve 18 C taba sıcaklıklarına göre hesaplanan Marmara Bölgesi IGS değerleri Tablo 2'de verilmiştir. 15 C ve 18 C taban sıcaklıkları için hazırlanan Marmara Bölgesi IGS haritaları Şekil 4 ve 5 ile verilmiştir. IGS haritalarından, IGS değerlerinin Uludağ ve civarında en yüksek (örneğin 15 C taban sıcaklığı için 270 gün), Marmara Bölgesi'nin güneybatı kesimleri (Edremit ve civarı)'nda ise en düşük (15 C taban sıcaklığı için 170 gün) olduğu görülür. Buna göre, ısıtma periyodunun Uludağ ve civarında daha uzun, güneybatı Marmara'da ise nisbeten daha kısa olduğu söylenebilir. İstanbul'da IGS değeri orta seviyelerde seyretmektedir. Örneğin 15 C taban sıcaklığın için İstanbul'un IGS değeri 100 civarındadır. Yani İstanbul'da 15 C taban sıcaklığına göre yılda ortalam 200 gün ısıtma ihtiyacı duyulmaktadır. IGS haritalarından IGS değerlerinin lokal değişim hızlarını hesaplamak mümkündür. Örneğin IGS gradyanının çok kuvvetli olduğu Uludağ'ın kuzey yamaçlarında IGS'nin lokal değişim hızı büyüktür; buna karşılık IGS gradyanının daha zayıf olduğunu güney yamaçlarında ise küçüktür. Yine IGS haritalarından, bir yerin 18 C taban sıcaklığa göre olan IGS değerinin 15 C'ye göre olandan %22 civarından daha yüksek olduğu görülür. Buna göre 15 C taban sıcaklığı baz alındığında ısıtma periyodu 18 C'ye oranla %22 daha kısa olacaktır. 4.2 Marmara Bölgesi Soğutma DereceGün Değerleri ve Soğutma Gün Sayısı Bir yerin soğutma ihtiyacını bire bir yansıtan SDG'ler, 24 C taban sıcaklığına göre Marmara Bölgesi için hesaplanarak Tablo 2'de verilmiş ve haritası Şekil 6 ile gösterilmiştir. SDG haritasına bakıldığında Marmara'nın güneybatı kasimlerinin en yüksek SDG değerlerine sahip olduğu, buna karşılık Uludağ ve civarında ise en düşük SDG değerlerinin oduğu görülmektedir. Buna göre, soğutma ihtiyacının Marmara'nın güney batı kasimlerinde daha fazla, Uludağ ve civarında ise nisbeten daha az olduğu söylenebilir. İstanbul'un SDG değeri ise 15 ile 20 gün arasındadır. SDG haritaları ayrıca, SDG değerlerinin lokal değişim hızlarını da göstermektedir. Örneğin, SDG'lerin lokal değişim hızları Edremit'in kuzeybatı kesimleri (güneybatı marmara)nde maksimumdur. 24 C taban sıcaklığın agöre hesaplanan Marmara Bölgesi SGS değerleri Tablo 2'de verilmiştir. Bu SGS değerleri kullanılarak hazırlanan Marmara Bölgesi SGS haritası ise Şekil 7 ile gösterilmiştir. Şekil 7'ye bakıldığında, Marmara Bölgesi'de en yüksek SGS değerlerinin (68 gün) güney batı kesimlerde (Erdemit ve civarında) ve en düşük SGS değerlerinin değerlerinin de (4 gün) Uludağ ve civarında oduğu görülür. Buna göre Edremit ve civarında soğutma periyodu Uludağ ve civarına göre daha uzundur. İstanbul'da ise SGS değeri ortalama olarak 20 gündür. Tabiki bu değerler günlük ortalama sıcakıklara göredir. Hiç şüphesiz, soğutma ihtiyacının daha ziyade duyulduğu gündüz vakitlerindeki ortalama sıcaklıklara göre hesaplanacak SGS değerleri daha yüksek olacaktır. Marmara Bölgesi'nde SGS değerlerinin lokal değişim hızları, SDG'lere paralel olarak, Edremit'in kuzeybatı kesimlerinde (güneybatı Marmara'da) maksimumdur. 5. Sonuçlar Ve Öneriler 40 TESiSAT MÜHENDlStiGI / TemmuzAğustos 1996

41 Isıtma DereceGünler, Soğutma DereceGünler, Isıtma Gün Sayısı, Soğutma Gün Sayısı değerleri, her hangi bir yerin yıllık enerji ve yaktı ihtiyacını pratik bir şekilde verir, ısıtmasoğutmahavalandırma tesisatlarının hacim ve kapasitelerinin tesbitinde kullanıldığı gibi, tahmini değerleri de, enerji şiretlerine, maksimum enerji periyodu boyunca, gerekli enerji miktarının tahmininde yadımcı olur. Bu nedenlerden dolayı bu çalışmada Marmara Bölgesi'nin ısıtmasoğutma ihtiyacını ve periyodunu saptamak amacıyla 42 klima istasyonu için ısıtmasoğutma derecegünler ve gün sayısı değerleri ayrı ayrı hesaplanmış ve haritaları hazırlanmıştır. Bu haritalar yardımıyla Marmara Bölgesi'nde meteorolojik gözlem yapılmayan yerler için de, derecegün ve gün sayısı değerleri yaklaşık olarak belirlenebilir. Soğutma ihtiyacı genellikle gündüz vakiterinde duyulur ve iş yerlerinde soğutma ve ısıtma işlemeri genellikle gündüz vakitlerde yapılır. Bu nedenle gece ve gündüz vakitlerindeki ısıtma ve soğutma ihtiyacının daha doğru bir şekilde saptanabimesi için, derecegün yerine, derecesaat hesaplarının yapılması daha yararlı olabilir. Gelişmiş ülkelerde, ısıtmasoğutma amaçlı yakıt ve enerji miktarının saptanmasında, ileriye dönük yakıt ve enerji itiyacının belirlenmesinde, enerji planlaması ve projelerinin hazırlanmasında derecegün ve günsayısı değerleri göz önünde bulundurulmaktadır. Bunun için de Meteoroloji Örgütleri sürekli olarak derece gün haritaları hazırlayıp yayınlamaktadır. Benzer şekilde ülkemizde de, derecegünler ısıtmasoğutma araçlarının üretimi, binaların ısıtmasoğutma tesisatlarının kurulması, uzun vadeli hava tahminleri ile ısıtmasoğutma amaçlı yakıt pazarlanması, üretimi ve dağıtımı, ileriye yönelik enerji üretimi ve planlaması gibi çeşitli amaçlar için daha yaygın bir şekilde kullanılmalıdır. KAYNAKÇA Ahrens, C. D., 1982: Meteorology Today An Introduction To Weather, Climate and The Environment. West Publishing Company, New York, 582 s. Byrd, G.P., 1985: An adjustment for The Effects of Observation time on Mean Temperature and DegreeDay Camputations, Journal of Climate and Applied Meteorology. 24(8), Close, P.D., 1944: Selecting Winter Desing Temperature, American Society of Heatin and Ventilating Engineers (A.S.H.V.E.). 50, Emerick, R. H., 1951: Heating Design and Pratice. McGrawHill Book Company, New York, 216 s. Gülferi, İ., 1966:, Meteorojik Değerler Yardımıya Kış İçin Dış Hesap Sıcaklığının Bulunmasında Kullanılacak Yeni Bir İstatistiki Metod ve Türkiye'ye Tatbikatı, İ.T.Ü. Makina Fakültesi Doktora Tezi, 143 s. Gültekin, M. L., 1995: Türkiye'de Derece Günlerin Dağılımı, İ.T.Ü. Meteoroloji Mühendisliği Bölümü, Yüksek Lisans Tezi, 157s. Humphreys, C. M., 1948: A New Method for Selecting Winter Design Temperatures, American Society of Heating and Ventilating engineers (A.S.H.V.E.). 54, Kadıoğlu, M., 1994: İstanbul için Isıtma ve Soğutma DereceGün Hesaplama: 1994 Temiz Enerji Sempozyumu Bildirisi, İ.T.Ü. Meteoroloji Mühendisliği Bölümü, los. Kadıoğlu, M. ve Kara, A.B., 1992: Sıcaklık nem bunaltıcılığı ve halka SİNEM uyarısı, İTÜ Dergisi. 50 (3), Landsberg, H. E., 1948: use of Climatologicl Data in Heating and Cooling Design, American Society of Heating and Ventilating Engineers (A.S.H.V.E.). 54, Lehman, R. L. and Warren, H. E., 1994: Projecting Monthly Natural Gas Sales for Space Heating Using a Monthly Updated Model and DegreeDays from Monthly Outlooks, Journal of Applied Meteorology. 33 (1), Lutgens, F.K. and Tarbuck, E.J., 1979: The AtmosphereAn Introduction to Meteorology. PrenticeHall, New, Jersey 491 s. Quayle, R. G. and Diaz, H. F., 1980: Heating Degree Day Data Applied to Residential Heating Energy Consumption, Journal of Applied Meteorolgy. 19, Thom, H. C. S., 1954:, Normal Degree Days Below Any Base, Monthly Weather Review, 82 (5), KAT KALORİFERİ BUHAR KAZANLARI BRÜLÖRLER RADYATÖRLER KALORİFER KAZANLARI VE TÜM KALORİFER TESİSATI İŞLERİNİZDE HİZMETİNİZDEYİZ. TESÎSAT Mak. Yük. Müh. Halit DEMİREL Mak. Müh. Elif DEMlREL Tel.: Fax: Yeni Cuma Tahsin Marmara Sok. No.: 4 izmit TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TcmmuzAgustos

42 akale TÜRKİYE KOŞULLARINDA GÜNEŞ ENERJİSİ SANTRALLERİNİN MALİYET ANALİZİ Dr. İsmail EKMEKÇİ Dr. Zehra SÖĞÜT YUMURTACI Yıldız Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü ZET Türkiye'de planlanan enerji santrallannın zamanında devreye girememesi yüzünden yakın bir gelecekte enerji açığı ile karşı karşıya kalınması ihtimal dahilindedir. Bu nedenle, çevreyi kirletmeyen, ithal enerji bağımlılığını azaltan, yeni enerji kaynaklarının yatırım maliyeti yüksek olsa bile enerji açığı karşısında, bu yatırımlara yönelmek daha ekonomik olmaktadır. Bu çalışmada, yenilenebilir enerji kaynaklarından, güneş enerji santrallerinin maliyeti, birim enerji maliyeti Türkiye'deki ışınım şiddeti değerlerine göre, bütün bölgeler için hesaplanmış ve grafiklerle gösterilmiştir. 1970'den günümüze kadar Türkiye'deki elektrik enerjisi üretim ve talep değerleri incelenerek enerji açığının, ekonomideki olumsuz etkisinden ortaya çıkan birim enerji maliyeti ile bu santrallerde üretilecek elektrik enerjisinin birim enerji maliyeti değerleri karşılaştırılmıştır. l.giriş Dünyada primer olarak kullanılan enerji kaynakları fosil yakıtlardır. Kömür, petrol, doğal gaz gibi yakıtlar gittikçe tükenmektedir ve bu enerji kaynaklarının fiyatları, gerek sosyal gerekse politik sebeplerden dolayı artış içindedir. Petrolün gelecek yüzyılda tükeneceği ve kömürün de birkaç yüzyıl daha 42 TESiSAT MÜHENDISLİ5I / TemmuzAğustos 1996 Zehra Söğüt YUMURTACI 7965 Yenişehir (Bursa) doğumlu olup, ilk, orta ve lise öğrenimini Bursa'da tamamladı. 1986'da Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Makina Mühendisi olarak olarak mezun oldu. Sırası ile J988 yılında aynı üniversitenin Enerji Makinaları Anabilim Dalı 'nda Yüksek Lisans ve 1995'te ise aynı Anabilim Dalı'nda Doktora derecesini aldı. Halen Yıldız Teknik Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır. dayanacağı göz önüne alındığında yeni enerji kaynaklarının vakit geçirilmeden araştırılması çok önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca her ülkenin kendi öz kaynaklarına yönelme istekleri ve ekonomik dar boğazlar yeni enerji kaynaklarının kullanımını şimdiden zorunlu hale getirmiştir. Sözü edilen ekonomik dar bojiazın en önemlisi petrol krizidir. Araştırılan, kullanılan ve gelecek vaadeden fosil enerji kaynaklarının alternatifleri arasında "Nükleer Enerji" ve "Hidrolik Enerji" çok önemlidir; fakat nükleer enerji bazı özel sorunları da (lisanslama, izin, kurulma süresi v.b.) beraberinde getirilmektedir. Hidrolik enerjide ise, kaynağının her ülke için sınırlı olması nedeniyle biıyük bir dezavantaj olmaktadır. Bu enerji kaynaklan dışında halen bazı uygulama alanlarında kullanılan ve ülkemiz için yaygın bir enerji kaynağı olan "Güneş Enerjisi" hemen göze çarpmaktadır. Ülkemiz için ithal enerji bağımlılığını azaltması, boşa giden enerji kaynağından yararlanma ve çevre faktörü gibi nedenlerle kullanıması uygun olan bir enerji kaynağıdır. 2. GÜNEŞ ENERJİSİ Güneş enerjisi temiz ve çevreyi kirletmeyen bir enet i i kaynağı olmasıyla dikkat çekmektedir. Üretilen enerjinin büyük bir bölümü konut ve sanayi alanlarında harcanmaktadır. Sanayi sektöründe cneıji ihtiyacının genellikle mevsimlere

43 Tablo 1. Güneş Enerjisi Kurulu Güç ve Üretilen Enerji Durumu Ülkeler Avustralya Belçika Brundi Kanada Etopya Fransa Almanya Gana israil İtalya Japonya Ürdün Güney Kore Malezya Meksika Hollanda Yeni Zelanda Norveç Pakistan Portekiz İspanya İsveç Tayvan, Çin İngiltere A.B.D. Fotovoltaik Kurulu Güç (kw) Yıllık Ur. (Mwh) göre dalgalanma göstermeyişi güneş enerjisinin bu sektörde kullanılmasını kolaylaştıran bir faktördür. Böylelikle, sanayi sektöründe kullanımı öncelikle ele alınması gereken bir konudur. Fakat büyük kullanım alanlarına uygulanabilmesi için özellikle elektrik enerjisine dönüşümü ile ilgili çalışmaların daha uzun süre alabilecektir ve aynı zamanda bazı problemlerde kullanılmaktadır. Bu problemleri: 1) Yoğunluğu düşük olan güneş enerjisinden yararalanmak için geniş ve serbest alanlara ihtiyaç vardır. 2) Güneş enerjisinin elektrik enerjisinin dönüştüren sistemlerin yatırım maliyeti yüksektir. 3) Isıtma da, güneş enerjisinin en az olduğu zamanlarda en çok ihtiyaç duyulmaktadır. şeklinde sayabiliriz. Diğer enerji kaynaklan da Yıllık Termoelektrik Direkt Kurulu Güç Yıllık Ur. Alınan (kw) (Mwh) İsmail EKMEKÇİ 1957 Keleş (Bursa) doğumlu olup, ilk, ota öğrenimini Bursa'da, Lise öğrenimini Aydın'da tamamladı. 1981'de Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Makina Mühendisi olarak mezun oldu. Sırası ile 1984 yılında aynı üniversitenin Isı Anabilim Dalı'nda Yüksek Lisans ve 1995'te ise aynı Anabilim Dalı'nda Doktora derecesi aldı. Yıldız Teknik Üniversitesi'nde Araştırma görevlisi olarak çalıştı, halen Sakarya Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak çalışmaktadır (TJ) düşünülürse, her enerji kaynağının kullanım şartve dezavantajaları larına göre avantaj bulunmaktadır. 3. GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ENERJİ ÜRETİMİ Güneş enerjisi elektirik enerjisine değişik yollarla dönüştürülebilmektedir. Teknik olarak bu sistemleri iki grup halinde toplayabiliriz: 1) Direkt santrallar : Güneş ışınımı doğrudan elektrik enerjisine dönüştürülür. Bu tip sanlrallar için tcrmoelektrik generatörler, güneş pilleri ve generatif yakıt pilleri örnek olarak verilebililir. Bunların içinde en önemlisi güneş pilleri (fotvoltaik pil)'dir. 2) Endirekt santrallar : Güneş ışınımı dolaylı olarak elektrik enerjisine dönüştürülür. Bu tiplere örnek olarak, güneş havuzlan, güneş kuleleri verilebilir. Bu çalınmada Güneş Kulci. TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuiAğımos 1996 i» 43

44 Hdiosut Parkı ırf /MWe > JL Ayn» 7000 m /MWe "T*^7 200 m Şekil l : Kule Tipi Güneş Enerjisi Santralının Şematik Gösterilişi 98 har sıot Buhar bir santral dikkate alınmıştır. Dünyadaki güneş enerjisi ile elektrik enerjisi üretimi ve uygulamaları Tablo, l 'de verilmiştir (l). 4.GÜNEŞ KULELİ SANTRALLAR Kuleli bir güneş enerji santrallinin belli başlı elemanları; ısı depolama sistemi, yansıtıcı aynalar, toplayıcı kule sistemi ve türbingeneratör elektrik üretme tesisinden meydana gelir. Güneş ışınları yansıtıcı aynalar tarafından 200 m. yüksekliğindeki bir kule üzerinde monte edilen toplayıcının içine yansıtılarak, kızgın buharı türbin tarafından doğrudan doğruya kullanılmak üzere, türbine borularla gönderilir. Güneş enerjisinin herhangi bir nedenle kesintiye uğraması halinde ısıl depolama enerjisi, türbini çalıştırmaya yetecek buharı üretmesi için ısı eşanjörlerine verilir. Yansıtıcı ayna sistemi, güneş ışınları toplayıcı sistemine sürekli yansıtılan kontrollü aynalar dizisinden meydana gelir. Bu aynalar düz ve güneye bakan teraslı alana monte edilirler. Kule tipi santrallarm dezavantajı, aynaların yer Tablo 2 : Türkiye'de Bölgelere Göre Güneş Işınım Enerjileri Bölgeler Marmara Ege İç Anadolu Akdeniz Güneydoğu Doğu Anadolu Doğu Karadeniz Batı Karadeniz Güneş Işınım Enerjileri (kwh/m 2 yıl) leştirileceği geniş alanlara ihtiyaç duyulmasıdır. Her ayna bağımsız olarak güneşi izlemelidir. Elektrik enerjisi üretme sistemi, toplayıcıdan gelen çalışma akışkanının ısıl enerjisi, türbingeneratör vasıtasıyla elektrik enerjisine çevrilir ve generatörılen alınan elektrik enerjisi regüle edilerek, enterkonnekte şebekeye iletilir. Şekil, l'de Güneş Kuleli Santralin şematik gösterilişi verilmiştir (1). Güneş Kule Santrallarda elektrik enerjisi üretiminde, heliostat adı verilen iki eksen etrafında hareketli parabolik aynalar güneş ışınlarını yaklaşık 200 m. yüksekliğindeki bir kule üzerinde bulunan kazana yönelterek buhar üretmektedir. Şekil.l'den de görüldüğü gibi, klasik olarak çalışan türbingeneratör grubunda elektrik enerjisi üretimi sağlanır. Bunun için güneş enerji santrallarının yatırım maliyeti çok yüksektir, fakat güneş enerjili santrallarde maliyet, direkt olarak güneş ışınım şiddeti ile ilgilidir. Bu ışınım şiddetleri, ışınım şiddeti eğrilerinin ortalamaları ve güneşlenme süresi ile ilgilidir. Türkiye'deki bölgelere göre ortalama ışınım enerjileri Tablo.2'de verilmiştir (5). Bütün Türkiye'nin ışınım şiddeti eğrileridc Şekil.2'de verilmiştir (6). 5. MALİYET HESABI Enerji üreten tesislerde genel olarak maliyet, yatırım maliyeti, yakıt maliyeti ve işletme maliyeti olmak üzere üç grupta incelenir. Güneş enerjili santrallarda, yakıt maliyeti yoktur, işletme ve bakım maliyeti ise yatırım maliyetinin yanında ihmal edilebilecek mertebededir. Bu çalışmada, kollektör ışınım şiddeti (Ik) 0.93 kw/m 2, santralin emniyet payı (E P ) %15, santral verimi (rıs) %25, arsa bedeli (Ab) 15$/m 2, buz alınan birim tesis bedeli (C«,) 3500 $/kw, baz alınan effektif güç (No) 1000 kw, faiz oranı (i) %6, amortisman ömrü (n) 10 yıl olarak alınmış ve her bölge için ışınım şiddetleri bulunarak hesaplamalar yapılmıştır (4). Gerekli heliostat yüzeyi (Hy): Ne(l ıep) H y = (m 2 ) (1.1) Ik.T) ile hesaplanır. Heliostat yüzeyi hesabından sonra, en önemli konu arsanın belirlenmesidir. Yurt dışında arsa bedelleri pek dikkate alınmamaktadır, fakat ülkemizde ise özellikle güneş radyasyon şiddetinin yüksek olduğu bölgelerde, arsa birim fiyatalarının çok yüksek olmasından dolayı arsa bedelinin mutlaka hesaba katılması gerekmektedir, im 2 heliostat için K) m 2 ve diğer tesisler için de % 50 ilave toplam yere ihtiyaç olduğu hesaba katılırsa; toplam arsa bedeli (Tab), 44 m TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

45 Şekil 2 : Türkiye Yıllık Güneş Işınım Haritası TAh = H y. Ah1.5 ($) olur. Birim tesis bedeli (Cs), C s = Cs,, N " Ne Y" ) ($/kw) (1.2) (1.3) ifadesinden hesaplanır. Toplam tesis bedeli (TTB), TTB = C S.N C ($) (1.4) olmaktadır. Amortisman faktörü ise Gr ise, i (l +i) n C rf = (l+i) n l (15) ile hesaplanır. Yatırım maliyeti (YM), = Cr,.TTB ($/yıl) (1.6) olmaktadır. Bir heliostat alanı ile toplanacak yıllık enerji ( Ihı ) ( kwh/m 2 yıl ) olarak hesaplanarak, heliostatların tamamı ile toplanacak yıllık enerji Ih, Ih = H y.ihi (kwh/yıl) (1.7) olacaktır. Santral verimi hesaba katılarak retilecek yıllık enerji (E), E = IH. TIS (kwh/yıl) (1.8) olarak hesaplanır. Bunlardan birim enerji maliyeti gk, yatırım maliyetinin üretilecek yıllık enerjiye oranıdır : YM gk = ($/kwh) (1.9) E Şekil.3'de, yukarıda verilen formüllere bağlı şekilde, Türkiye'de bölgelere göre değişen güneş ışınım enerjileri dikkate alınarak, güneş enerjili kule tipi santrallarda güçlere göre birim enerji maliyetlerinin değişimi görülmektedir. Ayrıca, Şekil.4'te de değişen ışınım şiddeti değerlerine göre, birim enerji maliyetleri görülmektedir. Şekil.3 ve Şekil.4'teki eğrileri çizdirmek için, yukarıdaki formüllere dayalı olarak, (I) ışınım şiddeti ve (G) santral gücü parametre alınarak (BEM) Birim Enerji Maliyeti değerlerini hesaplayan bir bilgisayar pragramı hazırlanmış ve bu program ile elde edilen değerler eğrisel olarak ifade edilmiştir. 6. Enerji Açığına Bağlı Maliyet Kayıpları Türkiye'nin yıllara göre elektrik enerjisi üretimi ve tüketimi incelendiğinde 1976 ile 1987 sonuna kadar enerji açığı olduğu görülmektedir. Bu değerler Tablo.3'de sayısal olarak verilmiş ve grafik olarak da Şekil.ö'da gösterilmiştir (2). Birim elektrik enerjisi ile GSMH'daki artışı bulabilmek için, GSMH'nm Amerikan Doları cinsinden değeri, o yıl içinde tüketilen elektrik enerjisi değerine bölünmüştür. Elektrik enerjisi açığının olduğu yılları düşündüğümüzde bu değer bizeüretilemiyen birim elektrik enerjisinin GSMH'da yapacağı azalmayı; yani üretilemiyen elektrik enerjisinin ülkemiz açısından birim kayıp maliyetini verecektir. Bu değerin yıllara göre değişimi Tablo.4'te verilmiştir (3). Bu Tablodan görüleceği gibi, ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkeler açısından, üretilemiyen enerji en pahalı enerjidir. Elektrik Çarpanı olarak adlandırılan bu değerin diğer bir yorum da elektrik enerjisinin verimli kullanımı ile ilgilidir. Bu değer ne kadar büyük olursa, elektrik enerjisi o derece verimli kullanılmaktadır; yani birim enerji kullanımı ile GSMH'ya yapılan katkı o derece artmış olmaktadır. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos

46 BEI\ /l ( $ / kwh ) r =800 1=400 1*1000 M 200 l«1300 1= ) Güç (kw ) Şekil. 3: Santral Güçlerine göre (1) Işınım Şiddeti parametre alınarak (BEM) Birim Enerji Maliyeti'nin değişimi BEltl($/kWh) \ X ' '' \ x \ 6=100 G=500 G=1000 G=8000 G= lort(w/tn gün) Şekil. 4 : Işınım şiddetine göre (G) Santral Gücü parametre alınarak (BEM) Birim Enerji Maliyeti'nin değişimi 7.SONUÇ Güneş enerjisinden elektrik enerjisi üretiminde, teknik gelişmeler sağlanarak, çeşitli çözümler bulunabilir; ancak en büyük problem üretilen enerjinin ekonomik olması problemidir. Çevreyi kirletmemesi ve çeşitli faktörlerden bağımsız olması gibi çeşitli faktörler göz önüne alındığında, güneş enerjisi için ekonomik olma kriterinin tek başına ele alınması yanlış olmaktadır. Aynı zamanda güneş enerjisi kullanımının ekonomik yönü, çeşitli bakış açılarından ele alınmalıdır. Ulusal kazanç ve makro ekomomik açıdan ele alınınca, enerji sistemindeki açığın bir kısmının bu şekilde kapatılarak ulusal gelire yapacağı katkı tartışılmalıdır. 6. Bölümde de vurguladığımı/ gibi, ıscm PASLANMAZ ÇELİK DOĞAL GAZ BACA SİSTEMİ ISI ENDÜSTRİ MERKEZİ SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Bağdat Cad No.: 262/ Caddebostan / istanbul Tel.: (216) fzx: (215) m TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuıAfustos 1996

47 1 Tablo.3 : Türkiye Elektrik Enerjisi Üretim ve Talep Gelişimi ~ YIL Elektrik Enerjisi Üretimi (GWh) Elektrik Enerjisi Tüketimi (GWh) Elektrik Enerjisi Açığı (GWh) OWh ".... f C100 ÜRETİM TALEP Şekil.6: Türkiye'nin Elektrik Enerjisi Üretimi ve Tüketimi ıscm TESİSATTA ÇAĞDAŞ UYGULAMA..! Radyatör tesisatı (ISEMterm) ve Sıhhi tesisat (ISEMsan) Bağlantı Ekipmanları; PPRC ve VPE özel üretim plastik kılıflı borular, fittingleri, kollektorleri ve diğer ekipmanları ISI ENDÜSTRİ MERKEZİ SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Bağdat Cad. No.: 262/ Caddebostan / istanbul Tel.: (216) Fax: (216) TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğtmos 1996» 47

48 Tablo.4:Yıllara göre üretilemiyen elektrik enerjisinin birim maliyetleri YIL GSMH TL ; GSMH $ ELEKT. ENER. GWh GSMH/EL.EN. $/kwh Tablo.4'deki rakamların da gösterdiği şekilde en pahalı enerji üretilmiyen enerji olmaktadır. Güneş enerjisinin elektrik enerjisi üretiminde kullanımı ile birincil enerji kaynaklarının aşırı şekilde kullanımı önlenecek ve bu rezervlerden gelecek kuşakların da yararlanması sağlanmış olacaktır. Aynı zamanda güneş enerjisi kullanımı ile petrol ithaline bağımlılık azalacak. Bunların yanında en önemlisi, çevreyi kirletmiyen bir enerji olması özelliğiyle, güneş enerjisi kullanımı sayesinde gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmış olacağız. KAYNAKÇA : l.) Solar Energy Handbook, Jan F. Kreider, Frank ısem Kreith, Mc Graw Hill Book Comp, ) Enerji İstatistikleri, Türkiye 6. Enerji Kongresi, 1722 Ekim 1994, İzmir 3.) Türkiye İstatistik Yıllığı, T.C. Başbakanlık Devlet İstatisik Enstitüsü, Ankara, ) Enerji Maliyeti, Prof. Nejat Aybers. Prof. Dr. Bahri Şahin, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, ) Güneş Enerjisi, Prof. Dr. Aksel Öztürk, Doç Dr. Abdurrahman Kılıç, Kipaş Yay., İstanbul, ) Maps for Avarage Bright Sunshine Hours in Turkey, E. Taşdemiroğlu, R. Sever. Energy Conversion Management, v31, Britain, pp , 1991 ISITMADA YENİ BOYUT...! YER KALORİFERİ SİSTEMİ: PPRC Isıtma borusu ve tüm sistem ekipmanları Anahtar teslimi sistem montajı; Teknik Danışmanlık Hizmetleri; kısa sürede detaylı ve alternatifli çözümler içeren teklifler tarafımızdan ücretsiz hazırlanmaktadır. ISI ENDÜSTRİ MERKEZİ SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Bağdat Cad. No.: 262/ Caddebostan / istanbul Tel.: (216) Fax: (216) TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

49 /CRN KURSLAR CIMATRON YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE TEKNİK DANIŞMANLIK İKTİSADİ İŞLETMESİ TEMEL CAD/CAM KURSU (KURS SÜRESİ 40 SAAT) CAD/ÇAK hakkında genel bilgi CAD/CAM modüllerinin tanıtımı Tel Kafes Modülleme (Wire Frame Modelling) İleri Yüzey Modelleme (Advanced Surface Modelling) Sayısal kontrol ile işletme (Numerical Control) * 2,5 eksen frezleme (2,5 Axis Miling) 3 eksen frezleme (3 Axis Miling) * Ekranda işleme simülasyonu (Simulation) * 2 eksen tel erozyon (2 Axis Wire EDM) IGESDXF veri alışverişi (Translator) Bu eğitime ilave olarak ayrıca; Tasarım uygulaması, Kalıp çalışması, CAM modülü ile bilgisayarda işleme çalışması, Kurs sırasında uygulamalar CIMAKRON CAD/CAM programı ile yapılacaktır. Kurs 7 kişilik sınıflarda yapılacaktır. Kurslara katılabilmek için teknik resim ve genel PC bilgisi gereklidir. Kurslar Yıldız Teknik Üniversitesi Beşiktaş kampüsünde verilecektir. Kurslar hafta sonu (CumartesiPazar) saatleri arasında yapılacaktır. Kurslar tarihinde başlayacaktır. Kursa devam edip başarıyla bitirenlere; ULUSLARARASI SERTİFİKASI verilecektir. Başvuru: Adres : Yıldız Teknik Üniversitesi Vakfı Mühendislik ve Teknik Danışmanlık İktisadi İşletmesi. Tel: (212) /

50 Q ayın Tanıtımı N» 568 P L O M B E R I E Yayının Adı İsteme Adresi Tel. Fax Yayın Dili Yayın Periyodu Abonman Bedeli CHAUD FROID PLOMBERIE LEŞ E'DITIONS PARISIENNES S A. 4, rue Charles Divry PARİS (1) (1) Fransızca Aylık Teknik Dergi 980 FF NANTE KENTİNDEKİ JULES VERNE YAPAY İKLİM TÜNELİ Yapıların, yapı bileşenlerinin, taşıtların, taşıma malzemelerinin, makinaların ve donatım elemanlarının iklim koşullarından nasıl etkilendiği konusunun gerçek büyüklükleriyle araştırılması amacıyla Fransa'nın NANTE kentinde son derecede özel tasarımlı dev bir yapay iklim merkezi yaratılmıştır [m 2 J'den daha büyük bir alanda kurulu olan ve JULES VERNE adına taşıyan bu yapay iklim tünelinde en küçük rüzgar esintisinden büyük kasırgalara varıncaya kadar her türlü iklim koşulu yaratabilmektedir. İkinci bölümü çok kısa bir süre önce hizmete girmiş bulunan ve dünyada bir eşi daha olmayan bu yapay iklim merkezinde rüzgarın, yağmurun, karın, kum fırtınasının, tozun toprağın, kırağının, sıcak ve soğuk her türlü ortam koşulunun bireysel ve ortak etkileri 25 f C]'nden başlayıp +50 [ C]'ne kadar çıkabilen sıcaklık ortamlarında tıpkı dünyanın çeşitli yörelerinde gerçekten görülen felekallere tıpatıp benzer biçimde gerçek büyüklükleriyle aynen kopya edilebilmekte, aynen yaranabilmektedir. Gerçekten de diğer ülkelerde kurulu olduğu bilinen iklim tünellerinde genellikle düzgün akışlı ün i form nitelikli iklimsel olayların yaratıldığı gözlenmekte, bunun yanışını bazen sıcaklık derecesinin de kontrol altında tutulduğuna tanık olunmaktadır. Oysa doğal çevremi/i ilgilendiren problemlerin birçoğunda DİNAMİK, TERMİK HİGROTERMİK nitelikli çok sayıda iklimsel olayın ortak etkisini varlığı söz konusudur. Bundan dolayı bu tür bileşke etkilerin gerçek büyüklükleriyle denenmesi zorunluğu vardır. İklimsel parametreler zamanla değiştikçe bu deneme de gitgide karmaşık bir yapıya bürünür. İklimsel olayların teorik modelleriyle bizatihi olay yerinde yapılan gözlemler rasında bir bağ kurulmasına olanak veren donatım tesislerinin gerçeklenmesi işte bu nedenle gereklidir. DÜNYADA BİR EŞİ DAHA BULUNMAYAN DEVASA TÜNEL Jules Verne iklim merkezinde üç ayrı lünel bulunmaktadır. 1 RÜZGAR TÜNELİ: Bu tünekle hı/laıı O [km/ saat] ile 300 [km/saat] aralığında değişen rüzgarlar yaratılmakta, rüzgarın yapılar ve taşıtlar üzerindeki etkileri araştırılmaktadır. 2 YAĞMUR TÜNELİ: Bu tünekle hızları O [km/ saat] ile 100 [km/saat] aralığında değişen rüzgarlar ve şiddeti 250 [mm/saat] değerine kadar erişebilen yağmurlar ve sağanaklar oluşturulmaktadır. Bu amaçla herbirinin alanı 21 [m 2 ] olan gezici nitelikteki iki püskürtme menfezinden yararlanılmakta, püskürtme huzmesi 7 [m] yüksekliğindeki tüm tünel alanını boydan boya süpürmektcdir. Böyleıe yağmur damlalarının yörüngeleri, çaplan ve tane irilikleri tıpkı gerçekte olduğu gibi aynen kopya edilerek yapay nitelikli tropikal bir kasırga bile yaranabilmektedir. 3 SICAKLIK TÜNELİ: Sıcaklık tünelinde kuru termometre sıcaklığı 25 [ C] ile +5()[ C vo bağıl nem oranı deyimiyle de adlandırılan doyma nemliliği oranı % 30 ile % 95 arasında değişen her türlü dış ortam koşullan yaranabilmektedir. Güneş ışığı etkisinin taklit edilebilmesi için metal iyodür lambalı 20 [m] alanında bir ışık rampasından yararlanılmakta, bir köprülü kren yardımıyla bu rampanın tünelin içinde ötelcnmek yoluyla gezdirilmesi de mümkün omaktadır. Yağmur rampası aracılığı ile yağmur ve dolu y ağdı n l irken bir kar rampası da 120 [km/saat] hızında bir rüzgar eşliğinde 250 [m : 'lik bir alana 15 [cm/saat] şiddetinde kar yağdırılması imkanını sağlamaktadır. 50 m TESiSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996

51 ayın Tanıtımı PİS SU İNİŞ KOLONLARININ HAVALANDIRILMASI Pis su iniş kolonlarının havalandırılması hemen hemen herkes tarafından bilinen yasal bir zorunluluktur. Fransa'da bu zorunluluğun ta 1942 yılına kadar geriye doğru giden bir geçmişi vardır. Gerçekten de 1942 yılının Mayıs ayında yayımlanmış olan NF P sayılı FRANSIZ STANDARDI pis su iniş kolonlarının hem montajı hem de havalandırılması konusuna ilişkin kuralları kapsamaktadır. Hatta bu standardda pis su iniş kolonları ile tüalet atığı iniş kolonlarının birbirlerinden ayrı olması gerektiği, hangi durumlarda tek bir ortak iniş kolonu öngörülmesine izin verilebildiği de belirtimektedir. Bu ayırım nedensiz değildir. Çünkü kabul edilen».arsayım uyarınca bu iki tip iniş kolonu yanı çalışma ve zorlanma koşullarının etkisine tabi değildir. Lavabolardan, evyelerden, bidelerden, duşlardan ye banyo küvetlerinden gelen pis suların iniş kolonlarına tamamen doldurmadığı, ortada silindirik biçimde bir boşluk bırakarak kolonların iç çeperleri boyunca,âkış devinimi yaptığı varsayımı yürütülmektedir. Oysa tüalet küvetlerinden gelen atıklar söz konusu, olduğu 'zaman akış deviniminin bu şekilde gerçeklenm'ediği düşünülür. Tam tersine tüalet atıklarının.' ilniş'. kolonlarını tamamen doldurduğu, böylelikle şifonlardaki su tıkaçlarının boşalmasını sağlayabilecek nitelikte hidrolik bir piston oluştuğu varsayılmaktadır. Halbuki yürürlükteki standardlara göre kanalisazyon şebekesinden ve lağımlardan gelen pis suların meskun hacimlere girmemesi için her türlü önlemin alınması zorunluğu vardır. Bundan dolayı pis sularla tüalet atıklarının ayrı niş kolonları aracılığı ile kanalizasyon şebekesine ulaşaltırılması şarttır. NF P sayılı Fransız Standardı uyarınca pis sularla tüalet atıkları için tek bir iniş kolonu öngörülmesi durumunda bu tip kolonlar için YAR DIMCI HAVALANDIRMA DONATIMI adıyla anılan ek bir havalandırma sisteminin gerçekenmesi zorunlu tulmaktadır. SICAK KULLANMA SUYU TESİSLERİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ Sıcak kullanma suyu tesislerinde gözlenen hastalıkların ve aksaklıkların başlıca nedeni KİREÇ OLUŞUMU ve PASLANMA ya da KOROZYON olaylarıdır. Zira kalorifer tesislerinin aksine sıcak kullanma suyu tesislerinde doğal olarak önemli miktarlarda su tüketimi yapılır. Kullanılan malzemelerin kalitesiyle homojenlik özelliği, gerçeklenen bağlantılar ve havalandırma ya da pürjör veya degazör donanımı sistemi tesisatın maruz kaldığı KO ROZYON olayı üzerinde son derecede etkili olur. Elektrikle ısıtılan rezistanstı sıcak su şofbenlerinin bir çoğunun iç yüzeyleri bir EMAYE tabakasıyla kaplıdır. Emaye katmanı korozyon etkisine karşı en ileri düzeyde koruma sağlayan tekniklerin başında gelir. Sıcak kulanma suyu şofbenlerinde korozyon olayına en duyarlı olan bölgeler su ile temas halinde bulunan metal yüzeyleridir. Bundan dolayı bu gibi yüzeylerin MAGNEZYUM ANODLAR'la korunması gerekir. Bu amaçla emaye bir kovan ya da kılıf içine sokularak kullanılan MAGNEZYUM Sİ LİKAT rezistanslardan da yararlanılmaktadır. Ayrıca dalgıç tipi zırhlı bir borusal rezistansın şofben deposu içine yerleştirilmesi ve kalibrelenmiş iletken bir telle depo.sacına bağlanması yoluyla deponun ve dalgıç borunun elektriksel gerilimlerinin uygun değerlerde tutulabilmesi imkanı da mevcuttur. Bu tür bir gerilim ya da voltaj optimizasyonu gerek dalgıç borunun gerekse şofben depo sacının korozyon etkisine karşı uygun şekilde korunmasını sağlayabilir. Suyun aşırı derecede saldırgan olması durumunda emaye kovanlar içine yerleştirilmek yoluyla kullanılan magnezyum silikat rezistanslardan yararlanılması özellikle tavsiye edilmektedir. Çelik depolu ve atmosferik brülörlü gazlı şofbenlerde ısı alışverişi deponun dip kısmına yerleştirilen ve kısaca BATARYA adıyla anılan bir boru demeti ya da bir SERP ANTEN aracılığı ile sağlanır. Depo iç yüzeyi ile ısıtma bataryasının korozyon etkisinden korunması için bu yüzeylerin çift kat emaye katmanıyla kaplanması ve iki adet magnezyum elektroddan yararlanılması en çok uygulanan bir koruma yöntemidir. Bir başka korunma yöntemi ise iki ayrı termostattan yararlanılması yoluyla brülörün iki ayrı rejimde çalıştırılması esasına dayanır. Bu tip bir sistem tasarımı brülör ısıtma gücünün sıcak kullanma suyu gereksinimine göre ayarlanabilmesi olanağını sağlar. Az miktarda sıcak kullanma suyu tüketimi yapılması halinde brülör zayıf rejimde çalışır ve böylece ısıtma bataryasının yüzey sıcaklığı büyük ölçüde düşer, kireç oluşumu fenomeni etkinliğinde azalma gözlenir. TESİSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996 * 51

52 TESiS AT'MÜHENP'tSfcte*' YAYIN DANIŞMA KORÜTjf Mak. Müh. Hasan AKALIN Mak. Müh. Gürhan AKDOĞAN Mak. Müh. Hulki AKSOY Mak. Yük. Müh. Bülent ALTAN Prof. Dr. Ahmet ARISOY Mak. Müh. Suat ARZIK Mak. Yük. Müh. Erdoğan ATAKAR Mak. Yük. Müh. Tuncay AYHAN Mak. Yük. Müh. Güralp BASIM Doç. Dr. Düriye BİLGE Dr. Müh. Mustafa BİLGE Mak. Müh. Metin BİLGİÇ Mak. Müh. Sami BÖLÜKBAŞIOĞLU Mak. Müh. Remzi ÇELİK Mak. Yük. Müh. Kevork ÇİLİNGİROĞLU Prof. Dr. Alpin Kemal DAĞSÖZ Doç. Dr. Onur DEVRES Prof. Dr. Talha DİNİBÜTÜN Mak. Yük. Müh. Metin DURUK Prof.Dr. Nilüfer EĞRİCAN Prof. Dr. Ekrem EKİNCİ Mak. Müh. Mustafa ERHAN Mak. Yük. Müh. Timur EROL Mak. Yük. Müh. Nuri ERTOKAT Prof. Dr. Osman GENCELİ Mak. Müh. Ahmet GÖKŞİN Doç. Dr. İhsan GÜLFERİ Mak. Yük. Müh. Ersin GÜRDAL Mak. Yük. Müh. Muharrem GÜVENÇ Doç. Dr. Hasan HEPERKAN Kimya Müh. Tomurcuk HİMMETOGLU Prof. Dr. Neşet KADIRGAN Prof. Dr. Haluk KARADOĞAN Doç. Dr. Abdurahman KILIÇ Dr. Müh. Erdoğan KİBARER Mak. Müh. Kani KORKMAZ Yük. Müh. Uğur KÖKTÜRK Mak. Müh. Ferruh S. KUDUOĞLU Mak. Yük. Müh. Rüknettin KÜÇÜKÇALI Mak. Yük. Müh. Celal OKUTAN Prof. Dr. Kemal ONAT Mak. Müh. Coşkun ÖZBAŞ Doç. Dr. Salim ÖZÇELEBİ Prof. Dr. Doğan ÖZGÜR YAZI VI KATKI BEDELLERİ Prof. l >ı Eralp ÖZİL Mak. Yiık. Müh. Nuri ÖZKOL Prof, Dr. Aksel ÖZTÜRK Prof. Dr. Mehmet PALA Doç. Dr. Cem PARMAKSIZOGLU Mak. Yük. Müh. Naci SlVRİ Doç. Dr. O::ıız SOYLU Mak. Yük. Müh. Bay. an SUNAÇ Mak. Müh, \rif ŞAHİN Prof Dr. Macıt TOKSOY Mak Müh. Ernl TULPAR Mak. Müh. Orhan TURAN Mak. Müh. Gazanfer UĞURAL Mak. Müh. L/ryİ! ULUDAĞ Mak. Yük. Müh Dinçalp UYSALER Doç. Dr. Hüseyin VURAL Mak. Müh Hrol YAŞA Mak. Müh. Mcıın YÜCEL Özgün ve Derleme Makale Yazarın kendi bilgi ve birikimleri, bu bilgi ve birikimleri ile vardığı sonuçları içeren yazılardır. Bedeli: TL./makale Çeviri Makale Yazarın kendi seçimiyle ya da Dergi Yayın Kurulu ve Yayın Danışma Kurullarından birinin belirlediği, yabancı dilde yazılmış bir tek makale ya da makaleler bileşiminin tanımlanan formatta Türkçe'ye kazandırılması Bedeli: TL./makale Makale İncelemesi Özgün, derleme ve çeviri makalelerin, yazı değerlendirme esaslarına uygun olarak incelenmesi işidir. Bedeli: TL./makaIe Sayfa Hazırlama Dergide her sayıda ya da belli aralıklarla hazırlanması düşünülen, bir ya da daha fazla sayfadan oluşan bölümlerin yayına hazırlanması işi ve sorumluluğunun üstleni'mesi. Bedeli : l.soo.ooo.tlvmakale Yabancı Teknik Süreli Yayın Sorumluluğu Tesisat Mühendisliği ile ilgili alanlarda yayınlanan yabancı süreli teknik yayınlardan birinin sorumluluğunu alarak; incelenmesi, raporlandırılması ve Yayın Kurulu'na öneriler sunulması. Bedeli: l.ooo.ooo.tl/makale NOT : Sipariş makale ve yazılar, Yayın Danışma Kurulu'ndan yayınlanabilir kararı alındığı taktirde, yayınlanamasa bile, bedeli ödenir. Diğer makale ve va/ıların bedeli, yayınlandığında ödenir. TESİSAT MÜHEÎ^ISLIGJDERGISİ YAZI DEĞERLENDİRME ESASLARI 1. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ dergisinde yayınlanmak üzere gönderilen teknik yazılar (özgün, derleme, çeviri) konunun uzmanı en az iki Yayın Danışma Kurulu üyesi tarafından olumlu görüş belirtilmeden yayınlanmaz. 2. Yazılar, yazarları gizli tutularak incelemeye gönderilir. Birbiri ile çelişen raporlarda üçüncü bir üyenin görüşüne başvurulur. Yayınlanmaz kararları, gerekçesi ile birlikte, söz konusu makalenin yazarına gerekçeli olarak bildirilir. Yayınlanmaz kararına yazarın itiraz etmesi durumunda, yazı Yayın Danışma Kurulu içinden ya da dışından belirlenen yeni uzmanlarca incelenir. Bu son karar kesindir. Olumlu ya da olumsuz, yazara iletilir. Yazıların değerlendirilmesi ile ilgili raporların sahipleri yazara bildirilmez. 3. Dergide yer alacak haber, tanıtım, sunuş, köşe yazısı, röportaj gibi teknik makale olmayan yazılara; bu esasların yalnızca biçimsel esasları uygulanır. Bu tür yazıların değerlendirmesini Yayın Kurulu yapar. 4. Yayın Danışma Kurulu üyeleri yazıları değerlendirirken derginin, tesisat alanında çalışan 52 TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ / TemmuzAğustos 1996 üyelerimize uzmanlık ve güncel bilgi aktarına amacını göz önünde bulundurur. 5. Yayın Danışma Kurulu üyeleri teknik makaleleri değerlendirirken, ekteki değerlendirme formunu doldururlar. Yazıya ilişkin genel değerlendirme ve yazara öneriler, raporda mutlaka yer almalıdır. Yazardan düzeltmeler isteniyorsa, istenen düzel ime ve öneriler net olarak belirtilmeli ve açıklanmalıdır. 6. Öneri ve düzeltmeler, yazara Yayın Kutulu tarafından iletilir. 7. Yayın Danışma Kurulu Üyeleri kanaatlerini; yayınlanabilir, düzeltilerek yayınlanabilir yayınlanamaz biçiminde net olarak belirteceklerdir. 8. İncelemek üzere Yayın Danışma Kurulu üyelerine iletilen yazıların incelenmesi en geç on gün içinde tamamlanıp, Yayın Kuruluna iade edilecektir 9. Derleme ve çeviri eserler Yayın Danışma Kurulu üyelerine asılları ile birlikte gönderilir. 10. Telif Eserler Yayın Danışma Kurulu üyelerine kaynakçaların asılları ile birlikte gönderilir. 11. Yazıların yazım formatına uygunluğu Ya) in Kurulu tarafından denetlenir ve uygunsu/.lıık durumunda düzeltilmek üzere yazarına iade edilir

53 TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ DERGİSİ REKLAM ŞARTNAMESİ İLAN ŞARTNAMESİ 1. TANIMLAR Bu şartnamede TMMOB Makina Mühendisleri Odası istanbul Şubesi "ODA", ODA süreli yayını Tesisat Mühendisliği Dergisi "DERGİ", Dergiyi yayına hazırlayan Mavi Tanıtım ve Pazarlama Ltd. Şti. "YAPIMCI" ve dergiye ilan veren kuruluş "FİRMA" olarak anılır. 2. KAPSAM Şartnamenin kapsamı, ODA'nın süreli yayını DERGİ'de üretim ve hizmetlerini tanıtmak ve duyurmak isteyen FİRMA'larca belirtilen koşullarda ilan verilmesi işleridir. 3. İLAN KOŞULLARI 3.1 DERGİ'nin sayfa boyutları 19.5x27.5 cm'dir. Reklamlar silme 19.5x27.5, çerçeveli 18.5x26.5 ebatlarında pozitif ofset film olarak gönderilir. 3.2 ilan bedelleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Bu bedellere KDV eklenecektir. 3.3 Film gönderilmemesi halinde film bedeli FİRMA tarafından ödenir. 3.4 ODA gerektiğince ilan bedellerini ve koşullarını değiştirebilir, sözleşme yapan firmalar bu durumdan etkilenmez. 4. ÖDEME KOŞULLARI 4.1 DERGİ yayınlandıktan sçnra 2 adet DERGİ, FİRMA'nın bu DERGİ'de yayınlanan reklamların tutarını belirten YAPIMCI'nın açık faturası ile birlikte FİRMA'ya gönderir. 4.2 Reklam bedeli fatura tarihinden başlayarak en geç 15 gün içerisinde nakit olarak aşağıda verilen YAPIMCI hesabına yatırılır veya 15 günü geçmeyecek vade ile çek düzenlenebilir, YAPIMCI gerektiğinde tahsilat için eleman yollayabilir. 4.3 FİRMA yapılan ödemelerde, ödeme ile ilgili YAPIMCI faturasının tarih ve numarası ile reklamın yayınlandığı DERGİ sayısını belirtir. 4.4 Fatura bedelinin sözleşmede belirtilen opsiyondan sonra denmesi durumunda aylık %8 gecikme farkı alınır. 4.5 Süresinde yapılmayan ödemelerde YAPIMCI tek taraflı olarak sözleşmeyi fesh etmek hakkına sahiptir. Bu gibi durumlarda FİRMA'ya öncelikli faturalarda yapılan indirimler, ek bir fatura kesilerek geri alınır. 5. DİĞER KOŞULLAR 5.1 Şartname konusu işlerin yürütülmesinde FİRMA'nın adresine yapılacak bildirim aynı gün FİRMA'ya yapılmış sayılacaktır. 5.2 Uyuşmazlıklar ve ortaya çıkacak yeni durumların görüşmeler yoluyla çözülmesi esastır. Çözülenemeyen uyuşmazlıklar için Ankara Mahkemeleri ve icra Daireleri yetkilidir. 5.3 Bu şartname, 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren geçerli olup 5 madde olarak düzenlenmiştir. TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ DERGİSİ 1996 YILI İLAN FİYATLARI ^~~~ _İLAN SAYISI İLAN YERİ ^~~~~~~~ ^^ 1 SAYI İLAN BEDELİ 2 SAYI İLAN BEDELİ 3 SAYI İLAN BEDELİ 4 SAYI l İLAN BEDELİ 5 SAYI İLAN BEDELİ 6 SAYI İLAN BEDELİ ARKA KAPAK RENKLİ II l ÖN İÇ KAPAKRENKLİ II II II II , ARKA İÇ KAPAKRENKLİ İKİNCİ KAPAKLAR'RENKLİ İÇ SAYFALARRENKLİ İÇ SAYFALARSİYAHBEYAZ l I l /2 SAYFALARRENKLİ /2 SAYFALARSİYAHBEYAZ I ,000. I /4 SAYFALARRENKLİ I /4 SAYFALARSİYAHBEYAZ] I J l İÇ TANITIM" BÖLÜMÜ '"SERT H H Peşin Ödeme: ilan bedelinin tamamının Sözleşme imzalandığında nakit olarak YAPIMCI banka hesap numarısana yatırılması durumunda DERGİ'de yayınlanacak ilanlara % 20 indirim uygulanır. * İkinci Kapak: Ön kapaktan hemen sonra gelen sayfalar. **İç Tanıtım Bölümü: Derginin tam ortasında yer alan 4 sayfadır (ikisi karşılıklı) (ilan bedeli bir sayfa için geçerlidir.) Akbank Kadıköy Şubesi: Hesap No.: DHN/ /011 Yapı Kredi Kadıköy Şubesi: Hesap No.: Şekerbank Kadıköy Şubesi: Hesap No.: TESİSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996» 53

54 trrjmob makina mühendisleri odası ODA DERGİLERİ 1996 YILI ABONE KOŞULLARI JüHENDİS 4T MAKİNA MÜHENDİS VE MAKİNA Makina Mühendisleri Odası kurulduğundan bu yana Makina Mühendisliği uzmanlık alanına yönelik olarak, özel sayılar dışında ayda bir yayınlanmaktadır. Baskı Adedi: , Ederi TL/Adet, Abone Bedeli ÜyeÖğrenci: TL./yıl Diğer: TL./yıl (1 Yıllık12 Sayı) Yurtdışı Abone: 90 US$ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ Endüstri ve İşletme Mühendisliği alanlarına yönelik olarak Mayıs 1989'dan bu yana yayınlanmaktadır. 1. Hamur kağıda baskılıdır. Baskı Adedi: 4.000, Ederi: TL/Adet, Abone Bedeli ÜyeÖğrenci: TL./yıl Diğer: TL./yıl (1 Yıllık 6 Sayı), Yurtdışı Abone: 75 US$ TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ Tesisat Mühendislerine yönelik olarak Mart 1993 yılından bu yana yayınlanmaktadır. 1. Hamur kağıda baskılıdır. Baskı Adedi: 5.000, Ederi TL/ Adet, ÜyeÖğrenci: TL./Adet Abone Bedeli ÜyeÖğrenci: TL./yıl Diğer: TL./yıl (1 Yıllık 6 Sayı + Özel Sayılar) Yurtdışı Abone: 100 US$ TMMOB'ye bağlı Odaların üyelerine, mühendislik eğitimi yapan öğrenci, araştırma ve öğretim görevlilerine yıllık abone bedeli özel sayılar dahil; Mühendis ve Makina Dergisi TL., Endüstri Mühendisliği Dergisi TL., Tesisat Mühendisliği Dergisi TL. Fiyatlara KDV dahildir. Abone olmak için posta çeki veya havale makbuzunun aslının Abone Formu ile birlikte Tesisat Mühendisliği Dergisi için istanbul Şube adresine, diğerleri için Merkez adresine gönderilmesini rica ederiz. ODA DERGİLERİ 1996 YILI ABONE Adı Soyadı Meslek :. işyeri Adı Adres ve Posta Kodu : Telefon Kayıtlı Olduğunuz ODA Oda Sicil No istenilen Dergi : Q Mühendis ve Makina Q Endüstri Mühendisliği Ödenen Miktar : Ödeme Şekli Gereğini Bilgilerinize sunarız. Tarih / 7199 FORMU Q Tesisat Mühendisliği imza: 54 TESiSAT MÜHENDiSLiĞi / TemmuzAğustos 1996

55 " jh<»«t.*2p; fr*. \ S/> </e yarattığınız özellikli binalarda, mükemmel bir konfora gereksinim duyuyorsanız, Daikln VKV Klima Sistemi'ni tercih edin, size dilediğiniz mevsimi yaşatsın. YENİ DAIKIN TEKNOLOJİSİ: KLİMA SİSTEMİ O En son teknoloji, en gelişmiş ısıtma/soğutma Tek dış üniteye (şimdilik) maksimum 16 iç ünite bağlanabilir. Her biri bağımsız programlanabilir. Esnektir; farklı projelere kolaylık'la uygulanabilir. O 8 ayrı tipi ve 39 değişik modeliyle dekorasyonunuza uyum sağlar. Uygulama kolaylığıyla maliyeti düşürür, zamandan kazandırır. Pas, gürültü, su kaçağı bakım gibi problemleri olmaz. Enerjiden (%50), yerden ve paradan tasarruf Bilgisayar desteğiyle araba ve cep telefonuyla programlanıp çalıştırılabilir. Kullanım rahatlığı sağlar, konfor üstünlüğü yaşatır. O A l K l H VKV K L i M A S i S T e M l ~L DAIKIN VariableRefrigerantVolume (Değişken Soğutucu Akışkan Debisi) E P A R ENDÜSTRİ VE TESİSAT PAZARLAMA A. Ş. Cumhuriyet Bulvarı Çırpıcı Işham No:77 Kat:4/ izmir Tel: (O 232) Faks: {O 232) İSTANBUL BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Tel: (O 21 J,) Faks. (O 212) İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Tel: (O 232) Faks: (O 232) ANKARA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Tel: (O 312) Faks: (O 312) ADANA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Tel: (O 332) Faks: (O 322) ANTALYA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Tel: (O 242) Faks (O 242) yi E P A R bir fj^%j"lı rt kuruluşudur. l K l l M l C R İMPARATORU

56 Devler bu Fuarda Yalnız bu Fuarda iş var! 12. Uluslararası İş Makineleri ve İnşaat Teknolojisi Fuarı Beylikdüzü TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi, İstanbul 27 Mayıs 1 Haziran 1997 mafeks Akyol Sokak No: 61 Fındıklı İSTANBUL Tel: (0212) (2 hat) (2 hat) (3 hat) Fax:(0212)

57 PEX borular çapraz bağlanmanın yapılış biçimine göre sıralanırlar. l. tür olan PEX a peroksitle çapraz bağlanmış borulardır. Çapraz bağlanma dereceleri %75'in üstündedir. 12 yıllık karşı^t"m bir. «eyde; WirsboPEX anın 95 C ısı, 4.82 mpa basınç altında saat sonunda ^adece.glft^ıilığmın %22'si aşınmıştır. Diğer yandan PEX b ise aynı şartlarda; 5220 saat sonunda %60 aşınmıştır. PEX c ve PEX d'yi varın siz düşünün YERDEN ISITMA SİSTEMİ RADYATÖR BAĞLANTI SİSTEMİ SIHHİ TESİSAT SİSTEMİ Q&E peksa TESiSAT SİSTEMLERİ A.Ş. Halkçı Sokak No. 10/4 Bakırköy İSTANBUL TÜRKİYE Tel: (0.212) Fax: (0.212)

58 Burgmann statik sızdırmazlık elemanları emsallerinden daha dinamik Burgmann statik sızdırmazlık elemanları flans ve her türlü bağlantı sistemlerinde, sınır çalışma değerleri ve agresit ortamlar için ideal çözümdür. Statik sızdırmazlıkta ileri teknoloji ürünü malzemeleri (Saf grafit, kauçuk, PTFE, Mika vb.) ile özel, seri ve a çil çözüm l erde kesin ve güvenilir hizmet, isterseniz deneyin.

59 l/mtek MAKİNA İMALAT VE PAZARLAMA LTD. ŞTİ. ve KANAL AKSESUARLARI izim isimiz REFERANSLARIMIZDAN BAZILARI OTELLER LOKANTALA"! & KAFETERYA! AR FARPIKAL/iR H n '\ fl' A V \R BiNALAP İMTEK MAKİNA İMALAT VE PAZARLAMA LTD. ŞTİ. MERKEZ : Tunus Caddesi Güfte Sokak, No 8/5 Kavaklıdere ANKARA Te!: Qi312ı r 4^: L 3KS' ü'2 :?ı 4/: FABRİKA 1 : Ostim 40. Sokak. No: 72 Macunköv/ANKARA Te 1 û!3 1 2> ; Faks'»31^ FABRİKA 2 istanbul Yolu 24. Km. Tel: Oi;^) 8154*30 ADANA BAYİİ TERA MÜHENDiSLiK VE TİCARET LTD. ŞTİ. Kurtuluş Mahallesi 304. Sokak Kısmet Apt. No. 36/29 ADAMA Tei: 0(322) İSTANBUL BAYİİ: METES MÜHENDiSLiK Gürsoylu Sokak 12/5 Erenköy İSTANBUL Te': 0(215) C 3 ; «.)< :L, 45e 33 9«c aks: Qu.;5]

60 GAS FIRED R0OM HEATER, MAHYA GAS CO. LondonHamburgTehran~B(irsa C f Avrupa fc» DVGW 0085 Germony I R MAHYA CHEMINEE Doğalgaz /LPG Şöminesi Kcal/h Dökme Demir Yanma Odalı ; Robax Seramik Camlı 12000RHTSTOVE 6000 R STOVE f>.gai / Kcal/ h Robax Ser. Camlı Doğalgaz / LPG Sobası î 500 Kcal/h Termostatlı, Turbofanlı Robax Seramik Camlı Nemlendiricili Renk Seçenekli i:i TGAZ MRK. BURSA : : 224) / FAX:(224) l! İST. BÖLGE Ml>. i (216) / FAX:(216) ANK. BÖLGE MD.: (312) FAX: 312) ISI CiHAZLAR! SAN. w TlC. A$. İZMİR BÖLGE MD.: (232) FAX:(232t

61 Jf İzotoprak Çatı Şiltesi...Yeni bir yasam kalitesi... CATIURA İZOTOmK! İzotoprak Çatı Şiltesi, soğuğa geçit vermediğinden, yakıt giderlerini binanın durumuna göre yaklaşık /o2030 azaltır. 1.5 yılda kendi masrafını çıkartır. Sonra ömür boyu kazandırır. Çok daha ucuza, daha sağlıklı ısınmış ortamlarda; sessiz, gürültüsüz, soğuktan, sıcaktan uzak çağdaş yaşamlar sunar... Üstelik çevre kirlenmesini önlediği için doğayı da korur. İzotoprak tesislerinde dünyanın en son teknolojisiyle üretilen İzotoprak Çatı Siltesi'yle tanışmanızın tam zamanıdır. DANIŞMA MERKEZLERİ İSTANBUL MERKEZ: Bestekar Şevki Bey Sok. No.: Balmumcu / Beşiktaş Tel: (0212) Faks:(0212) İZOTOPRAK / / ANKARA: Kuleli Sok. No.: 22/ Gaziosmanpaşa Tel.(0312) Faks:(0312) İZMİR: Kıbrıs Şehitleri Cad. Kamer'Apt. No.:24 D Alsancak Tel: (0232) Faks: (0232) ADAMA: Cemalpasa Matı. Toros Cad. 7. Sokak'Doktorlar Sitesi BC Blok K Seyhan Tel: (0322) Faks:(0322)

62 ;,,! f'!' fil al Koruktu Buhar Vanası "BAKIM GEREKTİRMEYE &s.y BELGELİ ^ & i l 1 ARMATUREIM

63 Yetsan'da çözüm tükenmez Yetsan Cointra Kombi içiniz ısınacak! Yetsan Bluette Kombi Sorunsuz birliktelik! Yetsan Bongioanni Kazan Ecoflam Briilör Kusursuz uyum! Yetsan YCK Çelik Kazan Ecoflam Briilör %100 gerçek çözüm Yetsan Delonghı Radyatör Doğalgaz Sayaçlar Vanalar " H E S A P L I K A L İ T E " VETSAN DOCALCAZ ISI SİSTEMLERİ İstanbul Merkez: Necatibey Cad. No: 58 Karaköy istanbul Tel: 0(212) (10 hat) Faks: 0'(212) ShowRoom: inönü Cd.Turapoğlu Sk.N;4 Hamidiye Yazgan iş Mrkz.Kozyatağıist. Tel: 0(216) Faks:0(216) Ankara Böl. Müd.: Gazi Mustafa Kemal Bulv. No: 90/A Maltepe Ankara Tel: 0(312) Faks: 0(312) Adana Böl. Müd.: Dr. Ziya Özveren iş Mrk. Çınarlı Mah. Ziyapaşa Bulv. No:110 Adana Tel:0(322) Faks:0(322) İzmir Böl. Müd.: Ege Ticaret iş Merkezi 1203/7 Sokak No.1 Yenişehir izmir Tel: 0(232) Faks: 0(232)

64 PAZARLAMA VE SATIŞ BAYARCAD.SITMAPINARSK. NO. 3,81090 KOZYATA&IISTANBUL TEL: (0216) (9 HAT) FAX: (0216) izmir GAZiLER CAD. YENİŞEHİR IŞ MERKEZi NO. 478 KAT.3 DAiRE: 314 YENlŞEHlRIZMlR TEL: (0232) FAK: (0232) ADAMA KIZILAY CAD. 96. SK. NURALIŞHANI NO: 14 KAT: 1 D: 4 ADANA TEL: (0322) FAX: (0322) BURSA ULU CAD MAVi HAN NO 79 KAT.4 D. 26 BUPSA TEL: (0224) FAK: (0224)