Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 1"

Transkript

1 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 1 Giris "Mühendislerin yarisi diger yarinin dünya dengesinde bozduklarini düzeltmeye çalisir" sözü hiç kuskusuz günümüzde daha da anlamli hale gelmistir. Belki de eskiden yari yariya olan bu oran; insan yasamini daha kaliteli hale getirmek ve dogayi bozucu etkilerden kurtarmak lehine bozulmustur. Sanayilesmenin baslarinda pek de önemsenmeyen; meslek hastaliklari, çevreye verilen zararlar, hava-su kirlilikleri ve gürültü gibi insani dogrudan veya dolayli olarak rahatsiz eden kavramlar, gelir düzeyi arttikça, teknolojinin de gelismesine paralel olarak ele alinmaya baslanmis ve bu konularda mevcut durumu iyilestirmeye yönelik çalismalar yapilmis ve yapilmaktadir. Bunlarin sonucunda da yönetmelikler, düzenlemeler ortaya çikmis, uygulama alani bulmustur. Ancak her alanda oldugu gibi bu konularda da gelismenin sonu olmadigi açiktir. Konstrüksiyonun degistirilmesi yoluyla ses seviyesinin kaynaginda azaltilmasi Gürültüsü Az Konstrüksiyon olarak bilinir. Bu alanda basarili olabilmek için hem mühendislik bilgisi olarak hem de akustik bilgisi olarak konstrüktörün yeterince desteklenmesi sarttir. Ayrica ses olusum zinciri, gürültünün insan üzerine etkilleri, alinacak tedbirlerin maliyeti nasil etkileyebilecegi gibi konular da unutulmamalidir. Bu konularda konstrüktöre kazandirilacak yetenekler (ki bunlar ögretilebilirdir) vardir. Bu bilgilerden sonra artik en uygun çözüme ulasmak konstrüktörün mantigi çerçevesinde yapacagi çalismaya kalmistir. "Gürültüsü Az Konstrüksiyonlar" alaninda da ülkemizde hemen hemen hiç olsa da özellikle gelismis ülkelerde günümüze kadar bir çok çalisma yapilmistir. Ancak çalismalar artan bir hizla da devam etmektedir. "Gürültü ile Mücadele" kavrami en azindan "Recycling-Malzemenin Yeniden Kullanimi" alaninda yapilan çalismalar kadar siklikla duyulmaktadir. Günlük hayatimizda ve isyerlerinde kullanilan her türlü makine, cihaz ve tesisat konstrüktif açidan tekrar ele alinmakta ve bu problem çözülmeye çalisilmaktadir. Gürültü probleminin çözümünde kullanilan teknikler üç ana grup altinda toplanirlar: Problem ya kaynaginda çözülür, kaynaginda çözülemezse gürültülü kisim dis ortamdan yalitilir veya en son çare olarak zarar görebilecek kisi üzerinde tedbirler alinir, böylece saglik tehdidi en alt seviyeye indirilmeye çalisilir. Gürültünün, henüz sistemin (makine, cihaz veya tesisat) konstrüksiyonu asamasinda etkisiz hale getirilme çalismalari ilk gruba yani problemin kaynaginda çözülmesine girer. "Primer Önlem" olarak da isimlendirilen konstrüktif çalismalar en etkili çözümler olup maddi açidan da en uygun sonuçlari verirler. Bir makinenin ses davranisinda en büyük sorumluluk makinenin tasarimini yapan konstrüktöründür. Makine akustigi alaninda yeterli bilgiye sahip konstrüktör daha az sesli makineler tasarlayabilecektir. Ancak üniversitelerimizde verilen mühendislik egitiminde bu alanda detayli bilgi alarak mezun olma söz konusu olmadigina göre mühendis ek bilgilerle desteklenmek zorundadir. Bu bilgiler; kolay ulasilabilir, anlasilabilir ve uygulanabilir olmalidirlar. Bu açidan konstrüktörü destekleyen bilgi bankalari arasinda bir "Makine Akustigi Bilgi Bankasi" nin da bulunmasi faydali olacaktir. Gürültü Zararlidir! Bu cümle sadece bir slogan degildir. Gürültü tipki kanser gibi sinsice, kendini hissettirmeden insani etkiler ve zarari anlasildiginda artik çok geç kalinmistir. Arastirmalar göstermistir ki gürültü; artik günlük olarak kabul ettigimiz stres, bas agrisi ve is verimsizligi gibi etkilerin yani sira eger uzun süre etkisinde kalinirsa sagirliga neden olmakta ve sagirlik aniden baslayabilmektedir. Bu yüzden dünyada gürültüye karsi mücadelenin önemi çok iyi anlasilmis, bu konuda bir çok standart ve yönetmelikler olusturulmustur. Isçi sagliginin korunmasi ve is veriminin arttirilmasi bu yönetmeliklerin ilk amacidir. Teknolojik gelisim ile izin verilen gürültü sinirlari düsürülmekte ve is yerleri, dolayisiyla dünyamiz daha yasanir hale gelmektedir. 1. Akustik, Ses Akustik Yunanca bir kelime olup duyma ile alakali veya ses ile alakali anlamlarina gelmektedir. Ses dalgalarinin olusumlari ve yayilmalarindaki fiizksel ve fizyolojik olaylari inceleyen mekanigin bir ugrasi koludur. Ses denince; elastik bir ortamda (kati, sivi veya gaz), ivmelenme hareketleri gibi zamansal olarak degisen kuvvetlerin olusturdugu mekanik titresimler anlasilir. Ortamin niteligine göre ses; gaz formundaki malzemelerde hava sesi, kati malzemelerde gövde sesi ve akiskan malzemelerde akiskan sesi olarak adlandirilir. Hava sesi, dogrudan insanin duyusuna hitap ettigi için gövde ve akiskan sesinden farklidir.

2 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 2 Çesitli uyaricilar tarafindan olusturulan mekanik titresimler; gövde üzerinden yataga gövde sesi olarak iletildikleri gibi gövdenin üzerinden insan kulagina kadar ulasan hava sesi seklinde de yansirlar. Bu hava sesi ortamin duvarlarina çarpar ve tekrar yansir. Bu çarpma esnasinda enerji dönüsümü olur ve bir miktar ses enerjisi isi enerjisine dönüsür. Kalan ses enerjisi yine insan kulagina ancak bu kez yansimis hava sesi olarak ulasir. Ayni sekilde yataga iletilmis olan gövde sesinin yatagin üst yüzeylerinden yansiyan bir hava sesi bileseni de vardir. Dar anlamda ses sadece 16 Hz ile 16 khz arasinda degisen titresimlerdir. Çünkü ancak bu frekans bölgesinde insan duyusu titresimleri algilayabilir. 16 Hz'den küçük frekanslardaki titresimler Infra Ses, 16 khz'in üzerindeki titresimler Ultra Ses olarak adlandirilirlar. Sadece tek bir frekanstan olusan sesler Ton olarak adlandirilirlar. Dogada tonlarla karsilasmak zordur. Genelde olusan seslerde baskin tonlardan bahsedilir. Sesin hissi ile ilgili bazi degerlendirmeler için asagidaki sekil uygundur. 2. Sesi Tanimlayan Büyüklükler Ses; ses hiziyla Dalga Fizigi Kanunlarina göre yayilir. Her frekans için sabit bir dalga boyu? degeri vardir. Dalga boyu ile frekansin çarpimi ses hizini verir: (Frekans; saniyedeki titresim sayisi olarak bilinir, birimi hertztir ve kisaca Hz olarak gösterilir.)

3 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 3 Ses hizi (c) her bir ortam için (dalga türüne de bagli olarak) sabit degerdedir. Gazlarda ses hizi su bagintiyla hesaplanabilir: Burada; p stat gaz basinci,? gaz yogunlugu ve? adyabatik katsayi, R özel gaz sabiti ve T de gazin sicakligidir. Hava gibi iki atomlu gazlarda? = 1,4 için ses hizi 343 m/s dir. Kati yapilar ve akiskanlarda ise sesin yayilma hizi daha büyük olup malzemenin mekanik özellikleri, sicaklik ve boyutlarla iliskilidir. Kati yapilarda boyuna dalgalar için ses hizi bagintisi: Burada; E elastisite modülüdür. Akiskanlarda ise yogunluk? ve sikistirilabilme modülü K (=1/?) ile bagintilidir: Bir çok durumda ses küre formunda yayilir. Bu formda ses intenzitesi uzakligin karesi ile ters orantili olarak azalir. Ses farkli ortamlarda farkli hizlarla yayilir. Ses hizi olarak da bilinen ses yayilma hizi c ortamin elastik özellikleri ile iliskilidir. Bu deger; suda 1000 m/s ve çelikte 5100 m/s'dir. 3. Sesin Olusumu Dogrudan ve dolayli hava sesi arasinda prensip olarak farklar vardir. Dogrudan hava sesi, hava taneciklerinin dogrudan tahriki ile olusan titresimdir. Olusum mekanizmalarina örnek olarak; gövde etrafinda varolan rüzgarin olusturdugu girdaplar, puls seklinde akimlar (patlamali motorun egzos çikisi) ve kompresörlerin olusturdugu akimlar verilebilir. Çok sayidaki makine türünde indirekt hava sesleri önemlidir. Indirekt hava sesi üç adimda incelenmelidir: 1. Olusum 2. Tasinim 3. Yansima Makinede iç veya dis kuvvetler titresim olustururlar. Bu titresimler makinenin üst yüzeylerine iletilen gövde sesleridir. Üst yüzeylerden de bunlar havaya yansirlar ve insan kulagina hava sesi olarak ulasirlar. Titresimler farkli kuvvetler tarafindan olusturulabilirler, örnegin metalin metale çarptigi darbe kuvvetleri. Dengesizlikler, dislilerdeki kavrama çarpmalari ve elektrik makinelerindeki elektrodinamik kuvvetler gibi kütlesel kuvvetler ise degisken iç kuvvetlerdir. Dis kuvvetler ise degisken veya duragan olabilen isletme sartlari ile iliskilidirler. Ses Yayilimi Ses bir enerji seklidir. Ses gücü, bir ses kaynagindan birim zamanda yayilan ses enerjisidir. Eger ses gücü (P), kaynaktan artan bir uzakliktaki bir alana (S) göre inceleniyorsa bu sefer ses siddeti (intenzitesi) kavrami ortaya çikar (I=P/S).

4 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 4 4. Ses Alan ve Enerji Büyüklükleri 4.1 Ses Alan Büyüklükleri Ses basinci p(t); sadece sinüs formundaki titresimler ile karakterize edilemeyen ve pratikte en sik karsilasilan, zamana göre degisen bir büyüklüktür. Basitlestirilmis formda efektif ses basinci p daha kullanislidir. Gözlemin yapildigi zaman T süresince degisen ses basincindan ortalama deger söyle hesaplanabilir: Bu hesap günümüzde ses ölçerler tarafindan yapilmaktadir. Bazi ses olaylarinin ses basinçlari asagida verilmistir: Ses Olayi Ses Basinci p ort [Pa] Insan kulaginin duyma sinirindaki ses (1000 Hz'de) ~ m mesafeden fisilti ~ m mesafeden bagirma ~ 1 Insan kulaginin agri sinirindaki ses (1000 Hz'de) ~ 20 Sesin ikinci karakteristik büyüklügü zamana göre degisen Ses Hizidir. Ses basincina benzer olarak ses hizi söyle hesaplanabilir: Ses basincinin ses hizina orani bir düzlem dalgada hem bölgesel hem de zamansal olarak bir sabiti verir. Bu sabit sayi ortamin karakteristik bir büyüklügüdür ve iç impedans veya iç direnç - dalga mukavemeti olarak anilir: Iç impedans ayni zamanda bagintisiyla da hesaplanir. 20 C'de yogunlugu 1,2 kg/m 3 ve ses hizi 343 m/s olan hava için iç impedans: Z 0 = 412 kg / m 2 s dir. 4.2 Ses Enerji Büyüklükleri Ses hizi v ve ses basinci p'den hareketle gazlarda ses siddeti:

5 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 5 bagintisiyla hesaplanabilir. Ses gücü de buradan: seklinde bulunur. Bazi ses kaynaklarinin sahip oldugu ses güçleri yaklasik olarak söyledir: Ses Kaynaklari Ses Gücü [W] Konusma Ventil sesi Motor Hoparlör Otomobil Siren Ses basinci degisimi dogru ve basit bir sekilde bir mikrofon tarafindan ölçülebilmesine ragmen ses hizinin ölçümü ölçme teknigi açisindan oldukça zordur. Ses ölçümleri kaynaktan yeteri kadar mesafede (yaklasik 1m) yapilir ki böylece ses basinci ve ses hizinin orani korunmus olur. Açik alan sartlarinda yayilan ses için: bagintisi yazilabilir. Burada;?: Sesin yayildigi ortamin yogunlugu ve c: Ses yayilma hizidir. Böylece ses hizi dolayli olarak ses basinci yardimiyla bulunmus olur. Ses siddeti ve ses gücü de sadece ses basincinin yardimiyla hesaplanabilir: ve 4.3 Ses Seviye Degerleri Insanin algilama sinirlari birbirinden onlarca kez büyük farkli ses siddetlerini içine alir. Bu da bizi bir seviye ölçüsü kullanmaya götürür: Desibel [db]. Seviye denince; bir enerji-fiziksel büyüklügün belirli bir temel degere oraninin logaritmasi anlasilmalidir. Ses siddeti seviyesi için temel ses siddeti degeri I 0 ; 1000 Hz'deki duyma siniridir: Ses siddeti ses basincinin karesi ile orantilidir (L ~ p 2 ). Buradan ses basinci seviyesi:

6 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 6 bagintisiyla bulunur. Buradaki temel ses basinci; 1000 Hz'de duyma sinirindaki ses basinci Pa olarak kabul edilmektedir. Ses ölçme cihazlari bu bagintilar yardimiyla ses basinci seviyesini dogrudan desibel biriminde gösterirler. Bazi uygun yuvarlatmalarda bu sirada yapilmaktadir. Ses gücü seviyesi L W ; açik alan sartlarinda ses basinci seviyesi L p ve ölçüm yüzeyi ölçüsü L S yardimiyla bulunur: Burada; ölçüm yüzeyi sayisi; ölçüm yapilan yüzeylerin temel yüzeye (S 0 = 1 m 2 ) oraninin logaritmasidir. Ses emisyonu ölçümlerindeki ana büyüklük Ses Gücüdür. Ses imisyonu ölçümlerinde ise istisna olarak ses basinçlari bulunur ve ana büyüklük karsilastirma seviyesidir (Beurteilungspegel). 5. Ses Spektralari Frekansa bagli olarak bir sesin ses basinci seviyelerinin alinmasi Frekans Analizi olarak bilinir. Sonuçlarin grafiksel gösterimleri de Ses Spektrumu olarak isimlendirilir. Ses spektralari; ses indirgeme önlemlerinin kullanilmasinda oldugu gibi ses imisyonlarinin son degerlerinin elde edilmesinde bize yardimci olurlar. Frekans analizinde elektronik filtreler kullanilir. Bu filtrelerin belirli bir ortalama frekanslari ve band genislikleri vardir. Bu filtreler oktav, terz ve dar band filtre seklinde farklilik gösterirler. Terz ve oktav filtreleri relatif bir band genisligine sahiptir, yani islenen bölgenin alt ve üst frekans degerlerinin orani sabit bir degerdir. Oktav filtrelerinde bu oran f üst = 2. f alt (DIN 45651), terz filtrelerinde degerindedir. Ortalama frekans da bagintisiyla hesaplanir. Buna karsin dar band filtrede mutlak bir band genisligi vardir (f üst - f alt = sabit, örnegin 10 Hz). Dar band filtre toplam sesteki dar band seviye

7 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 7 siçramalarini ve özel tonlarin yeterli olarak tanimlanmasi için kullanilir. Bu siçramalar diger filtreler ile yakalanamazlar. Açiktir ki her üç tür filtre ile yapilan ölçümler farkli sonuçlar vereceklerdir. Bu nedenle hangi filtrenin kullanilacagina karar verilirken sesin degisimi önemlidir, seste belirlenmesi istenen degere göre uygun filtre seçilir. Belli özel frekanslara bagli olan ses nedenlerinin bulunmasi için dar band frekans analizi uygundur. Bir makinenin hesapsal olarak belirli frekans bölgesiyle ölçüm yoluyla elde edilen özel tonlarin karsilastirilmasi sonucu ses olusumunun nedenleri ve alinan ses engelleme tedbirinin etkinligi hakkinda bilgiler elde edilebilir. Birçok planlama asamasinda ve bir sesin frekans içeriginin belirlenmesinde terz ve oktav analizleri çok degerli yardimlarda bulunurlar. Bunlarin frekans çözümleri, örnegin ses damperlerinin konstrüksiyonu veya bir hacmin ses yutma özelliklerinin belirlenmesinde yardimci olurlar. Bir kapsülün etkinliginin arastirilmasinda veya bir yalitim malzemesinin etkinliginin tespitinde dar band filtrelerin kullanilmasi uygun degildir. 6. Ses Seviye Degerleriyle Yapilan Hesaplamalar Iki esit güçteki ses kaynagi ses seviyesini iki katina çikarmaz. Ses seviyesi logaritmik bir büyüklüktür, toplanamaz. Bu nedenle ilk önce logaritmanin tersi alinmali ve ses siddeti veya basinç karelerinin temel degerleriyle enerji esitligi yazilmalidir. seviyelerin bölünmesi, çikartilmasi ve toplanmasi için pratik olarak yazilmis, matematiksel temelleri olmayan bazi bagintilar mevcuttur. Seviye Degerlerinin Toplanmasi: L 1 ve L 2 gibi iki ses seviyesine sahip iki kaynagin seviyelerinin toplanmasi durumunda toplam ses seviyesi: L top = 10. log (10 0,1. L ,1. L 2) db bagintisiyla bulunur. Örnek olarak 80 db ve 83 db seviye degerlerine sahip iki kaynagin toplam ses basinci seviyeleri: L top = 10. log (10 0, ,1. 83 ) = 84,8 db olacaktir. Bu bagintilardan ölçmeler sirasinda siklikla karsilasilabilen iki özel sonuç ortaya çikar: Iki esit seviye degerli ses kaynagi, toplam ses seviyesini 3 db yükseltir: ( ) db = 83 db. Eger bir kaynagin ses seviyesi degeri diger bir ses kaynaginin seviyesinden en az 10 db daha büyükse toplam ses seviyesinde küçük kaynagin herhangibir etkisi olmaz: ( ) db = 90,4 db. Ses basinci seviyeleri basitlestirilmis olarak Sekil 1.6'da verilen sema yardimiyla toplanabilir. Seviye Degerlerinin Birbirinden Çikarilmasi Belirli bir ses seviyesi L 1 ve ondan çok az daha küçük olan, disarida birakilmak istenen yabanci ses kaynagi seviyesi L 2 ölçülmüs olsun. L 1 ses seviyesini bulmak için L top toplam ses seviyesinden L 2 yabanci ses seviyesi düsülmelidir: L 1 = 10. log (10 0,1. L top ,1. L 2) db. Örnek olarak toplam ses seviyesi 84 db ölçülen bir ortamda yabanci seslerin seviyeleri de 80 db olarak ölçülmüs olsun. Bu ortamdaki örnegin sadece makinelerin ses seviyesi: L 1 = 10. log (10 0, ,1. 80 ) = 81,79 db'dir. Seviye Degerlerinin Ortalamasinin Alinmasi Ses imisyonu bir hacim içerisinde farkli noktalarda alinan ses basinci ölçüm sonuçlarindan kabaca elde edilir. Seviye degeri logaritmik bir deger oldugundan aritmetik ortalamayi almak genellikle uygun degildir.

8 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 8 Bu durumda da basit bir uygulama sözkonusudur, DIN Seviyelerin Aritmetik Ortalamalari'na göre en büyük ve en küçük seviye degeri arasindaki fark 6 db'den az ise basitçe hesap yapilabilir. Daha büyük seviye farklarinda ise tekil ses basinci seviyelerinin enerji esdegeri ortalamalari su bagintiya göre bulunur: Örnek olarak 90, 84 ve 80 db ses basinci seviyesine sahip üç kaynagin ortalama ses basinci seviyesi: olacaktir. Yani bu üç ses kaynagi birlikte 86,5 db'lik tek bir ses kaynaginin etkisini göstereceklerdir. Zamansal bir ses basinci seviye ortalamasini almak özel ve daha karmasik bir uygulamadir. Günümüzün ölçü aletleri teknik olarak tüm hesaplari yapabilmekte ve kullaniciya dogrudan sonuç verebilmektedir. 7. Seslerin Degerlendirilmesi Fiziksel ses basincinin ses olarak degerlendirilmesi için fizyolojik bir ifade ile birlikte ele alinmasi gerekir. Ilk önceleri ses gücünün etkisinin bulunmasi amaçlanirken artik bugün önemli olan ses yüklerinin insana etkisi, insan duyusuna verilen zararlar hakkindaki arastirmalar ön plana çikmistir. Ölçümlerde belirli standartlarin kullanilmasi hem ayni sartlarda ayni sonuçlarin bulunabilmesi hem de farkli seslerin ölçüm sonuçlarinin birbiri ile karsilastirilabilmesi için önemlidir. Objektif bir karsilastirma yapmak için her frekans için esit ses güçleri ayni egri üzerinde gösterilmis ve asagida verilen egriler elde edilmistir: 7.1 Frekans Degerlendirmesi: Ses ölçümlerinde, pratik bir kullanim elde etmek ve de her insanin farkli algiladigi ve tepki gösterdigi ses degerlerinin daha anlasilir hale getirilmesi için bazi kabuller yapilmistir. Ilk önce duyulabilir frekans bölgesi 20 Hz ile 20 khz arasinda sinirlandirilmistir. Insanlar çok farkli yaslarda olduklarina göre her ses basincinin her insanda uyandiracagi his de farkli olacaktir. Buna göre ölçüm sonuçlari öyle degerlendirilmelidir ki bu degerler her insanda yaklasik olarak ayni hisleri uyandirmis olsun, subjektif hissetme olayi dengelenmis olsun.

9 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 9 Bir sesi olusturan farkli ton degerleri ayri ayri degerlendirilmelidir. Bunun için ölçüm sonuçlari bazi istatistik metotlar yardimiyla bazi arttirma ve eksiltmelere tabi tutulurlar (Frekans degerlendirmesi). Bu islemler için de bazi Frekans Degerlendirme Egrileri olusturulmustur. Degerlendirme egrileri A, B, C ve D olarak isimlendirilmistir. Sessiz çalismalarda A, orta siddetteki çalismalarda B ve yüksek degerli tonlarda C egrisi kullanilir. En genel kullanima sahip egri A egrisidir ve standartlastirilmistir. Son zamanlarda da uçak emisyonu gibi çok yüksek degerler için D egrisi kullanilmaya baslanmistir. (Bkz. Sekil ve Tablo). Esit ses yüklerini gösteren isofon egrilerinden 55 db'in altinda olani A egrisi, db arasindaki B egrisi, 85 db'in üstündekilerse C egrisi ile yaklasik olarak ifade edilirler. Ses seviye ölçerlerde bu egriler elektronik filtreler olarak yeralmaktadir. Bu egriler yardimiyla bazi frekanslar sönümlenir veya anlik ses basinci seviyesi elde edilir. Örnek olark A filtresinde 31,5 Hz ve 70 db'lik bir ton yaklasik 40 db sönümlenerek 30 db olarak göstergede gösterilir. Bu ölçüm degeri A-Ses seviyesi olarak bilinir ve L pa =80 db(a) veya L A =80 db(a) seklinde gösterilir. Frekans Degerlendirme Egrileri (db) (Hz) A B C D 10-70,4-38,2-14,3-26,5 12,5-63,4-33,2-11,2-24, ,7-28,5-8,5-22, ,5-24,2-6,2-20, ,7-20,4-4,4-18,5 31,5-39,4-17, , ,6-14, , ,2-11,6-1,3-12, ,2-9,3-0, ,5-7,4-0, ,1-5,6-0,3-7, ,7-4,2-0, ,4-3 -0,1-4, , ,6-1, ,6-0, ,8-0,5 0-0, ,2-0, ,9-0, ,

10 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF , ,1 +5, ,2-0,1-0, ,3-0,2-0, ,2-0,4-0, ,7-0, ,5-1,2-1, ,1-1,9-2 +8, ,1-2, ,5-4,3-4, ,3-6,1-6, ,6-8,4-8, ,3-11,1-11,2-7,5 7.2 Zaman Degerlendirmesi: Zamansal olarak degisen ses seviyeleri ölçme aletinin dinamiginden etkilenir ve bu olay zaman degerlendirmesi olarak bilinir. Ölçme zamanlari yavas (S: Slow), hizli (F:Fast) ve impuls (I:Impuls) seklinde üç türdür. Çalismanin amacina göre bu üçünden biri seçilir. Bir makinenin yaninda yapilan ses gücü ölçümlerinde zaman degerlendirmesi S-yavas olarak seçilmelidir. Isyeri ses degerlendirmelerinde ise F-hizli veya özel durumlarda I-impuls seçimi uygundur. 8. Ses Ölçme Tekniginin Temelleri 8.1 Ölçüm Sonuçlarinin Islenmesi ve Grafik Dökümü Zamansal olarak degismeyen seslerin ölçme ve degerlendirmesinde bir zorluk yoktur, çünkü ses seviye ölçer sabit degerleri göstermektedir. Buna karsin zamansal olarak degisen seslerin ifadesinde bazi zorluklar vardir. Özellikle ses imisyonu ölçümlerinde ölçümler örnegin bir vardiya boyunca yapilmak zorundadir ve bu süre içinde sik sik ses seviyeleri degisir. Bu durumda ses basinci seviye degisimlerinin ortalama degerlerinin bulunmasi yoluna gidilir. DIN 45641'de bu hesaplamalar anlatilmistir. Sesin etkisinin anlasilabilmesi için temelde ölçümler bir zaman süresince yapilirlar. Ölçümün toplam süresi, benzer seviye degerlerinin birarada bulundugu parçalar halinde ifade edilebilir. Bu ölçüm süreleri, seçilen süre parçacigindaki degisimi tam olarak ifade edecek sekilde seçilmelidir. Ortalama seviyenin zamansal degisimini tahmin etmek için DIN sunlari önermektedir: 5 db degerine kadar seviyenin degismesi. Yaklasik 5 db'lik degisimlerin oldugu ses olaylarinda degisim bölgesinin ortalama degeri ortalama ses seviyesini verir. 10 db degerine kadar seviyenin degismesi. Eger seviye degisimleri 10 db'den az ise degisim bölgesinin en üst degerinin yaklasik 1/3 altinda ortalama deger alinir. Ancak ölçüm degerleri alt veya üst sinirlara yakinsa bu iki degerden birisi ortalama deger olarak alinabilir. Günümüzde ölçü aletleri bu hesaplamalari yapacak sekilde donatilmislardir. 8.2 Ölçüm Degerleri ile Sonuçlari Arasinda Iliskiler Tek bir ses basinci seviyesinin kullanilabilir bir deger haline getirilmesi önceki bölümde anlatildigi gibi basitçe zaman ve frekans degerlendirmesi ile mümkündür. Bu degerlendirme sayilari "L" harfinin alt indisi olarak kullanilan harfler ile belirtilirler: L AS A frekans degerlendirmesine göre ölçülen ve S (Yavas) zaman degerlendirmesine göre bulunan ses basinci seviyesi L AF A frekans degerlendirmesine göre ölçülen ve F (hizli) zaman degerlendirmesine göre bulunan ses basinci seviyesi gibi. Zamansal bir degisim gösteren seslerde veya uzun bir zaman süresince yapilan ölçümlerde L AS (t), L AF (t) veya L AI (t) ölçüm sonuçlarindan DIN 45641'e göre Sürekli Ses Seviyesi (Dauerschallpegel) elde edilir: L ASeq...

11 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF Ses Emisyonlarinin Ölçülmesi 10.1 Emisyon ve Imisyon Kavramlari Arasindaki Farklar Emisyon ve Imisyon kavramlari birbirinden farkli tanimlara sahiptir ve dolayisiyla ölçüm yöntemleri de farkli olacaktir. Bu kavramlari açiklayici sekiller asagida verilmistir. Emisyon ortami ses kaynagina yakin olan ortamdir. Bu ortamda ölçülen büyüklükler: Ses Gücü Seviyesi L wa ve Emisyon Ses Basinci Seviyesi L pa dir. NOT:Emisyon sayisi tamamen makinenin çikardigi ses seviyesini ifade eder. Ölçümler sirasinda makinenin isletme (çalistirma) normuna uyulmalidir. Ölçümlere hacmin bir etkisi olmamalidir. Imisyon ortami ses kaynagindan yayilan sesin insana veya çevreye olan etkisini ifade eder. Bu ortamda ölçülen büyüklükler: Esdeger Sürekli Ses Seviyesi L Aeq, 8h ve Karsilastirma Seviyesi L r dir. NOT:Imisyon sayisi tamamen isyerinin özellikleriyle iliskilidir. Isletmenin gerçek sartlarda çalistigi durumda ölçümler yapilir. Tüm ölçüm sonuçlarinda hacmin de etkisi vardir. 8 saatlik ortalama bir deger bulunmaya çalisilmalidir. Isgörenlerin büyük çogunlugu isyerlerinde olusan yüksek ses seviyeleri nedeniyle islerindeki verimlerini azaltirlar veya sese uzun süre maruz kalmalari halinde fiziksel zararlar görürler. Çalisan insanin korunmasi için is kanunlari gibi yönetmelikler vardir. Isyerlerinde olusabilecek sinir ses seviyeleri "Imisyon Sinir Degerleri"dir. "Ses Imisyonu" deyince sesin insan üzerine etkisinin ölçülmesi ve sonuçlarinin irdelenmesi anlasilir. Buna karsin" Ses Emisyonu" deyince bir ses kaynagindan yayilan sesin ölçülmesi ve degerlendirilmesi anlasilir. Her iki ölçümün arasinda bazi farklar vardir. Emisyon sahasinda amaçlanan büyüklük, imisyon sahasinda insana etkisi hakkinda bir fikir verecek olan ses kaynaginin degerlendirme degerinin ölçülmesidir. Ses kaynaginda yapilan ölçümlerle emisyon sayisi (ses basinci seviyesi) elde edilir. Bu deger sadece ses kaynaginin özellikleri ile iliskili olup çevrenin akustik özelliklerine (yabanci sesler, ortamdaki ses yayilma özelligi) bagli degildir. Bu nedenle makinelerin çikardiklari seslerin objektif karsilastirmasini yapmak veya kanunlar önündeki sinir degerlerin karsilastirmasini yapmak emisyon sinir degerleri ile mümkündür. EMISYON IMISYON Degerlendirmede amaçlanan Sesin Ses kaynaginin degerlendirilmesi büyüklük degerlendirilmesi Temel büyüklüklerin bulunmasi Ses kaynaginin etkileri Insanin etkilenmesi Degerlendirme için ses sayisi EMISYON SAYISI IMISYON SAYISI etkisinin Makine seslerinin degerlendirilmesinden ölçümler sonucunda makine sesini karakterize eden sayilar elde edilir. Degerlendirmenin objektif olmasi ancak ölçüm sirasinda çevre sartlarinin ve makinenin çalisma sartlarinin dikkate alinmasiyla mümkündür. TS 2373'e göre makine gürültüsünün fiziksel niteliklerini ölçmenin dört amaci vardir: 1. Verilen bir makinenin gürültüsünün standarda uygun oldugunu kanitlamak 2. Ayni özelliklere göre yapilmis makinelerin çikardigi gürültüler arasinda bir karsilastirma yapmak 3. Degisik makinelerin çikardigi gürültüler arasinda bir karsilastirma yapmak 4. Belirli bir uzaklikta alinan gürültüyü saptamak.

12 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 12 Makineden yayilan gürültü, makine özellikle küçük boyutlarda ise yerlestirme biçimine bagli olabilir. Bu nedenle; deney kodunda makinenin yerlestirme sekli mutlaka belirtilmeli ve makinenin çalistirma sartlari açik olarak yazilmalidir. Ölçülecek Büyüklükler: Ölçmenin amacina, gürültü kaynaginin niteligine ve ölçüm yapilan alana bagli olarak asagida verilen ölçümlerden bir tanesi veya ikisi birden yapilmalidir: 1. Ses seviyesi (A filtresine göre) 2. Verilen genislikte frekans bantlarindaki ses basinç seviyesi (oktav bandlari kullanilmalidir) Tavsiye edilen ölçme yöntemleri: 1. Yarim küresel yay ölçümü 2. Serbest alan sartlari ölçümü 3. Dagilan alan sartlarinda çinlama odasi ölçümü 4. Yakin alan sartlari ölçümü 5. Yari çinlama sartlari ölçümü Genelde ideal sartlarda ölçüm yapmak mümkün olmadigindan yari çinlama sartlarinda veya yakin alan sartlarinda ölçümleri yapmak daha uygundur. Bu yöntemlerin uygulamasi için TS 2373'e bakiniz. 7. Makinelerde Ses Büyüklüklerinin Elde Edilmesi ve Gösterimi Bu bölümde makinelerin ses emisyonlarinin ölçülmesi ve degerlendirilmesi konusu bir örnek üzerinden anlatilmaktadir. DIN 45635'e göre bir Üniversal Tornanin Ses Emisyonunun Ölçülmesi (Kaynak Lärm und Vibrationen am Arbeitsplätzen, Becker J. ve ark, 1995) DIN 45635'in bir benzeri de TS 2373 (1976)'dir. Oldukça eski olan bu standart yerine makine ses emisyon sayilarinin elde edilmesi için DIN Bölüm 1'de verilen "Örten Yüzeyler" yöntemini içeren bir örnek tanitilacaktir. Bu yöntem her yerde görülebilecek endüstriyel tesisler için kullanislidir. örnekte ölçümü yapilan torna tezgahinin çalisma parametreleri degiskendir, bu nedenle standartta 1601 bölümünde verilen sayilarla deney yapilacaktir. Ilk adimda makinenin en önemli bilgileri verilir (Sekil 1.). Ölçüm mesafesi, motor gibi baskin ses kaynaklarindan en az 1m mesafede olmalidir. ölçüm yapilacak noktalar makineyi saracak sekilde ve belli bir düzende belirlenir. Çalisanin bulundugu bölüm bir ses kaynagi olmadigi için ölçüme buradan baslanabilir. 10 nolu ölçüm noktasi çalisanin sabit durdugu noktayi belirler. Bu nokta aynanin hemen önünde ve 1,5 m yüksektedir (Sekil 2.). Sonraki adimda ölçüm yapilan yüzeylerin alani ve bu yüzey oranlari hesap edilir. Hacim düzeltme faktörü K 2 bu çalisma için 2,2 alinabilir. Bu deger bir karsilastirmali ses kaynagi kullanilarak elde edilmistir ve detayi ileride açiklanacaktir. Eger absorbe edici yüzeyler çevrede mevcut ise K 2 degeri 3'ten büyük alinabilir.

13 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 13 Makine Türü Üniversal Torna Tezgahi Imalatçi - Tip - Imal Yili 1988 Makinenin Yeri Imalat Atelyesinde konumlu Motor Gücü Ana tahrik 18 kw Max Mil Devri 2800 d/d Devir Kademeleri 1. Adim, n= d/d 2. Adim, n= d/d Devir Sayisinin Degistirilmesi Adimsiz, kesintisiz Baglanan Yer Agaç taban Taban: Agaç Duvarlar: Cam + Agaç + Çelik + Fayans Dam: Çelik saç Çevredeki makine yogunlugu yüksek Sekil 1. Makine Bilgileri Torna tezgahlarinda yapilan ölçümler; bosta çalisma için maksimum devir sayisinda, kesme islemi sirasinda ise maksimum tahrik gücünün yari degerinde, boyuna tornalama islemi sirasinda yapilir. Bu örnekte ölçme islemleri talas kaldirma islemi sirasinda yapilmistir. Ölçme ve degerlendirmeler standartta belirtildigi gibi yapilir. Ek olarak, en sesli ölçüm noktasi olan 4 nolu nokta için tepe noktasi (impuls) aranmis ve çalisma yerinde bir frekans analizi yapilmistir. Elde Edilen Ses Gücü Seviyelerinin Degerlendirilmesi Deneyde kullanilan tezgahin anma gücü 18 kw ve maksimum devir sayisi 2800 d/d'dir. Bu tür makinelerin %80'inde karsilasilabilecek ses gücü seviyesi ise L WA (%80) =102 db veya daha azdir. ölçümler sonucu makinenin ses gücü L WA =96,9 db olarak bulunmustur. Bu deger VDI 3742'de verilmis olan %80 degerine uygun düser, yani bu tür bir makinede, üretilen makinelerin %80'i bu deger civarinda ses emisyonu yayarlar. Bu makine üretim tekniginin su anki durumuna uygundur.

14 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 14 Ölçüm Yolu Mikrofon Konumu Mikrofon Yüksekligi mm mm mm Sabit Çalisma Noktasi mm Sekil 2. Ölçüm Plani Ölçümün yapildigi örtü hacmi: 3400 x 5970 x 2700 mm 3 Ölçüm Yüzeyi: S = 2x(2,7*5,97+2,7*3,4)+3,4*5,97 = 70,9 m 2 Ölçülen Yüzey Sayisi: L S = 10. log 70,9 = 18,5 db Çevre düzeltme faktörü K 2 : Benzer bir ses kaynagi ile karsilastirilarak K 2 =2,2 alinmistir. Devir n=n max /2 = 1400 d/d Moment M= 6, P N /n max = 43 Nm Kesme Hizi v= 200 m/s (SEÇILDI) Is Parçasi Çapi d'=46 mm (Sekil 3. ten) d=d' + a = ,7 = 47,7 mm Ilerleme s = 0,5 mm (SEÇILDI) Kesme Derinligi a = 1,7 mm (Sekil 3. ten) Malzeme Ck 45 Kalem =-6 = 6 = -6 = 70 r= 0,8 mm

15 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 15 Sekil 3. Tezgah ve Operasyon Bilgileri

16 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 16 Isletme Sartlarinda (Gerçek Sartlarda) Ölçüm, Yabanci Seslerin Ölçümü, Yabanci Ses Düzeltme Faktörü Seviye / Ölçme Noktasi Düzeltilmemis Ses Basinç Seviyesi L pa Yabanci Sesler K Düzeltilmis Ses Basinç Seviyesi L pa nolu noktada impuls deger L pa i = 85 db L pa i - L pa S = 1 db 1-9 noktalarinda ortalama hacimsel seviye L pa = 80,6 db Ölçme yüzeyleri ses seviyesi L pa = L pa' - K 2 =78,4 db Ses Gücü Seviyesi, Çalisma Yerine Bagli Emisyon Sayisi: Ses gücü seviyesi L wa = L pa + L S = (78,4+18,5) = 96,9 db Çalisma yerine bagli emisyon sayisi (10 nolu noktada) L pa = L pa 10 - K 2 = 79-2,2 = 76,8 db Sekil nolu Noktanin Oktav Spektrumu PRATIK ÖLÇÜM TAVSIYELERI Makinelerde yapilan ses emisyonu ölçümlerinde objektif ve tekrar edilebilir sonuçlara ulasmak için makine ve çevre sartlari mutlaka dikkate alinmalidir. Örten yüzeyler yöntemi açik alanda yapilacak ölçümler için uygundur. Ancak çogu zaman çalisma esansinda atelyelerde ölçümler yapildigi için ancak bazi düzeltme faktörlerinin kullanilmasiyla dogru sonuçlara ulasilabilir. Düzeltme sayisi K 2 3 ise güvenli bir ölçüm yapilabilir. Ancak 3'ten büyük ise ya ölçme mesafesi azaltilmali ya da daha uygun bir ölçüm yeri seçilmelidir. K 2 'nin bulunmasi islemi küçük atelyeler, çok yogun yerlesimi olan atelyeler ve uzun atelyeler için zordur. Çünkü bu tür yerlerde yansimalar çok etkindirler. Bu nedenle hacmin ses absorbsiyonlarini belirlemek için geri dönüs zamani (Yanki zamani) ölçümleri yapilmalidir. Ancak K 2 nin bu sekilde eldesi hem zor hem de sonuçlarin kaba olmasi nedeniyle kullanissizdir. Bu yüzden bir karsilastirma ses kaynagi yardimiyla K 2 nin elde edilmesi daha uygun sonuçlara ulasmak için kullanilabilir. Teorik olarak serbest ortamda yayilmasi gereken ses degerleri gerçek degerler ile karsilastirilir. Hacmin yaptigi bozucu etkiler ve ses yayilmasinin türü bu ölçümlerde dikkate alinmaktadir.

17 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 17 Hacim etkisinin yeterli ve basit bir sekilde bulunmasi için bir diger imkan da Ses Yayiliminin ölçülmesine dayanan yoldur. Bu metot ile ortamin ses akustik özellikleri; kaynaktan uzaklastikça, "mesafe iki katina çiktikça ses seviyesinde D db azalma olur" mantigi yardimiyla bulunur. Kaynaktan r kadar uzakta ses basinci seviyeleri L A degerleri ölçülür. Bu sayi ideal yansitma özelliklerine sahip bir ortamda 0 db, eger ses herhangi bir engele çarpmadan yayilabiliyorsa yani açik alanda yayiliyorsa 6 db olarak belirlidir. Bazi endüstriyel binalarda mesafenin artmasiyla seviyenin azalmasi logaritmik sekilde belirlenmistir (Sekil 5.). Sekil 5. Endüstriyel Binalarda Mesafe Artisiyla Ses Seviyesinin Logaritmik olarak Azalmasi Ölçümler; genis bantta bir sesi sabit güçte veren referans bir ses kaynagi ile yapilir. Ses kaynaklari ölçüm noktalarinin yakinina konulur. Genellikle ölçüm mesafesinden DdB azalma 1 m/2 m, 2 m/4 m ve 3 m/6 m için bulunur. Detayli Ölçme ve arastirmalar göstermistir ki K 2 düzeltme sayisi, mesafenin ikiye katlanmasiyla yasanan seviye düsmesi D db ile ve ölçüm yüzeyleriyle iliskilidir. ölçüm düzeninde; ses kaynaklari tabanin 0,2 m, ölçüm alinan noktalar ise tabanin 1 m üzerinde konumlandirilir. Buradan K 2 su esitlik yardimiyla hesaplanabilir: (Burada; S: Ölçüm yapilan yüzey alanidir.) Yabanci seslerin dikkate alinmasi; (K 1 : Yabanci ses düzeltme sayisi) eger ölçüm yapilan obje diger birimlerle birlikte etkilesimli çalisiyorsa mutlaka gerekli olur. Bu sayi özellikle disli çark mekanizmalarinda önemlidir, zira bu mekanizmalar tahrik ve is makinesi arasinda ve her iki bölüme de çok yakin olarak çalismaktadirlar. Eger yabanci seslerin etkisi 10 db ve üzerinde ise bu ses kaynaklarinin elimine edilmesi gerekir. Motor ve diger makinelerin örtülmesi bu durumda önerilebilir. Ancak bu örtüden olusacak yansimalar da unutulmamalidir. Ara millerin uzatilmasi da mesafeyi arttiracagindan tavsiye edilebilir. En iyi çözümler olarak da, çarklarin diger bölümlerden alinip bir ayri odaciga konmasi, ses intenzite ölçümleri ile ses emisyonunun belirlenmesi ve benzer diger özel metotlar önerilebilir.

18 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 18 Makinelerin çok farkli olan isletme sartlari yine çok farkli ses sayilarina götürür, bu nedenle standartta verilen degerlerle ölçümlerin yapilmasi karsilastirilabilir degerlerin eldesi açisindan önemlidir. Makinenin çalisma sicakligi da ölçüm sonuçlarini yaklasik 1 db kadar etkiler. Bu nedenle makineler normal çalisma sartlarinda çalistirilmalidirlar. Ayrica makinelerin yasi ve üretim sekilleri de sonuçlari etkiler. Ses emisyonu ölçümleri en çok A filtresine göre degerlendirilen Ses Gücü Seviyesi bulunur. A filtresi önerilen tedbirin basarisinin ölçülmesi ve makinenin benzerleriyle karsilastirilmasi için yeterli sonuçlara ulasmayi saglar. EK. Bazi Tanimlar Hava Sesi ve Hava Sesi Kaynaklari Tüm gaz ortamlarda; darbeler, sok dalgalari ve türbülanslar dogrudan ses olusum nedenleridir. Silindirler, pistonlar, boru hatlari, vanalar, ventiller ve bu parçalarda yer alan keskin köseleri türbülans olusumuna bu da genis band sesin olusmasina neden olurlar. Piston ve rotorlarin çalisma prensibi olarak karsimiza çikan basinç ve hacimdeki ani degisimler de darbe (puls) olusumuna bu da periyodik olarak degisen bir sese neden olur. Basinçta patlama seklinde olusan ani degisimler de özellikle yüksek basinçli makinelerde sok dalgalarina bu da genis band sesin olusmasina neden olurlar. Akiskan Sesi ve Akiskan Sesi Kaynaklari Gaz ortamlarda oldugu gibi akiskan ortamlarda da sesler; darbeler, sok dalgalari ve türbülanslar tarafindan olusturulur. Akiskanlarda ek olarak kavitasyon da bir ses olusum nedenidir. Örnegin; buhar lülelerindeki bölgesel çok hizli basinç degisimleri kavitasyonu o da genis band sesi olusturur. Gövde Sesi ve Gövde Sesi Kaynaklari Gaz ve akiskan ortamlardan farkli olarak, ses kati ortamlarda boyuna dalgalar (basinç dalgalari) seklinde yayilir. Bunun nedeni kati cisimlerde moleküller arasinda varolan etki kuvvetleridir. Kati ortamlarda olusan ses dalgalarinin sekilleri asagida verilmistir: Boyuna (Yogun) Dalgalar Sonsuz uzunlukta kabul edilebilecek ortamlarda yani boyuna dalgalarin dalga boyuna göre tüm yönlerde ortamin genisligi büyükse ses bu sekilde yayilir. Enine (Kayan) Dalgalar Enine-kayan- dalgalar da yine sonsuz uzunluktaki kati ortamlarda olusur, ancak burada ses hizi dalganin yayilma dogrultusuna diktir. Burulma Dalgalari Burulma dalgalari enine-kayan dalgalara benzerler, ancak burada sesin hizi dairesel formda aksa paralel olarak degisir. Burulma dalgalari ortamin sinirlari ile sinirlanmislardir. Örnegin milin dis cidari gibi.

19 Yrd.Doç.Dr. Kadir Çavdar Uludag Ünv. MMF 19 Sanki Boyuna (Genisleyen) Dalgalar Genisleyen dalgalar, boyuna dalgalarin bir ortam tarafindan sinirlandirilmis halidir. Ortamda en az bir dogrultunun genisligi ses dalgasinin dalga boyundan daha küçüktür. Rayleigh (Üst Yüzey) Dalgalari Egilme Dalgalari Bu dalgalarda ortamin üst yüzeyleri boyunca yayilirlar. Bu üst yüzeydaki yayilma tabakasinin kalinligi boyuna dalganin dalga boyundan büyüktür. Bu tür dalgalar çarpraz yönde sönümlenmislerdir, yani genlikleri üst yüzeyde en büyüktür ve yüzeyden asagiya dogru mesafe ile birlikte logaritmik olarak genlik azalir. Bu tür dalgalar makine elemanlarindaki gövde sesi yayiliminda pratikte bir rol oynamazlar, ancak yer kabugunun sarsilmalarinin yayilmasinda önemli anlamlari vardir. En kompleks form budur. Ancak yapilardaki gövde sesinin yayilmasinda da en çok bu dalga formu ile karsilasilir. Egilme dalgalari kayan dalgalarin yanisira açisal bir hareket gibi olusurlar. Yayilma hizlari sabit degildir, frekansin karekökü ile orantilidir: (? = 2 p f, B: Egilme rijitligi kg/s 2, m": Alan basina kütle =? d) Gövde sesi tabiri yerine pratikte rijit gövdelerde titresim kelimesi de kullanilir. Tabii ki bu titresimlerin insanin algi sahasinda olmalari sarttir. Gövde sesinin olusturan tipik olaylar arasinda; çarpma seslerini, disli çark seslerini, yuvarlanma seslerini, kütlesel kuvvetler, sürtünme ve manyetik alanlar gibi kendi kendini tahrik kuvvetleri sonucu ortaya çikan sesleri sayabiliriz. Darbe sesleri makinelerdeki baskin ses tipidir. Burada kütleler ve hiz olusan sesi etkiler; darbenin süresi sesin frekans bandini etkiler. Kisa süreli darbeler genis band yüksek frekansli sesler olustururlar. Darbe gürültüsünün özel bir uygulamasi disli çark sesleridir. Bu sesler disli çark veya zincir mekanizmalarinda olusurlar. Dislilerin kavramada kalma süreleri, kontak esnasindaki kuvvet-zaman degisimleri ve dislerin rijitligi ortaya çikan sesi belirler. Imalat hatalari da kuvvet degisimini etkileyerek ekstra ses olusumuna neden olurlar. Disli sesleri kavrama frekansinin harmonikleri olarak ton seklinde olusur. Sürtünmeli çarklar, rulmanlar, kam mekanizmalari veya transport hatlarinda karsilasilan sesler de yuvarlanma sesleri olarak bilinirler. üst yüzey pürüzleri ve dönen yüzeylerdeki yuvarlak olmasi gereken kisimlarin olmamasi gibi nedenleri vardir. Baglantinin saglandigi bölgenin rijitligi ile dogrudan iliskili olarak ses olusur. Özellikle dönen elemanlarda ek kütleler ses olustururlar. Kütleler tek baslarina bir ses kaynagi olamazlar ancak ivmelenmeleri sirasinda darbe, sürtünme, yuvarlanma gibi nedenlerden dolayi ses üretirler. Diger bir ses kaynagi da sürtünme olaylarindaki stick-slip etkisidir. Yaglama ve malzemeye bagli olarak özellikle frenler ve mekanizma eklemlerinde görülür. Kuvvette olusan degisimler aynen darbe sesi gibi etki eder, rezonansa girme de sözkonusu olabilir. Elektromotorlarin kullanildigi mekanizmalarda momentlerin olusturulmasi için manyetik alanlar kullanilir. Manyetik alanin zamanla degisimi mekanizma ve yataklar üzerine degisken bir kuvvet olarak etkir bu da titresim, yani ses olusturur.

Problem: Yerleşimi Şekil-1 de şematik olarak gösterilen bir presle imalat fabrikası ile ilgili olarak elimizde aşağıdaki bilgiler mevcuttur:

Problem: Yerleşimi Şekil-1 de şematik olarak gösterilen bir presle imalat fabrikası ile ilgili olarak elimizde aşağıdaki bilgiler mevcuttur: Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendisliği Anabilim Dalı Endüstriyel Gürültü Kontrolü Dersi Yrd. Doç. Dr. Kadir Çavdar le İmalat Fabrikasında Gürültü Kontrolü Projesi Hazırlayan: Makine

Detaylı

ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM YÖNETİMİ. 16 Şubat 2013 ANTALYA

ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM YÖNETİMİ. 16 Şubat 2013 ANTALYA 16 Şubat 2013 ANTALYA Sunum İçeriği Raporlarda Talep ve Değerlendirme Yetkisi Rapor Formatları Ölçümler Genel Hususlar Mikrofon Konumları Arkaplan Ölçümleri Ölçüm Süreleri Ölçüm Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Detaylı

Kulağın anatomik yapısı ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN. iş yerinde çevre faktörleri. klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler

Kulağın anatomik yapısı ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN. iş yerinde çevre faktörleri. klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN ĐŞ YAŞAMINA ETKĐSĐ iş yerinde çevre faktörleri klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler MAK4091 Ergonomi 1 Ses; SES elastik bir ortam olan havada, mekanik titreşimlerden

Detaylı

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Betül KESKİN ÇATAL Çevre ve Orman Uzmanı Ölçüm ve İzleme Dairesi Başkanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Amaç Çevresel gürültünün kontrolü

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Gürültü-Titreşim Parametrelerinde Dikkat Edilecek Hususlar İş Hijyeni Ayhan ÖZMEN İSG Uzmanı Fizik Mühendisi İSGÜM Şubat

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü nedir? Basit olarak, istenmeyen veya zarar veren ses db Skalası Ağrı eşiği 30 mt uzaklıktaki karayolu Gece mesken alanları 300 mt yükseklikte

Detaylı

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU 19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU HAZIRLAYAN : Y.DOÇ. DR. NURGÜN TAMER BAYAZIT İTÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ YAPI BİLGİSİ ABD TAŞKIŞLA TAKSİM-34437 İST TEMMUZ, 2014

Detaylı

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GÜRÜLTÜ 6.1 Giriş İnsan çevresini ciddi bir şekilde tehdit eden önemli bir problem de "gürültü" dür. Gürültüyü arzu edilmeyen seslerin atmosfere yayılması şeklinde ele almak uygundur. Son zamanlarda iş

Detaylı

AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI

AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETĠMĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Hava Yönetimi Dairesi BaĢkanlığı Gürültü ve TitreĢim Kontrolü ġube Müdürlüğü AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI Çevre Kanununca Alınması

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER Rapor No: Rapor Hazırlama Tarihi: Tarihi: Firma/İşletme Adı: de kullanılan ilgili standart veya metot: I. İşletmenin Genel Tanıtımına İlişkin Bilgiler 1) İşletmenin ticari unvanı, 2) İşletmenin adresi,

Detaylı

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK DALGA NEDİR? Bir deprem veya patlama sonucunda meydana gelen enerjinin yerkabuğu içerisinde farklı nitelik ve hızlarda yayılmasını ifade eder. Çok yüksek

Detaylı

HİDROLİK GÜÇ ÜNİTESİ SES YALITIMI İÇİN TEORİK VE DENEYSEL BİR ÇALIŞMA

HİDROLİK GÜÇ ÜNİTESİ SES YALITIMI İÇİN TEORİK VE DENEYSEL BİR ÇALIŞMA HİDROLİK GÜÇ ÜNİTESİ SES YALITIMI İÇİN TEORİK VE DENEYSEL BİR ÇALIŞMA Kadir ÇAVDAR Mesut ŞENGİRGİN ÖZET Bu bildiride, bir deney düzeneğinde tahrik elemanı olarak kullanılan 5 kw lık bir elektrik motoruna

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

TÜBİTAK UME Akustik Paydaşlar Toplantısı

TÜBİTAK UME Akustik Paydaşlar Toplantısı Hakan Dilmen TÜBİTAK UME Akustik Paydaşlar Toplantısı Gebze, 23 Ocak 2013 Akustik Ölçüm Odaları ve Endüstriyel Kullanımları Giriş Sesin Temel Parametreleri İlgili Akustik Standartları Çınlanım Odaları

Detaylı

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI Sayfa No 1/8 1. AMAÇ -KAPSAM Bu talimatın amacı; gürültü seviyesi ölçümünün yapılması esnasında, ölçüm noktalarının belirlenmesi, cihazda yapılması gereken kontroller ve ölçümün nasıl yapılacağına dair

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

HIDROLIK GÜÇ ÜNITESI SES YALITIMI IÇIN TEORIK VE DENEYSEL BIR ÇALISMA

HIDROLIK GÜÇ ÜNITESI SES YALITIMI IÇIN TEORIK VE DENEYSEL BIR ÇALISMA III. ULUSAL HIDROLIK PNÖMATIK KONGRESI VE SERGISI 3 HIDROLIK GÜÇ ÜNITESI SES YALITIMI IÇIN TEORIK VE DENEYSEL BIR ÇALISMA Kadir ÇAVDAR Mesut SENGIRGIN ÖZET Bu bildiride, bir deney düzeneginde tahrik elemani

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

6. Şeffaf Ses Yalıtımı...64

6. Şeffaf Ses Yalıtımı...64 Raiffeisen International Die Welle (Dalga), Viyana SunGuard Solar Royal Blue Architekt: Hans Hollein....4.1 İnsani Unsurlar...4.2 Ses Dalgasının Özellikleri...4.2.1 Sınır Değerler...4.2.2 Algılama...5.3

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir.

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir. 4. ÜNĠTE : SES 1 SES; madde moleküllerinin titreģimiyle oluģan bir dalga hareketidir(titreģim hareketidir). Ses; katı, sıvı veya gaz gibi maddesel bir ortamda yayılır. BoĢlukta ses yayılmaz. *Havası boģaltılmıģ

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) BACAGAZI EMİSYON (TS CEN/TS 15675 ve TS EN 15259 Şartlarına Uygun) Deney Laboratuvarı Adresi :Necatibey Cad. Gümrük Sok. Küçük Han No:4 Karaköy - Beyoğlu 34425

Detaylı

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız Aksiyal fanlar Üretimin açıklanması Değişik rotor türleri için, çıkış konumu, gövde geometrisi, gövde sacı kalınlığı, ve malzesi yönünden geniş bir seçme olanağı bulunmaktadır. Aşağıdaki açıklamalar standart

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

Ersin GÜRTEPE Çevre ve Orman Uzmanı Gürültü ve Titreşim Kontrolü Şube Müdürlüğü egurtepe@cob.gov.tr (0 312) 207 65 00

Ersin GÜRTEPE Çevre ve Orman Uzmanı Gürültü ve Titreşim Kontrolü Şube Müdürlüğü egurtepe@cob.gov.tr (0 312) 207 65 00 Ersin GÜRTEPE Çevre ve Orman Uzmanı Gürültü ve Titreşim Kontrolü Şube Müdürlüğü egurtepe@cob.gov.tr (0 312) 207 65 00 Antalya 2011 Sunum İçeriği ÇGSD Raporları Hangi Durumlarda Talep Edilir? Rapor Formatları

Detaylı

GİRİŞ...1 1. BÖLÜM: SES İLE İLGİLİ BÜYÜKLÜKLER...3

GİRİŞ...1 1. BÖLÜM: SES İLE İLGİLİ BÜYÜKLÜKLER...3 İÇİNDEKİLER TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ SEMBOL LİSTESİ UYGULAMA LİSTESİ GİRİŞ...1 1. BÖLÜM: SES İLE İLGİLİ BÜYÜKLÜKLER...3 1.1. Dalga Hareketi... 3 1.2. Frekans... 4 1.2.1. Oktav Bantlar... 7 1.3. Dalga

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. Ses; Hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden ileri gelen fiziksel bir

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI TOLERANSLAR P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L I H O Ğ LU Tolerans Gereksinimi? Tasarım ve üretim

Detaylı

BİR AKUSTİK DENEY ODASININ ARKA PLAN GÜRÜLTÜ PROBLEMİNİN İNCELENMESİ

BİR AKUSTİK DENEY ODASININ ARKA PLAN GÜRÜLTÜ PROBLEMİNİN İNCELENMESİ BİR AKUSTİK DENEY ODASININ ARKA PLAN GÜRÜLTÜ PROBLEMİNİN İNCELENMESİ H. EROL (1), T. BELEK (1), T. DURAKBAŞA (2) ÖZET Bu çalışmada, arka plan gürültü probleminin ortaya çıktığı bir akustik deney odası

Detaylı

YAPI FİZİĞİ 2 HACİM AKUSTİĞİ Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı

YAPI FİZİĞİ 2 HACİM AKUSTİĞİ Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı YAPI FİZİĞİ 2 HACİM AKUSTİĞİ 1. Bölüm Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı Yapı Fiziği II-Hacim Akustiği 1 MİMARİ AKUSTİK YAPI AKUSTİĞİ/NOISE CONTROL (-Gürültü

Detaylı

ARAZIDE NOKTALARIN ISARETLENMESI- ARAZI ISLERI

ARAZIDE NOKTALARIN ISARETLENMESI- ARAZI ISLERI ARAZIDE NOKTALARIN ISARETLENMESI- ARAZI ISLERI Arazide açi ve uzunluk ölçmelerinin yapilabilmesi için noktalara ve bu noktalarla belirlenen dogrulara gereksinim vardir. Noktalar görünebilir olmali ve arandiklarinda

Detaylı

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ 11 1.1. SI Birim Sistemi 12 1.2. Boyut Analizi 16 1.3. Temel Bilgiler 17 1.4.Makine Elemanlarına Giriş 17 1.4.1 Makine

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

Çevresel Gürültü Ölçümleri

Çevresel Gürültü Ölçümleri Çevresel Gürültü Ölçümleri Betül KESKİN ÇATAL Çevre ve Orman Uzmanı Endüstriyel Kirlilik İzleme Şube Müdürlüğü Ölçüm ve İzleme Dairesi Başkanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü 2 Gürültü Ölçümleri (1/12)

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-3 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-3 Tozlar Toz ölçümü Gürültü 1 Tozlar Tozlar ve duman sisle birlikte aerosolleri

Detaylı

GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİSİ GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Doç.Dr. Tülin Gündüz Cengiz Uludağ Üniv. Endüstri Müh. Böl. tg@uludag.edu.tr İNSANLIK YAKIN ZAMANA KADAR VEBA VE KOLERA İLE NASIL YOĞUN MÜCADELE ETTİYSE, GÜNÜN

Detaylı

Gürültü, sesler. İstenmeyen. Kulağa hoş gelmeyen. Rahatsız eden

Gürültü, sesler. İstenmeyen. Kulağa hoş gelmeyen. Rahatsız eden Gürültü, İstenmeyen Kulağa hoş gelmeyen Rahatsız eden sesler 3 Endüstrideki gürültüyü ise; İşyerlerinde, Çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

GÜRÜLTÜDEN KORUNMA. http://www.isguvenligirehberi.com/

GÜRÜLTÜDEN KORUNMA. http://www.isguvenligirehberi.com/ GÜRÜLTÜDEN KORUNMA SES VE GÜRÜLTÜ SES GÜRÜLTÜ Havada dalgalar şeklinde hareket eden titreşimler İnsan kulağına hoş ve uyumlu gelen titreşimler İstenmeyen, rahatsız edici ve işitme sistemi için tehlikeli

Detaylı

SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ

SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ GÜRÜLTÜ DENETİMİNDE SES YUTUCU GEREÇLER Hava içinde yayılan ses enerjisi, duvar, döşeme, kapı, perde, camlı bölme ve benzeri bir engele rastladığı

Detaylı

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Dr. Serdar YILMAZ MEÜ Fizik Bölümü Ses dalgalarının özellikleri 2 MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Matematik, yaşamı anlatmakta kullanılır. Matematik yoluyla anlatma, yanlış anlama ve algılamayı engeller. Yaşamda

Detaylı

İZNE TABİ TESİSLER İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1 A. GENEL BİLGİLER

İZNE TABİ TESİSLER İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1 A. GENEL BİLGİLER İZNE TABİ TESİSLER İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1 A. GENEL BİLGİLER 1) Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği

Detaylı

YÜRÜME SİSTEMİ YÜRÜYÜŞ MOTORLARI. 40-2-4a. 2012 Eylül. www.guven-kutay.ch. M. Güven KUTAY 2009 Kasım

YÜRÜME SİSTEMİ YÜRÜYÜŞ MOTORLARI. 40-2-4a. 2012 Eylül. www.guven-kutay.ch. M. Güven KUTAY 2009 Kasım 01 Eylül YÜRÜME SİSTEMİ YÜRÜYÜŞ MOTORLARI 40--4a M. Güven KUTAY 009 Kasım 01-09-06/Ku Değiştirilen yerlerin satır sonuna dik çizgi çekildi. 40--4a-yuruyus-motorlari.doc İ Ç İ N D E K İ L E R Yürüme Sistemi....3.

Detaylı

G = mg bağıntısı ile bulunur.

G = mg bağıntısı ile bulunur. ATIŞLAR Havada serbest bırakılan cisimlerin aşağı doğru düşmesi etrafımızda her zaman gördüğümüz bir olaydır. Bu düşme hareketleri, cisimleri yerin merkezine doğru çeken bir kuvvetin varlığını gösterir.

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC nin belki de en önemli örneği çözünürlüğüdür. Çözünürlük dönüştürücü tarafından elde edilen ikili bitlerin sayısıdır. Çünkü ADC devreleri birçok kesikli adımdan birinin

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

GÜRÜLTÜ KONULU ÇEVRE İZNİNE TABİ TESİSLERİ İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1

GÜRÜLTÜ KONULU ÇEVRE İZNİNE TABİ TESİSLERİ İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1 T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI GÜRÜLTÜ KONULU ÇEVRE İZNİNE TABİ TESİSLERİ İÇİN AKUSTİK RAPOR FORMATI 1 A. GENEL BİLGİLER 1) Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

Fiziksel Ergonomi (Physical Ergonomics)

Fiziksel Ergonomi (Physical Ergonomics) FİZİKSEL ERGONOMİ 1 Fiziksel Ergonomi (Physical Ergonomics) Fziksel çevrenin tasarımı (gu ru ltu,aydınlatma,havalandırma vs.) -Sağlık ve gu venlik tasarımı (yaralanma riski,kontrolu,elle taşıma ve koruyucu

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA

1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA 1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA Işığın Yayılması Bir ışık kaynağından çıkarak doğrular boyunca yayılan ince ışık demetine ışık ışını denir. Işık ışınları doğrusal çizgilerle ifade edilir. Bir ışık kaynağından

Detaylı

Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri

Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri Gelişen imalat teknolojileri ile birlikte birim hacimde daha yüksek tork değerlerine sahip redüktörihtiyacı kullanıcıların en önemli beklentilerinden biri

Detaylı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı YAPI FİZİĞİ 1 YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı Sesin Kırınması Ses dalgalarının bir engelden ötürü doğrultu değiştirmesi olayına kırınma

Detaylı

Kuvvet ve Tork Ölçümü

Kuvvet ve Tork Ölçümü MAK 40 Konu 7 : Mekanik Ölçümler (Burada verilenler sadece slaytlardır. Dersleri dinleyerek gerekli yerlerde notlar almanız ve kitap destekli çalışmanız sizin açınızdan çok daha uygun olacaktır. Buradaki

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

SES FENOMENİ. Ses güç değeri bilinen bir ses kaynağından yayılan seslerin duyulma şiddeti aşağıdaki parametreler biliniyorsa hesaplanabilir :

SES FENOMENİ. Ses güç değeri bilinen bir ses kaynağından yayılan seslerin duyulma şiddeti aşağıdaki parametreler biliniyorsa hesaplanabilir : SES FENOMENİ Ses Nedir? Duyma frekansı bölgesindeki mekanik titreşimlerin oluşturduğu elastik ortamlarda aktarılan dalga boyu toplamıdır. Ses, aktarılan dalga boyları arasında harmonik bir uyum varsa tını

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ Anten Parametrelerinin Temelleri Samet YALÇIN Anten Parametrelerinin Temelleri GİRİŞ: Bir antenin parametrelerini tanımlayabilmek için anten parametreleri gereklidir. Anten performansından

Detaylı

ARAÇ GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM (NVH) MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİM İÇERİĞİ

ARAÇ GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM (NVH) MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİM İÇERİĞİ ARAÇ GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM (NVH) MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİM İÇERİĞİ Nvmek Mühendislik Hizmetleri GÜRÜLTÜ VE TITREŞIM (NVH) GIRIŞ Araç Gürültü ve Titreşim Terminljisi Sesin Tanımı ve Ses Dalgalarının Temel Özellikleri

Detaylı

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar YATAKLAR Miller, dönel ve doğrusal hareketlerini bir yerden başka bir yere nakletmek amacıyla üzerlerine dişli çark, zincir, kayış-kasnak ve kavramalara bağlanır. İşte yataklar; millerin bu görevlerini

Detaylı

Endüstriyel Fanlar AKSİYAL FANLAR GENEL BİLGİLER

Endüstriyel Fanlar AKSİYAL FANLAR GENEL BİLGİLER O C A K 2 0 1 1 A R G E - F. K 03 Endüstriyel Fanlar AKSİYAL FANLAR GENEL BİLGİLER Ürünlerimiz, yüksek verimli, düşük maliyetli, düşük ses düzeyi, olası en geniş çalışma aralığı ve kompakt bir yapıya sahip

Detaylı

MAK 210 SAYISAL ANALİZ

MAK 210 SAYISAL ANALİZ MAK 210 SAYISAL ANALİZ BÖLÜM 6- İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. Ali Rıza YILDIZ 1 İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Bütün noktalardan geçen bir denklem bulmak yerine noktaları temsil eden, yani

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 9 Mekanik ve Elektromanyetik Dalga Hareketi TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ Adem ÇALIŞKAN Mekanik dalgalar Temelde taneciklerin boyuna titreşimlerinden kaynaklanırlar. Yayılmaları için mutlaka bir ortama

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

.xxx. Eğitim ve Araştırma Hastanesi

.xxx. Eğitim ve Araştırma Hastanesi .xxx. Eğitim ve Araştırma Hastanesi AKUSTİK SES & GÜRÜLTÜ İZOLASYONU ÖN İNCELEMESİ MAK. MÜH... Saha Ziyareti: 26 06 2014 Rapor Tarihi : 30 06 2014 SAHA NOTLARI SOĞUTMA GRUPLARI SES İZOLASYON ÇÖZÜMLERİ

Detaylı

A. GENEL BĠLGĠLER. T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

A. GENEL BĠLGĠLER. T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN ĠZĠN VE LĠSANSLAR HAKKINDA YÖNETMELĠK ĠN EK-1 VE EK-2 SĠNDE YER ALMAYAN TESĠSLER ĠÇĠN ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ SEVĠYESĠ 1 1) Tesis/işletmenin ticari unvanı, 2) Tesis/işletmenin

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

Super Big MAC (SBM) için Performans Göstergeleri

Super Big MAC (SBM) için Performans Göstergeleri Super Big MAC (SBM) için Performans Göstergeleri Alan Bennetts Bay Systems Ltd. Ekim 2008 Çeviren: Saygın Ayabakan, Tekno Tasarım A.Ş. Özet SBM, ses basınç düzeyi 60dBA civarında olan normal laboratuvar

Detaylı

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil ÖZET ÜRÜN BİLGİSİ EGSAN ürünü Üniversal Tip Susturucu: olumsuz iç ve dış etkenlere ve korozif koşullara dayanıklı, tamamen alüminyum kaplı sac gövde ve borudan oluşur.

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER Rapor No: Rapor Hazırlama Tarihi: Ölçüm Tarihi: Firma/İşletme Adı: İlgili Standard veya Metot: A. GENEL BİLGİLER 1) Tesis/işletmenin ticari unvanı, 2) Tesis/işletmenin adresi, 3) Tesisin prosesi (akım

Detaylı

Gaz Türbinli Uçak Motorları

Gaz Türbinli Uçak Motorları UCK 421 - Tepki ile Tahrik 2. Hafta Gaz Türbinli Uçak Motorları İtki Denklemi Gaz Türbinli Motor Bileşenleri Alıklar Sesaltı Sesüstü Kompresörler Merkezcil Eksenel Yanma Odası Türbinler Impuls Reaksiyon

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Makine Elemanları 2 KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte Radyal Yatak Hesabı

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 12. Hafta Pasif Gürültü Kontrolü-devam

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 12. Hafta Pasif Gürültü Kontrolü-devam MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ 12. Hafta Pasif Gürültü Kontrolü-devam Gürültü Kontrolü A) Yapı-kaynaklı gürültü (SbN): Bir yapıdaki değişken kuvvetlerin oluşturduğu ve yapı yolu ile iletilen gürültü

Detaylı

AKUSTİK TASARIM İLE ENERJİ TASARRUFU VE İLKYATIRIM İLİŞKİSİ ORHAN GÜRSON

AKUSTİK TASARIM İLE ENERJİ TASARRUFU VE İLKYATIRIM İLİŞKİSİ ORHAN GÜRSON AKUSTİK TASARIM İLE ENERJİ TASARRUFU VE İLKYATIRIM İLİŞKİSİ ORHAN GÜRSON 21.05.2011 HAVALANDIRMA DEVRESİ İÇERİK Havalandırma Sistemi Kritik Devresi Gürültü Üretim ve Ses Yutum Hesap Yöntemleri ve Örnek

Detaylı

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M 1. 3... Ḳ M Şekildeki çalar saatten etrafa yayılan ses dalgalarının K,, M noktalarındaki şiddetleri ve frekansları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Şiddetleri Frekansları

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ 1. Deneyin Amacı İçten yanmalı motorlarda moment, güç ve yakıt sarfiyatı karakteristiklerinin belirlenmesi deneyi,

Detaylı

ÖĞRENCİ ETKİNLİKLERİ

ÖĞRENCİ ETKİNLİKLERİ ÖĞRENCİ ETKİNLİKLERİ Ses kirliliğinin insan üzerindeki etkisi nedir? YILIN DÜĞÜNÜ! Düğün dernek kurulur çok güzel şeylerdir bunlar fakat herkes herşeyi normal olarak yapsa birbirlerine saygı gösterse daha

Detaylı

Üst başlık hareket. kolu. Üst başlık. Askı yatak. Devir sayısı seçimi. Fener mili yuvası İş tablası. Boyuna hareket volanı Düşey hareket.

Üst başlık hareket. kolu. Üst başlık. Askı yatak. Devir sayısı seçimi. Fener mili yuvası İş tablası. Boyuna hareket volanı Düşey hareket. Frezeleme İşlemleri Üst başlık Askı yatak Fener mili yuvası İş tablası Üst başlık hareket kolu Devir sayısı seçimi Boyuna hareket volanı Düşey hareket kolu Konsol desteği Eksenler ve CNC Freze İşlemler

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ ISPARTA, 2014 ÖĞÜTME ELEME DENEYİ DENEYİN AMACI: Kolemanit mineralinin

Detaylı

Türbin modeli : LARUS45. Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat.

Türbin modeli : LARUS45. Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat. TEKNİK BİLGİLER Türbin modeli : LARUS45 Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat. Kule : Bakım ve kurulum eğilmesi yapılabilen, hidrolik piston monte edilebilen, galvanizli çelik kule. Yükseklik

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

SES YALITIMI UYGULAMALARI

SES YALITIMI UYGULAMALARI TMMOB Makina Mühendisleri Odası Yalıtım Kongresi 23-24-25 Mart 2001 Eskişehir - Türkiye SES YALITIMI UYGULAMALARI Sadık ÖZKAN/Mimar 2D Yapı Danışmanlık Uygulama Ltd. Şti. Salih Omurtak Cd. No: 7/1 Koşuyolu/İstanbul/TÜRKİYE

Detaylı

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR İçerik Giriş Konik dişli çark mekanizması Konik dişli çark mukavemet hesabı Konik dişli ark mekanizmalarında oluşan kuvvetler

Detaylı

GÜRÜLTÜ KĠRLĠLĠĞĠ. Çevre Mühendisliğine Giriş

GÜRÜLTÜ KĠRLĠLĠĞĠ. Çevre Mühendisliğine Giriş GÜRÜLTÜ KĠRLĠLĠĞĠ Çevre Mühendisliğine Giriş GÜRÜLTÜ Ġnsanlar üzerinde olumsuz etki istenmeyen ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen hoşa gitmeyen seslere gürültü denir. Ses ve gürültü arasındaki ayırım

Detaylı

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı temel ilkelerden hareket ederek, hidrolik sistemlerde kullanılan elemanların çalışma ilkeleri ve hidrolik devre kavramlarının

Detaylı

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler MIT AçıkDersSistemi http://ocw.mit.edu 18.034 İleri Diferansiyel Denklemler 2009 Bahar Bu bilgilere atıfta bulunmak veya kullanım koşulları hakkında bilgi için http://ocw.mit.edu/terms web sitesini ziyaret

Detaylı

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Sensörler Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Ses Sensörleri (Ultrasonik) Ultrasonik sensörler genellikle robotlarda engellerden kaçmak, navigasyon ve bulunan yerin haritasını çıkarmak amacıyla kullanılmaktadır.bu

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE 18 3 MANOMETRELER Düşük sıvı basınçlarını hassas olarak ölçmek için yaygın bir metot, bir veya birden fazla denge kolonu kullanan piezometre ve manometrelerin kullanılmasıdır. Burada çeşitli tipleri tartışılacaktır,

Detaylı