Hayvan Islahında Varyans Komponentleri Ve Damızlık Değerin Tahminlenmesinde Kullanılan Bazı Bilgisayar Programları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hayvan Islahında Varyans Komponentleri Ve Damızlık Değerin Tahminlenmesinde Kullanılan Bazı Bilgisayar Programları"

Transkript

1 Hayvan Islahında Varyans Komponentleri Ve Damızlık Değerin Tahminlenmesinde Kullanılan Bazı Bilgisayar Programları Doç. Dr. Yavuz AKBAŞ E.Ü.Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Biyometri ve Genetik Anabilim Dalı Bornova, İZMİR Özet: Bu çalışmada karışık model eşitlikleri ve REML tekniğini kullanarak (ko)varyans komponentleri, genetik parametre ve damızlık değeri tahminlemelerini yapan bilgisayar programlarını tanıtmak ve karşılaştırmalı olarak incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tanıtımı yapılan programlar LSMLMW/MIXMDL, PKREML, DFREML, MTDFREML, PEST, VCE, ABTK, DMU, JAA, MTC, JSPFS, MTGSAM, QUERCUS ve ASREML dir. Anahtar kelimeler: Bilgisayar programı, tahminleme, varyans komponentleri, damızlık değeri Computer Programs to Estimate Variance-Covariance Components and Breeding Value in Animal Breeding Abstract: In this study several computer programs to estimate (co)variance components, genetic parameters and breeding value using mixed model equation and REML were introduced and compared. The program considered were LSMLMW/MIXMDL, PKREML, DFREML, MTDFREML, PEST, VCE, ABTK, DMU, JAA, MTC, JSPFS, MTGSAM, QUERCUS and ASREML. Key words: Computer programs, estimation, variance components, breeding value GİRİŞ Hayvan ıslahında önemli konulardan ikisi varyans komponentlerinin tahminlenerek genetik parametrelerin hesaplanması ve bireylerin damızlık değerlerinin tahminlenmesidir. Karmaşık bir yapıya sahip genetik tahminlemelerin, elde analiz edilmesi imkansızdır. Bu nedenle özel yazılımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca hayvan ıslahı çalışmalarından elde edilen veriler, alt grup sayıları dengesiz ve genellikle de hacimlidir. Geleneksel hesaplama yöntemleri bu veri yapısında yetersiz kalmaktadır. Bilgisayar teknolojisinde elde edilen gelişmeler her alanda olduğu gibi hayvancılıkta da bilgisayar kullanımını olumlu yönde etkilemiş, sahadan elde edilen verilerinin analizi bilgisayara dayalı hale gelmiştir. Günümüzde artık elde edilen her teorik gelişim, kısa sürede bilgisayar yazılımlarına aktarılabilmektedir. Bilgisayar teknolojisindeki sürekli ilerleme, çalışmaların hızını ve boyutunu da artırmıştır. Bu sayede daha geniş veri setleri ile çalışılabilmekte ve uygulanabilir hale gelen hayvan ıslahı teorisi ile daha güvenilir genetik değerlendirmeler yapılabilmektedir. Hatta hayvancılık sektörü için geliştirilen bazı 213

2 hesaplama teknik ve yöntemleri bilgisayar yazılımları ile diğer alanlarda da kullanılır hale gelmiştir Hayvan ıslahına yönelik bir çok bilgisayar yazılımı mevcuttur. Hayvancılık verilerinin değerlendirilmesine yönelik yazılımlar farklı istatistik ve genetik modellerin verilere uyumunu gerçekleştirerek, varyans komponent tahminleri, kalıtım derecesi ile özellikler arası fenotipik, genetik ve çevresel korelasyonları tahminlemektedir. Ayrıca bireylerin genetik potansiyellerinin göstergesi olan damızlık değerleri de elde edilmektedir. Bu çalışmada sözkonusu tahminleri veren bilgisayar yazılımları, kullanım klavuzları ile programlara ait internet sitelerinden edinilen bilgilerden tanıtılmış, yazılımlar arası bazı karşılaştırmalar yapılmıştır. Karşılaştırmalarda Misztal (1994) den de yararlanılmıştır. Programların Tanıtımı LSMLMW (Least Squares Maximum Likelihood Mixed and Weighted) Hayvancılık verilerinin değerlendirilmesi amacıyla geliştirilen ilk program Walter Harvey in LSMLMW programıdır. Bu sahada 1960'lardan günümüze tüm dünyada kullanılan en eski ve yaygın programdır. Programın mainframe makinalarda kullanılan eski versiyonları yanında 1987'de PC-1 (Harvey, 1987), 1990 yılında ise PC-2 versiyonu (Harvey, 1990) kullanıma sunulmuştur. FORTRAN IV programlama dili ile yazılmıştır. LSMLMW nin eski versiyonları özel, karmaşık ve detaylı parametre kartlarının hazırlanmasını gerektirmekteydi (Harvey, 1972). Son versiyonlarda bu problem PARMCARD ara programı ile giderilmiş, veri ve model tanımlamaları SAS'ın GLM tanımlamalarına benzer hale getirilmiştir. Birçok kısıtlamaya sahip olan programın kullanımı, daha esnek ve güçlü programların geliştirilmesi ile büyük oranda azalmıştır. Program sabit ve random etkilerden oluşan dokuz ayrı modelin uyumunu yapmaktadır. Modellerden son ikisi programın son versiyonunda programa ilave edilmiştir (Harvey, 1990). Programın önemli özelliklerinden birisi normal eşitliklerin çözümlemesinde absorbsiyon tekniğinden yoğun bir şekilde yararlanmasıdır (Koonce, 1990). Model 2-7 kullanımında varyans komponentleri Henderson-3 e göre (Henderson, 1984) tahminlenmektedir. MIXMDL programı ile uygulanan Model 8 ve Model 9 da Henderson ın karışık model eşitlikleri kullanılarak random etkilerin en iyi doğrusal 214

3 sapmasız tahminleri (BLUP), sabit etkilere ait BLUE tahminleri elde edilirken, varyans komponentlerinin MINQUE ve uygun tanımlamalarla REML tahminlerine ulaşılır. Program bir çok kısıtlamaya sahiptir (Harvey, 1990). Bunlardan bazılarını sıralayacak olursak sabit etki düzeyleri toplam 99 u, bağımlı değişken sayısı 35 i geçmemelidir. Bağımlı değişken sayısı 35 e yaklaştıkça sabit etki düzeyleri toplamının 70 ler düzeyine gerilediği unutulmamalıdır. Random etki düzeyleri bakımından ilk yedi modelde bir kısıtlama yok iken, model 8 ve 9 da 150 kısıtlaması vardır. Ayrıca son iki modelde sabit etki düzeyleri ile random etki düzeyleri toplamı 172'yi aşmamalıdır. Program, parametre tanımlamaları ve verilerin ayrı dosyalarda bulunmasını istemektedir. Sadece batch olarak çalıştırılabilen programın sonuçlar ismi bildirilen sonuç dosyasınına yazdırılmaktadır. Program, kısıtlamalara uygun veri setlerinde genetik parametre ve damızlık değerleri tahminlemektedir. Programın PC-2 versiyonunun 91 sayfadan oluşan bir dokümanı vardır. DFREML (Devivative Free Restricted Maximum Likelihood) Karin Meyer tarafından FORTRAN 77 programlama dili kullanılarak yazılan DFREML programı, Birey modeli altında REML tekniğini kullanarak varyans ve kovaryans komponentlerini tahminlemektedir. Program, REML tekniğindeki likelihood fonksiyonun türevini almaksızın (Devivative Free) yaptığı maksimizasyon ile gerçekleştirmektedir (Graser ve ark. 1987). Programın sadece univariate analizleri gerçekleştirebildiği ilk versiyonu (Meyer, 1988), hesaplama etkinliğinin iyileştirildiği, multivariate analizlerin yer aldığı, damızlık değer tahminleme seçeneklerinin bulunduğu ve daha kolay kullanımının gerçekleştirildiği ikinci versiyonu ile daha da geliştirilmiştir (Meyer,1991). FORTRAN 90 ile yazılan programın 3. versiyonu UNIX ve DOS ortamlarında kullanılabilir hale getirilmiştir (Meyer, 1997). Bu versiyonda likelihood fonksiyonunun maksimizasyonu "Derivative Free" yanısıra "Average Information- AIREML" tekniği (Johnston ve Thompson, 1995) ile de gerçekleştirilebilmektedir. Tahminlenecek kovaryans matrisinin Cholesky parçalanması opsiyonel olarak sunan program, tekrarlanan kayıtların (repeated records) kovaryans fonksiyonlarını "Random Regresyon Model" ile tahminlenmetedir (Meyer ve Hill, 1997). Varyans komponentleri yanısıra kalıtım derecesi ve genetik korelasyonların tahminlenmesini gerçekleştiren program Birey Modeli (Animal model) üzerine kuruludur. On farklı yapıda modeli uygulayabilen program, belirli bir grup bireyi etkileyen ortak 215

4 çevre etkilerini, modeldeki diğer random etkilerle ilişkili olmayan ek bir random etki (uncorrelated additional random effect) şeklinde dikkate alır. Her bireye ait tanımlanabilen ikinci random etki ise uygun kovaryans tanımlamaları ile ana özel etkisi, ana-baba genetik etkisi, tekrarlanan özelliklerde bireye ait kalıcı çevre etkisi veya dominans etki olabilmektedir. Alanında en yaygın kullanılan programlardan birisidir. Özelliklerinden birisi, varyans komponent tahminlerinin önemliliğini Likelihood Ratio ile test etmesidir. Batch olarak çalıştırılabilen program, interaktif çalıştırmada sunduğu default seçeneklerle kullanıcıya yardımcı olmaktadır. Programın 2. versiyona ait 84 sayfadan oluşan döküman, 3. versiyonda teorik bilgiler azaltılarak 29 sayfaya indirilmiştir. Bu durum programın tanıtımında olumsuz bir durumdur. DFREML 3.0'ın α versiyonu internette DFREML sayfasından (http://agbu.une.edu. au/~kmeye/dfreml.html) çekilebilir. PKREML PKREML, Karin Meyer in baba modeline yönelik olarak geliştirdiği programdır. Program, karışık model eşitlikleri ve REML tekniklerini kullanarak genetik parametre ve babalara ait damızlık değerleri tahminlemektedir. Babaları test edilmiş (proven) ve test edilmemiş (young) olarak tanımlama şansı vermektedir. İstendiği takdirde tahminlemelerde babalara ait akrabalık ilişkişlerini de dikkate alabilmektedir. PEST (Prediction and ESTimation) PEST programı geniş bir model uygulamasında multivariate analizleri gerçekleştirebilen, sabit etkilerin BLUE, random etkilerin BLUP tahminlerini veren bir yazılımdır. Birey (Animal Model), baba (Sire Model) ve baba-ana (Sire Dam Model) modellerini uygulayabilmektedir (Groeneveld ve ark, 1990, Groenevelt, 1990). Her özellik için farklı desen matrisi tanımlamayı desteklenmekte, eksik gözlem ve heterojen hata varyanslarını dikkate almaktadır. Programda özellik, faktör ve düzeylerinin sayısında bir kısıtlama yoktur. 20. dereceye kadar polinomiyallere izin vermektedir. Program, katsayılar matrisinin yapısına göre hafızayı ve/veya iterasyon tekniklerini kullanarak beş farklı çözüm tekniğini desteklemektedir. PEST sabit ve karışık modeller için univariate ve multivariate hipotez testleri de uygulayabilmekte, hipotezler tek veya çoklu kontrastlardan oluşabilmektedir. FORTRAN 77 program dili kullanılarak Groeneveld, Kovac ve Wang (1990) tarafından yazılmış program, SAS benzeri bir yapıda tanımlama ile çalıştırılabilmektedir. 216

5 Program büyük veri setlerinde de kullanılabilmektedir. Farklı veri giriş formatlarına izin veren programın kullanımı, diğer programlara göre daha kolaydır. Birçok sistem için (SUN, VMX altında VAX, MACINTOSH, CMS altında IBM mainframe, UNIX altında CRAY ve DOS) geliştirilen program, geniş bir döküman desteği sunmaktadır. PEST sahasındaki para ile satılan programlardan biridir. Eksik gözlem tanımlama ve sürekli yapı gösteren özelliklerde skala değişikliği yapma şansı da veren program, Cholesky veya kanonik transformasyon teknikleri ile hesaplamaları hızlandırmaktadır. VCE (Variance Component Estimation) E. Groeneveld tarafından FORTRAN 77 programlama dili ile geliştirilen program varyans komponentlerinin tahminlenmesi yapmaktadır. Program tek başına kullanılabildiği gibi, veri düzenlemelerinde PEST programı ile birlikte çok daha başarılı çalışmaktadır. Eşitliklerin çözümünde Cholesky yaklaşımını kullanmaktadır. Likelihood fonksiyonunun optimizasyonunu Downhill-Simplex veya Quasi-Newton algoritmaları ile gerçekleştirmektedir. UNIX ortamında her model ve veri setine göre modifiye edilip çalıştırılabilen bir programdır. VCE ile çalışabilen bazı modeller PEST te yer almamaktadır. Program, araştırma amaçlı olarak ücretsiz kullanıma açıktır. Daha fazla bilgi adresinden alınabilir. MTDFREML (Multiple Trait Restricted Maximum Likelihood) MTDFREML, birey modeli altında DFREML tekniğini kullanarak genetik varyans ve kovaryansları tahminlemek için Boldmon, Kriese, Van Vleck, Van Tassel ve Kachman (1995) tarafından FORTRAN 77 ile yazılan bir dizi prgramdan oluşmaktadır. Programın ticari versiyonu SPARSPAK yanında ticari olmayan versiyonu FSPAK da mevcuttur. FSPAK programı Miztal ve Perez-Enciso tarafından geliştirilmiştir. Programlar Elzo tarafından Karışık Model Eşitliklerinin tekil olması durumunda kullanılan Kachman modifikasyonu ilave edilerek güncellenmiştir. Özel kodlarla eksik gözlem tanımlamasına izin veren program, tekrarlanan tekli, ikili ve çoklu özelliklerde birey modelini uygulayabilmektedir. Program sabit etkilere ait çözümleri, damızlık değerleri ve ilişkili olmayan random etkileri tahminlemekte, çözümlere ve kontrastlara ait örnekleme varyanslarını da vermektedir. Pedigride olup kaydı bulunmayan ebeveyn ve diğer akrabaların eklemeli genetik etkilerini de dikkate almaktadır. Her özellik için eklemeli genetik etki dışında, maternal genetik etki gibi bir 217

6 adet ek ilişkili random etki ve çok sayıda ilişkisiz random etki tanımlama şansı vermektedir. Kesikli ve sürekli sabit etkiler ile ilişkisiz random etkiler, her özellik için ayrı ayrı tanımlanabilmektedir. Analizin büyüklüğü, özellik sayısı, analizdeki birey sayısı, bilgisayarın hız ve hafızasına göre değişmektedir. MTDFREML dokümanları, teorik alt yapıya yönelik bilgiler yanında örnek programlarla zenginleştirilmiştir. Bilgi için colostate.edu/cvantass/mtdfreml.html adresine bakınız. ABTK (Animal Breeder s Tool Kit) Hayvan ıslahcılarının FORTRAN veya C gibi herhangi bir programlama dili bilmeden doğrusal eşitlik sistemlerini çözebilmeleri amacıyla yazılan program, yapısı yönü ile diğer programlardan farklıdır. ABTK karmaşık işlemleri kısa tanımlamalarla gerçekleştirebilen bir araç (toolkit) program konumundadır. ABTK, C dili kullanılarak Golden, Snelling ve Mallinckrodt (1997) tarafından UNIX ortamı için geliştirilmiştir. Program büyük veri setleri ile çalışmada kolaylık getiren araçlara sahiptir. Program UNIX ortamında uzman olmayı ve karışık model hesaplamalarını detayları ile bilmeyi gerektirmektedir. Programın dökümanı program hakkında detaylı bilgileri içermektedir. Bilgi için ftp://cgel.agsci. colostate.edu/pub/abtk/ adresine bakınız. DMU Jensen ve Madsen (1993) tarafından multivariate karışık doğrusal modellerin çözümü için oluşturulan bu programın IBM, UNIX ve PC versiyonları vardır. Dosya isimleri ve sayılardan oluşan parametre dosyasının zor tanımlandığı program, FORTRAN 77 ile yazılmıştır. Program bu olumsuzluğu diğer özellikleri ile belirli ölçüde kapatmaktadır. Baba ve birey modelinin uygulanabildiği programda hesaplamaların optimum bir hızda gerçekleşmesi için dört farklı sparse matrix programı sunulmaktadır (Jensen ve Madsen, 1993). Bunlardan ikisi programla birlikte ücretsiz verilirken, diğer ikisi para ile satılmaktadır. Program Newton-Rapson maksimizasyonunu kullanarak varyans komponentlerini tahminlemektedir. Bu yüzden Derivative-Free yaklaşıma göre çok daha hızlı sonuca ulaşmaktadır. Danimarkada ulusal damızlık değerlendirmelerde kullanılan program istenen sayıda sabit etki tanımlamasına izin vermektedir. Ücretsiz olan programın, güncellemesi bittiğinde iddalı programlar arasında olacağı düşünülmektedir (Misztal, 1994). Bilgi için agdg2316.html adresine bakınız. 218

7 JAA, MTC ve JSPFS JAA ve MTC Misztal tarafından FORTRAN 77 programlama dili ile kendi çalışmalarına yönelik olarak geliştirilmiş programlardır (Misztal, 1994). JAA, second order Jacobi tekniği ile veriler üzerinden iterasyon uygulayarak karışık model eşitliklerini çözmektedir (Misztal, 1987, 1989). Küçük boyutlu bir program olmasına rağmen büyük veri setlerinde birey modelini uygulayabilmektedir. Her iterasyonda modeldeki faktörlerin sayısı kadar veri setini okumaktadır. Veri setinin sıralı olmasını gerektirmeyen program, pedigri dosyasını her iterasyonda bir kez okumaktadır. Okuma işlemlerini hızlandırmak için ilk okuma sonrası dosyalar binary formda yazdırılmaktadır. Programda parametreler interaktif olarak veya dosyadan tanımlanabilmektedir. MTC programı ise EM algoritmasını ile kanonik transformasyon tekniklerini kullanarak REML tahminlemelerinde bulunur. MTC eksik gözlemi, JAA ve MTC ana etkisini tahminlemeyi desteklememektedir. Her iki program da diğer programlara göre iyi bir dökümana sahip değildir. Misztal JAA ve MTC dışında karışık modellerde sparse tekniği ile birey modelinde tek özelliğe ait REML tahminlerini veren, veri giriş şekli JAA ile aynı olan JSPFS programı vardır. Bilgi için ftp://nce.ads.uga.edu/pub/ignancy/ adresine bakınız. QUERCUS Kantitatif genetik verilerin analizinde kullanılan Quercus, Ruth Shaw tarafından yazılmıştır. Multivariate analizlerde ML ve REML tahminlerini vermektedir. Eklemeli genetik, dominans, maternal, paternal ve hata ile multivariate yapıda bunların kovaryanslarından oluşan yapıda varyans komponentlerini tahminlemektedir. Pascal dili ile yazılmış olan programa ait daha fazla bilgi html adresinden alınabilir. ASREML 1996 yılında kullanıma sunulan program, Gilmour ve ark. (1998) tarafından yazılmıştır. Program, genel karışık modellerde REML ile varyans komponentlerini tahminlemektedir. Program, genetik analizlerle birlikte farklı sahadan verileri de analiz edebilecek yapıdadır. Büyük boyutlu karışık model eşitliklerde hesaplama etkinliğini artırmak için average information algoritması ile sparse matrix tekniklerini kullanmaktadır. Simdilik ücretsiz olan program yakın gelecekte üceretli olarak 219

8 satılacaktır (Gilmour ve ark. 1998). Bilgi için ftp://ftp.res.bbsrc.ac.uk/pub/aar adresine bakınız. MTGSAM (Multiple Trait Gibbs Sampling in animal Model) Van Tassel ve Van Vleck (1995) tarafından geliştirilen program Gibbs Sampling yaklaşımını kullanarak Birey Modeli altında varyans komponentlerini tahminlemek için geliştirilmiş bir dizi programdan oluşmaktadır. Programın arayüzü MTDFREML ile benzer olup (Boldman ve ark. 1993) bir çok programı ortak olarak kullanmaktadır. Eksik gözlemlere izin veren program ile varyans komponentleri, kalıtım derecesi, sabit ve random etkiler ile kontrastlara ait tahminler elde edilmektedir. Program kaydı bulunmasa bile pedigride bulunan bireylere ait eklemeli etkileri dikkate almakta, her özellik için bir adet ek ilişkili random etki ile çok sayıda ilişkisiz random etki tanımlamasına izin vermektedir. Sabit etki ve kontrastlar her etki için ayrı ayrı tanımlanabilmektedir. Bilgi için colostate.edu/cvantass/mtgsam.html adresine bakınız. TARTIŞMA ve SONUÇ Dünyada varyans komponentlerinin ve damızlık değerin tahminlenmesine, özellikle Birey Modeli ile BLUP tahminlerinine yönelik geliştirilmiş ve kullanımı yaygın bir çok program vardır. Genel olarak bakıldığında bu alanda REML tekniğinin ortaya konması sonrasında yazılan ilk ve yaygın program DFREML dır. Daha sonra yazılan MTDFREML, kullanım kolaylığı ile tanınan REML programıdır. Sahasındaki yarı ticari programlardan birisi ise PEST tir. JAA/MTC çoklu özelliklerin varyans komponent tahminlerini yapabilen, basit bir yapıya sahip programlardır. ABTK profesyonel kullanıcılar için geliştirilmiş, geniş veri setlerinde de kullanılabilen bir programdır. Verilerin ve uygulanan analizlerin yapısı türlere göre değişebilmektedir. Geliştirlen programlar da genellikle programcının üzerinde çalıştığı belirli bir türe ait verilerin değerlendirilmesine yönelik olarak hazırlanmaktadır. Örneğin süt sığırcılığında veriler, genellikle tekrarlanan tek özellikliğin incelendiği bir model ile analiz edilirken, kanatlı hayvanlara ait verilerde ise multivariate analizler uygulanmaktadır. Et sığırlarında eksik gözlemli, ana özel etkisinin bulunduğu multivariate modeller kullanılır. Programlar bir çok nedene bağlı olarak geliştirilebilmektedir Örneğin JAA yeni yöntemlerin tanıtılması amacıyla yazılmış bir programdır. Özel hedefleri olan bu tip programların fonksiyonları sınırlı, kullanımları zordur. MTDFREML, ABTK ve DMU gibi 220

9 daha genel amaçlı olarak yazılan programlar, bir çok analizi gerçekleştirebilen programlardır. Kullanım kolaylığı, esnek ve kapsamlı analiz üstünlükleri ile PEST ve ASREML en gelişmiş programlardır. Belkide bu yapısı PEST ve yakında ASREML ın yarı ticari olmasına da yol açmaktadır. Son versiyonu ile daha da geliştirilen DFREML, PEST ile diğer programlar arası bir konumda yer almaktadır. Kullanıcı ile program yazıcı arası diologlar da programların kullanımını kolaylaştırıcı bir etkiye sahiptir. Bu çalışmada tanıtımı yapılan programlara ait internet siteleri ve ASREML programında olduğu gibi oluşturulan tartışma listeleri ile programlar hakkında daha fazla bilgi edinilebilir. Bu koşullarda programcı da farklı yapıda veri setlerinde denenen programını daha rahat test edip güncelleyebilmektedir. Programlar genel amaçlı, kullanıcı kontrollü ve belirli araçlarla program yazmayı gerektiren tipte olabilir. DFREML gibi bir çok programın girdiği birinci katagoride programlar tanımlanan belirli modelleri analiz ederler. İkinci gruptaki programlar ise sadece damızlık değer tahmini gibi belirli bir tip analizi gerçekleştirmektedir. Hesaplamalarda etkin olan bu tip programlar, gerektiğinde kullanıcı tarafından yapılması zor olan modifiye edilmeyi gerektirirler. ABTK gibi son grupta yer alan programlar çok güçlü analiz yapmalarına rağmen, tanımlanan belirli araçlarla program yazma bilgisini gerektirirler. Bir programın tercih edilebilmesi, programın öğrenim ve kullanım kolaylığına da bağlıdır. Model ve yöntemlerin kolay tanımlandığı PEST e karşılık, DMU da bu tanımlamalar daha zordur. DFREML, MTDFREML ve JAA, programda gerekli bilgileri hem interaktif hen de dosyadan sorgulayabilmektedir. Programın çalıştırılması sırasında sorulan sorular hakkında bilgi sahibi olunması ve programa ait dökümanın takip edilmesi önemlidir. Uzun parametre tanımlamalı programlarda kullanım kolay olurken programlama bilgisi gerekmektedir. Kodlama şeklinde tanımlamalı programlarda ise ilk öğrenme aşaması zor, daha sonraki kullanımlar kolaylaşmaktadır. Büyük çaplı programların anlaşılması ve modifiye edilmesi zor olurken, küçük çaplı programlarda ise bazı yetersizlikler ortaya çıkabilir. İyi bir döküman ve programda yer alan açıklayıcı satırlar, programda gerekli modifiye işlemlerini oldukça kolaylaştırmaktadır. Çalışmada tanıtılan programlar, genellikle nümerik hesaplamaların güçlü bir şekilde tanımlanabildiği FORTRAN77 programlama dili ile yazılmıştır. Programlardan 221

10 sadece ABTK, C dili, QUERCUS pascal dili ile oluşturulmuştur. FORTRAN77 nin hafıza kullanımı çok güçlü değildir. Ayrıca farklı boyutta hafıza kullanımında programın tekrar derlenmesi gerekmektedir. DFREML ın son versiyonunda olduğu gibi FORTRAN 77 ile yazılan günümüz programları, eski FORTRAN programları destekleyen, hafıza yönetimi ve nesnel programlama gibi yeni bir çok özelliğe sahip olan FORTRAN90 a dönüştürülmektedir. Fakat FORTRAN90 nın derleyicisinin yeterince yaygın olmaması önemli bir problemdir. Bazı programlar UNIX gibi belirli bir sistem için geliştirilirken, bazı programların farklı ortamlarda çalışabilen versiyonları bulunmaktadır. Programlar arasında genel eğilim, programların birçok üstün özelliklere sahip UNIX ortamına uygun yazılması yönündedir. Iterasyon işlemi uygulayan programlarda hesaplamalarda harcanan zamanın büyük bir kısmı disketten okuma ve yazma işlemlerine gitmektedir. Bu yüzden bu programlar için disklerin erişim hızı önemlidir. Ayrıca formatsız okuma, formatlı okumaya göre çok daha hızlı olup büyük veri setlerinde bu durum çok daha belirgindir. REML ile varyans komponentlerini tahminlemedeki hız ve doğruluk, uygulanan maksimizasyon stratejisine de bağlıdır. Derivative free (DF) tekniği, Derivative (D) tekniğine göre daha hızlı olduğundan kullanımı çok daha yaygındır. DFREML, MTDFREML, VCE ve DMU programları DF maksimizasyonunu kullanmaktadır. Sadece DMU, D algoritmasını desteklemektedir. Aralarında yüksek düzeyde ilişki bulunan çok sayıdaki özelliğin birlikte değerlendirildiği, karışık model eşitliklerinin çok büyük boyutlarda olduğu ve maksimizasyonun başarısızlıkla sonuçlandığı durumlarda, yapılan tahminlerin doğruluk derecesi düşebilmektedir. Çok özellik ile çalışmada en iyi yaklaşım, kanonik transformasyondur (Lin and Smith, 1990). Kanonik tranformasyon DFREML, VCE ve MTC tarafından uygulanmaktadır. Programlarda eşitlik sistemlerinin çözümü doğrudan hafızada yapılabileceği gibi, hafızada iterasyonla, diskten iterasyonla, disk ve verilerden iterasyonla da yapılabilir. Doğrudan hafızadan gerçekleştirilen çözümler hafıza kullanımını zorlaması ve masraflı olması nedeniyle ancak küçük veri setleri ( bin eşitlik) için uygun bir yoldur. DFREML ve MTDFREML bu yöntemi yoğun bir şekilde kullanmaktadır. İteratif yöntem, daha düşük doğruluğa karşılık daha az masraflıdır. Hafızadan iterasyon bin arasındaki eşitliğin çözümünde en uygun yoldur. Diskten okuyarak çözüme 222

11 giden programlar hafızadan bu işlemi yapanlara göre daha yavaştır. Aynı zamanda daha fazla disk alanı kullanıp zamanın büyük bir kısmı diskten okumada geçmektedir. Verilerden iterasyon ugulayan algoritmalar, sıralanmış veri setlerinde Gauss-Seidal yöntemini (Shaffer and Kennedy, 1986) veya sıralanmamış veri dosyalarında ikinci derece Jacobi yaklaşımını kullanmaktadır. PEST her iki yöntemi de desteklerken, DMU programı her iki yöntemin kombinasyonunu kullanabilmektedir. Verilerden iterasyon yöntemi 500 bin ve daha fazla eşitlikler için uygundur. Akrabalık ilişkilerinin dikkate alınması da masraflı bir iştir. Sözkonusu masraf, Quass (1976) nın yaklaşımı kullanıldığında pedigrideki birey sayısı ile quadratik olarak artmaktadır. Programların hemen hepsi akrabalık ilişkilerini dikkate almaktadır. Sonuç olarak hayvancılıkta verilerin değerlendirilmesi için geliştirilmiş programlar, hedefledikleri veri yapıları, kullandıkları algoritmalar bakımından farklılık gösterse de ana hedefleri olan genetik parametre ve damızlık değer tahminlemektedirler. SPSS ve SAS gibi genel amaçlı ve ticari istatistik paket programları da varyans komponentlerinin REML tahminlerine son versiyonlarında yer vermektedir. Kullanıcılar programların üstünlüklerini, beklentileri ile karşılaştırarak kendilerine en uygun programı seçebilirler. Araştırma amaçlı olarak genellikle ücretsiz olan programlar, internetten yararlanarak rahatlıkla elde edilebilir. KAYNAKLAR 1. Boldmon, K. G., Kriese, L.A., Van Vleck,L.D., Van Tassel, C.P. and Kachman, S.D A manual for use of MTDFREML. A set of programs to obtain estimates of variances and covariances. US Department of Agriculture, Agriculture Research Service. USA. 2. Gilmour, A.R., Cullis, B.R., Welham, S.J., Thompson, R ASREML User manual. 3. Golden, B.L., Snelling, W.M. and Mallinckrodt, C.H Animal Breeder s User s Guide and Reference Manual. 4. Groeneveld, E PEST User s Manual. Institute of Animal Husbandry and Animal Behaviour Federeal Agriculture Research Center (FAL), Germany. 5. Groeneveld, E., Kovac, M. and Wang, T PEST, A general purpose BLUP package for multivariate prediction and estimation. Proc. 4th World Congr. Genet.Appl.Livest. Prod. 13: Graser, H.U., Smith, S.P and Tier, B A derivative-free approach for estimating variance components in animal model by Restricted Maximum Likelihood. J. Anim.Sci. 64: Harvey, W.R User s Guide for LSMLMM. USA. 8. Harvey, W.R User s Guide for LSMLMW PC-1 Version. USA. 9. Harvey, W.R User s Guide for LSMLMW and MIXMDL PC-2 Version. USA. 223

12 10. Henderson, C.R Application of linear models in animal breeding. University of Guelph, Canada. 11. Jensen, J., Madsen, P DMU A pakage program for the analysis of multivariate mixed linear models. Research Center Foulum, DK-8830 Jjele, Denmark. 12. Johnston, D.L. and Thompson, R Restricted Maximum Likelihood estimation of variance components for univeriate animal models using sparse metrix techniques and average information. J.Dairy Sci. 78: Koonce, K.L Mixed-Model Least Squares and Maksimum Likelihood Computer Program (PC-1 version). The American statisticiamn 44: Lin, C.Y. and Smith, S.P Transformation of multitrait to unitrait mixed model analysis of data with multiple random effects. J. Dairy Sci. 73: Meyer, K. and Hill, W.G Estimation of genetic and phenotypic covariance function for longitudinal or repeted records by restrected maximum likelihood. Livest. Prod. Sci. 47: Meyer, K DFREML- a set of programs to estimate variance components under an individual animal model. J. Dairy Sci. 71 Supplement 2: Meyer, K DFREML Programs to estimate variance components by Restricted Maimum Likelihood using a derivative-free algorithm (User Notes, Version 2). 18. Meyer, K DFREML Version 3 (User Notes). 19. Misztal, I. and Gianola, F, Indirect solution of mixed model equation. J. Dairy Sci.70: Misztal, I Comparison of software package in animal breeding. Proc. 5th World Congr. Genet. Appl. Livest. Prod., Guelph, Canada. 21. Quaas, R.L Camputing the diagonal elements of a large numerator relationship matrix. Biometrics 32: Van Tassel, C.P. and Van Vleck, L.D A manual for use of MTGSAM. A set of Fortran programs to Apply Gibbs Sampling to Animal Models for variance component estimation. US Department of Agriculture, Agriculture Research Service. USA. 224

Kınalı Kekliklerin (Alectoris chukar) Canlı Ağırlığına Ait Genetik ve Fenotipik Parametrelerin Şansa Bağlı Regresyon Modeli Kullanarak Tahmini

Kınalı Kekliklerin (Alectoris chukar) Canlı Ağırlığına Ait Genetik ve Fenotipik Parametrelerin Şansa Bağlı Regresyon Modeli Kullanarak Tahmini Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 9 (1):127-131, 2014 ISSN 1304-9984, Araştırma Makalesi A.N. ÖZSOY Kınalı Kekliklerin (Alectoris chukar) Canlı Ağırlığına Ait Genetik ve Fenotipik

Detaylı

Verilerin Standardizasyonuna Yönelik Bir Bilgisayar Yazılımı: Standart

Verilerin Standardizasyonuna Yönelik Bir Bilgisayar Yazılımı: Standart Verilerin Standardizasyonuna Yönelik Bir Bilgisayar Yazılımı: Standart Yavuz AKBAŞ Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Bornova-İZMİR Özet: Çevre etkileri için fenotipik değerin standartlaştırılması,

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

Tavuklarda Kısmi Yumurta Verimlerinde Öz Kardeş Gruplarının Genetik Varyansa Etkileri

Tavuklarda Kısmi Yumurta Verimlerinde Öz Kardeş Gruplarının Genetik Varyansa Etkileri Hayvansal Üretim 39-40: 81-90 (1999) Tavuklarda Kısmi Yumurta Verimlerinde Öz Kardeş Gruplarının Genetik Varyansa Etkileri Türker SAVAŞ Emel ÖZKAN Trakya Üniversitesi Tekirdağ Ziraat Fakültesi Zootekni

Detaylı

Tekrarlı Ölçümler ANOVA

Tekrarlı Ölçümler ANOVA Tekrarlı Ölçümler ANOVA Repeated Measures ANOVA Aynı veya ilişkili örneklemlerin tekrarlı ölçümlerinin ortalamalarının aynı olup olmadığını test eder. Farklı zamanlardaki ölçümlerde aynı (ilişkili) kişiler

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

6. Ders. Genelleştirilmiş Lineer Modeller (Generalized Linear Models, GLM)

6. Ders. Genelleştirilmiş Lineer Modeller (Generalized Linear Models, GLM) 6. Ders Genelleştirilmiş Lineer Modeller (Generalized Linear Models, GLM) Y = X β + ε Lineer Modeli pek çok özel hallere sahiptir. Bunlar, ε nun dağılımına (bağımlı değişkenin dağılımına), Cov( ε ) kovaryans

Detaylı

STOK KARTLARINDA ÇOKLU ÖLÇÜ BİRİMLERİ

STOK KARTLARINDA ÇOKLU ÖLÇÜ BİRİMLERİ STOK KARTLARINDA ÇOKLU ÖLÇÜ BİRİMLERİ Amaç ve Fayda Stok sabit tanımlarında 3 adet olan ölçü birimi seçiminde esneklik sağlamak. Stok kartı bazında istenildiği kadar farklılıkta ölçü birimi tanımlaması

Detaylı

SİYAH ALACA SIĞIRLARDA 305 GÜNLÜK SÜT VERİMİ ÜZERİNE ETKİLİ FAKTÖRLERİN PATH ANALİZİ İLE İNCELENMESİ

SİYAH ALACA SIĞIRLARDA 305 GÜNLÜK SÜT VERİMİ ÜZERİNE ETKİLİ FAKTÖRLERİN PATH ANALİZİ İLE İNCELENMESİ İYAH ALACA IĞIRLARDA 305 GÜNLÜK ÜT VERİMİ ÜZERİNE ETKİLİ FAKTÖRLERİN ATH ANALİZİ İLE İNCELENMEİ Ö. İşçi 1, Ç. Takma 2 Y. Akbaş 2 ÖZET İncelenen kantitatif bir özellik üzerine çeşitli faktörlerin doğrudan

Detaylı

Algoritma ve Akış Diyagramları

Algoritma ve Akış Diyagramları Algoritma ve Akış Diyagramları Bir problemin çözümüne ulaşabilmek için izlenecek ardışık mantık ve işlem dizisine ALGORİTMA, algoritmanın çizimsel gösterimine ise AKIŞ DİYAGRAMI adı verilir 1 Akış diyagramları

Detaylı

altında ilerde ele alınacaktır.

altında ilerde ele alınacaktır. YTÜ-İktisat İstatistik II Nokta Tahmin Yöntemleri 1 NOKTA TAHMİN YÖNTEMLERİ Şimdiye kadar verilmiş tahmin edicilerin sonlu örneklem ve asimptotik özelliklerini inceledik. Acaba bilinmeyen anakütle parametrelerini

Detaylı

1.Yazılım Geliştirme Metotları 1

1.Yazılım Geliştirme Metotları 1 1.Yazılım Geliştirme Metotları 1 1.1 Klasik Çevrim(Waterfall) 1.2 V Modeli 1.3 Prototipleme/Örnekleme 1.4 Spiral Model 1.5 Evrimsel Geliştirme 1.6 Evrimsel Prototipleme 1.7 Artımlı Geliştirme 1.8 Araştırmaya

Detaylı

Kalite Kontrol Yenilikler

Kalite Kontrol Yenilikler Kalite Kontrol Yenilikler Amaç ve Fayda Kalite Kontrol modülünde ISO 2859 standardının desteklenmesine, kullanımın daha fonksiyonel ve rahat olabilmesine yönelik bazı iyileştirme çalışmaları yapılmıştır.

Detaylı

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon MENÜ AYARLAMA Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori Versiyon Önkoşulu [X] Yeni Fonksiyon @6 Uygulama Fusion@6 serisi ürünlerde ürün ana menüsü çeşitli temalarla görsel olarak

Detaylı

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Bilgisayar, kendine önceden yüklenmiş program gereğince

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ 1. HAFTA 1 AutoCAD, tüm dünyada başta mühendisler ve mimarlar tarafından kullanılan, dünyaca tanınan yazılım firması Autodesktarafından hazırlanan, bilgisayar

Detaylı

RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı

RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı RotamNet ; Kolay kurulumu ve kullanımıyla ön plana çıkan, teknolojik alt yapısıyla işletmelere pratik çözümler sunan ve büyük avantajlar sağlayan tam bir

Detaylı

İş Analitiği'ne Netezza ile Yüksek Performans Katın

İş Analitiği'ne Netezza ile Yüksek Performans Katın İş Analitiği'ne Netezza ile Yüksek Performans Katın Umut ŞATIR İleri Analitik Çözüm Mimarı 2012 IBM Corporation Netezza and IBM Business Analytics Baştan sona bir İş Analitiği çözümü Performans Kolaylık

Detaylı

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Amaç ve Fayda Bilindiği gibi mamul maliyetleri direkt hammadde (direkt ilk madde ve ambalaj), direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden oluşmaktadır.

Detaylı

Temel Bilgisayar Programlama

Temel Bilgisayar Programlama BÖLÜM 11: : Birçok programda, bazı verilerin disk üzerinde saklanmasına gerek duyulur. Bütün programlama dillerinde, sabit disk sürücüsü (Hard Disk Drive, HDD) üzerindeki verileri okumak veya diske veri

Detaylı

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1 VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr Gölhisar Meslek Yüksekokulu Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware): Bir bilgisayara genel olarak bakıldığında; Kasa, Ekran, Klavye, Fare, Yazıcı, Hoparlör,

Detaylı

A Unique Imprint. Tüm ürün çeşitlerimizi ve spesifik uygulama başarılarımızı görebileceğiniz hsasystems.com web sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

A Unique Imprint. Tüm ürün çeşitlerimizi ve spesifik uygulama başarılarımızı görebileceğiniz hsasystems.com web sitemizi ziyaret edebilirsiniz. Türk A Unique Imprint HSA Systems endüstriyel inkjet donanımları konusunda lider bir üreticidir. Şirketimiz 1993 yılında Danimarka da kurulmuştur ve temel faaliyet alanımız yüksek çözünürlüklü inkjet yazıcılar

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

DOĞRUSAL OLMAYAN MODELLERİN UYUMUNDA FARKLI İSTATİSTİK PAKET PROGRAMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

DOĞRUSAL OLMAYAN MODELLERİN UYUMUNDA FARKLI İSTATİSTİK PAKET PROGRAMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI DOĞRUSAL OLMAYAN MODELLERİN UYUMUNDA FARKLI İSTATİSTİK PAKET PROGRAMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Arş. Gör. Çiğdem YAKUPOĞLU 1 Doç. Dr. Yavuz AKBAŞ 2 1 Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü,

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

DESTEK DOKÜMANI ZAMANLANMIŞ GÖREVLER. Masaüstü için rapor kısayolu. Ürün : UNITY2 / TIGER2 / GO Bölüm : Görev Zamanlayıcı

DESTEK DOKÜMANI ZAMANLANMIŞ GÖREVLER. Masaüstü için rapor kısayolu. Ürün : UNITY2 / TIGER2 / GO Bölüm : Görev Zamanlayıcı Bölüm ZAMANLANMIŞ GÖREVLER Görev Zamanlayıcı, kullanıcının belirlediği batch işlem ve raporları, sıralı bir şekilde seçerek takvime bağlayabilmekte, takvime bağlanan görev tanımlarını belirtilen zamanda

Detaylı

qscale I2 Low-End SLI

qscale I2 Low-End SLI Mobile Machine Control Solutions qscale I2 Low-End SLI Sadece Konfigure et! Programlamaya gerek yok qscale I2 2 4 5 Geleceğin orta ve küçük sınıf vinçleri için Yeni bir Standart 6 Uzunluk Mobil teleskopik

Detaylı

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ TÜBİTAK-ULAKBİM CAHİT ARF BİLGİ MERKEZİ DANIŞMA HİZMETLERİ NDEKİ GELİŞMELER VE MAKALE FOTOKOPİ İSTEK SİSTEMİ Filiz YÜCEL Internet ve bilgi teknolojisindeki hızlı gelişmeler bilgi merkezlerinin verdiği

Detaylı

OHS Backoffice > Ana Görünüm. OHS Backoffice'de birden fazla otelinizi yönetebilirsiniz.

OHS Backoffice > Ana Görünüm. OHS Backoffice'de birden fazla otelinizi yönetebilirsiniz. OHS Backoffice > Ana Görünüm OHS Backoffice'de birden fazla otelinizi yönetebilirsiniz. OHS Backoffice > Otel Bilgileri Otel resmi iletişim, konum, kapasite bilgileri ve varsayılan dil, iç pazar para birimi

Detaylı

Ünite-3 Bilgisayar Yazılımı. www.cengizcetin.net

Ünite-3 Bilgisayar Yazılımı. www.cengizcetin.net Ünite-3 Bilgisayar Yazılımı Yazılım Kavramı Bilgisayarın belirli bir işi gerçekleştirebilmesi için kullanıcı tarafından her adımda ne yapacağı tarif edilmiş olmalıdır. Yani kullanıcı bilgisayara uygun

Detaylı

PARALOG SÜT PROGRAMLARINDA ROTA ĐCMALĐ

PARALOG SÜT PROGRAMLARINDA ROTA ĐCMALĐ PARALOG SÜT PROGRAMLARINDA ROTA ĐCMALĐ Versiyon : 3.6.7.x İlgili Programlar : Süt Programları Tarih : 07.04.2009 Doküman Seviyesi (1 5) : 3 (Tecrübeli Kullanıcılar) GĐRĐŞ Süt alım ve üretimi yapan özel

Detaylı

Windows Sürüm 5.0 Standart Raporlarının NDER ile Bütünleşik Çalıştırılması

Windows Sürüm 5.0 Standart Raporlarının NDER ile Bütünleşik Çalıştırılması Windows Sürüm 5.0 Standart Raporlarının NDER ile Bütünleşik Çalıştırılması Ürün Grubu [X] Redcode Enterprise [X] Redcode Standart [X] Entegre.NET Kategori [X] Yeni Fonksiyon Versiyon Önkoşulu 5.0 Uygulama

Detaylı

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor?

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Akin Pala akin@comu.edu.tr Genlerin katkısı Neden aile bireyleri birbirine benzer? Ortak genler paylaşırlar Neden verimlerin genotip tarafından

Detaylı

GENETİK ALGORİTMALAR. Araş. Gör. Nesibe YALÇIN BİLECİK ÜNİVERSİTESİ

GENETİK ALGORİTMALAR. Araş. Gör. Nesibe YALÇIN BİLECİK ÜNİVERSİTESİ GENETİK ALGORİTMALAR Araş. Gör. Nesibe YALÇIN BİLECİK ÜNİVERSİTESİ GENETİK ALGORİTMALAR Genetik algoritmalar, Darwin in doğal seçim ve evrim teorisi ilkelerine dayanan bir arama ve optimizasyon yöntemidir.

Detaylı

Açık Kaynak Kodlu Yazılım

Açık Kaynak Kodlu Yazılım Temel Kavramlar İşletim Sistemi Bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan, aynı zamanda diğer uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.

Detaylı

General Mobile DSTL1. Sürüm Güncelleme Notları

General Mobile DSTL1. Sürüm Güncelleme Notları General Mobile DSTL1 Sürüm Güncelleme Notları Bu sürüm notları General mobile DSTL1 cihazı için en son gönderilen yazılım güncelleme bilgisi içermektedir. Bu sürüm güncelleme, cihazınızın işlevselliğini

Detaylı

ESNEK YAPILANDIRMA UYGULAMASINDA YENİLİKLER

ESNEK YAPILANDIRMA UYGULAMASINDA YENİLİKLER ESNEK YAPILANDIRMA UYGULAMASINDA YENİLİKLER Amaç ve Fayda Esnek yapılandırma uygulamasında yapılan yenilikler ile; Hareket girişlerinde, daha önceden tanımlanmamış özellik değerlerinin kullanılabilmesi,

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

Script. Statik Sayfa. Dinamik Sayfa. Dinamik Web Sitelerinin Avantajları. İçerik Yönetim Sistemi. PHP Nedir? Avantajları.

Script. Statik Sayfa. Dinamik Sayfa. Dinamik Web Sitelerinin Avantajları. İçerik Yönetim Sistemi. PHP Nedir? Avantajları. Script Statik Sayfa Dinamik Sayfa Dinamik Web Sitelerinin Avantajları İçerik Yönetim Sistemi PHP Nedir? Avantajları Dezavantajları Script HTML kodları arasına yerleştirilen küçük kodlardır. Web sayfalarında

Detaylı

ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ

ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ Dr. Hatice Kübra Bahşişoğlu ÜNAK Kamil Çömlekçi ÜNAK Kütüphanecilerin Değişen Rolleri Geleneksel Roller Koleksiyon geliştirme ve

Detaylı

5. PROGRAMLA DİLLERİ. 5.1 Giriş

5. PROGRAMLA DİLLERİ. 5.1 Giriş 5. PROGRAMLA DİLLERİ 8.1 Giriş 8.2 Yazılım Geliştirme Süreci 8.3 Yazılım Geliştirme Sürecinde Programlama Dilinin Önemi 8.4 Programlama Dillerinin Tarihçesi 8.5 Programlama Dillerinin Sınıflandırılması

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS PROGRAMLAMA BG-213 2/1 2+0+2 2+1 5 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi : LİSANS

Detaylı

Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon

Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon Inventor HSM;Inventor kullanıcıları için tam parametrik bir CAM çözümüdür.kullanıcılar tanıdıkları ve bildikleri bir ortamda

Detaylı

PARMAKLI VE TAMBURLU ÇAYIR BİÇME MAKİNALARINDA ARIZALANMA VE TAMİRE BAĞLI RİSK KATSAYISININ SİMÜLASYONLA BELİRLENMESİ

PARMAKLI VE TAMBURLU ÇAYIR BİÇME MAKİNALARINDA ARIZALANMA VE TAMİRE BAĞLI RİSK KATSAYISININ SİMÜLASYONLA BELİRLENMESİ Tarımsal Mekanizasyon 8. Ulusal Kongresi Tekirdağ 830 PARMAKLI VE TAMBURLU ÇAYIR BİÇME MAKİNALARINDA ARIZALANMA VE TAMİRE BAĞLI RİSK KATSAYISININ SİMÜLASYONLA BELİRLENMESİ The Simulation of Risk Coefficient

Detaylı

SPSS-Tarihsel Gelişimi

SPSS-Tarihsel Gelişimi SPSS -Giriş SPSS-Tarihsel Gelişimi ilk sürümü Norman H. Nie, C. Hadlai Hull ve Dale H. Bent tarafından geliştirilmiş ve 1968 yılında piyasaya çıkmış istatistiksel analize yönelik bir bilgisayar programıdır.

Detaylı

ŞARTNAME TAKİP PROGRAMI (STP2006)

ŞARTNAME TAKİP PROGRAMI (STP2006) ŞARTNAME TAKİP PROGRAMI (STP2006) Firmanız, birden çok kurum veya kuruluşun şartnamelerini takip etmek zorunda ise geliştirmiş olduğumuz Şartname Takip Programı mızı kullanarak bu bilgilerinizi yönetebilirsiniz.

Detaylı

PR362009 24 Kasım 2009 Yazılım, PC-tabanlı kontrol Sayfa 1 / 5

PR362009 24 Kasım 2009 Yazılım, PC-tabanlı kontrol Sayfa 1 / 5 Yazılım, PC-tabanlı kontrol Sayfa 1 / 5 IT standartları otomasyonu geliştiriyor: Microsoft Visual Studio entegrasyonlu TwinCAT programlama ortamı TwinCAT 3 extended Automation Beckhoff, otomasyon dünyasını

Detaylı

Siyah Alaca ve Esmer Sığırlarda Fazla Meme Başı Sayısına Ait Gen Frekansı, Kalıtım Derecesi ve Süt Verimi ile İlişkileri [1]

Siyah Alaca ve Esmer Sığırlarda Fazla Meme Başı Sayısına Ait Gen Frekansı, Kalıtım Derecesi ve Süt Verimi ile İlişkileri [1] Kafkas Univ Vet Fak Derg 16 (4): 561566, 2010 DOI:10.9775/kvfd.2009.1140 RESEARCH ARTICLE Siyah Alaca ve Sığırlarda Fazla Meme Başı Sayısına Ait Gen Frekansı, Kalıtım Derecesi ve Süt Verimi ile İlişkileri

Detaylı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1 Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı Mart 2015 0 SORU 1) Bulanık Küme nedir? Bulanık Kümenin (fuzzy

Detaylı

UZAKTAN OKUMA EDM/MDM SİSTEMLERİ IDSPECTO, ENERJİ MARKETİNİN MEVCUT VE GELECEKTEKİ TÜM UYGULAMALARI İÇİN EKSİKSİZ BİR YAZILIM ÇÖZÜMÜDÜR

UZAKTAN OKUMA EDM/MDM SİSTEMLERİ IDSPECTO, ENERJİ MARKETİNİN MEVCUT VE GELECEKTEKİ TÜM UYGULAMALARI İÇİN EKSİKSİZ BİR YAZILIM ÇÖZÜMÜDÜR UZAKTAN OKUMA IDSpecto.collector Farklı Üreticilerin Sayaçlarını Online Olarak Okuma Sayaç markası ne olursa olsun IDSpecto. collector modülü enerji marketinde ihtiyaç duyulan tüm değerleri güvenilir bir

Detaylı

Algoritmaların Karşılaştırılması. Doç. Dr. Aybars UĞUR

Algoritmaların Karşılaştırılması. Doç. Dr. Aybars UĞUR Algoritmaların Karşılaştırılması Doç. Dr. Aybars UĞUR Giriş Bir programın performansı genel olarak programın işletimi için gerekli olan bilgisayar zamanı ve belleğidir. Bir programın zaman karmaşıklığı

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104)

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) Yazar: Doç.Dr. İ. Hakkı CEDİMOĞLU S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş (COMPE 111) Ders Detayları

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş (COMPE 111) Ders Detayları Bilgisayar Mühendisliğine Giriş (COMPE 111) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Kredi AKTS Saati Bilgisayar Mühendisliğine Giriş COMPE 111 Güz 2 0 2 3 4 Ön Koşul

Detaylı

01.02.2013. Statistical Package for the Social Sciences

01.02.2013. Statistical Package for the Social Sciences Hipotezlerin test edilip onaylanması için çeşitli istatistiksel testler kullanılmaktadır. Fakat... Her istatistik teknik her tür analize elverişli değildir. Modele veya hipoteze uygun test istatistiği

Detaylı

Siyah Alaca Irkı Süt İneklerinde Ali-Schaeffer Modeli Kullanılarak Tanımlanmış Farklı Laktasyon Eğrisi Biçimlerinin Belirlenmesi **

Siyah Alaca Irkı Süt İneklerinde Ali-Schaeffer Modeli Kullanılarak Tanımlanmış Farklı Laktasyon Eğrisi Biçimlerinin Belirlenmesi ** Siyah Alaca Irkı Süt İneklerinde Ali-Schaeffer Modeli Kullanılarak Tanımlanmış Farklı Laktasyon Eğrisi Biçimlerinin Belirlenmesi ** Kemal YAZGAN 1*, Seyrani KONCAGÜL 1, Fatin CEDDEN 2 1 Harran Üniversitesi,

Detaylı

Doç.Dr.Erkan ÜLKER, Selçuk Üniversitesi Mühendislik F, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Doç.Dr.Erkan ÜLKER, Selçuk Üniversitesi Mühendislik F, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü International Conference Graphicon 1999, Moscow, Russia, http://www.graphicon.ru/ 17.05.2014 Sayfa 1 CAGD İÇİN BİR İNTERAKTİF MATLAB PROGRAMI ÖZET Bu makale, Bezier ve B-spline eğrileri gibi CAGD (Computer

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş Yard. Doç. Dr. Alper Kürşat Uysal Bilgisayar Mühendisliği Bölümü akuysal@anadolu.edu.tr Ders Web Sayfası: http://ceng.anadolu.edu.tr/ders.aspx?dersid=101

Detaylı

Edirne İlinden Kış Aylarında Elde Edilen Sütlerde Toplam Yağ ve Protein Değerlerinin Türk Standartlarına Uygunluğunun Belirlenmesi

Edirne İlinden Kış Aylarında Elde Edilen Sütlerde Toplam Yağ ve Protein Değerlerinin Türk Standartlarına Uygunluğunun Belirlenmesi Edirne İlinden Kış Aylarında Elde Edilen Sütlerde Toplam Yağ ve Protein Değerlerinin Türk Standartlarına Uygunluğunun Belirlenmesi Sümeyye MEMKEZE 1, Murat ÇİMEN 1*, Rahime Kamer ÖNOĞLU 1, Neslihan ÇİÇEK

Detaylı

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR?

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR? KATEGORİ MİZANI Doküman Kodu : RNT-02 Açıklama : Vio Kategori Mizanı Kullanımı Kapsam : Vio Nitelikleri Revizyon No : 2 Yayın Tarihi : Aralık 2012 BAŞLARKEN SKOR YAZILIM tarafından geliştirilen ticari

Detaylı

ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi

ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi ERP'ye Bakış ve ARGUS Plus Zaman içinde firmalar geliştikçe, iş yapış şekilleri değişmekte ve ihtiyaçları artmaktadır. Bir çok gelişen firma, gerçekleştirdikleri operasyonel

Detaylı

Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü

Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü İnş. Yük. Müh. Burçin ŞAHİNALP PROTA BİLGİSAYAR A.Ş. Autodesk Robot Structural Analysis Professional

Detaylı

Kolay işitmeye geçin. Tümleşik Sinyal İşleme ile

Kolay işitmeye geçin. Tümleşik Sinyal İşleme ile Kolay işitmeye geçin Tümleşik Sinyal İşleme ile Kolay işitme Flash işitme cihazı serisi Widex in en yeni ve en seçkin teknolojisine sahiptir: Tümleşik Sinyal İşleme. Bu benzersiz teknoloji, işitme cihazınızın

Detaylı

SATIŞ VE DAĞITIM İŞLEMLERİ

SATIŞ VE DAĞITIM İŞLEMLERİ Satış Fatura Özet Raporu SATIŞ VE DAĞITIM İŞLEMLERİ Herhangi bir cari hesaba düzenlenmiş fatura toplamları alınabildiği gibi belirli bir grup için düzenlenmiş fatura toplamları da alınabilmektedir. Amaç

Detaylı

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ ÜNİTE 2 VERİ TABANI İÇİNDEKİLER Veri Tabanı Veri Tabanı İle İlgili Temel Kavramlar Tablo Alan Sorgu Veri Tabanı Yapısı BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ BİLGİSAYAR II HEDEFLER Veri tabanı kavramını

Detaylı

Proje İzleme: Neden gerekli?

Proje İzleme: Neden gerekli? Proje İzleme: Neden gerekli? Mantıksal Çerçeve Matrisinde İzleme Göstergeleri Raporlama Araçlar Müdahale Mantığı / Projenin Kapsamı MANTIKSAL ÇERÇEVE Objektif Şekilde Doğrulanabilir Başarı Göstergeleri

Detaylı

Sultansuyu Tarım İşletmesinde Yetiştirilen Türkiye Arap Atlarının Vücut Ölçülerine ait Fenotipik ve Genetik Parametre Tahminleri

Sultansuyu Tarım İşletmesinde Yetiştirilen Türkiye Arap Atlarının Vücut Ölçülerine ait Fenotipik ve Genetik Parametre Tahminleri Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 1(1): 69-74, 2011 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ Lojistik Regresyon Analizini daha kolay izleyebilmek için bazı terimleri tanımlayalım: 1. Değişken (incelenen özellik): Bireyden bireye farklı değerler alabilen özellik, fenomen

Detaylı

08217 Internet Programcılığı I Internet Programming I

08217 Internet Programcılığı I Internet Programming I Ders Tanıtım Sunumu 08217 Internet Programcılığı I Internet Programming I Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 GÜZ Yarıyılı 17 Eyl. 2012 Pzt. Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Dersin Adı Ders Tanıtım Bilgileri

Detaylı

LOGO SMART NAVIGATOR

LOGO SMART NAVIGATOR LOGO SMART NAVIGATOR LOGO Smart Navigator, yönetim karar destek sisteminin bel kemiğini oluşturan Navigator ürünüyle birlikte çalışmaktadır. Adından da anlaşılacağı üzere navigator kullanımını daha kolaylaştırmakta,

Detaylı

Kargo Modülü. Diğer modüller ile entegre çalışan Kargo modülü ile satış irsaliyesifaturasıoluşturduktan

Kargo Modülü. Diğer modüller ile entegre çalışan Kargo modülü ile satış irsaliyesifaturasıoluşturduktan Kargo Modülü Ürün Grubu [X] 7.0 NetsisEnterprise Kategori [X] Yeni Modül Versiyon Önkoşulu 7.0 Onaylı Sürüm Uygulama Kargo modülü ile işletme içerisinde satışa yönelik yapılan işlemler, dağıtım şirketleri

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ IV. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 12-14 Eylül 212, Hava Harp Okulu, İstanbul İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ Oğuz Kaan ONAY *, Javid KHALILOV,

Detaylı

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2 Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 5, Sayı:2, 2003 YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY

Detaylı

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması Sistem Programlama Sistem programlama bilgisayar mühendisliğinin bir alanı olup karmaşık sistemlerin ve bu sistemlerin parçalarının ile ilgilenir. İşletim Sistemlerinin Programlaması Giriş/Cıkış( I/O)

Detaylı

Yazılım Destek Hizmeti

Yazılım Destek Hizmeti Veri sayfası Yazılım Destek Hizmeti HP Care Hizmetleri kapsamında Care Pack ve Sözleşmeli Hizmetler Hizmetin sağladığı avantajlar Sorun çözme amacıyla HP teknik kaynaklarına Yazılım güncellemelerini ayrı

Detaylı

Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi

Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi Aslı Zengin asli@ulakbim.gov.tr Ankara, Ekim 2007 www.grid.org.tr İÇERİK Küme Bilgisayar Bileşenleri Küme Bilgisayar Kuyruk Sistemi PBS Kuyruk Sistemi Özellikleri

Detaylı

S.O.S Günışığı Lojistik Saha Operasyon Sistemi

S.O.S Günışığı Lojistik Saha Operasyon Sistemi S.O.S Günışığı Lojistik Saha Operasyon Sistemi 2013 Sayın Yetkili; Sunduğumuz danışmanlık hizmeti ve geliştirmiş olduğumuz yazılım çözümleriyle müşterilerimizin Bilgi Teknolojileri alanında sektörel rekabet

Detaylı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Konu Başlıkları Tek Yönlü Varyans Analizi SPSS de Tek

Detaylı

Zeliha SARAÇLI Arþ. Gör., Eskiþehir Osmangazi Üniversitesi Ýþletme Bölümü zelihak@ogu.edu.tr

Zeliha SARAÇLI Arþ. Gör., Eskiþehir Osmangazi Üniversitesi Ýþletme Bölümü zelihak@ogu.edu.tr skiþehir Osmangazi Üniversitesi ÝÝBF. Öðrencilerinin Demografik Özellikleri ile Üniversite Sorunlarý Arasýndaki Ýliþkinin Doðrusal Olmayan anonik orelasyon Analizi ile Ýncelenmesi Zeliha SARAÇLI Arþ. Gör.,

Detaylı

AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI ŞEKİLLERİ GİRİŞ

AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI ŞEKİLLERİ GİRİŞ GİRİŞ AKIŞ ŞEMASI Bir önceki ünitede algoritma, bilgisayarda herhangi bir işlem gerçekleştirmeden ya da program yazmaya başlamadan önce gerçekleştirilmesi düşünülen işlemlerin belirli bir mantık ve plan

Detaylı

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır. Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından

Detaylı

1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI

1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI 11 1.1. Pazarlama Araştırması Kavramı ve Kapsamı 12 1.2. Pazarlama Araştırmasının Tarihçesi 14 1.3. Pazarlama Araştırması Pazarlama Bilgi Sistemi ve

Detaylı

Mühendislikte Sayısal Çözüm Yöntemleri NÜMERİK ANALİZ. Prof. Dr. İbrahim UZUN

Mühendislikte Sayısal Çözüm Yöntemleri NÜMERİK ANALİZ. Prof. Dr. İbrahim UZUN Mühendislikte Sayısal Çözüm Yöntemleri NÜMERİK ANALİZ Prof. Dr. İbrahim UZUN Yayın No : 2415 İşletme-Ekonomi Dizisi : 147 5. Baskı Eylül 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-438 - 9 Copyright Bu kitabın

Detaylı

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu Turquaz Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com Turquaz Proje Grubu Konu Başlıkları 1. Turquaz Proje Grubu 2. Programın fikri 3. Geliştirme aşaması 4. Programın içeriği 5. Yapılacaklar 6. Dizayn

Detaylı

Html temelleri. Ders 4

Html temelleri. Ders 4 Html temelleri Ders 4 1 Giriş World Wide Web (Kısaca web) uygun protokoller kullanarak haberleşen yazılımların çalıştırıldığı internet üzerindeki sistemlerin bir koleksiyonudur. Çoğu sistem gününüzde en

Detaylı

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012)

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) Aşağıdaki analizlerde lise öğrencileri veri dosyası kullanılmıştır.

Detaylı

E-Netsis.Net Yenilikleri

E-Netsis.Net Yenilikleri E-Netsis.Net Yenilikleri Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori Versiyon Önkoşulu Uygulama [X] Yeni Fonksiyon @6 E-Netsis.Net parametrelerinin başka şubeden okunması Bu uygulama,

Detaylı

Checkpoint SmartCenter da hızlı obje yaratmak

Checkpoint SmartCenter da hızlı obje yaratmak [Alt başlık girilecek] Checkpoint SmartCenter da hızlı obje yaratmak Ofiller ve dbedit kullanılarak çok sayıda objenin hızlıca girilmesi Amaç Checkpoint VPN-1 ürünü, SmartDashboard adı verilen yönetim

Detaylı

VAN EDREMİT İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

VAN EDREMİT İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ VAN EDREMİT İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ DyNed TANITIM VE BİLGİLENDİRME TOPLANTISI HAZIRLAYAN Murat ÇILGIN DyNed NEDİR? DYNED, Dynamic ve Education (Dinamik ve Eğitim) kelimelerinin bir araya getirilerek

Detaylı

Özyineleme (Recursion)

Özyineleme (Recursion) C PROGRAMLAMA Özyineleme (Recursion) Bir fonksiyonun kendisini çağırarak çözüme gitmesine özyineleme (recursion), böyle çalışan fonksiyonlara da özyinelemeli (recursive) fonksiyonlar denilir. Özyineleme,

Detaylı

DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL.

DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL. DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL. TEK TUŞLA, BİRDEN FAZLA BELGE TARAMA HER MEKAN İÇİN ZAMAN KAZANDIRAN, ÜRETKENLİK SAĞLAYAN TARAMA KOMPAKT BİR PAKETTE YÜKSEK PERFORMANS MI ARIYORSUNUZ? MALİYETLERİ

Detaylı

ULAKAAI Kimlik Federasyonu. Serdar Yiğit ULAKNETÇE 2011

ULAKAAI Kimlik Federasyonu. Serdar Yiğit ULAKNETÇE 2011 ULAKAAI Kimlik Federasyonu Serdar Yiğit ULAKNETÇE 2011 Başlıklar Motivasyon Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme KDY Mekanizmaları Dağıtık Tek Oturum Açma ( SSO ) Kimlik Federasyonu Kavramı ULAKAAI Kimlik

Detaylı

Hayvansal Üretim 49(2): 1-6, 2008 Araştırma Makalesi

Hayvansal Üretim 49(2): 1-6, 2008 Araştırma Makalesi Hayvansal Üretim 49(2): 1-6, 2008 Araştırma Makalesi Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Çiftliğinde Yetiştirilen Siyah Alaca Sığırlarda Akrabalı Yetiştirme Düzeyi ile Bunun Bazı Üreme ve Süt Verim Özellikleri

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU. IV Türkçe Zorunlu Ders. Haftalık. Ders. Okul Eğitimi Süresi. Saati

DERS BİLGİ FORMU. IV Türkçe Zorunlu Ders. Haftalık. Ders. Okul Eğitimi Süresi. Saati DERS BİLGİ FORMU DERSİN ADI SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI I BÖLÜM PROGRAM DÖNEMİ DERSİN DİLİ DERS KATEGORİSİ ÖN ŞARTLAR SÜRE VE DAĞILIMI KREDİ DERSİN AMACI ÖĞRENME ÇIKTILARI VE YETERLİKLER DERSİN İÇERİĞİ

Detaylı