Türkiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi: 1984-2003"

Transkript

1 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındai Nedenselli İlişisi: The Causal Relationship Between Exchange Rates and Inflation in Turey: Yrd.Doç.Dr. Erem GÜL* Yrd.Doç.Dr. Ayut EKİNCİ** Öz: Bu çalışmada, Türiye de nominal döviz urları ile enflasyon arasındai nedenselli ilişisi aylı veriler ullanılara ampiri olara araştırılmıştır. Granger nedenselli ilişisini belirlemeden önce, birim ö ve eşbütünleşme analizi yapılmıştır. Bulgulara göre, nominal döviz urları ile enflasyon arasında uzun dönemli bir ilişinin olduğu görülmüştür. Anca, döviz uru ile enflasyon arasında bulunan nedenselli ilişisi, döviz urundan enflasyona doğru te yönlü bir ilişi biçiminde olmatadır. Anahtar sözcüler: Nominal Döviz Kurları, Enflasyon, Nedenselli. Abstract: In this study, we investigate empirically the causal relationship between nominal exchange rates and inflation by using high-frequency data of nominal exchange rates and inflation of Turey. To determine the appropriate Granger causality relations, unit root and cointegtration models are used. With time-series techniques, this study provides evidence that a long-run relationship between nominal exchange rates and inflation exist. However, our results indicate that a causal relationship occurs only one direction from nominal exchange rates to inflation. Key words: Nominal exchange rates, inflation, causality. * Dumlupınar Üniversitesi, Bileci İİBF, İtisat Bölümü BİLECİK, Fax: , E-posta: ** Dumlupınar Üniversitesi, Bileci İİBF, İtisat Bölümü BİLECİK, Fax: E-posta: 91

2 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 1. GİRİŞ Gelişmete olan eonomilerin işleyişinde döviz uru-enflasyon ilişisi hayati bir öneme sahiptir. Bu eonomilerde döviz urunda meydana gelen değişmeler fiyatları önemli ölçüde etiler. Dövizin fiyatı yerli para birimi cinsinden arttığında fiyatlar genel seviyesi de artış eğilimine girer. Buna arşılı dövizin fiyatı düştüğünde, yani yerli para birimi değerlendiğinde fiyatlar genel seviyesi düşme eğilimine girer. Gelişmete olan ülelerde üretim büyü ölçüde ithalata bağımlıdır. Dolayısıyla, döviz urlarında meydana gelen bir değişme ithal edilen tüetim mallarının fiyatlarını etilediği gibi üretim maliyetlerini de etilemetedir. Bu ülelerde döviz darboğazına düşmeden ulusal üretimde istirarı sağlama ve uluslararası reabeti sürdürebilme için yurtiçi enflasyonu diate alan reel döviz uru politialarının uygulanması gerelidir. Türiye de 1970 lerin sunundan itibaren roni ve yüse bir enflasyon yaşanmıştır. Yüse ve süreli enflasyon toplum ve eonomi üzerinde olumsuz etiler yaratmatadır. Bu durum uzun dönemli ararlar alınabilmesini engellemete ve ülenin sosyal yapısını ve reabet gücünü olumsuz etilemetedir lerin başında yüse enflasyonu önleme ve yaşanan döviz rizini aşabilme için Türiye de apsamlı bir istirar politiası uygulanmaya başlanmış ve daha sonra uygulanan bu programı roni dış ödemeler problemini çözme için serbestleşme ve uyum dönemi izlemiştir. Bu dönemde reel döviz urları aracılığıyla ihracatın arttırılması birincil önceli olmuştur. Ayrıca, enflasyonun dış reabet üzerindei negatif etisini azaltma ve toplumun belentilerine uyum sağlama için nominal döviz urlarında günlü ayarlamalar yapılmıştır. Bu bağlamda, 1981 yılında günlü ur ilanı yoluyla yönlendirilmiş esne ur sistemi benimsendi. Uygulanan bu sistem bazı üçü değişililerle 1999 yılı sonuna adar sürdürüldü. Diğer taraftan Türiye, IMF ile 1998 yılının Temmuz ayında imzalamış olduğu Yaın İzleme Anlaşmasının bir uzantısı olara nitelendirilen stand-by anlaşmasının gereği olara uygulamata olduğu döviz uru politiasında değişili yapmıştır. Buna göre, döviz uru politiası 2000 Oca-2001 Haziran dönemini apsayan il 18 aylı sürede enflasyon hedefine yöneli ur sepeti olara, taip eden dönemde ise ademeli olara genişleyen band çerçevesinde yürütülecetir (Merez Banası, Para ve Kur Politiası,2000). Türiye nin anlaşma gereği izleyeceği döviz uru politiası, toplumun enflasyonist beleyişlerinin aşağıya çeilmesini, orta-uzun vadede döviz urlarına ilişin sistemdei belirsizliğin azaltılmasını, yurtiçi faizler üzerinde odalaşan ris priminin önemli bir bölümünün yo olmasını veya diğer bir ifadeyle ris priminin döviz urunun belirsizliğinden aynalanan bölümünün ortadan almasını amaçlamatadır. Anca, uygulanan bu program 2001 yılının Şubat ayında başarısızlığa uğrayara ter edilmiş ve bu tarihten itibaren urlar dalgalanmaya bıraılmıştır. Teori olara enflasyonun, para arzı, faiz oranları ve döviz urlarının içinde bulunduğu trend ile paralelli göstermesi belenir. Diğer bir ifadeyle, emisyon hacmindei artış, faiz oranları ve döviz urlarındai yüselme fiyatlar genel seviyesindei yüselmenin temel fatörleri arasında gösterilmetedir. Bu bağlamda, döviz urlarındai artışın enflasyonu arttırması belenir. Bu nedenle bu çalışmada Merez Banasının enflasyonla mücadele araçlarından birisi olan döviz uru aracı ile enflasyon arasındai nedenselli ilişisi incelenecetir. Çalışmanın iinci bölümünde, onuyla ilgili literatüre yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, ullanılan ampiri yöntem ve veri seti onusunda genel bilgilere yer verilmiştir. Elde edilen bulguların yer aldığı dördüncü bölümün ardından çalışma sonuç bölümüyle tamamlanmıştır. 92

3 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: LİTERATÜR Literatürde, dışa açı bir eonomide yurtiçi fiyat düzeyi, dış ticarete onu olan mal ve hizmetlerin aracılığı ile uluslararası fiyatlardan ve döviz uru değişimlerinden etilenmetedir. Döviz urlarındai artış ithal malların yerli para cinsinden fiyatlarını yüseltmete ve öncelile ithalat fiyatlarını daha sonra da ithal girdi ullanılara üretilen tüm malların yurtiçi fiyatlarını etilemetedir. Döviz urundai artışın özellile roni enflasyon görülen eonomilerde daha yüse enflasyon belentisine yol açtığı ve yerli paraya güveni azaltara dövize olan talebi artırdığı bilinmetedir. Döviz talebinde meydana gelen artış döviz urunun yeniden yüselmesine neden olabilmetedir. Yüse enflasyonun ronileştiği ülelerde tasarrufların büyü ısmı döviz olara tutulmata ve döviz cinsinden finansal varlılar yaygın hale gelmetedir. Bu durum döviz urunun fiyatlara olan etisini artırdığı gibi, eonomiyi de döviz urunda meydana gelebilece değişililere olduça ırılgan hale getirmetedir (Şeil 1). Diğer taraftan, döviz talebinde meydana gelen artış devalüasyon-eflasyon sarmalının oluşmasına neden olabilmetedir (Merez Banası, Para Politiası Raporu, 2002). Şeil 1. Döviz Kuru Artışlarının Enflasyona Etileri Açı eonomilerde döviz uru ile enflasyon arasındai ilişi son dönemlerde itisatçıların en fazla ilgilendiği onulardan birisi olmuştur. Kur ve enflasyon serileri arasındai arşılılı ilişiyi inceleyen araştırmacılardan Rana-Dowling (1985) 9 Asya ülesini apsayan çalışmada serbest ur politiasının enflasyon üzerinde önemli bir etiye sahip olmadığını belirlediler. Kholdy-Sohrabian (1990) ABD nin dış ticaretinde önemli yer tutan Almanya, Kanada ve Japonya yı apsayan eonometri çalışmada uyguladıları Granger nedensel- 93

4 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 li analizinde Kanada hariç diğer üleler için fiyatlar genel seviyesi ile döviz uru arasında çift yönlü bir nedenselli ilişisi (feedbac) bulmuştur. Türiye nin son 20 yılı aşın döneminde enflasyon ve döviz urlarında yaşanan süreli artışlar, bu ii değişen arasındai ilişinin belirlenmesine yöneli çalışmaları arttırmıştır. Rittenberg (1993) 1980 sonrası Tür eonomisini onu alan çalışmasında ur ve enflasyon arasında te yönlü (enflasyondan ura doğru) bir nedenselliğin olduğunu, bu nedenle 1980 sonrası liberalizasyon döneminde esne ur politiasıyla uygulanan devalüasyonun enflasyonun artmasında bir neden olmadığını ileri sürmüştür. Terzi ve Zengin (1996) Türiye de ur ve enflasyon arasındai ilişiyi eonometri yönden inceleyen çalışmada, TL nin dolar arşısındai değerini etileyen fatörün yurtiçi fiyatlar genel seviyesi olduğu yani, gerçete yurtiçi fatörlerden enflasyonun TL/$ urunu belirlemede etili olduğunu belirlemetedir. Yapılan testler Rittenberg in (1993) ampri sonuçlarını desteleyici nitelite olup, ur ve enflasyon arasında te yönlü(enflasyondan ura doğru) bir nedenselliğin olduğunu bulmuştur. Ayrıca çalışmada, o-entegrasyon testleri ile enflasyon ve ur arasında uzun dönemli bir ilişi olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan, Telatar ve Telatar (2003) Türiye de döviz uru ile enflasyon arasında bir Granger nedenselli incelemesi yapmış ve döviz uru değişenliğinden enflasyona doğru te yönlü bir nedenselli ilişisi bulmuştur. Ayrıca, çalışmada döviz uru değişenliği ile enflasyon belirsizliği arasında yapılan Granger nedenselli sınamalarında döviz uru değişenliğinden enflasyon değişenliğine doğru bir nedenselli sınaması, ço güçlü olmasa da döviz uru değişenliğinin artan enflasyon değişenliği getirdiği tezini istatistisel nedenselli anlamında ampri bir bulgu olara ortaya oymuştur. Leigh ve Rossi (2002) Türiye de, Nisan dönemi verilerini ullanara, ur-enflasyon ilişisini inceleyen çalışmada şu sonuçlara ulaşmıştır: (i) Döviz uru değişiminin enflasyon üzerindei etisi bir yıl içinde görülmete, anca etinin büyü bir ısmı il dört ay içinde gerçeleşmetedir, (ii) Döviz urunun TEFE üzerindei etisi, TÜFE ye göre daha güçlüdür yılları arasındai dönemde döviz urlarındai bir puanlı değişimin toptan eşya fiyatları endesine 0.60, tüetici fiyatlarına ise 0.45 puan şelinde yansıdığı sonucuna varmışlardır. Çalışmalarındai bir diğer sonuç ta, her ii endeste geçişenliğin etisinin on bir ay sürdüğüdür, (iii) Türiye de urdan enflasyona geçiş, diğer gelişmete olan ülelere göre daha hızlı ve daha güçlüdür. Merez Banası Para Politiası Raporunda (Temmuz 2002) yer alan çalışmada, döviz urundan enflasyona geçiş etisinin zaman içindei seyrini izleme için ii farlı analiz teniği ullanılmıştır. Çalışmada dönemi aylı verileri ullanılara yıllı TÜFE enflasyonu- yıllı döviz uru değişimlerinden elde edilen enflasyona geçiş atsayısı dalgalı döviz uru öncesi bandında bulunuren, dalgalı döviz uru sonrasında 0.30 ve altına düşmüştür. Merez Banası tarafından yapılan bir diğer çalışmada (Para Politiası Raporu, 2003) urenflasyon ilişisindei değişim, geçişenliğin yavaşlaması ve azalması çerçevesinde incelenmiştir. Kur-fiyat geçişenli ilişisindei yavaşlamayı inceleme için döviz uru ve fiyatlardai değişimlerin dinami orelasyon atsayıları hesaplanmıştır döneminde ur değişimi ile enflasyon arasında eş zamanlılı, döneminde ise enflasyonun döviz uru değişimlerini bir ay gecime ile taip ettiği görülmüştür. Buna arşılı 2001 Mayıs ayından itibaren ur-enflasyon ilişisinde bir yavaşlama gözlenmiş ve enflasyonun döviz uru değişimlerini üç ay gecime ile taip ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Dalgalı ur rejimine geçişten sonrai biraç aylı dönemde ur-enflasyon ilişisinin dinami orelasyon yapısının belirgin bir değişim göstermediği göze çarpmatadır. Anca, Mayıs 94

5 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: den sonra bu yapının değiştiği gözlenmetedir. Bu çalışmada, dalgalı ur rejimi sonrasında ur-enflasyon ilişisinin ısmen zayıfladığı, anca bu onuda esin bir yargıya varmanın güç olduğu belirtilmetedir. Ayrıca, Şubat 2001 den itibaren ur-enflasyon ilişisinin üretim açığı ile yaın bir seyir izlediği gözlenmiş ve eonomi faaliyetlerdei devresel dalgalanmalar diate alındığında ur-enflasyon ilişisindei zayıflamanın ço esin olmadığı ve alıcı bir niteli taşımayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Genel olara, döviz uru ile enflasyon arasındai ilişileri inceleyen literatüre batığımızda bulgularda bir bütünlü olmadığını görmeteyiz. Bu durum ise afa arıştırıcı bir eti yaratmatadır. 3. MODEL VE VERİ SETİ Çalışmada enflasyon ve döviz uru arasındai ilişileri analiz etme için 1984:1-2003:12 dönemine ait aylı veriler ullanılmıştır. Nominal döviz uru (DK) ve enflasyon (ENF) oranlarını içermetedir. Bu veriler, Türiye Cumhuriyet Merez Banası nın internet sitesindei veri dağıtım sisteminden ve DPT veri tabanından temin edilmiştir. Bu çalışmada döviz urunun enflasyonu ne şeilde etilediği araştırılmatadır. Anca, döviz uru ile enflasyon arasındai ilişilerin araştırılmasında serilerin ay ve mevsimsel etilerden arındırılması gereir. Bu nedenle, öncelile modelde ullanılan zaman serilerinin durağan olup olmadığının sınanması geremetedir. Bir zaman serisi, ortalamasıyla varyansı zaman içinde değişmiyor ve ii dönem arasındai orta varyansı bu orta varyansın hesaplandığı döneme değil de yalnızca ii dönem arasındai uzalığa bağlı ise durağandır (Gujarati, 1999). Bu çalışmada ele alınan zaman serilerinin durağanlı analizi, Dicey ve Fuller (1981) tarafından geliştirilen Genişletilmiş Dicey-Fuller (ADF) birim ö testi ullanılara yapılmıştır. Bu analizde aşağıdai denlem ullanılmatadır. Y = β 1 + β 2 t + δy t α i Y t ε t i = 1 (1) Burada Y t durağan olup olmadığı analiz edilen değişenin birinci farı, t genel eğilim değişeni, Y t-1 gecimeli far terimleridir. Gecimeli far terimlerinin onulmasının nedeni, hata teriminin ardışı bağımsız olmasını sağlamatır. ADF testinin sağlılı sonuç vermesi için, tahmin edilen modelde ardışı bağımlılı probleminin olmaması geremetedir. Denlemde olara ifade edilen gecime uzunluğu, genelde Aaie veya Schwarz bilgi riterleri ullanılara belirlenmetedir. Bu çalışmada Aaie bilgi riterinin ullanılması tercih edilmiştir. ADF testi, yuarıdai denlemde δ atsayısının istatistisel olara sıfıra eşit olup olmadığını test eder. Bu sınama, elde edilen ADF-t istatistiğinin MacKinnon riti değerleri ile arşılaştırılmasıyla yapılır. Eğer ADF-t istatistiği MacKinnon riti değerinden mutla olara büyüse ele alınan zaman serisi durağan demetir. Asi tadirde seri durağan değildir ve durağanlığı sağlanıncaya adar farının alınması gereir. Modelde ullandığımız serilerin birinci farlarında durağanlaştıları görülmüştür. Durağan olmayan zaman serilerinin 95

6 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 düzey değerleriyle çalışılıp çalışılamayacağını anlama için eşbütünleşim analizinin yapılması geremetedir (Karaca, 2003; Siregar, R.Y. ve G.Rajaguru, 2002). Eşbütünleşme, durağan olmayan değişenlerin bir doğrusal bileşimidir. Teori olara bütünselleşmiş değişenler arasında uzun dönemde doğrusal olmayan bir ilişi ortaya çıabilir. Eşbütünleşme olması için söz onusu olan bütün değişenler aynı derecede entegre olmalıdır. Şayet bu değişenlerin linear ombinasyonundan elde edilen hata terimi durağan ise, değişenler arasında eşbütünleşme var diyebiliriz. Eşbütünselliğin esiliği, değişenler arasında uzun dönem dengesinin olmadığı anlamına gelir. Masimum olabilirlili tahmin yöntemi ullanılara eşbütünleştirici vetörlerin varlığını test eden Johansen yalaşımı, durağan olmayan serilerin farları ile seviyelerini içeren VAR (Vector Auto Regression) tahmininden oluşur. Değişenlerin seviyelerine ilişin parametre matrisi, modelin uzun dönem özellileri hususunda bilgileri apsamatadır. Birinci farlarında durağan olan ii değişenden oluşan (Z=(X,Y)) vetör otoregresif modelin aşağıdai denlemdei gibi olduğu abul ederse, z t = A i z t-1 + et (2) bu denlemde, A i (i = 1,2,...,p) z t-1 apsamındai değişenlerin parametre matrisidir. z t apsamındai değişenlerin birinci dereceden farı durağan olduları varsayılırsa, yuarıdai VAR modelini, serilerin hem birinci farlarını hem de seviyelerini apsayaca şeilde aşağıdai VAR modeline dönüştürme uygun olacatır. z t = p - 1 i = 1 π z t - i + πz t - p + ε t (3) Burada, Π matrisinin ranı sıfır olduğunda, Z t apsamındai hiç bir seri, diğer seri ya da serilerin doğrusal bir bileşimi olara gösterilemez. Diğer taraftan, Π matrisinin ranı bir ise, Z t apsamındai serilerin, doğrusal ve bağımsız bir bileşimi ortaya çıar i, bu da, seriler arasında te bir uzun dönem ilişisinin (eşbütünleşmenin) mevcut olduğunu ifade eder. Eğer, Π nin ranı birden büyü ise, seriler arasında birden fazla eşbütünleşme ilişisi var demetir. Z t yi oluşturan seriler arasındai eşbütünleşme ilişileri, ii test istatistiği yardımıyla değerlendirilebilir. Bunlardan biri İz Test, diğeri Masimum Özdeğer Test istatistiğidir. İz Testi, Π matrisinin ranını inceler ve matris ranının r ye eşit ya da r den üçü olduğunu ifade eden H 0 hipotezini test eder. Burada r, eşbütünleşme vetör sayısını göstermetedir. Masimum özdeğer test istatistiği ise, eşbütünleşme vetörün r olduğunu ifade eden H 0 hipotezini, r+1 olduğunu ifade eden alternatifine arşı test eder. Her ii test istatistiğinin riti değerleri, Johansen ve Juselius tarafından verilmiştir. Eonometri modellerde bir değişenin diğer değişenlerle bağımlılığı söz onusu olmatadır, faat bu bağımlılı değişenler arasında mutla bir nedenselli ilişisi olduğu anlamına gelmez (Aaya ve Pazarlıoğlu,1998). İi değişen arasında nedensel ilişinin yönünü belirleme amacıyla çeşitli nedenselli testleri ullanılabilir. Bunlar, Granger nedensel- 96

7 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: li testi, Sims testi, Gewee-Meese-Dent testi, Pierce-Haugh testi ve Gewee testidir. Bu testlerden Granger nedenselli testi, hem basitliği ve uygulama olaylığı hem de test sonucundai bazı çıarsamaları nedeniyle diğer nedenselli testlerine tercih edilmetedir. Çünü, Granger nedenselli testi, aynı zamanda öngörülebilirli ve dışsallı testi olara da yorumlanabilmetedir (Özer, 1999). Bu çalışmada, döviz uru ile enflasyon arasındai nedenselli ilişisinin araştırılmasında Granger Nedenselli Analizi ullanılmıştır. Bu analiz aşağıdai ii denlem ullanılara yapılmatadır; DK t = α 0 + ENF t = β 0 + j = i j = i α 1j DK t - j + α 2j ENF t - j + ε 1t j = 1 β 1j ENF t - j + β 2j DK t - j + ε 2t j = 1 (4) (5) (4) ve (5) nolu eşitlilerde yer alan ε 1t ve ε 2t sıfır ortalama ve sonlu ovaryans matrisi ile seri orelasyon içermeyen hata terimlerini, ise her ii değişene ait gecime sayısını gösterir. Yuarıda ifade edilen ii değişenli VAR modeli çerçevesinde, dört farlı Granger nedenselli tanımı test edilebilir. Bunları test edebilme için uygun hipotezler ise şunlardır: H 0 : DK, ENF e Granger anlamında neden olmaz H 1 : DK, ENF e Granger anlamında neden olur (i) (ii) H 0 : ENF, DK ya Granger anlamında neden olmaz H 1 : ENF, DK ya Granger anlamında neden olur (iii) (iv) Döviz urlarındai değişmelerin, enflasyondai değişmelere Granger anlamında neden olabilmesi için, (i) nolu hipotezin reddedilmesi ve (ii) nolu hipotezin de abul edilmesi gereir. Benzer şeilde enflasyondai değişmelerin döviz urlarındai değişmelere Granger anlamında neden olabilmesi için, (iii) nolu hipotezin reddedilmesi ve (iv) nolu hipotezin de abul edilmesi gereir. Granger nedenselli testinde her değişene ilişin optimal gecime uzunluğu Aaie ve Schwarz gibi bilgi riterleri yardımıyla belirlenebilir. Bu belirleme şöyle yapılmatadır; Belirlenen en büyü gecime uzunluğu üzerinden önce bağımlı değişenin sadece endi gecimeli değerlerine göre regresyonu gerçeleştirilere en üçü bilgi riteri değerine sahip olan modelin gecime sayısı bağımlı değişenin gecime sayısı olara belirlenmetedir (Karaca, 2003). Bağımlı değişen uygun gecime sayısıyla modele dahil edilditen sonra, modele girece iinci değişenin olası tüm gecimeleri ile birlite oluşan tüm regresyon modellerinin bilgi riteri değerleri elde edilmete ve en üçü bilgi riterine sahip 97

8 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 olan modeldei iinci değişenin gecime sayısı, modele iinci sırada giren değişenin en uygun gecime sayısı olara tespit edilmetedir (Kadılar, 2000). Bu çalışmada Granger nedenselli analizindei gecime uzunluları bu yöntemle ve Aaie bilgi riteri ullanılara belirlenmiştir. Granger nedenselli testi, testte ullanılan zaman serilerinin durağan olduğu varsayımına dayanır. Yani bu testin geçerli olabilmesi için serilerin eşbütünleşmiş olmamaları gereir. Eğer testte ullanılan zaman serileri arasında eşbütünleşme ilişisi varsa, bu durumda standard Granger nedenselli testine dayanılara yapılan çıarsamalar geçerli olmaz. Böyle bir durumda yapılması gereen, Granger nedenselli testinde eşbütünleşme regresyonundan elde edilen hata düzeltme terimine yer vermetir (Özer, 1999). Buna uygun ii değişenli VAR modeli, DK t = α 0 + λ 1 (ENF t-1 - δdk t-1 ) + ENF t = β 0 + λ 2 (ENF t-1 - δdk t-1 ) + j = i j = i α 1j DK t-j + α 2j ENF t-j + ε 1t j = 1 β 1j ENF t-j + β 2j DK t-j + ε 2t j = 1 (6) (7) biçiminde formüle edilebilir. VAR modelinde yer alan λ 1 ve λ 2 uyum hızı, δ ise normalleştirilmiş eşbütünleşme yöney parametresidir. Bu ii değişenli VAR modeli çerçevesinde, döviz urlarındai değişmelerin, enflasyondai değişmelere neden olduğu sonucuna varılabilmesi için, H 0 : α 21 = α 22 =... = α 2 ve λ 1 = 0 biçimindei sıfır hipotezinin reddedilmesi ve H 0 : β 21 = β 22 =... = β 2 ve λ 2 = 0 biçimindei sıfır hipotezinin de reddedilememesi gereir. 4. BULGULAR Zaman serileriyle çalışılıren yapılaca il iş bu serilerin durağanlı analizinin yapılmasıdır. Bu çalışmada durağanlı analizi ADF birim ö testiyle yapılmıştır. Tablo 1 ve Tablo 2 de DK ve ENF serilerinin düzey değerleri ile birinci farlarına göre ADF birim ö testlerinin sonuçları verilmetedir. Seriler düzey değerleri ile durağan değilen serilerin birinci farları alındığında %1 ve %5 anlamlılı düzeylerinde durağan olduları görülmüştür. 98

9 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: Tablo 1. DK ile ENF Birim Kö Testleri (Düzey) Not: 1% (5%) anlam düzeylerinde sabit terimli model için ADF riti değer ( ), sabit terimli ve trendli model için ise riti değer ( ) dir. Tablo 2. DK ile ENF Birim Kö Testleri (Birinci farlar) Not: 1%(5%) anlam düzeylerinde sabit terimli model için ADF riti değer ( ), sabit terimli ve trendli model için ise riti değer ( ) dir. Eşbütünleşme analizi Johansen eşbütünleşme testi ile yapılmış ve sonuçlar Tablo 3 de özetlenmiştir. Tablo 3. Johansen Eşbütünleşme Analizi 99

10 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 Hem trace test hemde eigen değerlerine batığımızda %5 anlam düzeyinde bir ointegrasyon eşitliğinin olduğu görülmetedir. Bu durum döviz uru ile enflasyon arasında uzun dönemli bir ilişi olduğunu göstermetedir (baınız E 1, Şeil 2). Bu ilişinin yönünü anlayabilme için eşbütünleşme testinin ardından standard Granger nedenselli testi uygulanmış ve sonuçları Tablo 4 te gösterilmiştir. Bu bulgular DK dan ENF e doğru bir nedenselli olduğuna %5 anlamlılı düzeyinde işaret ederen ENF den DK ya doğru bir nedenselliğe rastlanmamıştır. Bu durum incelenen dönemde, Türiye de döviz urundan enflasyona doğru te yönlü bir ilişinin olduğunu göstermetedir. Tablo 4. Granger Nedenselli Testi Döviz urları ile enflasyon arasında yapılan eşbütünleşme testlerine göre, DK ile ENF arasında eşbütünleşmenin olduğu bulunmuştur. Bu durumda yapılması gereen, Granger nedenselli testinde eşbütünleşme regresyonundan elde edilen hata düzeltme terimine yer vermetir. Bu çerçevede, (7) ve (8) nolu eşitlilere göre Granger testinin yeniden yapılması gereir. Tablo 5 te bu testin sonuçları verilmiştir. Tablo 5 te yeralan χ 2 ve P-değerlerine batığımızda, döviz urları ile enflasyon arasında uzun dönemli bir ilişinin varlığını görürüz. Bu ilişi ise, döviz urundan enflasyona doğru te yönlüdür. Tablo 5. VEC Granger Nedenselli Testi(Hata Düzeltme Terimi ile) 100

11 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: SONUÇ Türiye de 1984:01 ve 2003:12 dönemine ait döviz uru (DK) ve enflasyon (ENF) serileriyle yapılan bu eonometri çalışmada birinci adımda ADF birimö testiyle seriler durağan hale getirilmiştir. Bu seriler arasında uzun dönemli bir ilişinin olup olmadığını tespit etme üzere Johansen eşbütünleşme testi uygulanmış ve sonuçta %5 anlamlılı düzeyinde bir eşbütünleşme eşitliğine rastlanmıştır. Daha sonra Granger nedenselli testi yapılara seriler arasında ilişinin yönü belirlenmeye çalışılmıştır. Granger testinin sonucunda %5 anlamlılı düzeyinde döviz urundan enflasyona doğru te yönlü bir nedenselli ilişisi tespit edilmiştir. Elde edilen bu sonuç döviz urundan enflasyona doğru te yönlü bir ilişinin belirlendiği literatürün öngördüğü bir sonuçtur. Yani, incelenen dönemde Türiye de döviz uru enflasyonun temel belirleyici fatörlerinden birisi olara arşımıza çımatadır. Türiye de uygulanmata olan esne döviz uru politiasının gere urlardai gerese yurtiçi fiyatlardai istirarsızlığın bir nedeni olduğunu göstermetedir. Öte yandan eşbütünleşme testleri ile enflasyon ve döviz uru değişenleri arasında uzun dönemli bir ilişi olduğu belirlenmiştir. Türiye eonomisi için döviz urları ve enflasyon değişenleri arasında etileşimin alternatif yapısal VAR modelleriyle incelenmesi özellile neden-sonuç ilişilerinin belirlenmesinde yararlı olacağı diate alınmalıdır. Yapılan testler sonucu elde edilen ampiri bulgular Türiye eonomisinin önümüzdei dönemde göstereceği performansın öncelile enflasyonu ontrol altına alaca ölü çözümler getirmesine bağlı olduğunu göstermetedir. Türiye de dalgalı ur rejimine geçiş sonrasında, ur-enflasyon ilişisinde bir ırılma olduğu iddia edilse de bu durumun, ilişinin belirgin ve alıcı bir şeilde zayıfladığı anlamına gelmediği söylenebilir. Bu nedenle maro eonomi politialarda uygulama disiplini bozulmadan, döviz uru-enflasyon ilişilerinin de göz önünde tutulmasında sonsuz yarar vardır. Çünü, düşü fiyat düzeyinin sağlanmasına en büyü atıyı yapan ve beleyişlerin yönünü ço ısa sürede değiştiren döviz urunun düzeyi, Türiye de enflasyonla ço yaın ilişidedir. Dolarizasyon olgusu derin olan ülelerde bu ilişi olaylıla giderilememetedir. Bu nedenle, enflasyonun alıcılığını tehdit eden ve ris oluşturan en önemli eten döviz uru düzeyinin mevcut seviyelerinin sürdürülüp sürdürülemeyeceği notasında toplanmatadır. Öte yandan, döviz uru düzeyinin etin ve önemli olduğu Türiye eonomisinde, Merez Banasının döviz urlarına müdahalesi de açınılmaz olmatadır. 101

12 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 KAYNAKÇA Aaya, Şahin ve M.V. Pazarlıoğlu. (1998). Eonometri II. Eram Yayınevi, İzmir. Gujarati, Damodar N. (1999). Temel Eonometri. (Çev:Ü. Şenesen ve G.G. Şenesen), Literatür Yayınları, 1.Bası, İstanbul. Kadılar, C. (2000). Uygulamalı Ço Değişenli Zaman Serileri Analizi. Bizim Büro Basımevi, Anara. Karaca, O. (2003). Türiye de Enflasyon-Büyüme İlişisi: Zaman Serisi Analizi, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(2): Kholdy, S. ve Sohrabian, A. (1990). Exchange Rates and Prices: Evidence from Granger Causality Test, Journal of Post Keynesian Economics, 13: Leigh, D. ve Rossi, M. (2002). Exchange Rate Pass- Through in Turey, IMF Woring Paper, WP/02/204,2002. Merez Banası, (2000) Para ve Kur Politiası, Merez Banası,(Temmuz 2002). Para Politiası Raporu: 8-9 Merez Banası,(Nisan 2003). Para Politiası Raporu: Özer, Mustafa. (1999). Türiye de Hisse Senedi Fiyatları ile Döviz Kuru Arasındai Etileşimler, Eonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, Bahçeşehir Üniversitesi, Eylül 1999: Rana, P.B ve Dowling, J.Jr. (1985). Inflationary Effect of Small Continuous Changes in Effective Exchange Rate:Nine Asian LDCs, Review of Economics and Statistics, 67: Rittenberg, L.(1993). Exchange Rate Policy and Price Level Changes: Causality Test for Turey in the Post Liberalization Period, The Journal of Development Studies, 29: Siregar, Reza Y. ve Gulasearan Rajaguru (2002). Base Money and Exchange Rate: Sources of Inflation in Indonesia during the Post-1997 Financial Crisis, Adelaide University, centre for International Economic Studies, CIES Discussion Paper Telatar, F. ve Telatar, E.(2003). The Relationship Between Inflation and Different Sources of Inflation Uncertainty in Turey, Applied Economic Letters, 10(7): Terzi, Harun ve Zengin, Hilmi. (1996). Türiye de Kur ve Enflasyon Arasında Nedenselli İlişisi Üzerine Bir İnceleme, MÜ İstatisti ve Eonometri Araştırma ve Uygulama Merezi Dergisi, Yıl: 1996, 1:

13 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: EK 1 Şeil 1. Sistemin Kareteristi Köleri 103

14 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 Şeil 2. Eşbütünleşme (Cointegration) Grafiği 104

15 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Aras ndai Nedenselli liflisi: Şeil 3. DK ve ENF Arasındai Eti-Tepi Fonsiyonları 105

16 Sosyal Bilimler Dergisi 2006/1 106

Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi Sayı 12 Ocak 2015

Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi Sayı 12 Ocak 2015 Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Eletroni Dergisi Sayı 12 Oca 2015 TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME, ENERJİ TÜKETİMİ VE İTHALAT İLİŞKİSİ ÖZET Canan SANCAR 1 Melie ATAY POLAT 2 Bu çalışmada Türiye de eonomi

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES Uluslararası Ham Petrol ve Altın Fiyatlarının Amerian Doları ile İlişisi: Amiri Bir Uygulama Mehmet Şentür 1 Yusuf Erem Abaş 2 Uğur Adıguzel 3 Özet Bu çalışmada, uluslararası altın ve etrol fiyatlarının

Detaylı

TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TODA VE YAMAMOTO NEDENSELLİK YAKLAŞIMI 1

TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TODA VE YAMAMOTO NEDENSELLİK YAKLAŞIMI 1 Eonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 2, Yıl 2, Sayı, 206 The International Journal of Economic and Social Research, Vol. 2, Year 2, No., 206 TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ:

Detaylı

141 Araştırma Makalesi. Türkiye de Karpuz Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Almon Gecikme Modeli ile İncelenmesi

141 Araştırma Makalesi. Türkiye de Karpuz Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Almon Gecikme Modeli ile İncelenmesi KSÜ Doğa Bil. Derg., 9(), 4-46, 6 KSU J. Nat. Sci., 9(), 4-46, 6 4 Araştırma Maalesi Türiye de Karpuz Üretiminde Üretim-Fiyat İlişisinin Almon Gecime Modeli ile İncelenmesi Nusret ÖBAY *, Şenol ÇELİK Bingöl

Detaylı

FİNANSAL KALKINMA, TİCARİ AÇIKLIK VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR ANALİZ

FİNANSAL KALKINMA, TİCARİ AÇIKLIK VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR ANALİZ FİNANSAL KALKINMA, TİCARİ AÇIKLIK VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR ANALİZ Salih TÜREDİ * Metin BERBER ** ÖZ Bu çalışmada, finansal alınma ve ticari açılı ile eonomi büyüme ilişisi,

Detaylı

MALİYE ARAŞTIRMALARI DERGİSİ

MALİYE ARAŞTIRMALARI DERGİSİ MALİYE ARAŞTIRMALARI DERGİSİ RESEARCH JOURNAL OF PUBLIC FINANCE March 2017, Vol:3, Mart 2017, Cilt:3, Issue:1 Sayı:1 ISSN: 2149-5203 ISSN: 2149-5203 journal homepage: www.maliyearastirmalari.com Türiye

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

Türkiye de Sanayileşme, Finansal Gelişme, Ekonomik Büyüme ve Kentleşmenin Enerji Tüketimi Üzerindeki Etkisi: Çoklu Yapısal Kırılmalı Bir Araştırma

Türkiye de Sanayileşme, Finansal Gelişme, Ekonomik Büyüme ve Kentleşmenin Enerji Tüketimi Üzerindeki Etkisi: Çoklu Yapısal Kırılmalı Bir Araştırma EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cilt: 5 Sayı: 2 Nisan 25 ss. 97-26 Türiye de Sanayileşme, Finansal Gelişme, Eonomi Büyüme ve Kentleşmenin Enerji Tüetimi Üzerindei Etisi: Çolu Yapısal Kırılmalı

Detaylı

KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES

KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES Mehmet YÜCEER, İlnur ATASOY, Rıdvan BERBER Anara Üniversitesi Mühendisli Faültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan- 0600 Anara (berber@eng.anara.edu.tr)

Detaylı

Rusya Borsası nın Petrol Fiyatlarına Bağımlılığı Dependence on Oil Prices of Russian Stock Market

Rusya Borsası nın Petrol Fiyatlarına Bağımlılığı Dependence on Oil Prices of Russian Stock Market 632 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2016 Rusya Borsası nın Petrol Fiyatlarına Bağımlılığı Dependence on Oil Prices of Russian Stoc Maret Asst. Prof. Dr. Dile Özdemir (Atatür University,

Detaylı

Malzeme Bağıyla Konstrüksiyon

Malzeme Bağıyla Konstrüksiyon Shigley s Mechanical Engineering Design Richard G. Budynas and J. Keith Nisbett Malzeme Bağıyla Konstrüsiyon Hazırlayan Prof. Dr. Mehmet Fırat Maine Mühendisliği Bölümü Saarya Üniversitesi Çözülemeyen

Detaylı

MIXED REGRESYON TAHMİN EDİCİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. The Comparisions of Mixed Regression Estimators *

MIXED REGRESYON TAHMİN EDİCİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. The Comparisions of Mixed Regression Estimators * MIXED EGESYON TAHMİN EDİCİLEİNİN KAŞILAŞTIILMASI The Comparisions o Mixed egression Estimators * Sevgi AKGÜNEŞ KESTİ Ç.Ü.Fen Bilimleri Enstitüsü Matemati Anabilim Dalı Selahattin KAÇIANLA Ç.Ü.Fen Edebiyat

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ Kastamonu Üniversitesi İtisadi ve İdari Bilimler Faültesi Dergisi Eim 2015, Sayı:10 TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ Murat Can GENÇ 1 Özet: Sağlı, verimliliği artırma

Detaylı

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2011, s. 1-19 AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ Seymur AGHAYEV Öz Çalışmada 1995: 01 2010: 04 dönemine ait aylık

Detaylı

Turizm Sektörünün Türkiye nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı

Turizm Sektörünün Türkiye nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı Yrd. Doç. Dr. Ozan BAHAR Muğla Üniversitesi,

Detaylı

Biyoistatistik (Ders 7: Bağımlı Gruplarda İkiden Çok Örneklem Testleri)

Biyoistatistik (Ders 7: Bağımlı Gruplarda İkiden Çok Örneklem Testleri) ÖRNEKLEM TESTLERİ BAĞIMLI GRUPLARDA ÖRNEKLEM TESTLERİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Saarya Üniversitesi Tıp Faültesi Biyoistatisti Anabilim Dalı uerormaz@saarya.edu.tr BAĞIMLI İKİDEN ÇOK GRUBUN KARŞILAŞTIRILMASINA

Detaylı

Kollektif Risk Modellemesinde Panjér Yöntemi

Kollektif Risk Modellemesinde Panjér Yöntemi Douz Eylül Üniversitesi İtisadi ve İdari Bilimler Faültesi Dergisi, Cilt:6, Sayı:, Yıl:, ss.39-49. olletif Ris Modellemesinde anér Yöntemi ervin BAYAN İRVEN Güçan YAAR Özet Hayat dışı sigortalarda, olletif

Detaylı

Açık işletme Dizaynı için Uç Boyutlu Dinamik Programlama Tekniği

Açık işletme Dizaynı için Uç Boyutlu Dinamik Programlama Tekniği MADENCİLİK Haziran June 1991 Cilt Volume XXX Sayı No 2 Açı işletme Dizaynı için Uç Boyutlu Dinami Programlama Teniği A Three Dimensional Dynamic Programming Technique for Open Pit Design Ercüment YALÇE\(*)

Detaylı

KRONĐK BÖBREK YETMEZLĐĞĐ HASTALIĞINDA ÖNEMLĐ FAKTÖRLERĐN BELĐRLENMESĐ

KRONĐK BÖBREK YETMEZLĐĞĐ HASTALIĞINDA ÖNEMLĐ FAKTÖRLERĐN BELĐRLENMESĐ ISSN:0- e-journal of New World Sciences Academy 009, Volume:, Number:, Article Number: A000 PHYSICAL SCIENCES Received: November 00 Acceted: June 009 Series : A ISSN : 0-0 009 www.newwsa.com Yüsel Öner,

Detaylı

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2014, Cilt: 7, Sayı: 1, s

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2014, Cilt: 7, Sayı: 1, s Niğde Üniversesi İİBF Dergisi, 2014, Cilt: 7, Sayı: 1, s.1-12 1 SABİT SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: PANEL NEDENSELLİK ANALİZİ ÖZ Ahmet ŞAHBAZ 1 Bu çalışmada sab sermeye yatırımları ve

Detaylı

Dinamik Programlama Tekniğindeki Gelişmeler

Dinamik Programlama Tekniğindeki Gelişmeler MADENCİLİK Aralı December 1991 Cilt Volume XXX Sayı No 4 Dinami Programlama Teniğindei Gelişmeler Developments in Dynamic Programming Technique Ercüment YALÇIN (*) ÖZET Bu yazıda, optimum nihai açı işletme

Detaylı

BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI

BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, Cilt: 6, Sayı: 1, s. 96-115. 96 BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI ÖZ Arzu ORGAN* İrfan ERTUĞRUL**

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ 13. OKULLAR ARASI MATEMATİK YARIŞMASI 8. SINIF ELEME SINAVI TEST SORULARI

ÖZEL EGE LİSESİ 13. OKULLAR ARASI MATEMATİK YARIŞMASI 8. SINIF ELEME SINAVI TEST SORULARI 1. x,y,z pozitif tam sayılardır. 1 11 x + = 8 y + z olduğuna göre, x.y.z açtır? 3 B) 4 C) 6 D)1 3 1 4. {,1,1,1,...,1 } 1 ümesinin en büyü elemanının diğer 1 elemanın toplamına oranı, hangi tam sayıya en

Detaylı

TÜRKYE NN THALAT TALEB FONKSYONUNUN SINIR TEST YAKLAIMI LE EBÜTÜNLEME ANALZ :

TÜRKYE NN THALAT TALEB FONKSYONUNUN SINIR TEST YAKLAIMI LE EBÜTÜNLEME ANALZ : Dou Üniversitesi Dergisi, 5 (1) 24, 27-34 TÜRKYE NN THALAT TALEB FONKSYONUNUN SINIR TEST YAKLAIMI LE EBÜTÜNLEME ANALZ : 197-22 THE COINTEGRATION ANALYSIS OF TURKEY S IMPORT DEMAND FUNCTIONS WITH BOUNDS

Detaylı

İstatistikçiler Dergisi

İstatistikçiler Dergisi www.istatisticiler.org İstatistiçiler Dergisi (008) 68-79 İstatistiçiler Dergisi BAĞIMLI RİSKLER İÇİ TOPLAM HASAR MİKTARII DAĞILIMI Mehmet PIRILDAK Hacettepe Üniversitesi Fen Faültesi, Atüerya Bilimleri

Detaylı

Sanayi Sektörü İş Hacminin Ekonometrik Analizi* Econometric Analysis of Industrial Sector Turnover. Yrd. Doç. Dr. S.

Sanayi Sektörü İş Hacminin Ekonometrik Analizi* Econometric Analysis of Industrial Sector Turnover. Yrd. Doç. Dr. S. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu University Journal of Social Sciences Sanayi Setörü İş Hacminin Eonometri Analizi* Econometric Analysis of Industrial Sector Turnover Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

TÜRKİYE DE İÇ BORÇLANMA-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: DÖNEMİ ANALİZİ 1

TÜRKİYE DE İÇ BORÇLANMA-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: DÖNEMİ ANALİZİ 1 Eonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 11, Yıl 11, Sayı 1, 2015 The International Journal of Economic and Social Research, Vol. 11, Year 11, No. 1, 2015 TÜRKİYE DE İÇ BORÇLANMA-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ:

Detaylı

Kİ KARE TESTLERİ. Biyoistatistik (Ders 2: Ki Kare Testleri) Kİ-KARE TESTLERİ. Sağlıktan Yakınma Sigara Var Yok Toplam. İçen. İçmeyen.

Kİ KARE TESTLERİ. Biyoistatistik (Ders 2: Ki Kare Testleri) Kİ-KARE TESTLERİ. Sağlıktan Yakınma Sigara Var Yok Toplam. İçen. İçmeyen. Biyoistatisti (Ders : Ki Kare Testleri) Kİ KARE TESTLERİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Saarya Üniversitesi Tıp Faültesi Biyoistatisti Anabilim Dalı uerormaz@saarya.edu.tr Kİ-KARE TESTLERİ 1. Ki-are testleri

Detaylı

Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi

Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi M. Ozan AKI Yrd.Doç Dr. Erdem UÇAR ABSTRACT: Bu çalışmada, sıvıların seviye ölçümünde dalgalanmalardan aynalı meydana

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

TÜRKİYE NİN İKTİSADİ BÜYÜMESİNDE TURİZM SEKTÖRÜNÜN KATKISI

TÜRKİYE NİN İKTİSADİ BÜYÜMESİNDE TURİZM SEKTÖRÜNÜN KATKISI TÜRKİYE NİN İKTİSADİ BÜYÜMESİNDE TURİZM SEKTÖRÜNÜN KATKISI Harun TERZİ * Uğur Korut PATA ** ÖZ Bu çalışmada Türiye de 1964-2014 dönemi yıllı verilerle, gayri safi yurtiçi hasıla ile üleye gelen turist

Detaylı

28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR.

28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR. 28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRĠK PĠYASASI DENGELEME VE UZLAġTIRMA YÖNETMELĠĞĠ

Detaylı

TÜRKİYE DE PİYASA GÖSTERGELERİNDEN PARA POLİTİKASI BEKLENTİLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 1

TÜRKİYE DE PİYASA GÖSTERGELERİNDEN PARA POLİTİKASI BEKLENTİLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 1 TÜRKİYE DE PİYASA GÖSTERGELERİNDEN PARA POLİTİKASI BEKLENTİLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 1 Harun Alp a, Haan Kara a, Gürsu Keleş a, Refet Gürayna b, Musa Ora a ÖZET Bu çalışmanın amacı, Türiye de hangi piyasa aracının

Detaylı

EXPORT-FOREIGN DIRECT INVESTMENT RELATIONSHIP IN TURKISH ECONOMY:A TIME SERIES ANALYSIS. Abstract. Özet

EXPORT-FOREIGN DIRECT INVESTMENT RELATIONSHIP IN TURKISH ECONOMY:A TIME SERIES ANALYSIS. Abstract. Özet Eonomi ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 6, Cil:3, Yıl:, Sayı:1, 3:117-16 TÜRK EKONOMİSİNDE İHRACAT VE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM İLİŞKİSİ: BİR ZAMAN SERİSİ ANALİZİ Mura KARAGÖZ İnönü Üniversiesi, İİBF,

Detaylı

SAKARYA HAVZASI AYLIK YAĞIŞLARININ OTOREGRESİF MODELLEMESİ

SAKARYA HAVZASI AYLIK YAĞIŞLARININ OTOREGRESİF MODELLEMESİ PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİ SLİK FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİSLİK B İ L İ MLERİ DERGİSİ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 006 : : : 7-6 SAKARYA HAVZASI

Detaylı

Farklı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farklı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Farklı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farklı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması Eğitimde ve Psiolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, Yaz 200, (), -8 Farlı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farlı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması Halil YURDUGÜL * Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ OPTİMİZASYONU. Ercan ŞENYİĞİT 1, *

MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ OPTİMİZASYONU. Ercan ŞENYİĞİT 1, * Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 25 (1-2) 168-182 (2009) http://fbe.erciyes.edu.tr/ ISSN 1012-2354 MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ

Detaylı

Bu deneyin amacı Ayrık Fourier Dönüşümü (DFT) ve Hızlu Fourier Dönüşümünün (FFT) tanıtılmasıdır.

Bu deneyin amacı Ayrık Fourier Dönüşümü (DFT) ve Hızlu Fourier Dönüşümünün (FFT) tanıtılmasıdır. Deney : Ayrı Fourier Dönüşümü (DFT) & Hızlı Fourier Dönüşümü (FFT) Amaç Bu deneyin amacı Ayrı Fourier Dönüşümü (DFT) ve Hızlu Fourier Dönüşümünün (FFT) tanıtılmasıdır. Giriş Bir öncei deneyde ayrı-zamanlı

Detaylı

DÖVİZ KURU VE EKONOMİK BÜYÜME: TÜRK TURİZM SEKTÖRÜ İÇİN BİR ANALİZ

DÖVİZ KURU VE EKONOMİK BÜYÜME: TÜRK TURİZM SEKTÖRÜ İÇİN BİR ANALİZ Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2016/2, Sayı:24 Journal of Süleyman Demirel University Institute of Social Sciences Year: 2016/2, Number:24 DÖVİZ KURU VE EKONOMİK BÜYÜME:

Detaylı

Ders 2 : MATLAB ile Matris İşlemleri

Ders 2 : MATLAB ile Matris İşlemleri Ders : MATLAB ile Matris İşlemleri Kapsam Vetörlerin ve matrislerin tanıtılması Vetör ve matris operasyonları Lineer denlem taımlarının çözümü Vetörler Vetörler te boyutlu sayı dizileridir. Elemanlarının

Detaylı

alphanumeric journal The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems

alphanumeric journal The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems Available online at www.alphanumericournal.com alphanumeric ournal Volume 3, Issue 1, 2015 2015.03.01.OR.02 MATEMATİKSEL PROGRAMLAMA İLE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNDE ETKİNLİK PLANLAMASI Murat ATAN * Sibel

Detaylı

Almon Gecikme Modeli ile Domates Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Analizi: Türkiye Örneği

Almon Gecikme Modeli ile Domates Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Analizi: Türkiye Örneği TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urjans.com Almon Gecime Modeli ile Domaes Üreiminde Üreim-Fiya İlişisinin Analizi: Türiye Örneği a Şenol ÇELİK*,

Detaylı

Sigma 27, 190-196, 2009 Research Article / Araştırma Makalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION

Sigma 27, 190-196, 2009 Research Article / Araştırma Makalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendisli ve Fen Bilimleri Dergisi Sigma 7, 19-19, 9 Research Article / Araştırma Maalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION Derya

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURLARINDAKİ DEĞİŞME İLE ENFLASYON ARASINDAKİ İLİŞKİ (1983-2012)

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURLARINDAKİ DEĞİŞME İLE ENFLASYON ARASINDAKİ İLİŞKİ (1983-2012) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURLARINDAKİ DEĞİŞME İLE ENFLASYON ARASINDAKİ İLİŞKİ (1983-2012) Öğr. Gör. Emine Türkan AYVAZ GÜVEN Celal Bayar Üniversitesi, Ahmetli MYO Prof.Dr. Doğan UYSAL Celal Bayar Üniversitesi,

Detaylı

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Prof. Dr. Ahmet BurçinYERELİ Hacettepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,

Detaylı

LiberalleĢme ve Türkiye nin Ekonomik Coğrafyası

LiberalleĢme ve Türkiye nin Ekonomik Coğrafyası LiberalleĢme ve Türiye nin Eonomi Coğrafyası Ebru Arıcıoğlu Niğde Üniversitesi, Ġ.Ġ.B.F., Ġtisat Bölümü, Niğde ebruaricioglu@gmail.com ġeip Yazgan Ağrı Ġbrahim Çeçen Üniversitesi, Ġ.Ġ.B.F., Ġtisat Bölümü,

Detaylı

Matris Unutma Faktörü İle Uyarlanmış Kalman Filtresinin Başarım Değerlendirmesi

Matris Unutma Faktörü İle Uyarlanmış Kalman Filtresinin Başarım Değerlendirmesi Fırat Üniv. Fen Bilimleri Dergisi Fırat Unv. Journal of Science 25(), 7-76, 23 25(), 7-76, 23 Matris Unutma Fatörü İle Uyarlanmış Kalman Filtresinin Başarım Değerlendirmesi Özet Cener BİÇER * Esin KÖKSAL

Detaylı

Kalite Fonksiyon Yayılımı Quality Function Deployment. Ar. Gör. Serdar Kılınç 14.02.2008

Kalite Fonksiyon Yayılımı Quality Function Deployment. Ar. Gör. Serdar Kılınç 14.02.2008 Kalite Fonsiyon Yayılımı Quality Function Deployment Ar. Gör. Serdar Kılınç 14.02.2008 Ürün/Hizmet Tasarımı ve Müşteri Belentileri Reabet gücünü sağlamada riti başarı fatörü müşteri belentilerini tam olara

Detaylı

TÜRKİYE DE 1980 SONRASI KAMU HARCAMALARI, VERGİ GELİRLERİ ve EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE 1980 SONRASI KAMU HARCAMALARI, VERGİ GELİRLERİ ve EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ Pamuale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Pamuale University Journal of Social Sciences Institute ISSN1308-2922 EISSN2147-6985 Article Info/Maale Bilgisi Received/Geliş: 09.08.2017 Acceted/Kabul:

Detaylı

EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3-2 Yıl: 2010 199-206

EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3-2 Yıl: 2010 199-206 99 EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3- Yıl: 99-6 İKİNCİ MERTEBEDEN BİR DİFERENSİYEL DENKLEM SINIFI İÇİN BAŞLANGIÇ DEĞER PROBLEMİNİN DİFERENSİYEL DÖNÜŞÜM YÖNTEMİ İLE TAM ÇÖZÜMLERİ THE

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ Abdulkadir KAYA Ünal GÜLHAN Bener GÜNGÖR Öz Bu çalışmada, finansal piyasalardaki gelişmelerin ekonomik büyümeye katkıda bulunduğunu iddia eden

Detaylı

VII. BÖLÜM İÇME SUYU ŞEBEKELERİ

VII. BÖLÜM İÇME SUYU ŞEBEKELERİ VII. BÖÜM İÇME SUYU ŞEBEKEERİ İsale hattı ile haznelere getirilen suları sarfiyat yerlerine dağıtan oru sistemine içme suyu şeeesi adı verilir. İçme suyu şeeesi her inada yeteri adar asınçlı suyu ulunduraca

Detaylı

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Güz 2013, Cilt:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:65-77 TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahabettin GÜNEŞ * AN ANALYSIS ON THE EXCHANGE

Detaylı

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12)

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) ENFLASYON VE ARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) Taha Bahadır SARAÇ Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, Niğde E-posta:

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( )

REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( ) REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1997-2015) Yasemin YURTOĞLU Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Bölümü Doktora Öğrencisi yaseminyurtoglu@hotmail.com

Detaylı

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ P A M U K K A L E Ü N İ V E R S İ T E S İ M Ü H E N D İ S L İ K F A K Ü L T E S İ P A M U K K A L E U N I V E R S I T Y E N G I N E E R I N G C O L L E G E M Ü H E N D İ S L İ K B İ L İ M L E R İ D E R

Detaylı

BİR FONKSİYONUN FOURİER SERİSİNE AÇILIMI:

BİR FONKSİYONUN FOURİER SERİSİNE AÇILIMI: FOURIER SERİERİ GİRİŞ Elastisite probleminin çözümünde en büyü zorlu sınır şartlarının sağlatılmasındadır. Bu zorluğu gidermenin yollarından biride sınır yülerini Fourier serilerine açmatır. Fourier serilerinin

Detaylı

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ PAMUKKALE ÜNÝVERSÝTESÝ MÜHENDÝSLÝK YIL FAKÜLTESÝ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING CÝLT COLLEGE MÜHENDÝSLÝK BÝLÝMLERÝ SAYI DERGÝSÝ JOURNAL OF ENGINEERING SAYFA SCIENCES : 1995 : 1 : 2-3 : 95-103 ANKARA

Detaylı

DÖVİZ KURU İLE BORSA İSTANBUL 100 VE SEKTÖR ENDEKSLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN AMPİRİK ANALİZİ

DÖVİZ KURU İLE BORSA İSTANBUL 100 VE SEKTÖR ENDEKSLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN AMPİRİK ANALİZİ DÖVİZ KURU İLE BORSA İSTANBUL 100 VE SEKTÖR ENDEKSLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN AMPİRİK ANALİZİ EMPIRICAL ANALYSIS OF THE REALATIONSHIP BETWEEN EX- CHANGE RATE AND ISTANBUL STOCK EXCHANGE 100 AND SECTOR INDEXES

Detaylı

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Arzu ÖZMERDİVANLI Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, Muhasebe ve Vergi Bölümü Özet: Hisse

Detaylı

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI VE EKONOMİK BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EXCHANGE RATE VOLATILITY AND ECONOMIC GROWTH: THE CASE OF TURKEY

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI VE EKONOMİK BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EXCHANGE RATE VOLATILITY AND ECONOMIC GROWTH: THE CASE OF TURKEY DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI VE EKONOMİK BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EXCHANGE RATE VOLATILITY AND ECONOMIC GROWTH: THE CASE OF TURKEY Yrd.Doç.Dr. Hidayet ÜNLÜ Süleyman Demirel Üniversitesi İtisat Bölümü hidayetunlu@sdu.edu.tr

Detaylı

Türkiye de Reel Döviz Kuru, Tarımsal İhracat ve Tarımsal İthalat Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Reel Döviz Kuru, Tarımsal İhracat ve Tarımsal İthalat Arasındaki Nedensellik İlişkisi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ www.dergipark.gov.tr/turkjans Türkiye de Reel Döviz Kuru, Tarımsal İhracat ve Tarımsal İthalat Arasındaki Nedensellik İlişkisi Ergün ŞİMŞEK Amasya Üniversitesi Amasya

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASASI VE REEL EKONOMİK FAALİYETLER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI

HİSSE SENEDİ PİYASASI VE REEL EKONOMİK FAALİYETLER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.333-348. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2011,

Detaylı

TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ. Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET

TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ. Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET Bu çalışmada 1962-1992 yılları arasında Türk İmalat Sanayiinde

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği

Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği SESSION 3A: Küresel Kriz ve Finans 183 Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği Bekir Elmas, Atatürk Üniversitesi Ömer Esen, Atatürk Üniversitesi

Detaylı

Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Yıl:2012 Cilt:27-2 GÜNEŞ TOPLAÇLARI VE HAVUZDAN OLUŞAN ENTEGRE BİR SİSTEMİN PERFORMANSININ İNCELENMESİ *

Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Yıl:2012 Cilt:27-2 GÜNEŞ TOPLAÇLARI VE HAVUZDAN OLUŞAN ENTEGRE BİR SİSTEMİN PERFORMANSININ İNCELENMESİ * GÜNEŞ TOPLAÇLARI VE HAVUZDAN OLUŞAN ENTEGRE BİR SİSTEMİN PERFORMANSININ İNCELENMESİ * Investigation of The Performance of The Integrated Solar Collector and Pond System İsmail BOZKURT Fizi Anabilim Dalı

Detaylı

Türkiye de piyasa göstergelerinden para politikası beklentilerinin ölçülmesi *

Türkiye de piyasa göstergelerinden para politikası beklentilerinin ölçülmesi * . İtisat İşletme ve Finans 25 (295) 2010 : 21-45 www.iif.com.tr doi: 10.3848/iif.2010.295.2849 Türiye de piyasa göstergelerinden para politiası belentilerinin ölçülmesi * Harun Alp **, Haan Kara, Gürsu

Detaylı

BAKANLAR KURULU SUNUMU

BAKANLAR KURULU SUNUMU BAKANLAR KURULU SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 12 Aralık 2016 Ankara Sunum Planı Küresel Gelişmeler İktisadi Faaliyet Dış Denge Parasal ve Finansal Koşullar Enflasyon 2 Genel Değerlendirme Yılın üçüncü

Detaylı

FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ

FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ ESRA BOSTANCIOĞLU 1, EMEL DÜZGÜN BİRER 2 ÖZET Bir binanın fonsiyon ve performansının değerlendirilmesinde; diğerlerinin yanında maliyet önemli bir parametredir.

Detaylı

ile plakalarda biriken yük Q arasındaki ilişkiyi bulmak, bu ilişkiyi kullanarak boşluğun elektrik geçirgenlik sabiti ε

ile plakalarda biriken yük Q arasındaki ilişkiyi bulmak, bu ilişkiyi kullanarak boşluğun elektrik geçirgenlik sabiti ε Farlı Malzemelerin Dieletri Sabiti maç Bu deneyde, ondansatörün plaalarına uygulanan gerilim U ile plaalarda birien yü Q arasındai ilişiyi bulma, bu ilişiyi ullanara luğun eletri geçirgenli sabiti ı belirleme,

Detaylı

TESİSLERDE MEYDANA GELEN PARALEL REZONANS OLAYININ BİLGİSAYAR DESTEKLİ ANALİZİ

TESİSLERDE MEYDANA GELEN PARALEL REZONANS OLAYININ BİLGİSAYAR DESTEKLİ ANALİZİ TESİSLERDE MEYDANA GELEN PARALEL REZONANS OLAYNN BİLGİSAYAR DESTEKLİ ANALİZİ Cen GEZEGİN Muammer ÖZDEMİR Eletri Eletroni Mühendisliği Bölümü Mühendisli Faültesi Ondouz Mayıs Üniversitesi, 559, Samsun e-posta:

Detaylı

DÖVİZ KURUNDAN FİYATLARA GEÇİŞ ETKİSİNİN GRANGER NEDENSELLİK TESTİ İLE İNCELENMESİ TÜRKİYE ÖRNEĞİ

DÖVİZ KURUNDAN FİYATLARA GEÇİŞ ETKİSİNİN GRANGER NEDENSELLİK TESTİ İLE İNCELENMESİ TÜRKİYE ÖRNEĞİ DÖVİZ KURUNDAN FİYATLARA GEÇİŞ ETKİSİNİN GRANGER NEDENSELLİK TESTİ İLE İNCELENMESİ TÜRKİYE ÖRNEĞİ Öğr. Gör. Emrah TÜRK * & Ögr. Gör. Ahmet Turan ÇETİNKAYA ** Öz Ticari engellerin ortadan kalktığı, yeni

Detaylı

Eğitim / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı

Eğitim / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı Eğitim / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı 1. Proje Kapsamında Eğitim Talep Edilmiş ise, Eğitimin İçeriği Hakkında bilgi veriniz. Ekonometri alanı iktisat teorisi, işletme, matematik ve istatistiğin birleşmesiyle

Detaylı

PI KONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ

PI KONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ PI ONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ ONTROLÖR İLE TASARIM ontrolör Taarım riterleri Taarım riterleri genellile itemine yapmaı geretiğini belirtme ve naıl yaptığını değerlendirme için ullanılır. Bu riterler her bir

Detaylı

Türk Milleti bir ölür, bin dirilir

Türk Milleti bir ölür, bin dirilir Ne x t Le v e l A a d e mi Kaymaaml ı Sı navı nahazı r l ı Tür çeaçı Uçl usor u Banası Tür i ye de Bi ri l Necat i beycd.50.yı li şhanı Apt.no: 19/ 5 Çanaya/ ANKARA 03124189999 Sevgili Kaymaam Adayları,

Detaylı

ÖABT LİSE MATEMATİK KPSS 2016 ANALİZ DİFERANSİYEL DENKLEMLER. Eğitimde

ÖABT LİSE MATEMATİK KPSS 2016 ANALİZ DİFERANSİYEL DENKLEMLER. Eğitimde ÖABT LİSE KPSS 2016 Pegem Aademi Sınav Komisyonu; 2015 KPSS ye Pegem Yayınları ile hazırlanan adayların, 40'ın üzerinde soruyu olaylıla çözebildiğini açıladı. MATEMATİK ANALİZ DİFERANSİYEL DENKLEMLER Eğitimde

Detaylı

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Hakan Berument Bilkent Üniversitesi Ankara Tel: + 312 266 2529 Faks: + 312 266 5140 e-posta: berument@bilkent.edu.tr Mart 2002 1. Giri: 1995 Meksika

Detaylı

BURSA İLİNDEKİ BİR KONUTUN ISITILMASINDA KLİMA SİSTEMLERİNİN KULLANILMASININ İNCELENMESİ

BURSA İLİNDEKİ BİR KONUTUN ISITILMASINDA KLİMA SİSTEMLERİNİN KULLANILMASININ İNCELENMESİ TESKON 2017 / BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI SEMPOZYUMU Bu bir MMO yayınıdır MMO bu yayındai ifadelerden, fiirlerden, toplantıda çıan sonuçlardan, teni bilgi ve basım hatalarından sorumlu değildir. BURSA

Detaylı

Aşınmadan aynalanan hasar, gelişmiş ülelerde gayri safi milli hasılanın % 1-4 ü arasında maliyete sebep olmata ve bu maliyetin % 36 sını abrasiv aşınm

Aşınmadan aynalanan hasar, gelişmiş ülelerde gayri safi milli hasılanın % 1-4 ü arasında maliyete sebep olmata ve bu maliyetin % 36 sını abrasiv aşınm TİMAK-Tasarım İmalat Analiz Kongresi 6-8 Nisan 006 - BALIKESİR RSM TEKNİĞİ UYGULANARAK DERLİN MALZEMESİNİN OPTİMUM AŞINMA DEĞERİNİN TAHMİN EDİLMESİ Aysun SAĞBAŞ 1, F.Bülent YILMAZ ve Fatih ALTINIŞIK 3

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY Yrd. Doç.Dr. Abdulkadir KAYA Erzurum Teknik Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü

Detaylı

A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/2007. 1. X rasgele değişkeninin olasılık fonksiyonu. 4. X sürekli raslantı değişkeninin birikimli dağılım fonksiyonu,

A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/2007. 1. X rasgele değişkeninin olasılık fonksiyonu. 4. X sürekli raslantı değişkeninin birikimli dağılım fonksiyonu, . X rasgele değişeninin olasılı fonsiyonu f( x) = c(x + 5), x =,, 0, diğer hâllerde olduğuna göre, c nin değeri açtır? A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/007. X süreli raslantı değişeninin biriimli dağılım fonsiyonu,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE PETROL FİYATLARI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ: AMPİRİK ANALİZ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE PETROL FİYATLARI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ: AMPİRİK ANALİZ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE PETROL FİYATLARI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ: AMPİRİK ANALİZ Sultan KOÇAK Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü / TÜRKİYE, E-mail: sultankocak072010@hotmail.com Feyza

Detaylı

DÖVİZ KURU VE ENFLASYONUN BİST BANKA ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

DÖVİZ KURU VE ENFLASYONUN BİST BANKA ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 2016 Cilt: 5 Sayı: 3 MANAS Journal of Social Studies 2016 Vol.: 5 No: 3 DÖVİZ KURU VE ENFLASYONUN BİST BANKA ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Doç. Dr. Selçuk KENDİRLİ Hitit Üniversitesi,

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ

GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı 3, 407-414 TEKNOLOJİ GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ ÖZET Himet DOĞAN Mustafa AKTAŞ Tayfun MENLİK

Detaylı

Eğitim ve Bilim. Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41. Türkiye deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinlik Çözümlemesi. Anahtar Kelimeler.

Eğitim ve Bilim. Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41. Türkiye deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinlik Çözümlemesi. Anahtar Kelimeler. Eğitim ve Bilim Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41 Türiye dei Vaıf Üniversitelerinin Etinli Çözümlemesi Gamze Özel Kadılar 1 Öz Oran analizi ve parametri yöntemlerin eğitim urumlarını ıyaslaren yetersiz alması

Detaylı

Çoklu Unutma Faktörleri ile Uyarlı Kalman Filtresi İçin İyileştirme

Çoklu Unutma Faktörleri ile Uyarlı Kalman Filtresi İçin İyileştirme Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt 33, Sayı, 7 Erciyes University Journal of Natural and Applied Sciences Volume 33, Issue, 7 Çolu Unutma Fatörleri ile Uyarlı Kalman Filtresi İçin

Detaylı

Türkiye Ekonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Birikimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli *

Türkiye Ekonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Birikimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli * Eonomi-te Volume / Cilt: 1 No: 2 May / Mayıs 2012, 21-60 Türiye Eonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Biriimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli * Erinç eldan ** Özet Bu çalışmanın amacı Türiye

Detaylı

ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ

ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ 7. Kıyı Mühendisliği Sempozyumu - 45 - ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ Mustafa DOĞAN 1, H. Kerem CIĞIZOĞLU 2, D. Uğur ŞANLI 3, Aslı ÜLKE 4 1 Araş. Gör. İnş. Y. Müh.,

Detaylı

VİNÇTE ÇELİK KONSTRÜKSİYON

VİNÇTE ÇELİK KONSTRÜKSİYON 01 Mayıs VİNÇTE ÇELİK KONSTRÜKSİYON KİRİŞTE BURUŞMA 1-03 Güven KUTAY Semboller ve Kaynalar için "1_00_CeliKonstrusiyonaGiris.doc" a baınız. Koordinat esenleri "GENEL GİRİŞ" de belirtildiği gibi DIN 18800

Detaylı

0, , ,303 7,8057 2, , ,265 7,7504 0, ,305 7,7504 0, ,291 7,7504 1,

0, , ,303 7,8057 2, , ,265 7,7504 0, ,305 7,7504 0, ,291 7,7504 1, olur. Çeşitli malzemelerin E, G ve υ değerleri Cetvel 1.1 de verilmiştir. Malzemelerde ortalama bir değer G = 0,384 E ve υ = 0,3 olara abul edilir. b. Elastili sınırı E : Malzemenin elasti özelliğinin

Detaylı

LOGRANK TESTİ İÇİN GÜÇ ANALİZİ VE ÖRNEK GENİŞLİĞİNİN HESAPLANMASI ÖZET

LOGRANK TESTİ İÇİN GÜÇ ANALİZİ VE ÖRNEK GENİŞLİĞİNİN HESAPLANMASI ÖZET IAAOJ, Scientific Science, 05, 3(), 9-8 LOGRANK TESTİ İÇİN GÜÇ ANALİZİ VE ÖRNEK GENİŞLİĞİNİN HESAPLANMASI Nesrin ALKAN, Yüsel TERZİ, B. Barış ALKAN Sinop Üniversitesi, Fen Edebiyat Faültesi, İstatisti

Detaylı

OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE VENTILATION NETWORKS)

OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE VENTILATION NETWORKS) ÖZET/ABSTRACT DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 2 Sayı: 2 sh. 49-54 Mayıs 2000 OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE

Detaylı

TÜRKİYE DE YAŞAM BEKLENTİSİ EĞİTİM SÜRESİ İLİŞKİSİ: MVAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfettin Erdoğan 1

TÜRKİYE DE YAŞAM BEKLENTİSİ EĞİTİM SÜRESİ İLİŞKİSİ: MVAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfettin Erdoğan 1 The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Managemen 008, Volume III Fall TÜRKİYE DE YŞM EKLENTİSİ EĞİTİM SÜRESİ İLİŞKİSİ: MVR MODELİ İLE İR NLİZ Seyfein Erdoğan ÖZET Hilal ozur Eğiim harcamaları, beşeri

Detaylı

Dinamik Sistem Karakterizasyonunda Averajlamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etkisi

Dinamik Sistem Karakterizasyonunda Averajlamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etkisi Uluslararası Katılımlı 7. Maina eorisi Sempozyumu, Izmir, 4-7 Haziran 205 Dinami Sistem Karaterizasyonunda Averalamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etisi Ç. Koşun * S. Özdemir İzmir Institute of echnology İzmir

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI Hamdi DEMİREL (a), Halil SAVURAN (b), Murat KARAKAYA (c) (a) Mühendisli Faültesi, Yazılım Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU

BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı SERPİL TÜRKYILMAZ Ünvanı Yardımcı Doçent Doktor Birimi SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Doğum Yeri ESKİŞEHİR E-Posta serpil.turkyilmaz@bilecik.edu.tr

Detaylı

SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (2009-II) ÜÇ BOYUTLU LORENTZ UZAYI MANNHEİM EĞRİ ÇİFTİ ÜZERİNE A. ZEYNEP AZAK

SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (2009-II) ÜÇ BOYUTLU LORENTZ UZAYI MANNHEİM EĞRİ ÇİFTİ ÜZERİNE A. ZEYNEP AZAK SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (009-II) ÜÇ BOYUTLU LORENTZ UZAYI L DE TIMELIKE MANNHEİM EĞRİ ÇİFTİ ÜZERİNE A. ZEYNEP AZAK Saarya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Faültesi Matemati Bölümü, 5487, SAKARYA apirdal@saarya.edu.tr

Detaylı

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2009, C.14, S.3 s.289-299. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2009,

Detaylı