TÜRKİYE YATIRIM DANIŞMA KONSEYİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE YATIRIM DANIŞMA KONSEYİ"

Transkript

1

2 TÜRKİYE YATIRIM DANIŞMA KONSEYİ TÜRKİYE YATIRIM DANIŞMA İLERLEME KONSEYİ TÜRKİYE YATIRIM DANIŞMA RAPORU İLERLEME RAPORU 2013KONSEYİ 2013 İLERLEME RAPORU 2013

3 İÇİNDEKİLER TABLOLAR... 3 GRAFİKLER... 4 HARİTALAR... 4 RESİMLER... 4 KISALTMALAR... 5 ÖNSÖZ... 7 GİRİŞ... 9 YÖNETİCİ ÖZETİ I. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER I.A. BÜYÜME I.B. İSTİHDAM I.C. PARA POLİTİKASI, ENFLASYON ve DÖVİZ KURU GELİŞMELERİ I.D. DIŞ TİCARET I.E. ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR I.F. KAMU HARCAMALARININ YENİDEN YAPILANDIRILMASI ve MALİ KONSOLİDASYON I.G. MALİ PİYASALAR II. İŞGÜCÜ PİYASASI ve EĞİTİM SİSTEMİNİN ETKİNLEŞTİRİLMESİ II.A. İŞGÜCÜ PİYASASI II.B. EĞİTİM SİSTEMİ III. YASAL ÇERÇEVENİN ve YARGI SİSTEMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ III. A YARGI SİSTEMİNİN HIZININ, ETKİNLİĞİNİN ve TUTARLILIĞININ ARTIRILMASI IV. ENERJİ IV.A. ELEKTRİK PİYASASI IV.B. DOĞAL GAZ PİYASASI IV.C. PETROL PİYASASI IV.D. LPG PİYASASI IV.E. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARININ KULLANIMININ ARTIRILMASI V. FİZİKİ ALTYAPI V.A. ULAŞIM SEKTÖRÜNDE ALTYAPININ GELİŞTİRİLMESİ V.B. ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNDE ALTYAPININ GELİŞTİRİLMESİ VI. YENİLİK VI.A. ÖZEL SEKTÖR AR-GE YATIRIMLARININ ARTIRILMASI VI.B. AR-GE DESTEKLERİ VI.C. ÜNİVERSİTE-SANAYİ DİYALOĞUNUN GELİŞTİRİLMESİ ve AR-GE ALTYAPISININ İYİLEŞTİRİLMESİ VI.D. FİKRİ ve SINAİ MÜLKİYET HAKLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ VII. YATIRIM ARAZİSİNE ERİŞİM VIII. İŞ ORTAMININ İYİLEŞTİRİLMESİNE YÖNELİK DİĞER ÖNERİLER VIII.A. GÜMRÜK SÜREÇLERİNİN ETKİNLİĞİNİN ve HIZININ ARTIRILMASI

4 VIII.B. VERGİ SİSTEMİNİN ETKİNLİĞİNİN ve ÖNGÖRÜLEBİLİRLİĞİNİN ARTIRILMASI VIII.C. ÇALIŞMA İZİNLERİ ve DİĞER İZİN SÜREÇLERİNİN SADELEŞTİRİLMESİ IX. TÜRKİYE-BÖLGESEL YÖNETİM MERKEZİ IX.A. İSTANBUL ULUSLARARASI FİNANS MERKEZİ (İFM) PROJESİ IX.B. SERMAYE PİYASASI KANUNU SONUÇ TABLOLAR Tablo 1: Sektörlerin GSYH İçindeki Payları Tablo 2: Temel İşgücü Göstergeleri Tablo 3: TCMB Tarafından Alım-Satımı Yapılan Döviz Tutarları Tablo 4: Yıllara Göre Dış Ticaret Tablo 5: İhracatın Ülke Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 6: Cari İşlemler Dengesi Tablo 7: Kamu Borç Stoku Tablo 8: Dönemi AB Tanımlı Genel Yönetim Brüt Borç Stoku Tahminleri Tablo 9: 2012 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Tahminleri ve Gerçekleşmeleri Tablo 10: Merkezi Yönetim Bütçesi Tahminleri Tablo 11: Türk Bankacılık Sektörünün Temel Göstergeleri Tablo 12: Mahkemelerin Dağılımı Tablo 13: Doğal Gaz Piyasasında Verilen Lisansların Dağılımı Tablo 14: Doğal Gaz Depolama Tesisleri Tablo 15: Petrol Piyasasındaki Lisansların Dağılımı Tablo 16: LPG Piyasası- Lisans Dağılımı Tablo 17: Yıllara Göre Bölünmüş Yol Yapım Uzunlukları Tablo 18: YİD Modeli ile Hedef 2023 Programında Gerçekleştirilmesi Planlanan Projeler Tablo 19: Sivil Trafiğe Açık Havalimanı Sayısı ( ) Tablo 20: Havayolu Yolcu Trafiği ( ) Tablo 21: Hava Taşıma İşletmelerinin Dağılımı Tablo 22: Havayolu İşletmeleri Koltuk-Kargo Kapasiteleri Tablo 23: İnternet Abone Sayıları Tablo 24: Çeşitli Kanunlar Kapsamında Yararlanılan Ar-Ge İndirimi ve Mükellef Sayıları Tablo 25: TÜBİTAK -TEYDEB Destek Programları İstatistikleri Tablo 26: TTGV Ar-Ge Destekleri Tablo 27: AB 7. ÇP de Türk Ortakların Aldıkları Fon Miktarları Tablo 28: San-Tez Programı Tablo 29: Teknogirişim Sermayesi Desteği Tablo 30: KOSGEB Tarafından Verilen Ar-Ge ve Yenilik Destekleri Tablo 31: İrtifak Hakkı Tesisi Tablo 32: Elektronik Veri Değişim Sistemi İstatistikleri Tablo 33: Elektronik Ortamda Onaylanan Beyanname Oranı Tablo 34: İhracat Gümrük İşlem Süreleri Tablo 35: İthalat Gümrük İşlem Süreleri Tablo 36: Sarı ve Mavi Hatta Yer Alan Beyanname Oranları Tablo 37: TAREKS Sayısal Veriler

5 Tablo 38: Onaylanmış Kişi Statü Belgesi Tablo 39: Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Tablo 40: Çalışma İzin Sayıları Tablo 41: Yeni İzinle Kurulan Bölgesel Yönetim Merkezi Statüsündeki İrtibat Büroları Tablo 42: İstanbul Finans Merkezi Strateji Eylem Planı- Tamamlanan Eylemler GRAFİKLER Grafik 1: Para Politikası Araçlarının Seyri Grafik 2: Yabancı Para (YP) Zorunlu Karşılık Oranları Grafik 3: Türk Lirası Zorunlu Karşılık Oranları Grafik 4: Yıllık TÜFE Enflasyon Oranı Grafik 5: TL Ve Gelişmekte Olan Ülke Para Birimlerinin ABD Doları Karşısında Değeri ( =1) Grafik 6: Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Grafik 7: Elektronik Haberleşme Sektörü- Net Satış Gelirleri Grafik 8: Sabit ve Mobil Telekomünikasyon Sektöründe Yatırım Grafik 9: Elektronik Haberleşme Sektörü- Trafik Miktarı Grafik 10: Elektronik Haberleşme Sektörü- Trafik Dağılımı Grafik 11: Hızlara Göre Sabit Geniş Bant Abonelerinin Dağılımı Grafik 12: Ar-Ge Harcamalarının GSYH ye Oranı Grafik 13 : Ar-Ge Harcamaları Oranı- Sektörel Dağılım Grafik 14: TZE Ar-Ge Personeli ve Araştırmacı Sayısı Grafik 15: Patent Başvuruları HARİTALAR Harita 1: TCDD Yüksek Hızlı Tren Hatları Harita 2: Lojistik Merkezler RESİMLER Resim 1: TCDD Kullanımındaki Trenlerden Bazıları Resim 2: Marmaray Projesi Resim 3: Hizmete Açılan Bazı Lojistik Merkezler

6 KISALTMALAR AB AB-IPA-4 AEO AİP Ar-Ge BDDK BİST BOTAŞ BTK CNG ÇP DGÖ DHMİ EFTA EPDK EPİAŞ EVD GAP GİTES GSYH HSYK İFM IMF IPA İŞKUR ITGEP ITGI KDV KGM KKTC KOBİ KOSGEB LNG LPG MEB MESGEP METALS METEK Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı - İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Yetkilendirilmiş Yükümlü Uygulaması Aktif İşgücü Programları Araştırma ve Geliştirme Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Borsa İstanbul Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Sıkıştırılmış Doğal Gaz AB 7. Çerçeve Programı Dünya Gümrük Örgütü Devlet Hava Meydanları İşletmesi Avrupa Serbest Ticaret Birliği Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Enerji Piyasaları Anonim Şirketi Elektronik Veri Değişimi Güneydoğu Anadolu Projesi Girdi Tedarik Stratejisi Gayri Safi Yurt İçi Hasıla Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu İstanbul Finans Merkezi Uluslararası Para Fonu Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı Türkiye İş Kurumu Irak-Türkiye Doğal Gaz İhraç Projesi Türkiye-Yunanistan-İtalya Doğal Gaz Projesi Katma Değer Vergisi Karayolları Genel Müdürlüğü Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Sıvı Doğal Gaz Sıvılaştırılmış Petrol Gazı Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi Denizcilik Eğitim Öğretimi ve Bağlantılı Öneriler Projesi Mesleki ve Teknik Eğitimin Kalitesinin Geliştirilmesi Projesi 5

7 NCTS OECD OSB ROM San-Tez SEGBİS STA TANAP TAREKS TBMM TCDD TCMB TEDAŞ TEYDEB TL TPAO TPE TTGV TTO TÜBİTAK TÜFE TÜİK TÜPRAŞ TYDTA TZE UDY UMEM UNCTAD UNDP-GEF UYAP WEST WIPO YDK YHT YİD YOİKK YP Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemi İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı Organize Sanayi Bölgesi Rezerv Opsiyonu Mekanizması Sanayi Tezleri Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi Serbest Ticaret Anlaşmaları Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Türkiye Büyük Millet Meclisi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı Türk Lirası Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Türk Patent Enstitüsü Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Teknoloji Transfer Ofisi Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Tüketici Fiyatları Endeksi Türkiye İstatistik Kurumu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı Tam Zamanlı Eşdeğer Uluslararası Doğrudan Yatırım Uzmanlaşmış Meslek Edindirme Merkezleri Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı Binalarda Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi Ulusal Yargı Ağı Projesi Otelcilik ve Turizm İşletmelerinde Uygulamalı Eğitim Projesi Dünya Fikri Mülkiyet Hakları Kuruluşu Türkiye Yatırım Danışma Konseyi Yüksek Hızlı Tren Yap-İşlet-Devret Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu Yabancı Para 6

8 ÖNSÖZ Başkanlığı Başbakan Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından yapılan Türkiye Yatırım Danışma Konseyi tarafından bir önceki toplantıda ortaya konan tavsiye kararlarına ilişkin gelişmeleri içeren Türkiye Yatırım Danışma Konseyi İlerleme Raporu nun yedincisini sunmaktan büyük onur duymaktayım. İlgili kurum ve kuruluşların sağladığı bilgiler doğrultusunda hazırlanan bu rapor, yatırımcı dostu bir yaklaşımla sürdürülen çalışmaların takibinde ve bu çalışmalara yön verilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Yatırım ortamının iyileştirilmesi çalışmalarına uluslararası bir bakış açısı kazandırmak amacıyla 2004 yılında oluşturulan Yatırım Danışma Konseyinin 11 Mayıs 2012 tarihinde gerçekleştirilen yedinci toplantısında, konsey üyeleri küresel ekonomideki dalgalanmalara rağmen Türkiye nin rekabetçi konumunu korumak için attığı adımları takdirle karşıladıklarını ifade etmişlerdir. Nitekim Türkiye, küresel ekonomide yaşanan olumsuzluklara rağmen güçlü iç pazarı ve genç nüfusu ile uygulamakta olduğu özel sektör odaklı politikalar sonucunda, yılları arasında büyümesini ortalama %5,1 oranında gerçekleştirerek istikrarlı bir yapısını korumuştur yılında gerçekleştirilen 152,5 milyar ABD Doları tutarındaki ihracatı ile Türkiye, dış ticaret hacmini 2012 yılı sonu itibarıyla 389 milyar ABD Doları seviyesine taşımıştır. Dünya ticaretinden aldığı payı artıran Türkiye, 2012 yılındaki performansı ile Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmıştır. Bu ihracat artışında hem pazar hem de ürün çeşitlendirilmesi önemli rol oynamıştır yılı sonuna kadar Türkiye ye gelen toplam uluslararası doğrudan yatırım tutarı yaklaşık 15 milyar ABD Doları düzeyindeyken, bu rakam 2013 yılı Temmuz ayı sonu itibarıyla yaklaşık 130 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Diğer bir ifadeyle; Türkiye, geçmiş 80 yılda ülkemize gelen yatırımların yaklaşık sekiz buçuk katını son on yılda çekmeyi başarmıştır. Öte yandan, Cumhuriyetimizin 100. yılını kutlayacağımız 2023 yılında, daha büyük, daha güçlü bir Türkiye hedeflemekteyiz. Türkiye nin 2023 yılında dünyanın en büyük 10 ekonomisi içerisinde yer almasını, 500 milyar ABD Doları mal ve 150 milyar ABD Doları hizmet ihracatına erişmeyi planlamaktayız. Bu kapsamda, 2023 yılı hedeflerine ulaşılabilmesi ve iş ortamının daha rekabetçi bir yapıya kavuşturulabilmesi amacıyla çalışmalarımıza kesintisiz bir şekilde ve kararlılıkla devam etmekteyiz. 7

9 Özellikle son yıllarda yatırım ortamının iyileştirilmesi alanında Türkiye nin sergilediği başarılı performansta, 2012 yılında yenilenen yapısı ile daha somut ve sonuç odaklı bir yapıya kavuşan Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) platformunun çalışmalarının katkısı büyüktür. YOİKK platformu küresel ölçekte kamu-özel sektör diyaloğunun başarılı örnekleri arasında yer almaktadır. Diğer taraftan, tüm yatırımcılara Cumhuriyet tarihimizin en avantajlı yatırım teşvik unsurlarını sunan Yeni Teşvik Sistemi, bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı amaçlamaktadır. Yeni Teşvik Sisteminin uygulamada olduğu 20 Haziran Haziran 2013 tarihleri arasında düzenlenen yatırım teşvik belge sayısı %22, öngörülen sabit yatırım tutarı %62i öngörülen istihdam ise %59 oranında artmıştır. Tüm bu çalışmalar neticesinde, Türkiye deki ekonomik gelişmeleri yakından takip eden uluslararası yatırımcılar da Türkiye nin küresel ekonomide ve küresel ticarette belirleyici bir rol oynadığının bilincinde olarak yatırım kararlarını vermektedirler. Uluslararası şirketler, Türkiye yi artık sadece yatırım yapılacak ülke olarak değil, coğrafi konumu,, nitelikli insan kaynağı ve sahip olduğu gelişmiş altyapısı gibi avantajları dolayısıyla bölgesel bir yönetim merkezi olarak da değerlendirmektedirler. Türkiye dinamik ekonomik yapısı, iş fırsatları ve özellikle de genç ve teknolojiye yatkın nüfusu ile bu anlamda büyük bir potansiyele sahip olduğunu kanıtlamıştır. Bu raporda da belirtildiği üzere Türkiye Yatırım Danışma Konseyi nin 2012 yılında yapılan toplantısından bu yana, konsey üyelerinin tavsiyelerde bulundukları hususlarda da önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Söz konusu ilerlemelerle ilgili detaylı bilgiler içeren bu kapsamlı raporu, konsey üyeleri ve kamuoyu ile paylaşmaktan büyük memnuniyet duymaktayım. Zafer ÇAĞLAYAN Ekonomi Bakanı 8

10 GİRİŞ Ülkemizde yatırım ortamının iyileştirilmesi çalışmaları kapsamında, Türkiye'nin uluslararası alanda yatırım yeri olarak imajının güçlendirilmesi ve yatırım ortamının iyileştirilmesi çalışmalarına uluslararası bir bakış açısı kazandırılması amacıyla oluşturulan Türkiye Yatırım Danışma Konseyi nin (YDK) yedinci toplantısı, Başbakan Sn. Recep Tayyip Erdoğan ın başkanlığında 11 Mayıs 2012 tarihinde İstanbul da gerçekleştirilmiştir. Söz konusu toplantıda, dünyanın önde gelen şirketleri ile Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankasının üst düzey yöneticileri, Türk özel sektörünü temsil eden dört sivil toplum kuruluşunun başkanları, yatırım ortamıyla ilgili görev ve sorumluluğu olan kabine üyeleri ile ilgili bürokratlar bir araya gelmiş ve bir önceki yapılan toplantıdan bu yana sağlanan gelişmeleri değerlendirmişlerdir. Toplantı sonrasında kamuoyuyla da paylaşılan sonuç bildirisinde Konsey üyeleri, Türkiye nin yatırım yeri olarak cazibesini artıracak önlemler konusundaki önerilerini, dokuz ana başlık altında toplamışlardır: Temel Ekonomik Göstergeler İşgücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi Enerji Fiziki Altyapı Yenilik Yatırım Arazisine Erişim İş Ortamının İyileştirilmesine Yönelik Diğer Öneriler Türkiye-Bölgesel Yönetim Merkezi Konsey tavsiye kararlarında vurgulanan hususlar, yatırım ortamı ile ilgili görev ve sorumluluğu bulunan kamu kurum ve kuruluşların gündemlerinde her zaman olduğu gibi öncelikli olarak yer almakta olup, YOİKK Teknik Komite Eylem Planlarının oluşturulması sürecinde de dikkate alınmaktadır. Bir önceki yıl yapılan toplantıdan bu yana ülkemiz yatırım ortamına ilişkin hususlarda Konsey kararları doğrultusunda sağlanan gelişmeler hakkında yaklaşık 50 kurum ve kuruluştan derlenen bilgilerle oluşturulan 2013 yılı Yatırım Danışma Konseyi İlerleme Raporu, Konsey üyelerinin ve kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. 9

11 YÖNETİCİ ÖZETİ I. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER 2012 yılında ise %2,2 büyüyen Türkiye ekonomisi, 2013 yılının ilk çeyreğinde %2.9, ikinci çeyreğinde %4.4 oranında büyümeyi başarmış ve üst üste 15 çeyrek büyüyerek istikrarlı bir performans sergilemiştir yılı Haziran döneminde Türkiye genelinde işsizlik oranı geçtiğimiz yıl aynı döneme göre 0,8 puanlık artış ile %8,8 seviyesinde gerçekleşmiştir. İşgücüne katılma oranı ise, 2013 yılı Haziran döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,1 puan artarak %51.9 olarak gerçekleşmiştir. İhracat, 2012 yılında %13 oranında artarak 152,5 milyar ABD Doları düzeyine, 2013 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre %1,3 oranında artış göstererek 88,3 milyar ABD Doları seviyesinde yükselmiştir. Türkiye nin temel ihracat pazarı olan Avrupa Birliği (AB) bölgesine yönelik ihracatı, 2007 yılında toplam ihracatın %56 sını oluşturmaktayken, bu oran 2011 yılında %46 ya, 2012 yılında ise %39 a gerilemiştir yılının ilk yedi ayında ise ihracatımızın %40,8 sı AB bölgesine gerçekleştirilmiştir. Yakın ve Orta Doğu ülkeleri ile ticaret hacmini genişleten Türkiye; 2007 yılında toplam ihracatın %14 ünü bölge ülkelerine yaparken, 2012 yılında bu oranı %28 seviyesine yükselmiştir yılının ilk yedi ayında söz konusu bölgeye yapılan ihracat, geçen yıla göre biraz azalmış ve toplam ihracatımızın %23.9 u olarak gerçekleşmiştir yılında 12,6 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşen Türkiye ye yönelik uluslararası doğrudan yatırım girişi 2013 yılı Temmuz ayı itibarıyla ise 6,8 milyar ABD Doları seviyesine ulaşmıştır yılının ilk yedi ayında gerçekleşen yatırım girişlerinin yaklaşık %62,5 i AB ülkeleri kaynaklı olurken, Asya ülkelerinin payı %28,8 seviyesindedir. 14 Mayıs 2013 tarihinde yapılan SDR lik son anapara geri ödemesi ile birlikte Türkiye nin IMF ye Stand-By düzenlemelerinden kaynaklanan borç yükümlülüğü sona ermiştir yılında %10,45 seviyesinde olan enflasyon oranı, 2012 yılında 4,3 puan gerileyerek %6,16 oranında gerçekleşmiştir yılı Ağustos ayı itibarıyla tüketici enflasyonu bir önceki aya göre %0,1 oranında gerileyerek %8,17 oranında gerçekleşmiştir. Enflasyonun 10

12 beklenenden yüksek seyretmesinde esas olarak işlenmemiş gıda fiyatlarındaki gelişmeler belirleyici olmuştur. AB tanımlı genel yönetim nominal borç stokunun Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) ya oranı 2009 yılında %46,1 seviyesinde iken, bu oran 2012 yılı sonu itibarıyla %36,2 ye gerilemiştir yılı merkezi yönetim bütçe açığının GSYH ye oranı %2,1 olarak gerçekleşmiştir yılı sonunda ise merkezi yönetim bütçe açığının %1,8 e seviyesine düşürülmesi hedeflenmektedir. Bankacılık sektörünün toplam aktifleri Haziran 2013 itibarıyla son bir yılda %19,9 oranında artış göstererek 1,528 trilyon Türk Lirasına ulaşmıştır. Mali piyasalar içinde önemli bir rol oynayan Türk sigortacılık ve özel emeklilik sektöründe 2012 yılı Aralık sonu itibarıyla 58 sigorta ve emeklilik şirketi, 1 reasürans şirketi bulunmaktadır. Sigorta ve Emeklilik Şirketlerinde çalışan toplam personel sayısı 2012 yıl sonu itibarıyla tür. II. İŞGÜCÜ PİYASASI ve EĞİTİM SİSTEMİNİN ETKİNLEŞTİRİLMESİ Ulusal İstihdam Stratejisi ( ) ve Eylem Planı ( ) ile; Türkiye nin işgücü piyasasındaki yapısal sorunların çözümlemek üzere büyüme ve istihdam kapasitesi yüksek yedi sektöre ilişkin toplam 41 hedef, 57 politika ve 204 tedbir belirlenmiştir eğitim öğretim yılı itibarıyla meslek yüksekokullarına kayıtlı öğrenci sayısı iken ön lisans açık öğretim programlarına kayıtlı öğrenci sayısı ise tir yılında işgücü piyasasının ihtiyaçlarını gözönüne alarak meslek standartlarını geliştirmek üzere verilen Mesleki Yeterlilik Belgesi sayısı olup, 2013 yılı Haziran ayı itibarıyla bu sayı a ulaşmıştır. 11

13 III. YASAL ÇERÇEVENİN ve YARGI SİSTEMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ Yasal çerçevenin ve yargı sisteminin iyileştirilmesi kapsamında Türk Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu gibi temel kanunlarda köklü değişiklikler yapılmıştır. 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunuyla, AB Müktesebatıyla tam bir uyum gerçekleştirilmiş, tek ortaklı anonim ve limited şirket kurulabilmesi ile anonim şirket yönetim kurulunun tek üyeden oluşmasına ve elektronik ortamda çeşitli işlemler yapılmasına olanak sağlanarak kolay karar alma mekanizmalarının oluşturulmasına imkan sağlanmıştır. 818 sayılı Borçlar Kanununun yerini almak üzere, ilgili mevzuat ve kaynak kanunlarda gerçekleşen değişikliklerle paralellik sağlayan, dili sadeleştirilen ve uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesine yönelik hükümler içeren yeni bir Borçlar Kanunu 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Mahkemelerde ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla 6460 sayılı Kanunla gerçekleştirilen değişiklikler sonucunda, iş durumunun gerekli kıldığı hallerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesinin olduğu adliyelerde, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak daireler arasındaki iş dağılımı, herhangi bir kanun değişikliğine gerek kalmaksızın Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) tarafından belirlenebilecektir. IV. ENERJİ Elektrik sektörünün daha liberal ve rekabetçi bir yapıya kavuşmasını teminen 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 30 Mart 2013 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun kapsamında, Enerji Piyasaları Anonim Şirketi (EPİAŞ) nin kurulması, yerli kömür ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimine teşvik sağlanması, mevcut teşviklerin sürelerinin uzatılması ve yenilenebilir kaynaklarımızın daha verimli kullanılması amacıyla bazı tesislerin de lisanssız elektrik üretimi kapsamına alınması gibi hususlar düzenlenmektedir. Türkiye'nin elektrik arzı 2012 yılında yaklaşık 239 milyar kwh, 2013 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla yaklaşık 116 milyar kwh, elektrik tüketimi ise 2012 yılında 241 milyar kwh, 2013 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla ise 119 milyar kwh olarak gerçekleşmiştir yılı sonu itibarıyla 58 doğalgaz dağıtım bölgesinin ihalesi tamamlanmış, 65 adet doğalgaz dağıtım lisansı verilmiştir. 12

14 2013 yılı ilk altı ayı içerisinde sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) piyasasında toplam 167 adet lisans verilmiştir. Böylece, piyasada yürürlükte olan toplam lisans sayısı e ulaşmıştır. Petrol piyasasında 2012 yılında bayilik, 17 adet dağıtıcı lisansı, 12 adet depolama lisansı, 10 adet ihrakiye teslimi lisansı, 1 adet iletim lisansı, 27 adet madeni yağ lisansı, 10 adet serbest kullanıcı lisansı, 31 adet taşıma lisansı (deniz yolu) ve 1 adet işletme lisansı verilmiştir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına ilişkin verilere bakıldığında, 2012 yılında toplam elektrik üretiminin GWh olup, bunun GWh lık kısmı kamu, geri kalan GWh lık kısmı ise özel sektör santralleri tarafından üretildiği görülmektedir. V. FİZİKİ ALTYAPI 2003 yılı sonu itibarıyla km olan Karayolları Genel Müdürlüğü nün sorumluluğundaki toplam karayolu ağı uzunluğu 2013 yılı Nisan ayı itibarıyla km ye ulaşmıştır. Toplam karayolu ağının %3 ü (2.244 km) otoyol, %48 i ( km) devlet yolu, %49 u ( km) ise il yoludur. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), 2012 yılı sonu itibarıyla km konvansiyonel, 888 km yüksek hızlı demiryolu olmak üzere toplam km demiryolu ağına sahiptir. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) tarafından işletilen havalimanı sayısı, DHMİ denetimli özel şirket tarafından işletilen 3 adet havalimanı ile birlikte toplam 50 dir. Eskişehir Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından işletilen Eskişehir Anadolu Üniversitesi Havalimanı ve özel sektör tarafından işletilen İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı ile birlikte, 52 havalimanı sivil havacılık trafiğine açıktır yılı sonu itibarıyla elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmecilerin net satış gelirleri toplamı 30,88 milyar TL ye ulaşmıştır. Toplam gelirlerdeki payını sürekli artıran mobil işletmecilerin pazar payı 2012 yılında %55 seviyesine ulaşırken sabit telefon yatırımlarının payı %23 e kadar gerilemiştir yılı sonu itibarıyla Türkiye de yaklaşık 20,1 milyon internet abonesi bulunmaktadır yılında bir önceki yıla göre toplam internet abone sayısında %42 oranında artış gerçekleşmiştir. 13

15 VI. YENİLİK Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından gerçekleştirilen 2011 yılı Araştırma Geliştirme (Ar-Ge) anketi sonuçlarına göre, 2011 yılında Türkiye de Ar-Ge harcamaları, 2000 yılına kıyasla üç kata yakın bir artışla yaklaşık 12 milyar TL ye ulaşmıştır. Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki oranı ise 2000 yılındaki %0,48 değerine kıyasla yaklaşık iki kat artış göstererek 2011 yılında %0,86 değerine ulaşmıştır. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından sağlanan destek programlarının yanı sıra, Maliye Bakanlığı nca çeşitli vergisel destekler ve Ekonomi Bakanlığı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ile Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) tarafından da Ar-Ge faaliyetlerine yönelik çeşitli destekler sunulmaktadır. VII. YATIRIM ARAZİSİNE ERİŞİM Yatırımcılara Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler üzerinde irtifak hakkı tesis edilebilmekte olup bu kapsamda 113 ön izin, 23 irtifak hakkı tesisi sağlanmıştır. İhracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek ve doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak amacıyla kurulan serbest bölgelerde kullanıcıların ihtiyaç duyduğu altyapı ve üstyapı yatırımları Serbest Bölge Kurucu ve İşletici şirketlerince gerçekleştirilmektedir. Türkiye de halihazırda faal bulunan 19 serbest bölge faaliyet göstermektedir. Büyük ölçekli yatırımlara gerekli niteliklere haiz arsa sunulması amacıyla oluşturulan endüstri bölgeleri arasında yer alan Ceyhan ve Karapınar Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi, Filyos Endüstri Bölgesinde altyapı çalışmaları sürdürülmektedir. Yatırımcılara kullanıma hazır altyapı imkânları ve sosyal tesisler sunan organize sanayi bölgelerinin sayısı 266 a, teknoloji geliştirme bölgelerinin sayısı ise 39 a ulaşmıştır. VIII. İŞ ORTAMININ İYİLEŞTİRİLMESİNE YÖNELİK DİĞER ÖNERİLER Gümrük beyannamesinde yer alan bilgilerinin gümrük müşavirleri, ithalat-ihracat şirketleri ve taşıyıcı firmalar tarafından elektronik ortamda transferini sağlayan 14

16 Elektronik Veri Değişimi (EVD) sistemi aracılığıyla onaylanan beyanname oranı, 2006 yılından bu yana artış göstermiş ve 2012 yılında bu oran %94 olarak gerçekleşmiştir. Yabancı çalışma izinlerinde işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla başvurulara ilişkin veri tabanı oluşturulmuş ve işlemlerin sonuçlandırma süresi kısaltılmıştır. Bu çerçevede 2012 yılında verilen yabancı çalışma izni sayısı bir önceki yıla kıyasla %90 oranında artarak e ulaşmıştır. IX. TÜRKİYE-BÖLGESEL YÖNETİM MERKEZİ Türkiye, son 10 yıllık dönemde yaşadığı güven ve istikrar ortamı sayesinde Ortadoğu, Avrasya, Afrika bölgesinde uluslararası pek çok şirket tarafından tercih edilen bir merkez konumuna gelmiştir. 3 Temmuz 2012 tarihinde gerçekleştirilen yönetmelik değişikliği ile herhangi bir çokuluslu şirketin, diğer ülkelerdeki birimlerine yönelik olarak; yatırım ve yönetim stratejilerinin oluşturulması, planlama, tanıtım, satış, satış sonrası hizmetler, marka yönetimi, finansal yönetim, teknik destek, Ar-Ge, dış tedarik, yeni geliştirilen ürünlerin test edilmesi, laboratuvar hizmetleri, araştırma ve analiz, çalışanların eğitimi gibi faaliyetlere ilişkin koordinasyon ve yönetim hizmeti sağlanması hususlar bölgesel yönetim merkezi faaliyeti kapsamında sayılmış ve 10 yıl süre ile irtibat bürolarının faydalandıkları destek unsurlarından yararlanmaları sağlanmıştır. 3 Temmuz 2012 tarihinden itibaren başlayan uygulamayla birlikte geçen 14 aylık dönemde, Bölgesel Yönetim Merkezi olarak faaliyet göstermek şartıyla, 15 i ilk izin, 5 i ise süre uzatımı talebine istinaden 20 irtibat bürosuna izin verilmiştir. İstanbul un öncelikle bölgesel ve nihai olarak küresel bir finans merkezi olması yönünde bir vizyona sahip olan Uluslararası Finans Merkezi projesi kapsamındaki çalışmalar, İstanbul Finans Merkezi (İFM) Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında sürdürülmektedir. Sermaye Piyasası Kanununda, finans piyasasının getirdiği yenilikler, küresel finansal kriz, yeni Türk Ticaret Kanununca getirilen yenilikler ve AB Mevzuatı uyum çalışmaları nedeniyle köklü bir değişikliğe gidilmiş ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, 30 Aralık 2012 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 15

17 Temel Ekonomik Göstergeler I. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER I.A. BÜYÜME Küresel ekonomik kriz birçok makroekonomik gösterge üzerinde olduğu gibi büyüme verileri üzerinde de etkisini göstermiştir yılında yaşanan daralma sonrasında 2010 yılında dünya ekonomisi toparlanma sürecine girmiş ve %5,1 oranında büyümüştür. Ancak 2011 yılında bu toparlanma süreci sürdürülememiştir yılı Ağustos ayından itibaren küresel büyümeye ilişkin endişelerin artmasıyla küresel ölçekte aşağı yönlü riskler artmaya başlamıştır. Böylece ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması sonucunda dünya ekonomisi 2011 yılında %3,9 ve 2012 yılında ise %3,1 oranında büyümüştür yılında ise dünya ekonomisinin %3,1 oranında büyümesi beklenmektedir 1. Özellikle, Avro Bölgesi nde yaşanan mali çalkantılar ve kaybolan güven ortamı, gelişmiş ülkelerde büyüme performansının beklenenden daha düşük seyretmesine neden olmuştur. Bu durum gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin büyümelerine olumsuz yönde yansımıştır yılında %1,2 oranında büyüyen gelişmiş ekonomilerin 2013 yılında %1,2 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir yılında %4,9 büyüyen, yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin ise 2013 yılında %5,0 oranında büyümesi beklenmektedir yılında dünya ekonomilerinde yaşanan olumsuzluklara rağmen Türkiye %8,8 oranında büyümüştür yılında ise %2,2 büyüyen Türkiye ekonomisi, 2013 yılının ilk çeyreğinde %2,9, ikinci çeyreğinde ise %4,4 oranında büyümeyi başarmış ve üst üste 15 çeyrek büyüyerek istikrarlı bir performans sergilemiştir yılında tarım sektöründe %3,5, hizmetler sektöründe ise %2,6 oranında katma değer artışı sağlanmıştır. 1 IMF verilerine göre. 2 IMF verilerine göre.

18 Temel Ekonomik Göstergeler Tablo 1: Sektörlerin GSYH İçindeki Payları Yıllık Sabit Fiyatlarla, % Değişim I II III IV I II III IV I II (1) Tarım 8,6 6,9 5,1 6,0 5,6 3,7 2,1 3,4 4,3 5,5 2,4 6,1 3,5 3,0 Sanayi 15,1 9,1 9,3 6,1 3,2 3,4 1,5-0,4 1,1 3,1 12,8 9,7 1,9 4,0 Hizmetler 11,2 9,8 10,0 5,4 3,2 2,8 1,4 2,3 4,1 5,4 8,6 9,0 2,4 4,2 GSYH 12,4 9,3 8,7 5,3 3,1 2,8 1,5 1,4 2,9 4,4 9,2 8,8 2,2 4,0 (1) Program Tahmini Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) I.B. İSTİHDAM 2013 yılı Haziran ayı itibarıyla Türkiye genelinde işsizlik oranı 0,8 puanlık artış ile %8,8 seviyesinde gerçekleşmiştir. İstihdam edilenlerin sayısı, 2013 yılı Haziran ayı itibarıyla, bir önceki yılın aynı dönemine göre 742 bin kişi artarak 26 milyon 319 bin kişiye yükselmiştir. İstihdam edilenlerin %24,6 sı tarım, %19,1 i sanayi, %7,4 ü inşaat, %49 u ise hizmetler sektöründe yer almaktadır. Türkiye genelinde işgücüne katılma oranı, 2013 yılı Haziran itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,1 puan artarak %51,9 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 2: Temel İşgücü Göstergeleri (Bin Kişi, %)* Türkiye Geneli Kentsel Yerler Kırsal Kesim Kurumsal olmayan nüfus (Bin Kişi) 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus (Bin Kişi) İşgücü (Bin Kişi) İstihdam (Bin Kişi) İşsiz (Bin Kişi) İşgücüne katılma oranı 50,8 51,9 48,6 50,3 55,9 55,4 (%) İstihdam oranı (%) 46,8 47,4 43,7 45,0 53,5 52,6 İşsizlik oranı (%) 8,0 8,8 10,0 10,6 4,3 5,1 Tarım dışı işsizlik 10,2 11,0 10,3 10,9 9,8 11,4 17

19 Temel Ekonomik Göstergeler (Bin Kişi, %)* Türkiye Geneli Kentsel Yerler Kırsal Kesim oranı (%) Genç nüfusta işsizlik 15,7 17,1 19,0 19,8 9,5 11,7 oranı (1) (%) İşgücüne dahil olmayanlar (Bin Kişi) (1) yaş grubundaki nüfus * Mevsim Etkilerinden Arındırılmamış, Haziran Not: Rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir. Kaynak: TÜİK I.C. PARA POLİTİKASI, ENFLASYON ve DÖVİZ KURU GELİŞMELERİ Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), temel amacı fiyat istikrarı olmakla birlikte, bu amaç ile çelişmemek kaydıyla büyüme ve istihdam politikalarını da desteklemektedir. Bunun yanında, son küresel kriz sonrasında dünya piyasalarındaki gelişmeler fiyat istikrarı kadar finansal istikrarın da önemini ortaya koymuş ve bu çerçevede TCMB, finansal istikrarı da gözeten esnek para politikası uygulamaya başlamıştır. 1. Para Politikası ve Enflasyon 1.a. Yeni Para Politikası Stratejisi Küresel kriz sonrasında TCMB tarafından tasarlanan ve makro finansal riskleri de gözeten yeni para politikası, sermaye akımlarındaki oynaklığın, fiyat istikrarını ve finansal istikrarı bozucu etkilerinin sınırlandırılmasına önem vermektedir. Ayrıca, 2012 yılında söz konusu politika çerçevesi yeni politika araçlarıyla zenginleştirilmiştir. Bu doğrultuda, para politikası uygulamaları çerçevesinde, faiz koridoru, etkin likidite yönetimi, zorunlu karşılıklar ve Rezerv Opsiyonu Mekanizması (ROM) gibi politika araçları aktif olarak kullanılmaktadır. Yeni Para Politikası: Uygulama ve Sonuçlar TCMB, 2012 yılının ilk çeyreğinde küresel risk algılamalarındaki olumlu seyre karşın maliyet unsurlarındaki yukarı yönlü riskler nedeniyle temkinli bir para politikası izlemiştir. Küresel ölçekte parasal genişlemeye ilişkin alınan kararlar göz önünde bulundurularak 2012 yılı Şubat ayında faiz koridorunun üst sınırı 100 baz puan düşürülmüştür. 18

20 Temel Ekonomik Göstergeler Grafik 1: Para Politikası Araçlarının Seyri Gecelik Borç Alma -Verme Faiz Koridoru BIST Gecelik Repo Faizleri (10 günlük HO) TCMB Ortalama Fonlama Faizi Politika Faizi Kaynak: BORSA İstanbul (BİST), TCMB TCMB, 2012 yılı Nisan-Mayıs döneminde enflasyondaki geçici artışların enflasyon görünümünü bozmasını engellemek amacıyla ek sıkılaştırma politikaları uygulamıştır. Yılın üçüncü çeyreğinde gecelik borç verme faiz oranı, Eylül ayında 150 ve Ekim ayında 50 baz puan indirilerek faiz koridoru daraltılmış, ancak küresel ekonomiye dair belirsizliklerin sürmesi nedeniyle para politikasının esnekliği korunmaya devam edilmiştir. Yılın son çeyreğinde ise Türkiye ye yönelik risk algılamalarındaki iyileşme sayesinde gecelik borç verme faiz oranı 50 baz puan ve politika faizi ise 25 baz puan düşürülmüştür yılında, küresel belirsizliklerin devam etmesinin yarattığı makro finansal riskleri de gözeterek esnek para politikası uygulamalarına devam edilmektedir yılı Mayıs ayına kadar kısa vadeli faizlerin düşük seviyelerde tutulması ve buna paralel olarak TCMB fonlama maliyetlerinin düşürülmesi doğrultusunda bir politika izlenmiştir. Bu kapsamda, Ocak ve Şubat aylarında gecelik borç verme ve alma faiz oranları 25 er baz puan indirilmiş ve politika faizi %5,5 düzeyinde sabit tutulmuştur. Mart ayında ise, borçlanma faiz oranı %4,5 düzeyinde sabit tutulmuş; borç verme faiz oranı %8,5 den %7,5 e indirilmiştir. Nisan ayında politika faiz oranı %5,5 den %5 e indirilirken, borçlanma faiz oranı %4,5 ten %4 e; borç verme faiz oranı %7,5 den %7 ye indirilmiştir. Son olarak Mayıs ayında da politika faizi ile gecelik borç verme ve alma faiz oranları 50 şer baz puan indirilirken, yabancı para zorunlu karşılık oranları ve döviz Rezerv Opsiyonu Katsayıları artırılmıştır yılı Mayıs ayının sonlarından itibaren küresel para politikalarına dair artan belirsizlikler nedeniyle para politikasında değişikliğe gidilmiştir. Türk Lirasında yaşanan oynaklık ve finansal piyasalardaki dalgalanmalar üzerine TCMB tarafından likidite 19

21 Temel Ekonomik Göstergeler politikası sıkılaştırılmış, ayrıca döviz satım ihalelerine başvurulmuştur. Enflasyonda gözlenen artışın fiyatlama davranışlarında bozulmaya yol açmasını engellemek ve finansal istikrarı desteklemek amacıyla Temmuz ayında faiz koridorunun üst sınırı 75 baz puan artırılmıştır. Ağustos ayında ise faiz koridorunun üst bandı 50 baz puan daha artırılarak %7,75 seviyesine yükseltilmiştir. Grafik 2: Yabancı Para (YP) Zorunlu Karşılık Oranları Grafik 3: Türk Lirası Zorunlu Karşılık Oranları YP Zorunlu Karşılık Aralığı Ağırlıklı Ortalama YP Zorunlu Karşılıklar TL Zorunlu Karşılık Aralığı Ağırlıklı Ortalama TL Zorunlu Karşılıklar Kaynak: TCMB Kaynak: TCMB 1.b. Enflasyon 2011 yılında %10,45 seviyesinde olan enflasyon 2012 yılında 4,3 puan gerileyerek %6,16 oranında gerçekleşmiştir yılında, maliyet ve talep baskılarının hafiflemesi ile temel enflasyon göstergeleri aşağı yönlü bir eğilim sergilemiştir. Öte yandan, enerjideki fiyat ve vergi ayarlamaları enflasyonu olumsuz etkileyen faktörler olmuştur. Sonuç olarak, 2012 yılında tüketici enflasyonu %5 olan hedefin 1,2 puan üzerinde gerçekleşirken belirsizlik aralığının içinde kalmıştır. 20

22 Temel Ekonomik Göstergeler Grafik 4: Yıllık TÜFE Enflasyon Oranı* 14,00 12,00 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00 0,00 TÜFE Hedef Belirsizlik Aralığı * Yıllık % Değişim, % Puan Kaynak: TÜİK, TCMB 2013 yılı ilk çeyreğinde ise yıllık tüketici enflasyonu bir önceki çeyreğe kıyasla 1,1 puan artarak %7,29 oranına yükselmiştir. Bu gelişmede işlenmemiş gıda fiyatları ile tütün ürünleri fiyat artışları temel belirleyici olmuştur. Son olarak, Nisan ayında tüketici fiyatları %0,42 oranında artarken yıllık enflasyon %6,13 e düşmüştür. Bu düşüşte enerji fiyatlarındaki baz etkisi ile işlenmemiş gıda fiyatlarındaki gelişmeler etkili olmuştur. Temel enflasyon göstergeleri ise ılımlı seyrini korumuştur yılı Ağustos ayı itibarıyla tüketici enflasyonu bir önceki aya göre %0,1 oranında gerileyerek %8,17 oranında gerçekleşmiştir. Enflasyonun beklenenden yüksek seyretmesinde esas olarak işlenmemiş gıda fiyatlarındaki gelişmeler belirleyici olmuştur. Öte yandan, döviz kuru gelişmelerinin temel mal grubu fiyatları üzerindeki etkileri ikinci çeyrek sonu itibarıyla henüz gözlenmezken, temel mal grubu fiyatları baz etkisinin de katkısıyla düşüş eğilimini sürdürmüştür. Bununla birlikte enflasyon beklentileri halen 2013 ve 2014 yıl sonları için %5 olarak belirlenen hedefin üzerinde seyretmektedir. Bu çerçevede enflasyonun, 2013 yılı sonunda ortalama %6,2, 2014 yılı sonunda ise ortalama %5 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 21

23 Temel Ekonomik Göstergeler 2. Döviz Piyasaları 2.a. Döviz Kuru Gelişmeleri TCMB, 2010 yılından itibaren uyguladığı politikalarla, sermaye akımlarının artması sonucu kurlarda belirginleşen oynaklığı sınırlamayı hedeflemiştir. Bu çerçevede, Türk Lirasındaki aşırı değerlenmenin giderilmesi için politika faiz oranları düşürülmüş ve faiz koridoru aşağı yönlü genişletilerek kısa vadeli piyasa faizlerinin oynak seyretmesine izin verilmiştir. Bu kapsamda, 2013 yılı ilk çeyreğinde sermaye akımlarının oynaklığındaki artışa paralel olarak birçok gelişmekte olan ülke para birimi ABD Doları karşısında değer kaybetmiştir. Öte yandan, çeyrek sonunda risk iştahının yeniden toparlanma eğilimine girmesiyle birlikte gelişmekte olan ülke para birimleri yeniden değerlenmiştir. Yılın ilk çeyreğinde Türk Lirası da gelişmekte olan ülke para birimlerine paralel bir eğilim izlemiştir. Grafik 5: TL Ve Gelişmekte Olan Ülke Para Birimlerinin ABD Doları Karşısında Değeri ( =1)* *Gelişmekte olan ülkeler arasında Polonya, Brezilya, Şili, Macaristan, Güney Afrika, Endonezya, Kolombiya, Meksika, Çek Cumhuriyeti, Güney Kore, Romanya, Filipinler, Malezya ve Türkiye yer almaktadır. Kaynak: Bloomberg, TCMB 2013 yılı Mayıs ayı sonunda başlayan küresel piyasalardaki belirsizlikler döviz piyasalarında aşırı oynaklığa neden olmuştur. Bu oynaklığın giderilmesi için TCMB tarafından bazı önlemler alınmıştır. Döviz satım ihaleleri, çeyreğin sonunda faiz koridorunun üst bandında yapılan artışlar ve ROM un otomatik dengeleyici özelliği sayesinde Türk Lirasındaki kur oynaklığının, cari açık veren gelişmekte olan ülke para birimlerine kıyasla hem kısa hem de orta vadelerde düşük seviyelerini korumakta olduğu gözlenmektedir. TCMB tarafından 2013 yılında da döviz kurlarının piyasadaki arz ve talep koşulları tarafından belirlendiği dalgalı döviz kuru rejimi uygulamasına devam edilmektedir. Uygulanan bu rejim çerçevesinde nominal ya da reel herhangi bir kur hedefi olmamakla 22

24 Temel Ekonomik Göstergeler beraber makroekonomik ve finansal istikrara yönelik risklerin sınırlanması amacıyla Türk Lirasının aşırı değerlenmesi veya değer kaybına karşı gerekli önlemler alınmaktadır. 2.b. Döviz Piyasası Göstergeleri TCMB tarafından, 2012 yılında enflasyon hedeflemesinin yanı sıra dalgalı döviz kuru rejimi uygulamasına devam edilmiştir. Bu kapsamda, 2011 yılının ikinci yarısında uluslararası piyasalarda değişen konjonktürün etkisiyle, Para Politikası Kurulu toplantılarında alınan kararlar sonucunda uygulamaya konulan stratejiler çerçevesinde, 5 Ağustos 2011 tarihinde döviz satım ihalelerine başlanmıştır. Bu kapsamda, 25 Ocak 2012 tarihinde sona eren söz konusu ihaleler ile 2011 yılında toplam 11,2 milyar ABD Doları, 2012 yılında ise toplam 1,2 milyar ABD Doları satış işlemi gerçekleştirilmiştir. Uluslararası likidite koşullarında gözlenen olumlu gelişmeler ve döviz piyasalarındaki likidite akışkanlığı dikkate alınarak, 25 Aralık 2012 tarihi itibarıyla Döviz ve Efektif Piyasaları Döviz Depo Piyasasında bankalara tanınan borçlanma limitleri çerçevesinde ABD Doları ve Avro cinsinden TCMB den alabilecekleri döviz depolarının vadesi bir aydan bir haftaya düşürülmüş, söz konusu piyasada ABD Doları için %4,5 ve Avro için %5,5 olarak belirlenmiş olan borç verme faiz oranları ise her iki para birimi için %10 a yükseltilmiştir. TCMB, 2012 yılında döviz satım ihaleleri ve doğrudan satım müdahaleleri ile piyasaya yaklaşık olarak toplam 2,5 milyar ABD Doları likidite sağlamıştır yılı Mayıs ayı sonunda başlayan döviz piyasalarındaki oynaklığın azaltılması amacıyla 11 Haziran 2013 tarihinden itibaren döviz satım ihalelerine başlanmış ve 11 Haziran-21 Ağustos 2013 tarihleri arasında piyasaya yaklaşık 7,6 milyar ABD Doları tutarında likidite sağlanmıştır. 23

25 Temel Ekonomik Göstergeler Tablo 3: TCMB Tarafından Alım-Satımı Yapılan Döviz Tutarları (milyon ABD Doları) YIL İhaleler Müdahaleler** Toplam Net Döviz Alımları ALIM SATIM ALIM SATIM * TOPLAM * 11 Haziran-21Ağustos 2013 itibarıyla. ** Müdahalelerde alımı/satımı yapılan tutarlar müdahalelerin yapıldığı tarihten 15 iş günü sonra yayımlanmaktadır. Kaynak: TCMB I.D. DIŞ TİCARET 2006 yılında 85,5 milyar ABD Doları seviyesinde bulunan ihracat; uygulanan pazar ve ürün çeşitlendirmesine dayalı politikalarla birlikte yıllar içerisinde istikrarlı bir artış grafiği göstermiştir. Bu kapsamda ihracat 2011 yılında, bir önceki yıla göre %18,5 oranında artış göstererek 135 milyar ABD Doları, 2012 yılında ise %13 oranında artarak 153 milyar ABD Doları düzeyine yükselmiştir yılı Ocak-Ağustos döneminde ise ihracat bir önceki yılın aynı dönemine göre %-0,5 oranında düşüş göstererek 99,4 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. İthalatta ise 2012 yılında küresel ve yurt içi piyasalarda yaşanan talep daralması neticesinde gerileme yaşanmıştır. Bu kapsamda, 2011 yılı sonu itibarıyla 240,8 milyar ABD Doları seviyesinde bulunan ithalat, 2012 yılında %1,8 oranında azalarak 237 milyar ABD Doları seviyesine gerilemiştir yılı Ocak-Ağustos döneminde ise ithalat bir önceki yılın aynı dönemine göre %6,3 oranında artış göstererek 167 milyar ABD Doları seviyesine yükselmiştir. 24

26 Temel Ekonomik Göstergeler 2011 yılında %56 seviyesinde olan ihracatın ithalatı karşılama oranı ihracattaki artış ve ithalattaki azalışa paralel olarak 2012 yılında artarak %64,5 seviyesine yükselmiştir yılı ilk sekiz aylık dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranı %60 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 4: Yıllara Göre Dış Ticaret (Milyar ABD Doları, %) Yıllar İhracat Değişim(%) İthalat Değişim(%) İhracatın İthalatı Karşılama Oranı% ,3 25,4 170,1 21,8 63, ,0 23,1 202,0 18,8 65, ,1-22,6 140,9-30,2 72, ,9 11,5 185,5 31,7 61, ,9 18,5 240,8 29,8 56, ,5 13,0 236,5-1,8 64,5 2013* 157,8 3,5 252,3 6,7 62,6 2014* 175,4 11,2 276,8 9,7 63,4 2015* 195,6 11,5 303,4 9,6 64,5 2016* 219,7 12,3 333,8 10,0 65,8 2017* 246,6 12,2 367,9 10,2 67,0 2018* 277,2 12,4 404,3 9,9 68,6 * Onuncu Kalkınma Planı ( ) Kaynak: TÜİK, Kalkınma Bakanlığı Sanayinin ihtiyaç duyduğu girdilere daha etkin ve düşük maliyetli olarak ulaşılması ve ara malı ithalatına olan bağımlılığın azaltılması ile cari açığın sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması amacıyla 23 Mart 2011 tarihinde Girdi Tedarik Stratejisi (GİTES) açıklanmıştır 3. GİTES Eylem Planı, 25 Aralık 2012 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir 4. İhracatın ve dünya ihracatından Türkiye nin aldığı payın artırılması ve rekabet gücünü artıracak çözümlerin üretilmesi amacıyla oluşturulan 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı 13 Haziran 2012 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 5 Türk Eximbank tarafından 2012 yılında ihracat sektörüne 14,5 milyar ABD Doları tutarında kısa vadeli ihracat nakdi kredi desteği ve 6,9 milyar ABD Doları tutarında sigorta imkanı sağlanarak toplam 21,4 milyar ABD Doları seviyesinde bir destek verilmiştir yılının ilk yarısında ise ihracat sektörüne 8,4 milyar ABD Doları 3 Ekonomi Bakanlığı Internet Sitesi, 4 Girdi Tedarik Stratejisi (GİTES) ile Eylem Planı ( ) nın Kabulüne Dair Yüksek Planlama Kurulu Kararı (R.G /28508) Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı ile İlgili 6 Haziran 2012 tarihli ve 2012/8 sayılıyüksek Planlama Kurulu Kararı (R.G /28322). 25

27 Temel Ekonomik Göstergeler tutarında kısa vadeli ihracat nakdi kredi desteği ve 3,7 milyar ABD Doları tutarında sigorta imkanı sağlanarak toplam 12,1 milyar ABD Doları seviyesinde destek sağlanmıştır yılında da ihracatta pazar çeşitlendirmesini sağlamak amacıyla çeşitli politikaların uygulanmasına devam edilmiştir. Bu kapsamda; Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya, Hindistan, ABD, Polonya, Brezilya, İran, Nijerya, Mısır, Libya, Endonezya, Suudi Arabistan, Irak, Kazakistan, Ukranya, Japonya, Güney Afrika Cumhuriyeti dönemi için hedef ülkeler olarak belirlenmiştir. 6 Bu dönemde pazara girişin kolaylaştırılması amacıyla çeşitli ülkeler ile Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) yapılmasına devam edilmiştir. 30 Haziran 2013 itibarıyla, Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA), İsrail, Makedonya, Hırvatistan 7, Bosna ve Hersek, Filistin, Tunus, Fas, Suriye 8, Mısır, Arnavutluk, Gürcistan, Karadağ, Sırbistan, Şili, Ürdün, Lübnan, Morityus ve Güney Kore ile 19 STA imzalanmıştır. Söz konusu STA lardan Lübnan dışındaki 18 ülke ile imzalanan STA lar hâlihazırda yürürlükte olup, Lübnan STA sı ise Lübnan tarafının iç onay sürecini tamamlamasını müteakip yürürlüğe girecektir. Öte yandan, üçüncü ülkelerle STA akdedilmesine yönelik çabalar sürdürülmektedir. Bu çerçevede, 14 ülke ve ülke grubu ile halihazırda STA müzakereleri devam etmekte olup, 13 ülke ve ülke grubu nezdinde de STA müzakerelerine başlama girişiminde bulunulmuştur. Türkiye nin temel ihracat pazarı olan AB bölgesine yönelik ihracatı, 2007 yılında toplam ihracatın %56 sını oluşturmaktayken, bu oran 2011 yılında %46 ya, 2012 yılında ise %39 a gerilemiştir yılının ilk sekiz ayında ise ihracatımızın %40,9 i AB bölgesine yapılmıştır. Bu doğrultuda, Yakın ve Orta Doğu ülkeleri ile ticaret hacmini genişleten Türkiye; 2007 yılında toplam ihracatın %14 ünü bölge ülkelerine yaparken, 2011 yılında bu oran %21, 2012 yılında ise %28 seviyesine yükselmiştir yılının ilk sekiz ayında söz konusu bölgeye yapılan ihracat, geçen yılın ortalamasına göre bir miktar düşerek toplam ihracatımızın %23,6 ü olarak gerçekleşmiştir. 6 Türkmenistan, Azerbaycan, Meksika, Peru, Şili, Güney Kore, Malezya, Vietnam, Kenya, Gana, Tanzanya, Birleşik Arap Emirlikleri, Almanya, Romanya, Slovakya, İsveç, Norveç, Angola, Etiyopya, Singapur, Kuveyt, Arjantin, Kolombiya, Cezayir, Kanada, Ürdün ve Katar 27 Öncelikli Ülke olarak tespit edilmiştir. 7 Hırvatistan ın 1 Temmuz 2013 itibarıyla AB üyesi olması nedeniyle Hırvatistan ile olan STA sona ermiştir. 8 Türkiye ile Suriye Arasında Serbest Ticaret Alanı Tesis Eden Ortaklık Anlaşması, 6 Aralık 2011 tarihinde askıya alınmıştır. 26

28 Temel Ekonomik Göstergeler Tablo 5: İhracatın Ülke Gruplarına Göre Dağılımı % Ülke Grubu * AB-28 56,6 48,3 46,2 46,5 46,4 39,0 40,9 Kuzey Afrika 3,8 4,4 7,3 6,2 5,0 6,2 7,0 Diğer Afrika 1,8 2,4 2,7 2,0 2,7 2,6 2,8 Kuzey Amerika 4,2 3,6 3,5 3,7 4,0 4,4 4,5 Güney Amerika 0,5 0,7 0,7 1,1 1,4 1,4 1,5 Yakın ve Orta Doğu 14,1 19,3 18,8 20,5 20,7 27,8 23,6 *Ocak-Ağustos dönemi verileri Kaynak: TÜİK Türkiye, komşu ve çevre ülkelerle 9 olan dış ticaret ilişkilerinde de son yıllarda önemli mesafeler kat etmiştir. Bu kapsamda, 2002 yılında komşu ve çevre ülkelere olan ihracat 9,3 milyar ABD Doları seviyesinde iken, bu değer 2011 yılında 57,2 milyar ABD Doları, 2012 yılında ise 75,3 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir ilk sekiz ayında ise komşu ve çevre ülkelere olan ihracatımız 48,9 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Benzer şekilde, Türkiye nin söz konusu ülkelerden 2002 yılında 12,8 milyar ABD Dolarlık ithalat gerçekleştirmişken, bu değer 2011 yılında 78,3 milyar ABD Doları, 2012 yılında ise 84 milyar ABD Doları düzeyine yükselmiştir yılının ilk sekiz ayında ise komşu ve çevre ülkelerden yapılan ithalat 57,4 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir yılında, Orta Doğu ülkelerine olan ihracatın geçen yılın aynı dönemine göre %55,8 lik artışla 38,6 milyar ABD Doları; Balkan ülkelerine 10 olan ihracatın %7,1 lik düşüşle 8 milyar ABD Doları ve Orta Asya ve Kafkas ülkelerine olan ihracatın %16,3 lük artışla 7,3 milyar ABD Doları tutarına ulaştığı görülmektedir yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre, Orta Doğu ülkelerine gerçekleştirilen ihracat %22 azalış ile 20,8 milyar ABD Dolarına gerilemiş; Orta Asya ve Kafkas ülkelerine yapılan ihracat %15,9 artış ile 5,4 milyar ABD Dolarına ve Balkan ülkelerine yapılan ihracat %10,3 artış ile 5,6 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Bununla birlikte, Türkiye nin 2012 yılında Orta Doğu ülkelerinden yaptığı ithalat 26,6 milyar ABD Doları, Balkan ülkelerinden yaptığı ithalat 10,7 milyar ABD Doları ve Orta Asya ve Kafkas ülkelerinden yapılan ithalat ise 6,7 milyar ABD Doları seviyesinde 9 Komşu ve Çevre Ülkeler: Afganistan, Arnavutluk, Azerbaycan-Nahcivan, Bahreyn, Bangladeş, Beyaz Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Cezayir, Cibuti, Eritre, Etiyopya, Fas, Filistin, Gürcistan, Hırvatistan, Irak, İran, İsrail, Karadağ, Katar, Kazakistan, Kırgızistan, Kosova, Kuveyt, KKTC, Libya, Lübnan, Macaristan, Makedonya, Mısır, Moğolistan, Moldova, Özbekistan, Pakistan, Romanya, Rusya Federasyonu, Sırbistan, Slovenya, Somali, Sudan, Suriye, Suudi Arabistan, Tacikistan, Tunus, Türkmenistan, Ukrayna, Umman, Ürdün, Yemen ve Yunanistan. 10 Arnavutluk, Bulgaristan, Bosna-Hersek, Yunanistan, Romanya, Moldova, Slovenya, Hırvatistan, Kosova, Makedonya, Karadağ, Sırbistan. 27

29 Temel Ekonomik Göstergeler gerçekleşmiştir yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre, Orta Doğu ülkelerinden yapılan ithalat %7,5 artış ile 19,6 milyar ABD Dolarına, Orta Asya ve Kafkas ülkelerinden yapılan ithalat %3,3 artış ile 4,5 milyar ABD Dolarına ve Balkan ülkelerinden yapılan ithalat %17,9 artış ile 8 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. I.E. ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 1.a. Uluslararası Doğrudan Yatırımlar ve Cari İşlemler Dengesi Türkiye uyguladığı istikrarlı ekonomi politikaları, sahip olduğu dinamik pazarı ve yatırımcı dostu iklimi gibi faktörler neticesinde 2007 yılında tarihinin en yüksek tutarı olan 22 milyar ABD Doları seviyesinde uluslararası doğrudan yatırım (UDY) çekmiştir. Dünya genelinde yaşanan ekonomik krizle birlikte küresel UDY akımlarında ciddi bir daralma yaşanmıştır. Söz konusu daralmaya paralel olarak Türkiye ye yönelik UDY akımlarında da bir gerileme gözlemlenmiştir. Bu kapsamda Türkiye ye yönelik UDY girişi, 2012 yılında 12,6 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir yılı Temmuz ayı itibarıyla ise UDY girişi 6,8 milyar ABD Doları seviyesinde bulunmaktadır yılının ilk yedi ayında gerçekleşen sermaye girişlerinin yaklaşık %62,5 i AB ülkeleri kaynaklı olurken, Asya ülkelerinin payı %28,8 seviyesindedir. AB ülkeleri arasında ilk üç sırayı Almanya (1.206 milyon ABD Doları), Avusturya (635 milyon ABD Doları) ve Hollanda (587 milyon ABD Doları) alırken, Asya ülkeleri arasında ise ilk üç sırayı Katar (432 milyon ABD Doları), Lübnan (343 milyon ABD Doları) ve Japonya (314 milyon ABD Doları) almıştır yılı Ocak-Temmuz döneminde milyon ABD Doları olan UDY girişinin milyon ABD Doları mali aracı kuruluşların faaliyetleri sektöründen, 995 milyon ABD Doları imalat sanayii sektöründen ve 822 milyon ABD Doları elektrik, gaz ve su sektöründen kaynaklanmıştır. Türkiye nin yurt dışında gerçekleştirdiği doğrudan yatırımlarda da son yıllarda büyük bir artış gözlemlenmektedir yılında 2,3 milyar ABD Doları seviyesinde bulunan yurt dışında doğrudan yatırımlar, 2012 yılında %73 oranında artış göstererek 4,1 milyar ABD Doları seviyesine ulaşmıştır. 28

30 Milyar ABD Doları Temel Ekonomik Göstergeler Grafik 6: Uluslararası Doğrudan Yatırımlar 25,0 22,0 20,0 20,2 19,8 16,0 15,0 12,5 10,0 10,0 8,7 9,0 8,9 6,8 5,0 1,1 1,7 2,8 0, * 2013* *Ocak-Temmuz Kaynak: TCMB 2010 yılında 45,4 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşen cari işlemler açığı, 2011 yılında 75,1 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. Alınan tedbirler neticesinde yavaşlayan iç talep, 2012 yılında ithalatın hız kesmesine neden olmuş ve net ihracattaki artışın da etkisiyle cari işlemler açığı 47,8 milyar ABD Dolarına gerilemiştir yılı Ocak-Temmuz döneminde 42,1 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşen cari işlemler açığının 2013 yılı sonu itibarıyla 55,3 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir yılında UDY nin cari açığı karşılama oranı %21 iken, 2012 yılında bu oran %26 seviyesine yükselmiştir. 29

31 Temel Ekonomik Göstergeler Tablo 6: Cari İşlemler Dengesi (Milyar ABD Doları) * Cari İşlemler Dengesi -45,4-75,1-47,8-55,3 Dış Ticaret Dengesi -56,4-89,1-65,3-75,3 İhracat (FOB) 117,9 140,7 148,4 161,5 İhracat (FOB) 113,9 134,9 152,5 157,8 Bavul Ticareti ve Uyarlama 4,0 5,8-4,0 3,7 İthalat -173,9-224,9-219,3-232,3 İthalat (CIF) -185,5-240,8-236,5-252,3 Navlun ve Sigorta ve Uygulama 11,6 16,0 17,2 19,9 Hizmetler Dengesi 16,7 20,1 22,9 25,2 Gelir 36,3 40,7 43,5 47,2 Gider -19,6-20,5-20,5 22,0 Turizm 17,4 20,2 21,6 23,5 Gelir 22,6 25,1 25,7 28,0 Gider -5,2-4,9-4,1-4,5 Gelir Dengesi -7,2-7,8-6,7-6,6 Gelir 4,5 4,0 5,0 5,5 Gider -11,7-11,8-11,7-12,1 Yatırım Geliri Dengesi -7,1-7,7-6,5-6,5 Doğrudan Yatırımlar -2,2-2,7-2,1-2,1 Portföy Yatırımları -0,5-0,9-0,6-0,7 Diğer Yatırımlar -4,4-4,1-3,8-3,7 Faiz Geliri 1,1 1,2 2,1 2,1 Faiz Gideri -5,5-5,3-5,8-5,8 Uzun Vade -5,2-4,5-4,6-4,3 Cari Transferler 1,5 1,8 1,4 1,4 * Onuncu Kalkınma Planı ( ) Kaynak: TCMB, Kalkınma Bakanlığı 1.b. Yatırım Teşvikleri Türkiye ekonomisinin son dönemde göstermiş olduğu yüksek performansın kalıcı hale getirilmesi amacıyla yatırımların artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda oluşturulan yeni teşvik sistemi, yatırım, üretim, istihdam ve ihracat politikaları arasında bütünlüğün oluşturulması, Türkiye nin ihtiyaç duyduğu hammadde ve ara maddelerin üretilmesi ve emek-yoğun teknolojiden bilgi-yoğun teknolojiye doğru geçişin sağlanması amaçlanmaktadır. 15 Haziran 2012 tarihli ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi kapsamında genel, bölgesel, büyük ölçekli yatırımlar ile stratejik yatırımların teşvikinden oluşan dört ana uygulama altında yatırımcılara; Katma Değer Vergisi (KDV) istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, asgari ücret üzerinden hesaplanan sigorta primi işçi ve işveren hissesi desteği, faiz desteği, yatırım yeri tahsisi, gelir vergisi stopajı desteği ve KDV iadesi desteklerinin tamamından ya da bir bölümünden yararlanma imkanı getirilmektedir. 30

32 Temel Ekonomik Göstergeler 2012 yılında adet yatırım teşvik belgesi düzenlenmiş olup, söz konusu belgelerde öngörülen sabit yatırım tutarı 57,7 milyar TL, öngörülen istihdam kişidir. Teşvik belgelerinin adedi yerli, 236 adedi uluslararası sermayeli şirketler için düzenlenirken, sabit yatırımın 7 milyar TL sinin uluslararası sermayeli, 50,7 milyar TL sinin ise yerli sermayeli şirketler tarafından yapılması öngörülmektedir yılında ise kişilik istihdam öngören 54,3 milyar TL tutarında adet belge düzenlenmiştir yılında düzenlenen teşvik belgelerinde adet bazında bir önceki yıla göre %2 lik bir azalış gözlemlenirken sabit yatırım tutarında %6 lık ve istihdam bazında %16 lık bir artış gözlemlenmektedir yılı Ocak-Temmuz döneminde, öngörülen toplam sabit yatırım tutarı 46,2 milyar TL olan toplam adet yatırım teşvik belgesi düzenlenmiştir. Düzenlenen belgelerde kişilik istihdam öngörülmektedir. Yine aynı dönemde düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin adedi yerli, 149 adedi uluslararası sermayeli şirketler için düzenlenirken, sabit yatırımın 39,7 milyar TL sinin yerli, 6,4 milyar TL sinin ise uluslararası sermayeli şirketler tarafından yapılması öngörülmektedir yılı Ocak-Temmuz döneminde ise kişilik istihdam öngören 25,5 milyar TL tutarında adet belge düzenlenmiştir yılı Ocak-Temmuz döneminde düzenlenen teşvik belgelerinde adet bazında bir önceki yılın aynı dönemine göre %31'lik, öngörülen sabit yatırım tutarında %81 lik, öngörülen istihdamda da %55 lik bir artış gözlemlenmektedir 11. I.F. KAMU HARCAMALARININ YENİDEN YAPILANDIRILMASI ve MALİ KONSOLİDASYON Küresel krizle birlikte yaşanan ekonomik daralma ve bütçe açığındaki artışın etkisiyle büyüyen AB tanımlı genel yönetim nominal borç stokunun GSYH ye oranı 2009 yılında %46,1 seviyesine yükselmiş iken, bu oran 2011 sonu itibarıyla %39,1, 2012 yılı sonu itibarıyla ise %36,2 ye gerileyerek Maastricht Kriterlerinde yer alan ölçütlerin (%60) oldukça altında ve 27 AB ülkesi ortalamasından düşük bir seviyede gerçekleşmiştir. Bunun yanı sıra, kamu harcamalarında sağlanan disiplin sonucunda 2002 yılında %61,5 seviyesinde bulunan kamu net borç stokunun GSYH ye oranı, 2010 ve 2011 yıllarında sırasıyla %28,9 ve %22,43 seviyesinde gerçekleşmiş; 2012 yılı sonunda ise %17 ye düşmüştür. 11 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 31

33 Temel Ekonomik Göstergeler Tablo 7: Kamu Borç Stoku (Milyon TL, %) Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku 331,5 345,0 333,5 380,3 441,5 473,6 518,4 532,2 Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku /GSYH (%) 51,1 45,5 39,6 40,0 46,3 43,1 39,9 37,6 AB Tanımlı Genel Yönetim Nominal Borç Stoku 342,1 352,8 336,5 380,1 439,9 465,2 507,9 512,3 AB Tanımlı Genel Yönetim Nominal Borç Stoku / 52,7 46,5 39,9 40,0 46,1 42,3 39,1 36,2 GSYH (%) Kamu Net Borç Stoku 270,3 258,2 248,4 268,0 309,9 317,8 290,0 240,4 Kamu Net Borç Stoku / GSYH (%) 41,7 34,0 29,5 28,2 32,5 28,9 22,43 17,0 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Ekim 2012 tarihinde yayınlanan OVP kapsamında, AB tanımlı genel yönetim brüt borç stokunun GSYH ye oranının döneminde de azalmaya devam edeceği ve 2013 yılı sonunda %35; 2014 yılı sonunda ise %33 seviyesine ineceği öngörülmektedir. Tablo 8: Dönemi AB Tanımlı Genel Yönetim Brüt Borç Stoku Tahminleri (%) AB tanımlı genel yönetim brüt borç stoku /GSYH Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (OVP ) Tablo 9: 2012 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Tahminleri ve Gerçekleşmeleri 2012 Bütçe Kanunu Kaynak: Maliye Bakanlığı OVP Yılsonu Gerç. Tah. Milyon TL GSYH Oran (%) 2012 Gerçekleşme 2012 Bütçe Kanunu OVP Yılsonu Gerç. Tah Gerçekleşme Bütçe Giderleri ,6 25,3 25,5 Faiz Dışı ,1 21,9 22,1 Giderler Faiz Giderleri ,5 3,4 3,4 Bütçe Gelirleri ,1 22,9 23,5 Faiz Dışı Denge ,0 1,1 1,3 Bütçe Dengesi ,5-2,3-2, yılı merkezi yönetim bütçe açığının GSYH ye oranı %2,1 olarak gerçekleşmiştir yılında ise merkezi yönetim bütçe açığının %1,8 e düşürülmesi hedeflenmektedir. 32

34 Temel Ekonomik Göstergeler Merkezi yönetim faiz dışı fazlasının GSYH ye oranı 2012 yılında %1,3 düzeyinde gerçekleşmiş olup, 2015 yılı itibari ile ise bu oranın %1,2 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Tablo 10: Merkezi Yönetim Bütçesi Tahminleri (%GSYH) Bütçe Giderleri 25,7 25,1 24,4 Faiz Dışı Giderler 22,3 21,9 21,4 Faiz Giderleri 3,4 3,2 3,0 Bütçe Gelirleri 23,6 23,1 22,6 Faiz Dışı Denge 1,2 1,1 1,2 Bütçe Dengesi -2,2-2,0-1,8 Kaynak: Orta Vadeli Program( ), Kalkınma Bakanlığı 2012 yılında IMF ye 1,312 milyar SDR si anapara ve 16 milyon SDR si faiz olmak üzere toplam 1,328 milyar SDR ödeme yapılmıştır yılı sonu itibarıyla IMF ye Stand-by düzenlemeleri kapsamında kullanılan kaynaklardan kalan borç miktarı, 562 milyon SDR dir. 14 Mayıs 2013 tarihinde yapılan SDR lik son anapara geri ödemesi ile birlikte Türkiye nin IMF ye Stand-By düzenlemelerinden kaynaklanan borç yükümlülüğü sona ermiştir yılı sonunda %46,3 düzeyinde bulunan döviz cinsi/dövize endeksli borçların merkezi yönetim borç stoku içerisindeki payı, 2012 yılı sonunda %27,3 seviyesine, 2013 yılı Temmuz ayı sonunda ise %28,3 seviyesine düşmüştür yılı sonunda %51,1 seviyesinde olan değişken faizli borçların merkezi yönetim borç stoku içerisindeki payı ise, 2013 yılı Temmuz ayı sonunda %39,9 düzeyine gerilemiştir. I.G. MALİ PİYASALAR Mali piyasaların derin ve sağlıklı bir yapıya kavuşturulması, gerek firmaların finansman olanaklarının geliştirilmesi gerekse kalkınma ve sürdürülebilir büyümenin tesis edilmesine katkı sağlamaktadır. Bu kapsamda, bankacılık ve sigorta sektöründe gerçekleştirilen ilerlemeler ile yasal altyapıda sağlanan iyileşmeler incelendiğinde, önemli gelişmeler sağlandığı gözlemlenmektedir. 33

35 Temel Ekonomik Göstergeler Küresel ekonomik krizin etkileri 2009 ve 2010 yıllarında özellikle mali ve finansal piyasalar üzerinde gözlemlenmiş, ilerleyen dönemlerde ise başta AB üyesi ülkelerde gözlenen belirsizlikler ile birlikte farklı bir safhaya geçilmiştir. Bu süreçte Türkiye başta bankacılık sektörü olmak üzere sahip olduğu güçlü mali piyasaları ile krizden en az etkilenen ülkeler arasında yer almış ve sahip olduğu finans sistemi ile ön plana çıkmıştır. Geçtiğimiz dönemde AB merkezli yaşanan belirsizlikler ve küresel ekonominin beklentilerin altında büyümesi ile birlikte diğer alanlarda olduğu gibi finans sektöründe de risk algılamalarında değişiklikler yaşanmıştır. Ancak, Türkiye nin sahip olduğu güçlü mali yapı, söz konusu risklerden en az seviyede etkilenmesini sağlamıştır. Özellikle finans sektöründe en önemli paya sahip olan bankacılık sektörü, sermaye, kârlılık ve risk göstergeleri açısından sağlıklı gelişim sürecini sürdürmeye devam etmektedir. Bu çerçevede, sektörün toplam aktifleri 2013 yılı Haziran ayı itibarıyla son bir yılda %19,9 oranında artış göstererek 1,5 trilyon TL ye ulaşmıştır. Kredi hacminin GSYH ye oranı ise 2013 yılı Haziran ayında geçen yılın aynı dönemine göre 9,7 puan artış göstererek %63,6 seviyesine ulaşmıştır. Aynı dönemde toplam mevduat ise bir önceki yılın aynı dönemine göre %16,5 oranında artarak 838 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. Tablo 11: Türk Bankacılık Sektörünün Temel Göstergeleri (Milyon TL, %) Haziran 2012 Haziran 2013 % Değişim Toplam Aktifler ,9 Toplam Krediler ,0 Toplam Mevduat ,5 Bireysel Krediler ,7 Kurumsal Krediler ,1 Krediler/Mevduat, % 102,6 110,0 Toplam Aktifler/GSYH, % 93,2 105,5 Krediler/GSYH, % 53,9 63,6 Kaynak: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Bankacılık sektöründe yabancı sermayeli firmaların toplam aktifler içerisindeki payı 2013 yılı Haziran ayı itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,3 puan artış göstererek %17,6 seviyesine yükselmiştir. Borsa İstanbul A.Ş. (BİST), 2012 yılında yürürlüğe giren Sermaye Piyasası Kanunu nun 138. maddesi çerçevesinde borsacılık faaliyetleri yapmak üzere kurulmuştur. Sermaye piyasalarında borsaları tek çatı altında toplayan BİST, 3 Nisan 2013 tarihinde gerekli izinleri alarak faaliyete geçmiştir. 34

36 Temel Ekonomik Göstergeler 2002 yılından itibaren özel sektör menkul kıymetlerinin toplam stoklar içindeki payı genel olarak artış göstermiş olup, 2002 yılında %8 olan oran, 2013 yılı Mayıs sonu itibarıyla %25 e çıkmıştır. Basel II düzenlemeleri 1 Temmuz 2012 tarihinden itibaren Türkiye de uygulanmaktadır. Bu kapsamda, 2012 yılında yayımlanan yönetmelik 12 uyarınca Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerden (KOBİ) olan alacaklar belirli koşulları haiz olmaları şartıyla perakende alacak risk sınıfında değerlendirilerek %100 yerine %75 risk ağırlığı uygulamasına tabi tutulmaktadır. Bu şekilde bankacılık sisteminin reel kesime daha fazla kaynak kullandırmasına da katkıda bulunulmaktadır. Temel olarak sermayenin nitelik ve niceliğinin arttırılmasını, risk kapsamının genişletilmesini, risk ağırlıklarının artırılmasını, bankaların yükümlülüklerinin sınırlandırılması amacıyla risk bazlı olmayan bir kaldıraç oranının tesis edilmesini, uluslararası bir likidite riski ölçüm mekanizmasının oluşturulmasını hedefleyen Basel III düzenlemelerine ilişkin taslaklar, 2013 yılında yayımlanmıştır. 1 Ocak 2014 tarihi itibarıyla da uygulamaya geçilecektir. Türkiye Bankalar Birliği nezdinde yer alan Risk Merkezi, 28 Haziran 2013 tarihi itibarıyla faaliyete geçmiştir. Finansal kiralama şirketlerinin operasyonel kiralama yapabilmeleri ve işletmelerin kısa vadeli makine ve ekipman ihtiyaçlarına yönelik tedarik hizmeti alabilmeleri sağlanmıştır sayılı Kanun 13 ile elektronik para ihraç etmeye yetkili elektronik para kuruluşları ile ödeme hizmeti sunacak olan kuruluşlara ilişkin yasal çerçeve belirlenmiştir. Yasa ile ödeme hizmeti ve elektronik para alanlarındaki yasal boşluk giderilmiş olup, söz konusu sektörlerin sağlıklı bir şekilde büyümesi için gerekli şartlar oluşturulmuştur. Finansal kiralama alanında yapılan yeni düzenleme 14 ile faktoring işlemlerine konu olan alacakların gerçekleşmiş bir ticari faaliyetten doğmuş olmasını ve aynı faturaya dayalı alacakların birden fazla faktoring işlemine konu edilememesi amacıyla Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği nezdinde Fatura Merkezi Kayıt Sistemi kurulması öngörülmektedir. Mali piyasalar içinde önemli bir rol oynayan sigortacılık ve özel emeklilik sektöründe 2012 yılı Aralık sonu itibarıyla 58 sigorta ve emeklilik şirketi, 1 reasürans şirketi bulunmaktadır. Sigorta ve emeklilik Şirketlerinde çalışan toplam personel sayısı 2012 yıl sonu itibarıyla tür. 12 Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik (R.G /28337) sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (R.G /28690). 14 Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu (R.G /28496). 35

37 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi II. İŞGÜCÜ PİYASASI ve EĞİTİM SİSTEMİNİN ETKİNLEŞTİRİLMESİ II.A. İŞGÜCÜ PİYASASI 2013 yılı programının makroekonomik amaçları arasında istihdam artışının sürdürülmesi hedefi yer almaktadır. Bu doğrultuda, makroekonomik politikalar çerçevesinde istihdamın artırılmasına, işgücünün niteliğinin yükseltilmesine, kayıt dışılığın ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik politikalara ağırlık verileceği belirtilmektedir. Dokuzuncu Kalkınma Planında da, ekonomik ve sosyal gelişme eksenleri arasında istihdamın artırılması ve beşeri gelişme ve sosyal dayanışmanın güçlendirilmesi hedefleri yer almaktadır. İstihdamın artırılması hedefi doğrultusunda, aktif işgücü politikalarının geliştirilmesi, eğitimin işgücü talebine duyarlılığının artırılması ve işgücü piyasasının geliştirilmesi önem kazanmaktadır. Beşeri gelişme ve sosyal dayanışmanın güçlendirilmesi amacıyla eğitim sisteminin geliştirilmesi alanındaki çalışmalara öncelik verilmesi gerekmektedir. Yine, işgücü piyasasının etkinleştirilmesi çalışmaları kapsamında hazırlanan Ulusal İstihdam Stratejisi ( ) ve Eylem Planı ( ) ile; Türkiye nin işgücü piyasasındaki yapısal sorunların çözülmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda, orta ve uzun vadede büyümenin istihdama katkısını artırmak ve işsizlik sorununa yönelik kalıcı çözümler geliştirmek amacıyla dört temel politika ekseni ile, büyüme ve istihdam kapasitesi yüksek yedi sektöre ilişkin toplam 41 hedef, 57 politika ve 204 tedbir belirlenmiştir. Son dönemde işsizlik oranlarında yaşanan mevsimsel artışın yanı sıra, kadın ve toplam işgücüne katılma oranlarında artış, kayıt dışılıkta ise düşüş gözlenmektedir. İstihdam edilenlerin sayısı, 2013 yılı Mayıs döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 848 bin kişi artarak 26 milyon 130 bin kişiye yükselmiştir. İstihdam edilenlerin oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,8 puanlık artış göstererek %46,3 den %47,1 e yükselmiştir. İstihdam edilenlerin %24'ü tarım, %19,3 ü sanayi, %7,1 i inşaat, %49,6 sı ise hizmetler sektöründe yer almıştır. Türkiye genelinde işgücüne katılma oranı, 2013 yılı Mayıs döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,1 puan artarak %51,6 olarak gerçekleşmiştir. Aktif işgücü politikalarının geliştirilmesi faaliyetleri kapsamında; kişilerin istihdam edilebilirliğini artırmak, işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu nitelikli elemanları yetiştirmek, kişilerin kendi işlerini kurmalarına yardımcı olmak amacı ile 36

38 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi aktif işgücü programları (AİP) yürütülmektedir yılında mesleki eğitim kursları, girişimcilik eğitim programları ve işbaşı eğitim programlarına devam edilmiştir: o Mesleki Eğitim Kursları ile, Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) kayıtlı işsizlerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan mesleklerde yetiştirilip, becerileri geliştirilerek veya meslekleri değiştirilerek istihdam edilebilirliklerinin arttırılması hedeflenmektedir. o KOSGEB tarafından uygulanan Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri ile girişimcilik kültürünü yaygınlaştırmak ve girişimcileri iş planı kavramı ile tanıştırarak başarılı işletmelerin kurulmasını sağlamak amaçlanmaktadır. o İşbaşı Eğitim Programları ile İŞKUR a kayıtlı işsizlerin yine Kuruma kayıtlı işyerlerinde, daha önce edindikleri teorik bilgileri uygulayarak pekiştirmeleri ve/veya mesleki deneyim kazanmaları kolaylaştırılmaktadır. Bu programlara ilaveten, istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki niteliklerinin geliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasına kazandırılmasına yardımcı olmak üzere, İŞKUR tarafından düzenlenen aktif işgücü hizmetlerinin yürütülmesine yönelik faaliyetler için mevzuatta yeni düzenlemeler yapılmıştır. 12 Mart 2013 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği ile İŞKUR un faaliyetlerinin etkinliğinin artırılması amaçlanmaktadır yılında aktif işgücü programları kapsamında verilen mesleki eğitimlerden kişi, girişimcilik eğitimlerinden kişi, işbaşı eğitim programlarından kişi faydalanmıştır Mart sonu itibarıyla mesleki eğitimlerden kişi, girişimcilik eğitimlerinden kişi, işbaşı eğitim programlarından kişi faydalanmıştır. Bu projelere ilave olarak, Türkiye nin işgücü piyasasında arz talep uyuşmazlıklarından kaynaklanan işsizliğe çözüm getirmek amacıyla başlatılan Uzmanlaşmış Meslek Edindirme Merkezleri (UMEM) Beceri 10 Projesi kapsamında 31 Mart 2013 itibarıyla 81 ilde program gerçekleştirilmiş ve kişiye eğitim verilmiştir. Yine yıllarını kapsayan Günaydoğu Anadolu Projesi (GAP)-II Projesi ile işsizliğin yoğun, işgücünün niteliklerinin görece daha düşük olduğu bölgelerde farklı politikalara ağırlık verilerek bölgeler arası işsizlik oranları arasındaki farkın azaltılması amacıyla çalışmalar yürütülmüştür yılında yürütülen çalışmalarla Güneydoğu Anadolu Bölgesi illerimizi kapsayan GAP-II Eylem Planı kapsamındaki GAP-II Projesi ile de pek çok farklı kamu kurum ve kuruluşu ile işbirliği yapılarak bölgesel gelişmeye katkıda bulunulmuştur. Türkiye- AB Mali İşbirliği kapsamında yer alan Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programında yer alan Genç 37

39 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi İstihdamının Desteklenmesi ve Kamu İstihdam Hizmetlerinin Kalitesinin Artırılması operasyonları ile ilgili faaliyetler 2012 yılında da sürdürülmüştür. o Avrupa Komisyonu ile Türkiye nin ortaklaşa finanse ettiği Genç İstihdamının Desteklenmesi operasyonu ile her ilin işgücü piyasası koşulları değerlendirilerek, gençlere belirlenen mesleklerde girişimcilik eğitimleri düzenlenmesi, kendi işlerini kurmalarına yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin verilmesi, okuldan işe geçişlerini kolaylaştıracak olanakların artırılması, mesleki yeterliliklerinin iyileştirilmesi ve çıraklık programlarından yararlananların sayısının yükseltilmesi hedeflenmektedir. o Kamu İstihdam Hizmetlerinin Geliştirilmesi operasyonu kapsamında, İŞKUR İl Müdürlükleri nin, daha iyi kamu istihdam hizmeti sağlama ve işgücü piyasası politikaları planlama ve uygulama konusunda kurumsal kapasitelerinin artırılması hedeflenmektedir. İşgücü piyasasında zorluklarla karşılaşan kadınlar, gençler, uzun süreli işsizler, özürlüler ve eski hükümlüler için fırsat eşitliği sağlanması Dokuzuncu Kalkınma Planı hedefleri arasında yer almaktadır. Bu çerçevede, kamu işyerlerine dönük olarak getirilen yeni bir düzenleme ile ilgili kanunlar gereği malul sayılmayacak şekilde yaralanan kişilerin kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilmelerine olanak sağlanmıştır tarihli ve 6353 sayılı Kanunun 79. maddesiyle, 4857 sayılı İş Kanununun 30. maddesinin birinci fıkrasında değişiklik yapılmıştır. 38

40 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi II.B. EĞİTİM SİSTEMİ İşgücü piyasasının geliştirilmesi çalışmalarının yanı sıra eğitim sisteminin etkinleştirilmesi çalışmalarına 2012 yılında da devam edilmiştir. Eğitime erişim ve eğitim kalitesi, eğitim sisteminin sorunlu alanlarıdır. Beceri düzeyi yüksek, üretken ve yaratıcı insanlar yetiştirmek üzere eğitim sisteminin etkinliğinin, erişebilirliğinin ve fırsat eşitliğine dayalı yapısının güçlendirilmesi hedeflenmektedir eğitim-öğretim yılında okul öncesi eğitimde okullaşma oranı %30,93, genel ortaöğretimde %49, mesleki teknik eğitim ortaöğretimde ise %51 düzeyindedir yılı itibarıyla yüz yüze eğitimde %43,5 ve açık öğretimde %36,1 olmak üzere yükseköğretimde brüt okullaşma oranı %79,6 dır. Yükseköğretimde ön lisans düzeyinde brüt okullaşma oranı (açık öğretim dahil) ise %24,45 tir eğitim öğretim yılı itibarıyla meslek yüksekokullarına kayıtlı öğrenci sayısı iken ön lisans açık öğretim programlarına kayıtlı öğrenci sayısı ise tir. Türkiye de ön lisans programlarına katılan toplam öğrenci sayısı (açık öğretim dahil) dır. Böylelikle meslek yüksekokulu öğrencilerinin toplam yükseköğretim içindeki payı yaklaşık %29 iken, ön lisans programlarına kayıtlı toplam öğrenci sayısının (açık öğretim dahil) yükseköğretim içindeki payı ise %30,9 dur yılı Mart ayı itibarıyla Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğüne bağlı okullarda öğrenim gören öğrenci sayısı ye, mesleki ve teknik eğitimin genel ortaöğretim içindeki oranı %51 e ulaşmıştır. Bu okullarda 62 alan 226 dalda eğitim öğretim yapılmaktadır. Meslek yüksekokullarındaki toplam program sayısı iken 198 farklı program türünde eğitim verilmektedir. Katılım Öncesi Yardım Aracı- İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi (AB-IPA-4) kapsamında, Millî Eğitim Bakanlığı ve YÖK iş birliğinde, 2012 yılı Mayıs ayında Mesleki ve Teknik Eğitimin Kalitesinin Geliştirilmesi Projesi (METEK I) başlatılmıştır. Mesleki ve teknik eğitimde kalite kültürünü teşvik eden bu proje ile; istihdam edilebilirliği güçlendirmek, eğitim ile iş piyasasını uyumlu hale getirmek, kazanılan yeterlilikleri gösteren belgelerin karşılıklı tanınmasını sağlamak, hayat boyu öğrenmeyi kolaylaştırmak, Avrupa Kalite Güvence Referans Çerçevesiyle uyumlu, adil, şeffaf, güvenilir, erişilebilir bir mesleki ve teknik eğitim sistemine ulaşarak Türkiye de ulusal bir kalite güvence sistemini kurmak amaçlanmaktadır. Mesleki ve teknik eğitimin bir bütünlük içinde ele alınması ve yürütülebilmesi amacıyla Mesleki Eğitim ve Öğretim Stratejisi oluşturulması çalışmaları devam etmektedir. Bu 39

41 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi çalışma ile mesleki eğitim ve öğretimde işgücü talebine uyumun güçlendirilmesine, kalitenin artırılmasına, statünün geliştirilmesine, mali kaynakların çeşitlendirilmesine ve iş dünyasının yönetimde rol almasına odaklanan bir strateji belgesi oluşturulacaktır. Bu çerçevede, mesleki ve teknik eğitimin işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda şekillendirilmesi, eğitim-istihdam ilişkisinin güçlendirilmesi, hayat boyu öğrenme anlayışı içinde aktif işgücü piyasası politikalarının etkin olarak uygulanması, mesleksizlik sorununun giderilerek işgücünün istihdam edilebilirliğinin artırılması amacıyla hazırlanan İstihdam ve Mesleki Eğitim İlişkisinin Güçlendirilmesi Eylem Planı yürürlüğe konulmuştur yılında eylem planı güncellenerek mevcut 38 tedbir sayısı 39 a çıkarılmıştır. Anılan eylem planı kapsamında, mesleki eğitim alan bireyler ile personeline mesleki eğitim aldıran, personeli mesleki yeterlilik belgesi alan işverenler için somut teşvikler getirilmiştir 16. Mesleki Yeterlilik Kurumu 2012 yılında da işgücü piyasasının ihtiyaçlarını gözönüne alarak meslek standartlarını geliştirme çalışmalarına devam etmiştir yılında verilen Mesleki Yeterlilik Belgesi sayısı olup, 2013 Haziran ayı sonu itibari ile bu sayı olmuştur. Mesleki ve teknik eğitim alanında devam eden çalışmalar kapsamında; Türkiye de METEK-1, Uzmanlaşmış Meslek Edindirme Merkezleri Projesi (UMEM), Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi (MESGEP), Binalarda Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi (UNDP-GEF), Denizcilik Eğitim Öğretimi ve Bağlantılı Öneriler Projesi (METALS), Otelcilik ve Turizm İşletmelerinde Uygulamalı Eğitim Projesi (WEST), Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri Alanının Orta Asya ve Orta Doğu Ülkelerine Yaygınlaştırılması Projesi çalışmaları sürdürülmektedir. YOİKK İstihdam Teknik Komitesi Eylem Planında yer alan İşletmelerde eğitim birimi oluşturma, eğitici bulundurma ve işletmelerde meslekî eğitim vermelerine yönelik özendirici ve kolaylaştırıcı mekanizmaların oluşturulması eylemi kapsamında, işletmelerde beceri eğitimi verilmesi ve çıraklık-kalfalık sürelerinde değişiklik yapılması hususları dikkate alınarak 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununda yapılacak değişiklikler tamamlanma aşamasındadır. Mesleki ve teknik eğitimi teşvik amacıyla ilgili mevzuatta 17 yapılan değişiklik ile Organize sanayi bölgelerinde açılan mesleki ve teknik eğitim okullarında öğrenim gören her bir öğrenci için, belirlenen tutarda, Bakanlık bütçesi ödeneğinden eğitim ve öğretim desteği yapılabilir. hükmü getirilmiştir. Bu çerçevede elektrik-elektronik, endüstriyel 16 13/2/2011 tarih ve 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu md. 12 (Değişiklik RG /28351) 40

42 İş Gücü Piyasası ve Eğitim Sisteminin Etkinleştirilmesi otomasyon, kimya, makine, motorlu araçlar, tekstil, gıda, metal, plastik teknolojileri ve mobilya ve iç mekan tasarımı alanları ile 9. sınıf öğrenci maliyetleri belirlenmiş, konuya ilişkin olarak hazırlanan tebliğ 18, 13 Şubat 2013 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 44 alan için öğrenci maliyeti belirleme çalışmaları sürdürülmektedir. Hayat boyu öğrenme perspektifinde kolay erişilebilir öğrenme ortamları oluşturulması çalışmaları yürütülmektedir. Bu çerçevede, MEB tarafından yürütülen Türkiye de Hayat Boyu Öğrenmenin Desteklenmesi Projesi ile hayat boyu öğrenme stratejilerine uygun, farklı yaş grubu ve eğitim seviyesindeki insanlara, özellikle kadınlara yönelik gelişen teknolojiye ve iş gücü piyasasının taleplerine uygun nitelikli eğitime erişim olanaklarının artırılması ve AB standartlarına göre sertifikalandırılacak kurumsal bir çatı oluşturulması amaçlanmaktadır Eğitim ve Öğretim Yilinda Organize Sanayi Bölgelerindeki Özel Mesleki ve Teknik Eğitim Okullarinda Öğrenim Gören Öğrencilere Destek Verilmesine İlişkin Tebliğ (R.G /28558) 41

43 Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi III. YASAL ÇERÇEVENİN ve YARGI SİSTEMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ III. A YARGI SİSTEMİNİN HIZININ, ETKİNLİĞİNİN ve TUTARLILIĞININ ARTIRILMASI Yargı sisteminin hızının etkinliğinin ve tutarlılığının artırılması hususunda sağlanan gelişmeler, Konsey üyelerinin önemle takip ettiği konular arasında yer almaktadır yılından bu yana yargı sisteminin hızının ve etkinliğinin artırılması amacıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu 19 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 20 gibi pek çok temel kanunda köklü değişiklikler yapılmıştır. 1.a. Türk Ticaret Kanunu İş ve ticaret hayatını düzenleyen ve bu alanlarda son derece kapsamlı bir reform niteliğinde olan ve 5 yılı aşkın bir istişare süreci sonunda oluşturulan, AB müktesabatıyla uyumlu Türk Ticaret Kanunu Tasarısı, 13 Ocak 2011 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edilerek 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 21 olarak kanunlaşmıştır sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce 26 Haziran 2012 de 6335 sayılı Kanunla 22 değişiklikler yapılarak söz konusu kanun, 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türk Ticaret Kanunuyla, AB Müktesebatıyla tam bir uyum gerçekleştirilmiş, tek ortaklı anonim ve limited şirket kurulabilmesi ile anonim şirket yönetim kurulunun tek üyeden oluşmasına ve elektronik ortamda çeşitli işlemler yapılmasına olanak sağlanarak kolay karar alma mekanizmalarının oluşturulmasına imkan sağlanmıştır sayılı Türk Ceza Kanunu (R.G /25611) sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (R.G /25673) sayılı Türk Ticaret Kanunu (R.G /27846) sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (R.G /28339) 42

44 Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi 1.b. Türk Borçlar Kanunu Yaklaşık sekiz yıllık bir çalışma sonucunda oluşturulan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 23 ve 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanun 24 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Oluşturulan bu kanun, gerek dünyada gerek Türkiye de yaşanan, toplumsal, sınaî, ekonomik ve teknik gelişmeler ile küreselleşmenin getirdiği değişimlere cevap veren, ilgili mevzuat ve kaynak kanunlarda gerçekleşen değişikliklerle paralellik sağlayan, dili sadeleştirilen ve uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesine yönelik hükümler içermektedir. Borcu doğuran kaynaklardan olan sözleşmeler konusunda yeni düzenlemeler getiren kanunda, uygulamada sorunlu alanlar olarak görülen faiz oranları ile kefalet ve kira sözleşmelerine ilişkin konular da kapsamlı bir şekilde düzenlenmiştir. 1.c. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yargı reformu çerçevesinde olmak üzere; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda uygulamadan kaynaklanan aksaklıkları gidermek, davaların hızlı, basit, en az giderle ve etkin bir biçimde görülmesi ve bir kısım uyuşmazlıkların nizasız kaza, sulh, uzlaşma gibi yöntemlerle çözümünü sağlamak, karşılaştırmalı hukuktaki gelişmeleri hukuk yargılamasına yansıtmak amacıyla oluşturulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 25, 1 Ekim 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunla, mal varlığına ilişkin davaların değer ve miktarına bakılmaksızın asliye hukuk mahkemelerinde görülmesi, yargılama giderlerinin dava açılırken avans olarak alınması, bir kısım ilk itiraz sebeplerinin dava şartı haline getirilmesi, duruşma aşamasının daha etkin bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere Ön İnceleme kurumunun ihdas edilmesi gibi önemli yeni düzenlemeler getirilmiştir sayılı Türk Borçlar Kanunu (R.G / 27836) sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun (R. G / 27836) sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (R.G /27836) 43

45 Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi 1.d. Hukuki Uyuşmazlıkların Çözümü Hukuki uyuşmazlıklarda arabuluculuk müessesesi ve alternatif çözüm yollarının geliştirilmesi amacıyla oluşturulan 6325 sayılı Kanun 26, 22 Haziran 2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Yabancılık unsuru taşıyanlar dahil, tarafların, üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilecekleri özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda kendi seçtikleri bir üçüncü kişi olan "Arabulucu" vasıtasıyla mahkemelere başvurmadan uyuşmazlığı çözmelerini sağlayabilen "Arabuluculuk" kurumunun oluşturulması ve uygulanmasına ilişkin hükümler söz konusu kanunda düzenlenmektedir. Arabuluculuk yoluyla hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde uygulanacak usul ve esasları belirleyen yönetmelik 27 ise26 Ocak 2013 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 1.e. İhtisas Mahkemelerinin Yaygınlaştırılması 6460 sayılı Kanunla 28 gerçekleştirilen değişiklikler sonucunda, iş durumunun gerekli kıldığı hallerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesinin olduğu adliyelerde, ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak daireler arasındaki iş dağılımı, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) tarafından belirlenebilecektir. 22 Nisan 2013 itibarıyla Türkiye genelinde hakim ve savcı görevli olup, adli yargı ilk derece mahkemelerinin dağılımı aşağıdaki tabloda verilmektedir Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (R.G /28331) 27 Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği (R.G /28540) sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (R.G /28633) 44

46 Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi Tablo 12: Mahkemelerin Dağılımı Mahkeme Türü Mahkeme Sayısı Ağır Ceza Mahkemesi 287 Asliye Ceza Mahkemesi Sulh Ceza Mahkemesi Asliye Hukuk Mahkemesi 991 Sulh Hukuk Mahkemesi 762 Kadastro Mahkemesi 596 İcra Mahkemesi 218 İş Mahkemesi 251 Aile Mahkemesi 284 Ticaret Mahkemesi 178 Tüketici Mahkemesi 47 Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mah. 13 Çocuk Mahkemesi 94 Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi Sayılı Kanuna Göre Ağır Ceza Mah. 24 Fikrî ve Sınaî Haklar Ceza Mah. 11 İnfaz Hâkimliği 143 Toplam Mahkeme Sayısı Kaynak: Adalet Bakanlığı 1.f. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) UYAP Bilişim Sistemi: 2000 yılında iki aşamalı olarak başlatılan UYAP, Adalet Bakanlığı teşkilatı ile yargı birimlerinin donanım ve yazılım olarak iç otomasyonunu ve benzer şekilde bilgi otomasyon sistemlerini kurmuş kamu kurum ve kuruluşları ile dış birim entegrasyonunu sağlamak, avukat ve vatandaşlara internet üzerinden yargı hizmeti sunmak suretiyle güvenilir e-adaleti gerçekleştirmek amacıyla uygulamaya konmuştur. Adalet Bakanlığı birimleri, adli ve idari mahkemeler, savcılıklar, icra daireleri, denetimli serbestlik birimleri, ceza infaz kurumları, adli tıp birimleri UYAP kapsamında toplanmış; bu birimlerin adli ve idari işlerini elektronik ortamda yapabilecekleri sistem oluşturulmuş; tüm bu birimler arasında elektronik bağlantı kurularak aralarındaki yazışmalar ile bilgi ve belge paylaşımının elektronik ortamda yapılabilmesi sağlanmıştır. Bu ağa, HSYK ile Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay da dâhil olduğu gibi, UYAP ile kamusal bir çok bilgi sistemi arasında entegrasyon sağlanmıştır. 45

47 Yasal Çerçevenin ve Yargı Sisteminin İyileştirilmesi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS): 2012 yılında başlanan SEGBİS projesi kapsamında ceza mahkemeleri ile savcılıklara ve ceza infaz kurumlarına sistemin kurulması, böylece ifade veya savunma alma, sorgu, mağdur, şikayetçi, katılan, tanık ve bilirkişi gibi ilgili kişileri dinleme; duruşma ve gerekli görülen sair soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin video kaydına alınması; bu işlemlerin yapılmasında video konferans yönteminin kullanılması hedeflenmektedir. SEGBİS projesinin amacı, adil yargılama, makul sürede hakim karşısına çıkarılma, makul sürede yargılama, silahların eşitliği ve yüz-yüzelik ilkeleri ile kişi hürriyeti ve güvenliğine ilişkin kurallara uygun olarak en az giderle ceza yargılaması yapılmasına ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sağlamaktır. 46

48 Enerji IV. ENERJİ Uluslararası rekabet gücünün artırılması, ithalata bağımlılığın azaltılması ve arz güvenliğinin sağlanması açısından enerji, kritik öneme sahiptir. Bu bakımdan yenilenebilir ve ulusal enerji kaynaklarının kullanımının teşvik edilmesi ve enerji piyasasının serbestleştirilmesine devam edilmesi konularında yürütülmekte olan çalışmalara devam edilmektedir. IV.A. ELEKTRİK PİYASASI Türkiye'nin elektrik arzı 2012 yılında yaklaşık 239 milyar kwh, 2013 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla yaklaşık 116 milyar kwh, elektrik tüketimi ise 2012 yılında 241 milyar kwh, 2013 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla ise 119 milyar kwh olarak gerçekleşmiştir yılı sonu itibarıyla elektrik enerjisi kurulu gücünün; %35,8'i doğal gaz, %14,9'u yerli kömür, %34,3'ü hidrolik kaynaklar, %6,9'u ithal kömür, %3,6 sı petrol türevleri, %4'ü rüzgar ve kalan %0,5 i de jeotermal gibi diğer yenilenebilir kaynaklardan oluşmaktadır yılı Haziran ayı sonu itibarıyla ise elektrik enerjisi kurulu gücünün; %35,4'ü doğal gaz, %14,8'i yerli kömür, %34,9'u hidrolik kaynaklar, %6,7'si ithal kömür, %3,3 ü petrol türevleri, %4,2'si rüzgar ve kalan %0,6 sı da jeotermal gibi diğer yenilenebilir kaynaklardan oluşmaktadır yılı Haziran ayı sonu itibarıyla elektrik üretimde özel sektör payı %65,8 e ulaşmıştır. Dağıtımda ise özel sektör payı %65,7 dir. Elektrik enerjisi sektörünün daha liberal ve rekabetçi bir yapıya kavuşmasını teminen oluşturulan 6446 sayılı Kanun 29, 30 Mart 2013 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun kapsamında, EPİAŞ ın kurulması, yerli kömür ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimine teşvik sağlanması, mevcut teşviklerin sürelerinin uzatılması ve yenilenebilir kaynakların daha verimli kullanılması amacıyla bazı tesislerin de lisanssız elektrik üretimi kapsamına alınması gibi hususlar düzenlenmiştir. Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca, Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi kapsamında kamuya ait elektrik dağıtım şirketi Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) nin özelleştirilmesi sürecine devam edilmektedir Haziran ayı sonu itibarıyla 18 elektrik dağıtım şirketine ilişkin olarak ihaleler yapılmıştır. 16 elektrik dağıtım şirketinin (Başkent, Sakarya, Meram, Osmangazi, Çamlıbel, Uludağ, Çoruh, sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (R.G /28603) 47

49 Enerji Yeşilırmak, Fırat, Trakya, Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Aras, Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş.) özel sektöre devir işlemleri tamamlanmıştır. Van Gölü Elektrik Dağıtım A.Ş. nin devir süreci, Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş. nin onay süreci ise devam etmektedir yılı sonuna kadar özelleştirme süreçlerinin tamamlanması planlanmaktadır. 18 adet termik santral, 27 adet hidroelektrik ve 56 adet akarsu santrali olmak üzere toplam 101 santralin özelleştirilme çalışmaları, Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yürütülmektedir. Bu santraller içerisinden 52 adet akarsu santrali 19 grupta toplanmış ve 2010 yılında ihalesi tamamlanmıştır yılı Haziran ayı sonu itibarıyla ise 19 gruptan 10'unun (28 santral) özelleştirilmesi İşletme Hakkı Devri yöntemi ile gerçekleştirilmiş; 5 grubun (14 santral) ihalesi ise iptal edilmiştir. 4 grubta (10 santral) özelleştirme süreci devam etmektedir. Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) ye ait Seyitömer Termik Santralinin kömür ocağı ruhsatı devir işlemi, 2,2 milyar ABD Dolar bedel karşılığında 17 Haziran 2013 tarihinde tamamlanmıştır. Yine EÜAŞ a ait Kangal Termik Santralinin kömür ocağı ruhsatı devir işlemi ise 985 milyon ABD Doları karşılığında 14 Ağustos 2013 tarihinde tamamlanmıştır. Hamitabat Doğalgaz Çevirim Santrali nin hisselerinin tamamı blok satış yöntemiyle 105 milyon ABD Doları karşılığında özelleştirilmiş ve işlem 1 Ağustos 2013 itibarıyla tamamlanmıştır. IV.B. DOĞAL GAZ PİYASASI Türkiye'nin artan enerji talebinin karşılanmasında doğal gazın payının ve öneminin giderek artmasıyla birlikte enerji arz güvenliğinin ve kaynak çeşitlendirmesinin sağlanması çalışmaları kapsamında 7 ülke ile 10 ayrı uzun dönemli doğal gaz ve sıvı doğal gaz (LNG) alım/satım anlaşması mevcut olup halen 5 ülkeden 7 anlaşma kapsamında doğal gaz ithal edilmektedir. Diğer taraftan 2012 yılı sonu itibarıyla 80 doğal gaz üretim sahasında 280 kuyudan üretim yapılmaktadır yılında 686 milyon Sm³ doğal gaz üretimi gerçekleştirilmiştir. Ancak 2012 yılında Türkiye nin toplam doğal gaz talebi tüketimi ise 44.3 milyar Sm³ (LNG dahil) seviyesinde gerçekleşmiştir yılı ilk altı ayındaki doğal gaz üretimi ise 77 doğal gaz üretim sahasındaki 250 kuyudan milyon Sm³ olarak gerçekleştirilmiştir. Hali hazırda Türkiye de Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ), Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ve Ege Gaz A.Ş. doğal gaz depolama faaliyetinde bulunmaktadırlar. 48

50 Enerji 2012 yılı sonu itibarıyla 58 doğalgaz dağıtım bölgesinin ihalesi tamamlanmış, 65 adet doğalgaz dağıtım lisansı verilmiştir. Mevcut doğal gaz boru hattının geliştirilmesi çalışmaları kapsamında, BOTAŞ tarafından inşaa edilen doğal gaz boru hatlarının uzunluğu, 2013 Haziran ayı sonu itibarıyla km'ye ulaşmıştır yılı Haziran ayı sonu itibarıyla 72 ilin doğal gaz iletim hattı tamamlanmıştır. Bu çerçevede genişleyen kullanım alanı ile birlikte 2012 yılında 45,9 milyar Sm 3, 2013 yılı Haziran sonu itibarıyla ise 17,8 milyar Sm 3 doğal gaz ithalatı BOTAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir yılı içerisinde, 8 adet ithalat, 2 adet ihracat, 3 adet toptan satış, 1 adet sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) iletim-dağıtım, 4 adet CNG satış ve 2 adet dağıtım olmak üzere toplam 20 adet lisans verilmiştir yılı Haziran ayı sonu itibarıyla ise 1 adet dağıtım, 9 adet ithalat, 4 adet toptan satış, 4 adet CNG iletim-dağıtım, 9 adet CNG satış, 1 adet LNG iletim ve 1 adet depolama olmak üzere toplam 29 adet lisans verilmiştir. Tablo 13: Doğal Gaz Piyasasında Verilen Lisansların Dağılımı* Lisans Türü Lisans Sayısı Doğal Gaz İthalat : 50 - Doğal Gaz İthalat : 16 - Spot LNG : 34 Doğal Gaz İhracat : 6 Doğal Gaz Toptan Satış : 43 Doğal Gaz Depolama : 4 Doğal Gaz İletim : 21 - LNG : 20 - Boru Hattı : 1 Doğal Gaz Sıkıştırılmış (CNG) : 87 - CNG İletim-Dağıtım : 30 - CNG Satış : 57 Doğal Gaz Dağıtım : 65 Toplam 276 *Ağustos 2013 itibarıyla Kaynak: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Doğal gazın yer altında depolanması ve böylece mevsimsel talep değişikliklerinin karşılanabilmesi amacıyla yürütülen projeler kapsamında 20 Eylül 2010 tarihinde Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Projesinin ihalesi yapılmış olup, 15 Haziran 2011 tarihinde sözleşmesi imzalanmıştır. Projeye ilişkin yapım çalışmaları devam etmektedir. Tablo 14: Doğal Gaz Depolama Tesisleri 49

51 Enerji (m3) Tesis Yeri Depolama Kapasitesi LNG Marmara Ereğlisi / Tekirdağ m³lng ( m³ x 3) LNG Aliağa / İzmir m³ LNG ( m³ x 2) Yer Altı Silivri / İstanbul m³ Yer Altı Sultanhanı / Aksaray m³ Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Enerji İşleri Genel Müdürlüğü) 6353 sayılı Kanun çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulunun 14 Mart 2013 tarih ve 2013/54 sayılı kararı ile Başkentgaz ın %100 oranındaki hissesinin satışına ilişkin onay verilmiştir. 31 Mayıs 2013 tarihinde devri gerçekleştirilmiştir. Dünya petrol rezervlerinin %65'i ve doğal gaz rezervlerinin %71'i Türkiye'yi çevreleyen Hazar Havzası ve Ortadoğu ile Rusya'da bulunmaktadır. Dolayısıyla, Türkiye, gerek coğrafi, gerekse jeopolitik konumu ile Ortadoğu ve Orta Asya'nın üretiminin dünya pazarlarına ulaşmasında köprü ve terminal olma özelliği taşımaktadır. Bu kapsamda aralarında Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) Projesi, NABUCCO Doğal Gaz Boru Hattı Projesi, Türkiye-Yunanistan-İtalya Doğal Gaz Boru Hattı (ITGI) Projesi, Arap Doğal Gaz Boru Hattı Projesi, Samsun-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi, Irak- Türkiye Ham Petrol Boru Hattı ve Irak-Türkiye Doğal Gaz İhraç Projesi nin (ITGEP) de yer aldığı doğu-batı ve kuzey-güney eksenlerinde projeler geliştirilmektedir. IV.C. PETROL PİYASASI 2012 yılı itibarıyla 19,5 milyon ton petrol ithalatı gerçekleştirilmiş, yerli üretim ise 2,3 milyon tona ulaşmıştır. Söz konusu dönemde petrol ihracatı 8,9 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ceyhan a 2012 yılında 357 milyon varil, 2013 Haziran sonu itibarıyla ise 176 milyon varil petrol taşınmıştır. Bu kapsamda Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı'ndan 2012 yılında 230 milyon, 2013 Haziran sonu itibarıyla 127 milyon varil; Kerkük- Yumurtalık Ham Petrol Boru Hattı dan ise 2012 yılında 127 milyon varil, 2013 Haziran ayı sonu itibarıyla da 49 milyon varil ham petrol taşınmıştır. Petrol piyasasında 2012 yılında bayilik, 17 adet dağıtıcı lisansı, 12 adet depolama lisansı, 10 adet ihrakiye 30 teslimi lisansı, 1 adet iletim lisansı, 27 adet madeni 30 Ülkenin karasuları ve/veya karasuları bitişiğinde deniz vasıtalarına veya hava meydanlarında yerli ve yabancı hava taşıtlarına vergili veya vergisiz sağlanan akaryakıt ve madeni yağ. 50

52 Enerji yağ lisansı, 10 adet serbest kullanıcı lisansı, 31 adet taşıma lisansı (deniz yolu) ve 1 adet işletme lisansı verilmiştir. Tablo 15: Petrol Piyasasındaki Lisansların Dağılımı* Lisans Türü Lisans Sayısı Bayilik Lisansı Depolama Lisansı 111 Rafinerici Lisansı 6 Dağıtıcı Lisansı 70 Madeni Yağ Lisansı 289 Serbest Kullanıcı Lisansı 50 İhrakiye Teslimi Lisansı 66 İletim Lisansı 27 İşleme Lisansı 26 Taşıma Lisansı 105 TOPLAM *22 Ağustos 2013 tarihi itibarıyla Kaynak: EPDK Enerji piyasasının serbestleştirilmesi, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, enerji kullanımının arttırılmasına yönelik olarak; Türk Petrol Kanunu, 11 Haziran 2013 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 22 Haziran 2012 tarihinde PETKİM A.Ş ne ait % oranındaki hisse satışından 168 milyon ABD Doları satış geliri elde edilmiştir. IV.D. LPG PİYASASI 2013 yılı ilk altı ayı içerisinde sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) piyasasında toplam 167 adet lisans verilmiştir. Böylece, geçerli toplam lisans sayısı e ulaşmıştır. 51

53 Enerji Tablo 16: LPG Piyasası- Lisans Dağılımı Lisans Türü 2013 Yılı* İçerisinde Verilen Lisans Sayısı (Lisans Sayısı) Yürürlükte Olan Lisans Sayısı LPG Dağıtıcı Lisansı 4 71 LPG Depolama Lisansı 2 83 LPG Taşıma Lisansı 3 47 (Denizyolu 6, Karayolu 12, Boruhattı 29) LPG Tüpü İmalatı Lisansı - 10 LPG Tüpü Muayenesi, Tamiri ve Bakımı Lisansı LPG Otogaz Bayilik Lisansı TOPLAM *30 Haziran 2013 tarihi itibarıyla Kaynak: EPDK 2013 yılı içerisinde ton LPG satışı gerçekleşmiştir. Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ) ve LPG dağıtım firmalarınca 2013 yılında 10 farklı ülkeden, toplam ton LPG ithal edilmiştir. En çok ithalat yapılan ülkeler sırasıyla Rusya, Cezayir, Kazakistan, Norveç ve Ukrayna dır yılında dağıtım şirketleri ve TÜPRAŞ tarafından, serbest bölgeler de dâhil edildiğinde yapılan ihracat toplam ton olarak gerçekleşmiştir. İhracat yapılan ülkeler arasında ilk sırada Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) yer almaktadır. KKTC yi sırasıyla Yunanistan ve serbest bölge takip etmektedir. Türkiye de ulaşımda kullanılan LPG miktarı ile LPG li araç sayısı Avrupa da ilk, dünyada ise Güney Kore den sonra ikinci sırada yer almaktadır. Satış merkezleri bakımından ise dünya lideri konumundadır. IV.E. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARININ KULLANIMININ ARTIRILMASI Yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi verilerine bakıldığında 2012 yılında toplam elektrik üretiminin GWh olduğu, bunun GWh lık (%38) kısmı kamu, geri kalan GWh lık (%62) kısmı ise özel sektör santralleri tarafından üretildiği görülmektedir yılının ilk altı ayında ise toplam elektrik üretiminin 116,280 GWh 52

54 Enerji olduğu bunun GWh lık (%34,2) kısmı kamu, geri kalan GWh lık (%65,8) kısmı ise özel sektör santralleri tarafından üretildiği görülmektedir yılı sonu itibarıyla yenilenebilir enerji kaynaklı kurulu güç MW düzeyine ulaşmış olup, toplam kurulu gücün % 39 luk kısmı yenilenebilir enerji kaynaklarına dayanmaktadır. Bu kapasitenin; MW lık kısmını hidrolik barajlı santraller, MW lık kısmını hidrolik akarsu santralleri, MW lık kısmını rüzgar santralleri, MW lık kısmını jeotermal santralleri ve MW lık kısmını katı atık santralleri oluşturmaktadır yılı Temmuz ayı sonu itibarıyla ise yenilenebilir enerji kaynaklı kurulu güç MW düzeyine ulaşmış olup, toplam kurulu gücün yaklaşık % 39 luk kısmı yenilenebilir enerji kaynaklarına dayanmaktadır. Bu kapasitenin; ,2 MW lık kısmını hidrolik barajlı santraller, ,3 MW lık kısmını hidrolik akarsu santralleri, ,1 MW lık kısmını rüzgar santralleri, - 162,2 MW lık kısmını jeotermal santralleri ve - 198,3 MW lık kısmını katı atık santralleri oluşturmaktadır yılı sonu itibarıyla yenilenebilir enerji kaynaklı santrallerini, 317 tane hidrolik akarsu santrali, 64 hidrolik barajlı santral, 61 rüzgar santrali, 9 jeotermal santrali, 29 katı atık santralleri oluşturmaktadır yılı Temmuz ayı sonu itibari ile yenilenebilir enerji kaynaklı santral sayılarına bakıldığında, 358 tane hidrolik akarsu santrali, 67 hidrolik barajlı santrali, 67 rüzgar santrali, 9 jeotermal santrali, 34 katı atık santralinin bulunduğu görülmektedir. 31. Enerji politikaları ve stratejileri arasında yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretiminin sağlanması ve bu üretimin desteklenmesi önemli ve öncelikli bir husustur. Yenilenebilir enerji alanında, 18 Mayıs 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5346 sayılı Kanun (YEK Kanunu) 32, özellikle rüzgar enerjisine ve hidrolik enerjiye olan ilgiyi büyük ölçüde artırmıştır. 8 Ocak 2011 tarihinde yürürlüğe giren 6094 sayılı Kanun 33 ile YEK Kanunu'nda kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Bu doğrultuda; yenilenebilir enerji kaynakları ile elektrik üretimi yapacak santrallerde yerli üretim aksamı kullanımına bazı teşvikler 31 Kaynak: TEİAŞ Yük Tevzi Raporu sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun (R.G /25819) sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynak.larının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (R.G /27809). 53

55 Enerji getirilmiştir. Güneş enerjisinden elektrik elde etmek için sağlanacak teşviklerin uygulamasına ilişkin idari düzenleme çalışmaları devam etmektedir yılı sonu itibarıyla elektrik kurulu gücüne eklenen 4.160,4 MW'lık yeni santrallerin yaklaşık %73'ü yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına yöneliktir. Bu kapsamda 2012 yılı içerisinde 531,8 MW'lık rüzgâr, 2.482,6 MW'lık hidroelektrik ve 48 MW'lık jeotermal kaynaklı elektrik üretim santralleri işletmeye alınmıştır yılı Temmuz ayı itibarıyla elektrik kurulu gücüne eklenen MW'lık yeni santrallerin yaklaşık %40'ı yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına yöneliktir. Bu kapsamda 2013 yılı Temmuz ayı itibarıyla 317 MW'lık rüzgâr, MW'lık hidroelektrik kaynaklı elektrik üretim santralleri işletmeye alınmıştır yılı sonunda 1.728,7 MW olan rüzgâr enerjisi kurulu gücü, 2012 yılı sonu itibarıyla %30'un üzerinde artış göstererek 2.260,5 MW seviyesine ulaşmıştır yılı sonunda MW olan rüzgâr enerjisi kurulu gücü, 2013 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla MW seviyesine ulaşmıştır yılı Haziran sonu itibarıyla toplam MW rüzgar elektrik santrali lisansı verilmiştir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına ilişkin; teknik ve ekonomik olarak değerlendirilebilecek hidroelektrik potansiyelimizin tamamının elektrik enerjisi üretiminde kullanılması, rüzgar enerjisi kurulu gücünün 2023 yılına kadar MW'a çıkarılması ve 600 MW'lık jeotermal potansiyelimizin tümünün işletmeye alınması hedeflenmektedir. Enerjide dışa bağımlılık oranını ve, fosil yakıtların kullanımı neticesinde artan karbon salınımı ile çevreye verilen olumsuz etkileri azaltmak amacıyla Türkiye de, 2023 yılına kadar 2 nükleer güç santralinin kurularak nükleer enerjinin elektrik enerjisi üretimi içindeki payının %5 seviyelerinde olması hedeflenmektedir. Bu kapsamda Mersin ili Akkuyu bölgesinde ve Sinop ilinde nükleer güç santrallerinin kurulmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına ilişkin diğer mevzuat çalışmaları kapsamında; güneş enerjisi üretimine dayalı teknik detayları belirleyen yönetmelik ve tebliğ yılında yayımlanmıştır. 34 Güneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan Lisans Basvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliği (R.G /28307); Rüzgâr ve Güneş Enerjisine Dayalı Lisans Başvurularına İlişkin Ölçüm Standardı Tebliği (R.G /28250) 54

56 Fiziki Altyapı V. FİZİKİ ALTYAPI V.A. ULAŞIM SEKTÖRÜNDE ALTYAPININ GELİŞTİRİLMESİ 1.a. Karayolu Ulaşımı 2003 yılı sonu itibarıyla km olan Karayolları Genel Müdürlüğü nün (KGM) sorumluluğundaki toplam karayolu ağı uzunluğu 2013 yılı Nisan ayı itibarıyla km ye ulaşmıştır. Toplam karayolu ağının km si otoyol, km si devlet yolu, km si ise il yoludur. Türkiye nin 2003 yılında km olan bölünmüş yol ağı uzunluğu 2013 yılı Nisan ayı itibarıyla km ye ulaşmış olup, 2013 yılı sonunda km ye, 2023 yılında ise km ye ulaşması hedeflenmektedir. Tablo 17: Yıllara Göre Bölünmüş Yol Yapım Uzunlukları Yıl Devlet ve İl Yolları (km) Otoyollar (km) Genel Toplam (km) * TOPLAM *30 Nisan 2013 tarihi itibarıyla Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) Yap-İşlet-Devret (YİD) Modeli ile yılları arasında gerçekleştirilecek km uzunluğundaki otoyol projelerinin toplam maliyeti 89.2 milyar TL olarak tahmin edilmektedir. Bu projelerin hayata geçirilmesi ile Türkiye nin otoyol ağı uzunluğu yaklaşık km ye ulaşacaktır. Bu projelerden 523 km uzunluğundaki Gebze- Orhangazi-İzmir Otoyolu, Sabuncubeli Tüneli Projesi ve Kuzey Marmara Otoyolu/Odayeri-Paşaköy Kesimi nin yapım çalışmalarına başlanmıştır. 55

57 Fiziki Altyapı Tablo 18: YİD Modeli ile Hedef 2023 Programında Gerçekleştirilmesi Planlanan Projeler Proje Adı Uzunluk (km) Yapım Çalışmaları Başlanan Projeler 523 Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu 421 Sabuncubeli Tüneli Projesi 7 Kuzey Marmara Otoyolu / Odayeri-Paşaköy Kesimi (3. Boğaz Köprüsü dahil) 95 Planlanan Projeler Kuzey Marmara Otoyolu Projesi 319 Ankara-Niğde Otoyolu Projesi 342 Ankara- Kırıkkale- Delice-Samsun Otoyolu Projesi 472 Aydın-Denizli-Burdur Otoyolu Projesi 330 Kınalı-Tekirdağ-Çanakkale-Balıkesir Otoyolu Projesi 359 Ankara-İzmir Otoyolu Projesi 535 Afyonkarahisar-Antalya-Alanya Otoyolu Projesi 490 Sivrihisar-Bursa Otoyolu Projesi 202 Şanlıurfa-Habur Otoyolu (Diyarbakır bağlantısı dahil) Projesi 442 Gerede-Merzifon-Gürbulak Otoyolu Projesi, Gerede- Merzifon kesimi 357 Gerede-Merzifon-Gürbulak Otoyolu Projesi, Merzifon- Gürbulak kesimi 919 Yalova- İzmit Otoyolu 81 Mersin- Silifke (Taşucu) Otoyolu 98 Çiğli- Aliağa- Çandarlı Otoyolu 81 TOPLAM Kaynak: KGM Karadeniz Bölgesinin Güneydoğu ile Akdeniz Bölgesine yüksek standartlı karayolları ile bağlanmasının hedeflendiği Kuzey-Güney Aksları Projesi kapsamında km uzunluğunda olan 18 adet Kuzey-Güney karayolu koridorlarının km sinin fiziki ve geometrik iyileştirilmesi tamamlanmıştır km de çalışmalar devam etmekte olup km nin ise ihale edilmesi planlanmaktadır. Kuzey-Güney karayolu koridorlarının 2015 yılına kadar bitirilmesi hedeflenmektedir. Türkiye de dağlık alanların geçilmesi ve güzergâhın kısalması açısından büyük önem arz eden karayolu tünellerinin yapımı da son yıllarda artmıştır yılında toplam tünel uzunluğu 50 km iken, tünel yapım çalışmaları kapsamında yılları arasında yapılan tünellerin uzunluğu 113 km ye ulaşmıştır yılına kadar ise 165,8 km uzunluğunda 68 yeni tünel yapımı hedeflenmektedir. Özellikle Sabuncubeli Tüneli, 56

58 Fiziki Altyapı Avrupa nın en uzun, dünyanın ise ikinci en uzun çift tüplü karayolu tüneli niteliğinde olacak 14,7 km uzunluğundaki Ovit Dağı Tüneli, Cankurtaran Tüneli, Kuskunkıran Tüneli ve Konak Tüneli, güzergâhları itibarıyla son dönemlerde yapımına en çok önem verilen tünellerden birkaçıdır. Bu tüneller sayesinde hem kuzey-güney hem de batı-doğu doğrultusundaki yol ağı güçlenecek ve ulaşım rahatlayacaktır. 1.b. Demiryolu Ulaşımı Demiryolu yük ve yolcu taşımacılığının geliştirilmesi amacıyla kamu-özel sektör işbirliği ile çeşitli yüksek hızlı demiryolu projeleri ve altyapı çalışmaları yürütülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), 2012 yılı sonu itibarıyla km konvansiyonel, 888 km yüksek hızlı demiryolu olmak üzere toplam km demiryolu ağına sahiptir. Harita 1: TCDD Yüksek Hızlı Tren Hatları Bunun yanında Ankara-İstanbul arasındaki seyahat süresini yarıya indirmeyi planlayan yüksek hızlı demiryolu projesinin ikinci etabının 29 Ekim 2013 tarihinde açılması planlanmaktadır. 24 Ağustos 2011 tarihinden itibaren Yüksek Hızlı Tren (YHT) işletmeciliğine açılan Ankara-Konya Yüksek Hızlı Demiryolunda, açıldığı tarihten itibaren 2013 Haziran ayı sonuna kadar 2 milyon 608 bin yolcu seyahat etmiştir. Ayrıca 2013 yılı içerisinde 57

59 Fiziki Altyapı Ankara-Eskişehir ve Ankara-Konya yüksek hızlı tren hatları işletmeciliğinden sonra 23 Mart 2013 itibarıyla Eskişehir-Konya YHT işletmeciliğine de başlanılmıştır. Söz konusu hatta açıldığı tarihten itibaren Haziran ayı sonuna kadar 79 bin yolcu seyahat etmiştir. Ankara-Sivas Yüksek Hızlı Demiryolu projesinin; Kırıkkale-Yerköy (80 km) kesiminde ise altyapı yapım sözleşmesi 7 Ocak 2013 de imzalandı. 21 Ocak 2013 de yer teslimi yapıldı. Tünel çıkış ve giriş portallarına başlanmıştır. Kayaş-Kırıkkale (62 km) kesiminin yapım ihalesi 4 Ekim 2012 tarihinde yapılmıştır. Yönetim Kurulu nun 13 Haziran 2013 tarihli oluru ile ihale iptal edilmiştir. Gerekli hazırlıklardan sonra yeniden ihale edilecektir. Kayaş-Kırıkkale viyadük yapım işi için 5 Mart 2013 tarihinde ihalesi yapılmış olup, değerlendirme çalışmaları devam etmektedir. Yerköy-Sivas kesiminin 148 km lik kesimde altyapı yapımında % 99 fiziksel ilerleme sağlanmıştır. Projede Yerköy-Doğankent arasında 3, Doğankent-Sivas arasında 4 adet olmak üzere toplam 7 adet istasyon planlanmıştır. Resim 1: TCDD Kullanımındaki Trenlerden Bazıları Yüksek Hızlı Tren Dizel Tren Seti Dizel Elektrikli Yeni Banliyö Seti (EMU) Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 58

60 Fiziki Altyapı Ayrıca, 2013 yılında km lik yol yenilemesi, 650 adet makas yenilemesi, 144 km lik 2. hat yapımı ve adet ray kaynağı yapılması planlamıştır. Bu projelerde 2013 yılı Haziran sonu itibarıyla yol yenilemesinde 294 km, makas yenilemesinde 77 adet, 2. hat yapımında 60 km, ray kaynağı yapımında adet olarak gerçekleşmiştir. Kent içi ulaşımda yerel yönetimlerle işbirliği yapılarak İzmir de EGERAY hizmete açılmıştır. Gaziantep te GAZİRAY için çalışmalar devam etmektedir. TCDD işletmesi bünyesinde metro standardında hizmet verilmesi amacıyla İstanbul da MARMARAY projesinin 29 Ekim 2013 tarihinde açılması planlanmaktadır. Ankara da banliyö hatlarını metro standardına yükseltmeyi amaçlayan BAŞKENTRAY projesine yönelik ihale gerçekleştirilmiştir. Resim 2: Marmaray Projesi Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 59

61 Fiziki Altyapı Lojistik Merkezler OSBlere yakın ve yük potansiyeli yüksek olan bölgelerde diğer ulaşım sistemleri ile entegre olarak kombine taşımacılığı geliştiren lojistik merkezlerin kurulmasına yönelik çalışmalar da sürdürülmektedir. Harita 2: Lojistik Merkezler Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Bu çerçevede öncelikle İstanbul (Halkalı), İzmit (Köseköy), Samsun (Gelemen), Eskişehir (Hasanbey), Kayseri (Boğazköprü), Balıkesir (Gökköy), Mersin (Yenice), Uşak, Erzurum (Palandöken), Konya (Kayacık), Denizli (Kaklık), Bilecik (Bozüyük), İstanbul (Yeşilbayır), Mardin, Kahramanmaraş (Türkoğlu), Kars, Sivas ve Habur olmak üzere 18 merkezde lojistik merkez kurulması hedeflenmektedir. 60

62 Fiziki Altyapı Resim 3: Hizmete Açılan Bazı Lojistik Merkezler Samsun (Gelemen) İzmit (Köseköy) İstanbul (Halkalı) Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Bunlardan Samsun (Gelemen), Uşak, İstanbul (Halkalı), İzmit (Köseköy), Denizli (Kaklık) deki lojistik merkezler işletmeye alınmış, Eskişehir (Hasanbey), Kayseri (Boğazköprü), Mardin, Erzurum (Palandöken), Balıkesir (Gökköy) ve Mersin (Yenice) lojistik merkezlerinde ise inşaat çalışmaları devam etmektedir. Diğer lojistik merkezlerde de proje ve kamulaştırma çalışmaları sürdürülmektedir hedefleri kapsamında; yüksek hızlı demiryolu ağına öncelik verilerek km YHT, hızlı tren, km konvansiyonel hat inşaası ile toplam demiryolu ağının 2023 yılına kadar km ye, 2035 yılına kadar ise km ye ulaşması, demiryolu payının yolcu taşımacılığında %10 a; yük taşımacılığında ise %15 e çıkartılması amaçlanmaktadır. Türkiye nin İran ve Orta Asya ülkeleriyle ticaretinde önemli bir rolü olan Van Gölü geçişinin iyileştirilmesi için 2 adet daha hızlı ve yüksek kapasiteli feribotun yapımı devam etmektedir. Feribotlar işletmeye alındığında vagon taşıma kapasitesi 3 katına çıkacaktır. Projede kuru havuz inşaatı tamamlanmıştır. Tatvan İskele ve yanaşma rıhtımları tamamlanmıştır. Van daki iskele tevsii ve yanaşma rıhtımları tamamlanmak üzeredir. Feribotlardan birincisinin gövde saç imalatının %77 si tamamlanmıştır. 61

63 Fiziki Altyapı 1.c. Deniz Ulaşımı Ana limanların karayolu ve demiryoluna bağlanması ile limanların kombine taşımacılık yapılabilen lojistik merkezler haline getirilmesi amacıyla; Yük elleçleme kapasitesi belirli büyüklüğün üzerinde olan limanlar dikkate alınarak liman gerisaha karayolu ve demiryolu bağlantılarının geliştirilmesi ve mevcut ana karayolu ve demiryolu hatlarına entegre edilmesi suretiyle bu tesislerin birbirlerini tamamlayıcı ve daha verimli bir şekilde kullanımının sağlanması amacıyla, Limanlar Geri Saha Karayolu ve Demiryolu Bağlantıları Master Plan çalışmalarına başlanılmıştır. Ege Denizi nde Kuzey Ege Limanı Mendirek inşaatının 2013 yılında tamamlanması planlanmaktadır. Limanın eksik kalan altyapı ve üstyapı işlerinin YİD modeli ile gerçekleşmesi için ihale hazırlıklarına başlanılmıştır. Deniz ulaşımı ve yat turizmi için gerekli altyapının oluşturulması amacıyla YİD modeli ile yürütülen çalışmalar kapsamında; Gazipaşa, Kumkuyu, Muğla Ören ve Datça Yat Limanları ile Dalaman Yat Limanı ve deniz otobüsü yanaşma yeri projelerinin yapımına devam edilmektedir. Karasu Limanı üst yapı inşaatı işinin ihalesi YİD Modeli üzerinden gerçekleştirilmiş olup görevli şirkete yer teslimi yapılabilmesi için Maliye Bakanlığı nezdinde gerekli işlemler yürütülmektedir. İzmir Karaburun, İzmir Yenifoça, Balıkesir Avşa Adası Türkeli, Silivri, İzmir Seferihisar Ürkmez, İzmir Çeşme Şifne ve Tekirdağ Yat Limanlarının ihale çalışmalarına devam edilmektedir. İstanbul un tek kruvaziyer limanı olan, Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ye ait İstanbul Salıpazarı Liman Sahasının 30 yıl süreyle işletme hakkı verilmek suretiyle özelleştirilmesine ilişkin 16 Mayıs 2013 tarihinde gerçekleştirilen ihalede en yüksek teklif 702 Milyon ABD Doları tutarında Doğuş Holding AŞ tarafından verilmiş olup, devre ilişkin yasal süreçler devam etmektedir. İstanbul un kruvaziyer turizm potansiyelini karşılayabilmek amacıyla 2007 yılında ihalesi tamamlanmış Zeytinburnu/Kazlıçeşme kruvaziyer liman projesinin imar planının tamamlanması hedeflenmektedir. Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca özelleştirme çalışmaları teknik düzeyde devam eden faaliyetler arasında TCDD ye ait Derince limanı ile ilgili imar ve teknik çalışmalar ile İstanbul un Anadolu yakasında yer alan ve Türkiye nin en büyük yat bağlama kapasitesine sahip Fenerbahçe Kalamış Yat Limanı nın 62

64 Fiziki Altyapı özelleştirilmesi ile ilgili olarak hazırlanacak imar planının onaylanmasının ardından ihale sürecinin başlatılması sayılabilir. 1.d. Hava Ulaşımı DHMİ tarafından işletilen havalimanı sayısı, DHMİ denetimli özel şirket tarafından işletilen 3 havalimanı ile birlikte 50 ye ulaşmıştır. Eskişehir Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından işletilen Eskişehir Anadolu Üniversitesi Havalimanı ve özel sektör tarafından işletilen İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı ile birlikte, 52 havalimanı sivil trafiğe açık bulunmaktadır. Bunlardan Iğdır ve Zafer Havalimanları 2012 yılında; Şırnak, Bingöl ve Kastamonu Havalimanları ise 2013 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Hakkari Havalimanının ise 2013 yılında tamamlanarak işletmeye açılması hedeflenmektedir. Ordu-Giresun Havalimanı altyapı inşaatının 2013 yılı sonunda tamamlanması planlanmakta olup, üstyapı inşaatının ise 2015 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Tablo 19: Sivil Trafiğe Açık Havalimanı Sayısı ( ) Yıl DHMİ Tarafından İşletilen Toplam Havalimanı Sayısı Dış Hatlara Açık Havalimanı Sayısı / Kaynak: Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) 2012 yılı sonu itibarıyla, bir önceki yıla göre; iç hat yolcu trafiği %11 artışla 64,7 milyon yolcuya; dış hat yolcu trafiği %10,5 artışla 65,6 milyona ulaşmış olup, toplam yolcu trafiği ise %10,7 artış ile 131 milyona ulaşmıştır. 63

65 Fiziki Altyapı Tablo 20: Havayolu Yolcu Trafiği ( ) Yıl İç Hat Yolcu Trafiği Dış Hat Yolcu Trafiği Türkiye Direkt Transit Yolcu Trafiği (Yolcu Sayısı) Toplam Yolcu Trafiği Kaynak: DHMİ Havayolu ulaşımı alanındaki gelişmeler, aşağıdaki hava taşıma işletmeleri tablosu üzerinden de değerlendirilebilir ile 2012 yılları arasında %13 oranında artarak 173 adete ulaşan hava taşıma işletmeleri, 2013 yılının da Mart ayı itibarıyla 179 a ulaşmıştır. Tablo 21: Hava Taşıma İşletmelerinin Dağılımı (İşletme Sayısı) Yıl Havayolu İşletmesi Havataksi İşletmesi Genel Havacılık Balon İşletmesi Zirai Mücadele İşletmesi TOPLAM * *1 Nisan 2013 tarihi itibarıyla Kaynak: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Havayolu işletmelerinin koltuk kapasiteleri on yıllık süre içinde %139 oranında bir artış göstererek 2012 yılı sonunda olarak belirlenirken, işletmelerin kargo kapasiteleri 64

66 Fiziki Altyapı de %317 oranında artarak kg den kg ye ulaşmıştır. Hem koltuk hem de kargo kapasitesinde 2013 yılının ilk aylarında da önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Tablo 22: Havayolu İşletmeleri Koltuk-Kargo Kapasiteleri (Adet, kg) Yıl Koltuk Kapasitesi (Adet) Kargo Kapasitesi (kg) * *1 Nisan 2013 tarihi itibarıyla Kaynak: SHGM V.B. ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNDE ALTYAPININ GELİŞTİRİLMESİ 1.a. Sabit Pazar, Mobil Pazar ve İnternet Verileri 2012 yılında elektronik haberleşme sektöründe yaşanan gelişmelere paralel olarak, yapılan yatırımlarda genel olarak artış eğilimi gözlenmiştir yılında başlayan serbestleşme süreci ve düzenlemelerle birlikte istikrarlı bir büyüme gösteren elektronik haberleşme sektörüne ait gelirlerin gelişimine ve işletmecilerin bu gelirlerden aldığı paylara takip eden grafikte yer verilmektedir yılı sonu itibarıyla elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmecilerin net satış gelirleri toplamı 30,88 milyar TL ye ulaşmıştır. Toplam gelirlerdeki payını sürekli artıran mobil işletmecilerin pazar payı 2012 yılında %55 seviyesine ulaşırken sabit telefon yatırımlarının (Operatör 1) payı %23 e kadar gerilemiştir. 65

67 Fiziki Altyapı Grafik 7: Elektronik Haberleşme Sektörü- Net Satış Gelirleri 35,00 30,00 30,88 28,01 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 7,37 7,25 8,33 8,73 4,92 3,74 2,913,47 5,666,51 0,00 Sabit Telefon Mobil-1 Mobil-2 Mobil-3 Diğer Toplam Gelirler Kaynak: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) 2012 yılında sabit ve mobil sektörde yatırım miktarı önceki yıla kıyasla yaklaşık %4 oranında azalarak 3,7 milyar TL civarında gerçekleşmiştir. Söz konusu yılda sabit hatlar için 1,4 milyar TL, mobil hatlar içinse 2,3 milyar TL düzeyinde yatırım yapılmıştır. 66

68 Milyon TL Fiziki Altyapı Grafik 8: Sabit ve Mobil Telekomünikasyon Sektöründe Yatırım Mobil Sabit Telefon Kaynak: BTK 2009 yılından itibaren mobil trafik miktarında belirgin bir artış yaşanmıştır yılında 168,9 milyar dakika olan toplam ses trafiği 2012 yılında %12 artarak yaklaşık 189,2 milyar dakikaya ulaşmıştır yılı itibarıyla Türkiye deki mobil telefon abone sayısı e yükselmiştir. 3. Nesil (3N) mobil telekomünikasyon hizmetlerinin abone sayısı ise 42 milyona yaklaşmıştır yılından itibaren mobil trafik miktarında belirgin bir artış yaşanmıştır yılında 168,9 milyar dakika olan toplam ses trafiği 2012 yılında %12 oranında artarak yaklaşık 189,2 milyar dakikaya ulaşmış, toplam trafiğin %10 unu oluşturan sabit trafik ise önceki yıla kıyasla %13 oranında azalarak 19,4 milyar dakikaya düşmüştür. 67

69 Trafik miktarı, milyar dak. Fiziki Altyapı Grafik 9: Elektronik Haberleşme Sektörü- Trafik Miktarı 200,0 180,0 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 132,2 103,7 86,1 85,5 90,4 86,6 90,9 12,0 20,3 108,2 37,3 48,1 57,7 74,9 189,2 168,9 149,5 169,8 147,1 125,8 74,1 65,2 53,1 38,5 33,2 28,8 23,9 23,6 21, Sabit Telefon Mobil Toplam Kaynak: BTK Türkiye elektronik haberleşme sektöründe sabit ve mobil işletmecilerin oluşturduğu toplam trafiğin dağılımının yer aldığı bir sonraki grafikte görüleceği üzere, trafiğin büyük bir kısmını (yaklaşık %85) mobilden mobile olarak adlandırılan mobil işletmecilerin şebeke içi ve kendi aralarında oluşan trafik oluşturmaktadır. Öte yandan 2006 yılında toplam trafiğin %46 sını oluşturan sabitten sabite doğru trafik 2012 yılında toplam trafiğin yaklaşık %8 ini oluşturmaktadır. 68

70 Fiziki Altyapı Grafik 10: Elektronik Haberleşme Sektörü- Trafik Dağılımı ,5 5,2 8,1 2, ,9 5,2 10,6 2, ,8 5,4 13,5 2, ,3 4,3 15,3 2, ,4 2,4 24,0 3, ,5 2,6 32,2 3, ,0 2,6 46,4 3,1 0% 20% 40% 60% 80% 100% Mobil-mobil Mobil-diğer Sabit-sabit Sabit-diğer Kaynak: BTK 2012 yılı sonu itibarıyla Türkiye de yaklaşık 20,1 milyon internet abonesi bulunmaktadır yılında bir önceki yıla göre toplam internet abone sayısında %42 oranında artış gerçekleşmiştir. Tablo 23: İnternet Abone Sayıları xdsl Kablo İnternet Mobil Fiber Diğer TOPLAM Artış (%) %213 %80 %61 %30 %13 %28 %39 %42 Kaynak: BTK Sabit internet abonelerinin büyük bir kısmının xdsl (Digital Subscriber Line) bağlantı çeşidini tercih ettiği tabloda görülmektedir sonunda yaklaşık 6,6 milyonu bulan xdsl abone sayısı bir önceki yıla oranla yaklaşık %2 azalmıştır. Öte yandan, 2009 yılı Temmuz ayında 3N hizmetlerinin yetkilendirilmesinin ardından, mobil geniş bant 69

71 Fiziki Altyapı internet kullanıcı sayısı 2012 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 12,2 milyonu aşmış ve toplam internet abonelerinin yaklaşık %60 ına ulaşmıştır. Türkiye deki sabit geniş bant abonelerinin yaklaşık %80 inin 8 Mbit/sn hıza kadar bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri görülmektedir. Grafik 11: Hızlara Göre Sabit Geniş Bant Abonelerinin Dağılımı* 0,9 0,7 79,4 8,3 0,8 9,9 *Kablo internet aboneleri dahil değildir. Kaynak: BTK 512 Kbit/s 1 Mbit/s 2 Mbit/s 4 Mbit/s 8 Mbit/s Diğer ( > 8 Mbit/s) 1.b. İnternet Güvenliği ve Düzenlemelerine ilişkin Faaliyetler Bakanlar Kurulu tarafından alınan ulusal siber güvenlik çalışmaları hakkında yapılan düzenleme 35, 28 Ekim 2012 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı nın başkanlığında, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı, İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Milli Savunma Bakanlığı Müsteşarı, Kamu Düzeni ve Güvenliği Müsteşarı, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarı, Genelkurmay Başkanlığı Muhabere Elektronik ve Bilgi Sistemleri Başkanı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanı, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Başkanı, Mali Suçları 35 Ulusal Siber Güvenlik Çalışmalarının Yürütülmesi, Yönetilmesi ve Koordinasyonuna İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı (R.G /28447) 70

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

Ekonomik Ticari Gelişmeler

Ekonomik Ticari Gelişmeler Ekonomik Ticari Gelişmeler 3 Mayıs 2011 1 / 24 İçindekiler Giriş Sektör Haberleri Ülkelere Göre Çıkış Sayıları Haftalık Makroekonomik Gelişmeler 2 / 24 Yükselen Değerler Mart ayında İmalat Sanayi Genelinde

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Erdem Başçı Başkan 6 Ocak 212 Bursa Sunum Planı I. Küresel Gelişmeler II. Para Politikası III. Türkiye Ekonomisinde Son Gelişmeler 2 Sunum Planı I. Küresel

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER 4 Haziran 2012 SUNUŞ GÜNDEMİ Pazara Giriş Koordinasyon Yapısı Yeni Yaklaşım Pazara Giriş Komitesi Ülke Masaları

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 3 yılının ikinci çeyreğinde iktisadi faaliyet yılın ilk çeyreğine kıyasla daha olumlu bir görünüm sergilemiştir. İç tüketimdeki canlanma ve altın ticaretindeki baz etkisi

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

TÜRK SANAYİİNİN BÖLGESEL ÜRETİM STRATEJİLERİ VE DEVLETİN ROLÜ

TÜRK SANAYİİNİN BÖLGESEL ÜRETİM STRATEJİLERİ VE DEVLETİN ROLÜ TÜRK SANAYİİNİN BÖLGESEL ÜRETİM STRATEJİLERİ VE DEVLETİN ROLÜ 19 ARALIK 2012 İSTANBUL SUNUM PLANI Ekonomik Görünüm Hedef ve Stratejiler Ekonomi Bakanlığı Politikaları Yatırım Ortamının İyileştirilmesi

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

9. Uluslararası İlişkiler

9. Uluslararası İlişkiler 9. Uluslararası İlişkiler 9.1. Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, 03.11.1970 tarihinde Avusturya ile imzalanarak başlamış olup, bugüne kadar 76 ülke

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2010 yılında

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI

TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI Türkiye Ekonomisi ve Para Politikası Uygulamaları Durmuş YILMAZ Başkan 12 Ocak 2011 1 Sunum Planı I. Küresel Görünüm II. Türkiye Ekonomisi III. Para Politikası Gelişmeleri

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU 2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 HAZİRAN

Detaylı

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara 2015 Yılında Para ve Kur Politikası Erdem BAŞÇI Başkan 10 Aralık 2014 Ankara Temel Amaç: Fiyat İstikrarı 2017 yılı enflasyon hedefi Hükümet ile varılan mutabakatla uyumlu olarak yüzde 5 seviyesinde belirlenmiştir.

Detaylı

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri Nisan 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Nisan 14 Nisan 15 Değişim % Ocak-Nisan 14 Ocak-Nisan 15 Değişim % Konya 140.853

Detaylı

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi On5yirmi5.com Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi Avro bölgesindeki ülkelerde derinleşmekte olan kamu borç krizine rağmen 2011, Türkiye ekonomisinin yüksek büyüme hızı yakaladığı bir yıl oldu. Yayın Tarihi

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Ali Babacan ın Konuşma Metni. 2010 I. YOİKK Toplantısı

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Ali Babacan ın Konuşma Metni. 2010 I. YOİKK Toplantısı Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Ali Babacan ın Konuşma Metni 2010 I. YOİKK Toplantısı 11 Mart 2010 Saygıdeğer Üyeler, Çok Değerli Katılımcılar, Değerli Basın Mensupları, Sizleri saygıyla selamlıyorum.

Detaylı

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri Mayıs 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Mayıs 14 Mayıs 15 Değişim % Ocak-Mayıs 14 Ocak-Mayıs 15 Değişim % Konya 143.645

Detaylı

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013 Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler 13 Kasım 2013 1 AJANDA 1) Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Görünüm 2) Dış Ticaretteki Gelişmeler 3) Bölgesel Gelişmelerin Dış Ticaret

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 6 Temmuz 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Standart Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2015-30.06.2015

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 269.665.223,68 305.580.419,69 13,32 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 155.240.675,64 92.044.938,69-40,71 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ 2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ SUNUM PLANI Hizmet Sektörünün Desteklenmesi Vizyonu Dünya da ve Türkiye de Sağlık Turizmi Film, Bilişim ve Eğitim Sektörlerine

Detaylı

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2015

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2015 Konya Ekonomik Verileri Temmuz 2015 DIŞ TİCARET VERİLERİ İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması (1000 $) İHRACAT RAKAMLARI -1.000 $ TEMMUZ OCAK-TEMMUZ KONYA 114.893 106.076-7,7%

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Ülke TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Temsilcilik Türü Şehir Telefon Faks e-posta A.B.D. Başkonsolosluk Adana (0322) 346 62 62 (0322) 346 79 16 A.B.D. Büyükelçilik Ankara 455 55 55 467 00 19 A.B.D.

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 18 Aralık 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-65. 28 Ekim 2015. Toplantı Tarihi: 21 Ekim 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-65. 28 Ekim 2015. Toplantı Tarihi: 21 Ekim 2015 Sayı: 2015-65 BASIN DUYURUSU 28 Ekim 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 21 Ekim 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Eylül ayında tüketici fiyatları yüzde 0,89 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-71. 1 Aralık 2015. Toplantı Tarihi: 24 Kasım 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-71. 1 Aralık 2015. Toplantı Tarihi: 24 Kasım 2015 Sayı: 2015-71 BASIN DUYURUSU 1 Aralık 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Kasım 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ekim ayında tüketici fiyatları yüzde 1,55 oranında yükselmiş ve

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU 2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 OCAK / TÜRKİYE

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012 29. Uluslararası Tekstil Makineleri Fuarı 4. İstanbul Teknik Tekstiller ve Nonwoven Fuarı 9. Uluslararası İstanbul İplik Fuarı Hazırlayan TEKNİK Fuarcılık

Detaylı

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre:

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre: ÖZET 1 Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Ağustos Döneminde 2014 yılı Ocak-Ağustos Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %47,07 artarak 15.842.395 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre:

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: ÖZET İthalat 2015 yılı Ocak-Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %28,11 artarak 3.293.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç) ithalatı

Detaylı

Ekonomi. Dünya Ekonomisi. FED varlık alımlarını durdururken, Avrupa Merkez Bankası negatif faiz uygulamaya. başlamıştır.

Ekonomi. Dünya Ekonomisi. FED varlık alımlarını durdururken, Avrupa Merkez Bankası negatif faiz uygulamaya. başlamıştır. Ekonomi Dünya Ekonomisi 2007 yılında başlayan küresel krizin ardından, gelişmiş ekonomiler parasal genişleme ve varlık alımı politikalarını benimsemiştir. Sağlanan yoğun likidite ise reel getirisi daha

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 12 17 Ocak 2016 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMANIN KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ VE ÖRNEK YAPISI 3 2. FUAR SONUÇ ÖZET

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2013 HAZİRAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Temmuz 2013 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014

PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Enflasyon Gelişmeleri Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014 1. Haziran ayında tüketici fiyatları yüzde 0,31 oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde 9,16 ya gerilemiştir.

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı Erdem BAŞÇI Başkan Nisan 21 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu: Ana Bölümler Genel Değerlendirme Uluslararası Ekonomik Gelişmeler Enflasyon Gelişmeleri

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN

Detaylı

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri, doğrudan hizmet ihracatını gerçekleştirmenin yanısıra, mal ve servis ihraç eden birçok sektörün

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Büyüme Amaçlı Hisse Senedi

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- EYLÜL 2015 (SAYI: 79) GENEL DEĞERLENDİRME Siyasetteki ve Ekonomideki Belirsizliklere Rağmen, Büyüme Oranı Beklentilerin Üzerinde. Ancak Kur Etkisiyle Üçüncü Çeyrekte Büyüme

Detaylı

Merkez in 2016 Para ve Kur Politikası..! Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici olmuştur..!

Merkez in 2016 Para ve Kur Politikası..! Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici olmuştur..! TCMB Mevcut Duruşu: Enflasyon görünümüne karşı sıkı Döviz likiditesinde dengeleyici Finansal istikrarı destekleyici niteliğini korumaktadır. Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- EKİM 2015 (SAYI: 80) GENEL DEĞERLENDİRME 30.10.2015 Seçimden Sonra Kurulacak Hükümet Mevcut ve Gelecekteki Olası İşsizlik Artışına Yeni Strateji ve Tedbirlerle Cevap Vermeli

Detaylı

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Enflasyon Gelişmeleri 1. Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde 0,46 oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde

Detaylı

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre:

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre: ÖZET Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Haziran Döneminde 2014 yılı Ocak-Haziran Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %43,76 artarak 11.198.127 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

PARA POLİTİKALARI. Erdem Başçı Başkan. 24 Eylül 2013 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası

PARA POLİTİKALARI. Erdem Başçı Başkan. 24 Eylül 2013 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası PARA POLİTİKALARI Erdem Başçı Başkan 24 Eylül 213 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası Genel Değerlendirme Enflasyonun önümüzdeki dönemde düşmeye devam etmesi beklenmektedir. Yurt içi nihai talep

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ

4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ 4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ Elektronik yan sanayi sektörünü bir araya getiren tek organizasyon Uluslararası Electronist Fuarı yerliyabancı birçok farklı şehir

Detaylı

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları - Türkiye ile Afganistan arasında 7 Kasım 1959 tarihinde Ankara'da "Kültür

Detaylı

ÖZET. 2015 yılı Mayıs Ayında 2014 yılı Mayıs Ayına Göre: 2015 yılı Ocak- Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre:

ÖZET. 2015 yılı Mayıs Ayında 2014 yılı Mayıs Ayına Göre: 2015 yılı Ocak- Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre: ÖZET Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %38,05 artarak 9.000.403 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç)

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

2015 NİSAN DIŞ TİCARET RAPORU

2015 NİSAN DIŞ TİCARET RAPORU 2015 NİSAN DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 NİSAN / TÜRKİYE

Detaylı

2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU

2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU 2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2014 AĞUSTOS

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

2011 Yılında Enflasyonu Belirleyen Unsurlar

2011 Yılında Enflasyonu Belirleyen Unsurlar 31 Ocak 2012 Ali BABACAN Başbakan Yardımcısı ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu nun 42. maddesi uyarınca, enflasyonun hedeften belirgin olarak sapması durumunda Merkez Bankası

Detaylı

ÖZET 1. 2015 yılı Temmuz Ayında 2014 yılı Temmuz Ayına Göre:

ÖZET 1. 2015 yılı Temmuz Ayında 2014 yılı Temmuz Ayına Göre: ÖZET 1 Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Temmuz Döneminde 2014 yılı Ocak-Temmuz Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %47,74 artarak 13.789.890 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI BAŞBAKANLIK KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMASONUÇLARI GERÇEKLEŞME DÖNEMİ: 2009-2012 TAHMİN DÖNEMİ: 2013-2016

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

PARA POLİTİKASINI ANLAMAK

PARA POLİTİKASINI ANLAMAK PARA POLİTİKASINI ANLAMAK Hakan Kara BETAM Paneli 26 Aralık 2012 İstanbul Yeni Para Politikası Stratejisi TCMB 2010 Yılının sonlarından itibaren yeni bir politika stratejisi uygulamaya başlamıştır. Enflasyon

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı