TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ ( ) 1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1"

Transkript

1 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ ( ) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan dönemi, ülkemizde iktisadi faaliyetlerin önemli ölçüde dalgalanmalar gösterdii ve hzl büyüme dönemlerinin finansal ve reel sektörlerde ortaya çkan krizler ile ciddi biçimde kesintiye urad bir dönem olmutur. Söz konusu krizleri, kaynaklar ve ortaya çk biçimleri itibariyle birbirinden farkllatran özellikler bulunmakla birlikte, Türkiye ekonomisinin yapsal sorunlarnn tüm döneme damgasn vurduu belirtilmelidir. Ekonominin dalgalanmalarnda, düük yurtiçi tasarruf hacmi, 1980 li yllarda sermaye birikiminde yaanan zayflama gibi nedenlerin yannda, 1989 ylnda sermaye hareketlerinin kontrolsüz bir biçimde serbestletirilmesi sonucunda ekonominin artan ölçüde d kaynaklara baml bir yapya dönümesinin yaratt istikrarszlk önemli rol oynamtr. Dier bir ifadeyle, ekonomik dengelerin zayf olduu bir ortamda sermaye hareketlerinin serbest braklmas, Türkiye ekonomisini bugün de içinde olduumuz ksa vadeli sermaye hareketlerinin belirleyiciliinde oluan yüksek reel faiz ve düük kur döngüsüne sokmutur. Bunun sonucunda ortaya çkan tablo ise, makroekonomik istikrarn sürekli klnamamas, cari ilemler açklarndaki artlar, ülkenin iç ve d borçlarnn hzla yükselmesi ve istihdam yaratamayan bir büyüme sürecinin olumas olmutur. Anahtar Kelimeler: makroekonomik denge, tasarruf, yatrm, ödemeler dengesi, istihdam, Türkiye ekonomisi, makroekonomik politika JEL Kodlar : E20, E60, F41, H50, J21 ABSTRACT In the period of that was monitored in this article, economic activities are fluctuated and rapid growth periods are cutted by crises in the financial and the real sectors. These crises are diversified in the means of causes and styles, moreover, structural characteristics of the Turkish economy have dominated that period. As a result of unrestricted liberalization of capital movements in 1989, the instability, which was resulted from the transformation of the economy into a new structure that was highly depended on foreign resources, as well as low levels of domestic savings and weak capital formation in the 1980s have played an important role in the economic fluctuations. In other terms, freed capital inflows in the macroeconomic imbalances structure pushed the Turkish economy into the circle of the high real interest rates and overvalued TL which is dominated by the short-term capital flows. Consequently, unsustainable macroeconomic instability, acceleration in current account deficit, rapid increase in domestic and foreign borrowings and poor performance in the labor markets were the features of the economic structure in the same period. Key Words: macroeconomic balance, saving, investment, balance of payments, employment, Turkish economy, macroeconomic policy JEL Classification: E20, E60, F41, H50, J21 1 Bu çalma Devlet Planlama Tekilatnn görülerini yanstmaz. Sorumluluu yazarna aittir. 2 Babakanlk Devlet Planlama Tekilat Müstearl, 1

2 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) 1. GR li yllarn sonunda arlaan ekonomik kriz neticesinde, 1980 ylnn banda ithal ikameci büyüme modeli terkedilerek da açk büyüme modeline geçilmitir. Söz konusu modelin temel özellikleri, kamunun ekonomideki rolünün azaltlarak iktisadi faaliyetlerin yönlendirilmesinin artan ölçüde piyasa mekanizmasna braklmas ile d talebin öncülük ettii bir büyüme yapsnn oluturulmasdr. =hracata dayal büyüme modelinin uygulamaya konulmas sonucunda ekonomi yeniden büyüme sürecine girmi, enflasyon kontrol altna alnm, ihracatta önemli artlar kaydedilmitir. Bununla birlikte, gerek piyasa mekanizmasnn tüm kurum ve kurallaryla salkl bir biçimde ilemesini salayacak tedbirlerin gerektii gibi alnamamas, gerekse d talebe dayal büyüme modelinin rekabet gücünü artrmay amaçlayan uzun vadeli bir perspektiften yoksun olarak uygulamaya konulmas elde edilen baarlar ksa vadeli klmtr. Buna ilaveten, Türkiye ekonomisinin en önemli yapsal sorun alanlarndan biri olan kamu maliyesi alannda vergi ve harcama reformlarnn yaplamamas, 1990 larn bandan balayarak kamu açklarnn yeniden yükselmesine neden olmu ve makroekonomik dengeleri bozmutur. Makroekonomik istikrarszlk ortam, firma ve bireyleri ksa vadeli kararlar almaya yönlendirerek ekonomide kaynak ve gelir dalmn bozmu ve ekonominin üretken kapasitesinin gelimesini engellemitir. Dier yandan, ekonomik dengelerin zayf olduu bir ortamda sermaye hareketlerinin kontrolsüz bir biçimde serbest braklmas, ekonomide krlganlklar artrm ve Türkiye ekonomisini bugün de içinde olduumuz ksa vadeli sermaye hareketlerinin belirleyiciliinde oluan reel faiz ve düük kur döngüsüne sokmutur. Bu gelimeler sonucunda, dönemi, ülkemizde iktisadi faaliyetler hacminin önemli ölçüde dalgalanmalar gösterdii ve hzl büyüme dönemlerinin finansal ve reel sektörde ortaya çkan krizler ile ciddi biçimde kesintiye urad bir dönem olmutur krizi sonrasnda uygulamaya konulan ekonomik istikrar program ile makroekonomik istikrar ortamnn salanmas, büyümenin yeniden tesis edilmesi, enflasyonun belirlenen hedefler dorultusunda aaya çekilmesi ve kamu borç stokunun sürdürülebilir seviyelere indirilmesi amaçlanmtr. Bu çerçevede, uygulamaya konulan maliye politikas ile kamunun faiz d fazla vermesi yoluyla kamu borç stokunun sürdürülebilir seviyelere indirilmesi hedeflenmitir. Para politikas ise ksa dönemde enflasyonu hedeflenen seviyelere çekmeye, orta vadede ise fiyat istikrarn salamaya yönelik olarak oluturulmutur. Türkiye ekonomisinin makroekonomik dengelerinin izlenen makroekonomik politikalarn nda dönemi için analiz edilmesi bu çalmann amacn oluturmaktadr. Çalmann ikinci bölümünde, makroekonomik dengelerin oluturulmasnda kullanlan makroekonomik hesaplar sistemi milli gelir denkliklerinden yararlanlarak ve denklemler yardmyla açklanmaktadr. Çalmann izleyen bölümünde, Türkiye ekonomisinin makroekonomik dengeleri dönemi için incelenmitir. Bu çerçevede, bir taraftan Türkiye ekonomisinin büyüme, d denge ve istihdam alanlarndaki temel dinamikleri ortaya konulurken, dier taraftan ekonomideki yapsal sorunlar tesbit edilmeye çallmtr. Burada belirtilmesi gereken önemli bir husus, döneminin uygulanan büyüme modeli ve modelin 2

3 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye temel dinamikleri açsndan bir bütünlük arz etmesi, bununla birlikte 2001 krizini izleyen dönemde uygulamaya konulan ve IMF tarafndan stand-by anlamalar ile de desteklenen istikrar programnn temel politika araçlarnn daha önceki dönemde kullanlan araçlardan belli ölçülerde farkllk arz etmesidir. Bu çerçevede, Türkiye ekonomisi tüm dönem itibariyle incelendii gibi, ve dönemleri olmak üzere iki alt dönemde de incelenmitir ylnn kriz yl olmas nedeniyle bozulan göstergelerin analizimizi olumsuz yönde etkilememesi amacyla 2001 yl alt dönem incelemelerinin dnda braklmtr. Çalmann son bölümünde, Türkiye ekonomisinin makroekonomik dengelerinin analizi ile elde edilen sonuçlara, mevcut yapnn eksikliklerine ve yanllklarna ve salkl bir ekonomik yapnn tesisi için uygulanabileceini düündüümüz politika önerilerine yer verilmitir. 2. MAKROEKONOMK HESAPLAR SSTEM Makroekonomik hesaplar sistemi ülkemizde uygulanmakta olan plan, program ve bütçe çalmalarnn makro aamasnda oluturulan 4 temel dengeyi kapsamaktadr. Bu dengeler, Kaynaklar- Harcamalar Dengesi, Yatrm - Tasarruf Dengesi, Ödemeler Dengesi ve Kamu Kesimi Genel Dengesidir. Söz konusu dengelerin birletirilmesi ile elde edilen Ekonominin Genel Dengesi ise bu dört temel dengedeki ilikileri özet biçimde sunmaktadir. Makroekonomik dengelerin oluturulmasnda milli gelir hesaplar esas alnmaktadr. Bu çerçevede, harcamalar yönünden milli gelir Y C + I + X M (1) eklinde ifade edilmektedir. Burada kullanlan Y, milli geliri (GSY=H), C, toplam tüketimi, I, toplam yatrm, X, mal ve hizmet ihracatn, M ise mal ve hizmet ithalatn göstermektedir. Yukardaki özdelikte yer alan mal ve hizmet ithalat (M), dier tarafa geçirildiinde, bir ekonomideki mal ve hizmet arz ile mal ve hizmet talebi arasndaki özdelik elde edilmektedir. Y + M C + I + X (2) Milli gelir hesaplarndaki toplam arz ve toplam talep eitliinden iki temel makroekonomik dengeye ilikin özdelikleri türetmek mümkündür: Birincisi toplam kaynaklar ve toplam harcamalar arasndaki eitlik olup Y + (M - X ) = C + I eklinde ifade edilebilir. Burada (M - X) veya dier bir gösterimle - (X - M) d kayna göstermektedir. =kincisi ise toplam yatrm ve toplam tasarruf arasndaki eitliktir. Yurtiçi tasarruf (Sd) milli gelirden tüketimin çkarlmas ile tanmlandnda ve (2) nolu denklemde yerine konduunda ve denklem yeniden düzenlendiinde Sd - I = (X - M) (3) 3

4 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) ularz. Burada (X - M) d tasarrufu (Sf) göstermektedir. Dier bir deyile yurtiçi tasarruf ve yatrm fark d tasarrufu veya baka bir deyile d aç vermektedir. DPT tarafndan oluturulan makroekonomik dengelerde milli gelir tanm olarak Gayri Safi Milli Hasla (GSMH) kullanlmakta olup, Gayri Safi Yurt =çi Haslaya (GSY=H) Ödemeler Bilançosundaki =çi Gelirleri, Faiz Gelirleri, Giriimci Hizmet Gelirleri, Faiz Giderleri ve Kar Transferleri kalemlerini içermekte olan Net D Alem Faktör Gelirlerinin eklenmesi ile bulunmaktadr. GSMH = GSY=H + NDFG (4) Buna göre, yukardaki eitlii (1) nolu denklemdeki ifadeleri kullanarak yazdmzda GSMH = C + I + ( X - M + NDFG) (5) elde ederiz. Toplam Kaynaklar Toplam Harcamalar eitlii ise Y + (M - X - NDFG) = C + I olarak yazlabilir. Burada (M - X - NDFG) d kayna ifade etmektedir. GSMH ve D Kaynak kalemlerinin toplam ekonominin o yl kullanabilecei toplam kaynaklar göstermektedir. Toplam Kaynak = Toplam Tüketim + Toplam Yatrm (6) Toplam Yatrm Toplam Tasarruf eitliini Sd + (M - X - NDFG) = I olarak yazdmzda, Sd - I = X - M + NDFG = D Tasarruf olmaktadr. Yurtiçi tasarruflar ile yatrmlar arasndaki ilikiyi tanmladmzda bir ekonomide yurtiçi tasarruflarn toplam yatrmlardan daha büyük olmas durumunda tasarruf fazlas oluacak ve ekonomiden darya kaynak olacak; toplam yatrmlarn yurtiçi tasarruflar amas durumunda ise tasarruf aç oluacak ve bu da ekonomiye d kaynak girii ile sonuçlanacaktr. Tasarruf Yatrm fark, kamu kesimi (Sg - Ig) ve özel kesim (Sp - Ip) olarak ayrtrldnda: (Sg - Ig) + (Sp - Ip) = - (X - M) (7) olacaktr. Yurtiçi tasarruflarn yatrmlar karlamakta yetersiz kalmas sonucunda oluan tasarruf aç, kamu kesiminden veya özel kesimden kaynaklanabilecei gibi her iki kesimde de tasarruf yatrm aç olumu olabilir. Benzer ekilde, d tasarruf çk da kamu kesiminden veya özel kesimden kaynaklanabilecei gibi her iki kesimden de kaynaklanabilir. 4

5 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye Özet olarak belirtirsek, bir ekonomide yaratlan gelirden fazla harcama yapldnda cari ilemler aç olumaktadr. Bu cari açk ise sermaye girii ve/veya rezerv azal ile finanse edilmektedir. Dier taraftan, milli gelirin yaratlmas açsndan bakldnda GSMH = Kamu Harcanabilir Geliri + Özel Harcanabilir Gelir (8) Kamu Harcanabilir Geliri, Kamu Kesimi Genel Dengesi tablosundan alnmakta olup Vergiler, Vergi D Normal Gelirler, Faktör Gelirleri, Sosyal Fonlar ve Cari Transferlerin toplanmas ile bulunmaktadr. Makroekonomik dengelerde tasarruf kalemleri artk olarak hesaplanmakta olup, her iki kesim için de harcanabilir gelirlerden tüketimlerin çkartlmas ile elde edilmektedir. Kamu Tasarrufu = Kamu Harcanabilir Geliri - Kamu Tüketimi (9) Özel Tasarruf = Özel Harcanabilir Gelir - Özel Tüketim (10) 3. TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELER 3.1. Kaynak-Harcama Dengesi döneminde, kriz yllar olan 1994 ve 2001 yllar hariç, ekonomideki toplam kaynak art d kaynak giriinin etkisiyle yurtiçi kaynak artnn üzerinde gerçeklemitir. Dier bir ifadeyle, toplam yurtiçi talep toplam yurtiçi üretim seviyesini am ve ekonomi daha yüksek üretim ve milli gelir seviyelerine ulamtr. Ekonomiye d kaynak girii cari ilemler dengesi açklar olarak ifade edilmekte olup, ekonominin reel olarak geniledii dönemlerde, artan ithalat talebinin etkisiyle d ticaret ve cari ilemler açklar artmaktadr. Ekonomide daralmann gerçekletii yllarda ise ekonomiden d kaynak çk olmakta ve bunun sonucunda toplam kaynaklardaki art yurtiçi kaynaklardaki artn gerisinde kalmaktadr. Bunun da temel nedeni, daralma veya kriz yllarnda ithalat talebindeki hzl azaln etkisiyle cari ilemler açklarnn gerilemesi veya cari ilemler fazlasna dönmesidir. 5

6 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) EKL 1: BÜYÜME - DI KAYNAK LKS (1998 Fiyatlaryla, Yüzde De#i$me) 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0-5, ,0-15,0-20,0 GSMH DI KAYNAK TOPLAM KAYNAK Kaynak: DPT Tablo 1: Yurtiçi Talep Unsurlar n n Toplam Kaynak Büyümesine Katk s (Yüzde Pay) Özel Kesim Özel Tüketim Özel SSY Özel Stok De. Kamu Kesimi Kamu Tüketimi Kamu SSY Kamu Stok De ,7 50,8 18,1 6,8 24,3 6,5 4,1 13, ,0-11,4 195,3 184,0-36,5-17,6 238, ,4 56,4 13,8 17,2 12,6 17,4 6,8-11, ,2 37,0 4,7 14,0 4,3 4,6 5, ,9 31,6 6,7 21,6 40,1 5,9 24,1 10, ,1 18,8 30,0 9,0 1,8-0,5 7, ,6 83,0 22,5-30,9 25,4 1,6 15,9 7, ,2 63,7 22,0-12,5 26,8 7,1 16,5 3, ,1 62,9-123,2 41,2 119,1 68,2 44,4 6, ,6 82,5 85,5-64,4-3,6-12,8-2,9 12, ,5 53,3 21,7 6,5 18,5 5,2 13,1 0, ,9 31,5 30,1 21,4 17,1 1,1 11,6 4, ,3 25,7-14,3 70,9 17,7 2,5 6,6 8, ,4 45,2 26,5 36,7-8,4-0,8-6,1-1, ,5 53,2 39,2 7,1 0,5 1,5-1,9 0, ,2 67,7 37,8-31,4 25,8 3,3 19,9 2, ,7 60,1 51,2-29,6 18,3 19,5 4,4-5,5 Ort ( ) 57,2 27,5 10,1 19,6 42,8 6,3 9,9 26,6 Ort ( ) 89,2 50,4 28,1 10,7 10,8 5,2 4,6 1,0 Ort ( ) 68,2 34,5 16,6 17,1 31,8 5,6 8,4 17,8 Kaynak: DPT Yurtiçi talep unsurlarnn ekonomideki toplam kaynak büyümesine olan katklarna kamu-özel ayrmnda bakldnda, döneminde kamu kesiminin paynn yüzde 32, özel kesimin paynn ise yüzde 68 olarak gerçekletii gözlenmektedir. Bununla birlikte, 2001 krizini izleyen dönemde kamu kesiminin pay azalrken özel kesimin pay artmtr. Nitekim, döneminde yüzde 43 olarak gerçekleen kamu kesiminin toplam kaynak büyümesine katks döneminde yüzde 11 e düerken, özel kesimin paynn ayn dönemler itibariyle yüzde 57 den yüzde 89 a yükseldii gözlenmektedir. Kamu kesiminin toplam kaynak büyümesine katksnn azalmas, 2001 krizini izleyen dönemde uygulanan sk maliye politikas ve bu 6

7 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye kapsamda yüksek faiz d fazla verilmesi politikasnn etkisiyle ortaya çkm olup, kamu sabit sermaye yatrmlarndaki azalmadan ve K=T lerin özelletirmesine hz verilmesi neticesinde kamu stoklarndaki gerilemeden kaynaklanmtr. Özel kesimin ekonomi içindeki paynn artmasnda 2002 ve 2003 yllarnda özel stoklardaki artlar etkili olurken, döneminde özel sabit sermaye yatrmlarndaki ve özel tüketimdeki artlar belirleyici olmutur EKL 2: GSYH BÜYÜMESNE KATKILAR YÜZDE Kaynak: DPT TÜKETM SABT SERMAYE YATIRIMI STOK DE"MES NET MAL VE HZMET HRACATI GSYH Talep unsurlarnn GSY=H büyümesine katklar açsndan bakldnda, döneminde yurtiçi talebe dayal bir büyüme yapsnn ekonomide egemen olduu görülmektedir. Alt dönemler itibariyle bakldnda, 2001 krizini izleyen dönemde tüketimin GSY=H büyümesine katks dönemine göre gerilerken, sabit sermaye yatrmlarnn katks yükselmitir. Bununla birlikte, kamu özel ayrmnda bakldnda sabit sermaye yatrmlarnn büyümeye olan katksndaki artn özel sabit sermaye yatrmlarndaki arttan kaynakland, kamu sabit sermaye yatrmlarnn büyümeye katksnn ise azald gözlenmektedir döneminde önceki dönemde negatif olan stok deiiminin büyümeye katksnn pozitife döndüü ve GSY=H büyümesinin yaklak bete birini açklad gözlenmektedir. Net mal ve hizmet ihracatnn büyümeye katks ise, mal ve hizmet ihracatnda kaydedilen yüksek oranl artlara ramen mal ve hizmet ithalatndaki artn daha yüksek oranl olmas neticesinde azalmtr Yat r m-tasarruf Dengesi Türkiye ekonomisinin en önemli yapsal özelliklerinden birisi de yurtiçi tasarruflarn seviyesinin düüklüüdür. Bunun sonucunda ekonomideki büyüme d tasarruflara baml bir yap içerisinde gelimektedir. Konu milli gelir muhasebesi açsndan ele alndnda, toplam yurtiçi tasarruflarn yatrmlar finanse etmekte yetersiz kalmasnn neticesinde ekonomiye d tasarruf giriinin olduu söylenebilir. Gelimekte olan ülkeler için ürettiinden daha fazlasn tüketme imkan veren bu yöntem, ksa dönemde büyüme hzn artrc yönde bir etkide bulunsa da, orta-uzun dönemde yurtiçi kaynaklar azaltc yönde etki yapmaktadr. Artan d borç servis orannn yannda, ekonomiye giren d fonlarn vadesi, hangi alanlarda kullanldklar gibi hususlar da, orta-uzun dönemde büyüme yapsnn ekillenmesinde büyük önem tamaktadr. 7

8 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) 20,0 EKL 3: TASARRUF-YATIRIM DENGES (GSMH çindeki Paylar, Yüzde) 15,0 10,0 5,0 0,0-5, ,0-15,0-20,0 KAMU TASARRUF YATIRIM FARKI ÖZEL TASARRUF YATIRIM FARKI DI TASARRUF Kaynak: DPT Türkiye ekonomisine kamu-özel sektör ayrmnda bakldnda, ele alnan dönemin genel özellii kamunun tasarruf aç verirken, özel kesimin tasarruf fazlas vermesi olmutur. Kamu tasarruf-yatrm dengesi yllar itibariyle dalgalanmalar göstermekle birlikte döneminde açk vermi olup, 2001 ylnda GSMH nn yüzde 15,3 ü ile en yüksek oranl aça ulamtr. Bu durumun temel nedeni, kamu açklarndaki hzl arta bal olarak istisnai yllar dnda kamu tasaruflarnn negatif seviyelerde gerçeklemesidir. Nitekim, cari fiyatlarla milli gelir içindeki paylarna bakldnda 1992 ylnda negatife dönen kamu tasarruflarnn 2001 ylnda yüzde 9,7 oran ile en yüksek negatif seviyesine ulat gözlenmektedir. Tablo 2: Yat r m-tasarruf Dengesi (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Pay) Toplam Kamu Özel Yurtiçi Kamu Özel D Tas. Yat. Yat. Yat. Tas. Tas. Tas ,2 8,6 16,6 22,0 3,4 18,6 3, ,5 7,6 15,8 21,4 0,7 20,6 2, ,6 6,8 16,8 21,6-0,8 22,4 2, ,6 7,3 20,3 22,7-2,7 25,4 4, ,6 3,6 18,0 23,1-1,1 24,2-1, ,3 3,8 21,5 22,1 0,1 22,0 3, ,7 5,3 19,4 19,9-1,5 21,4 4, ,1 6,5 18,6 21,3 1,0 20,3 3, ,7 6,8 16,9 22,7-1,8 24,5 1, ,7 6,6 17,1 21,2-6,6 27,8 2, ,8 6,9 17,9 18,2-4,6 22,8 6, ,1 5,6 10,5 17,5-9,7 27,2-1, ,6 6,3 15,4 19,2-6,2 25,4 2, ,5 4,7 18,8 19,3-5,3 24,6 4, ,5 4,2 22,3 20,3-1,3 21,6 6, ,9 5,3 19,6 18,2 4,1 14,1 6, ,8 5,2 18,6 16,0 6,2 9,8 7,8 Ort ( ) 24,4 6,3 18,1 21,5-1,3 22,7 3,0 Ort ( ) 24,1 5,1 18,9 18,6-0,5 19,1 5,5 Ort ( ) 23,8 5,9 17,9 20,4-1,5 21,9 3,5 Kaynak: DPT 8

9 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye Kamu tasarruf-yatrm açnn milli gelir içindeki pay döneminde azalma eilimine girerek 2005 ylnda en düük seviyesine gerilemi, 2006 ylnda ise yüzde 1,1 orannda fazla vermitir döneminde kamu dengelerinde salanan iyilemede, bir taraftan kamu tasarruflarndaki iyileme etkili olurken, dier taraftan kamu yatrmlarnn milli gelir içindeki paynda gözlenen gerilemenin rolü bulunmaktadr. Kamu tasarruflarnn milli gelir içindeki pay 2005 ylnda pozitife dönmü olup, 2006 ylnda yüzde 6,2 seviyesine yükselmitir. Kamu sabit sermaye yatrmlarnn milli gelir içindeki pay ise döneminde yllk ortalama yüzde 6,3 seviyesinde gerçekleirken, döneminde yllk ortalama yüzde 5,1 seviyesine gerilemitir döneminde ekonomide salanan yüksek oranl büyüme hzlarna ramen sabit fiyatlarla kamu sabit sermaye yatrmlar 2000 ylndaki seviyesine ancak 2006 ylnda ulaabilmitir. Kamu sabit sermaye yatrmlarnn yöneldii sektörler itibariyle bakldnda, sosyal altyap sektörlerinin milli gelir içindeki paynn önemli ölçüde deimedii, fiziki altyap sektörlerine ayrlan payn yllar itibariyle dalgalanmalar gösterdii, imalat sanayii ve dier sektörlere ayrlan kaynaklarn milli gelir içindeki paynn ise düzenli biçimde azald gözlenmektedir. Bununla birlikte, gerek ekonominin fiziki ve sosyal altyap yatrmlarnn yenilenmesinin ve geniletilmesinin tad büyük önem, gerekse üretim yapsnn gelitirilmesi ve teknolojik yeniliklerin uygulamaya konulmasnda kamu kesiminin oynayabilecei önemli roller düünüldüünde kamu sabit sermaye yatrmlarndaki azalmann orta-uzun dönemde ekonominin büyüme potansiyellerini olumsuz yönde etkileyecei kansndayz. 8,0 EKL 4: KAMU SABT SERMAYE YATIRIMLARI (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Yüzde Pay) 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0, Fiziki Altyap1 Sosyal Altyap1 malat Di5er Toplam Kaynak: DPT Öte yandan, döneminde kamu tasarruf açnn azalmasnn toplam yurtiçi tasarruflar artrmas sonucunda d tasarruflara olan ihtiyac azaltmas beklenirken, bu dönemde özel kesimin tasarruf aç vermeye balad gözlenmektedir. Nitekim, döneminde dalgalanmalar göstermekle birlikte aralksz olarak tasarruf fazlas veren ve 2001 ylnda milli gelirin yüzde 16,6 s oran ile en yüksek fazlaya ulaan özel sektör tasarruf-yatrm dengesinin, 2004 ylndan itibaren aça dönütüü ve 2006 ylnda milli gelirin yüzde 8,8 i orannda açk verdii gözlenmektedir. Özel kesim tasarruf yatrm dengesinde gözlenen kötüleme büyük 9

10 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) ölçüde özel kesim tasarruflarndaki azalmadan kaynaklanrken, özel yatrmlardaki lml bir artn da rolü bulunmaktadr. Bununla birlikte, özel kesim yatrmlarndaki artn sabit sermaye yatrmlarndaki arttan daha çok stoklardaki hzl arttan kaynakland belirtilmelidir. 3 Nitekim, sabit fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatrmlar 1997 ylndaki seviyesini ancak 2005 ylnda aabilmitir. Özel tasarruflarda son yllarda gözlenen gerilemenin nedenlerinin ortaya konmas, ekonomik faaliyetlerin özel kesim ile kamu kesimi arasndaki karlkl etkileim çerçevesinde incelenmesini gerektirmektedir. Bu çerçevede ekonominin genel dengesine bakldnda, 2001 krizini izleyen dönemde kamu harcanabilir gelirinin milli gelir içindeki paynn artarken, özel harcanabilir gelirin milli gelir içindeki paynn azald gözlenmektedir. Nitekim 2003 ylnda yüzde 92,9 olan özel harcanabilir gelirin GSMH içindeki pay 2004 ylnda yüzde 89,3, 2005 ylnda yüzde 83,9, 2006 ylnda ise yüzde 81,2 seviyesinde gerçeklemitir. Burada vurgulanmas gereken önemli bir husus, Tablo 3 de de görülecei üzere, gerek kamu harcanabilir gelirinin ve gerekse özel harcanabilir gelirlerin bileenleri içinde tüketim harcamalarnn paylarnda ciddi bir deiikliin olmad, bu çerçevede harcanabilir gelirlerdeki deimelerin dorudan tasarruflara yansddr. Daha da çarpc olan dier bir husus ise, 2005 ve 2006 yllarnda özel harcanabilir gelirin milli gelir içindeki pay düerken özel tüketimin paynn arttdr. Tablo 3-Kamu ve Özel Harcanabilir Gelirleri (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Pay) Kamu Harcanabilir Geliri Kamu Tüketimi Kamu Tasarrufu Özel Harcanabilir Gelir Özel Tüketim Özel Tasarruf ,4 10,0 3,4 86, , ,9 11,2 0,7 88,1 67,5 20, ,4 12,2-0,8 88,6 66,2 22, ,6 12,3-2,7 90, , ,6 10,7-1,1 90,4 66,3 24, ,6 9,6 0,1 90,4 68, ,4 9,9-1,5 91,6 70,3 21, ,8 10,8 1,0 88,2 67,9 20, ,2 11,1-1,8 90,8 66,3 24, ,7 13,3-6,6 93,3 65,5 27, ,8 12,3-4,6 92,2 69,5 22, ,4 13,1-9,7 96,6 69,4 27, ,4 12,6-6,2 93,6 68,2 25, ,1 12,3-5,3 92,9 68,4 24, ,7 12,0-1,3 89,3 67,7 21, ,1 12,0 4,1 83,9 69,8 14, ,8 12,5 6,2 81,2 71,4 9,8 Kaynak: DPT Buna ilaveten, döneminde özel tasaruflardaki azaln kamu tasarruflarndaki arttan daha büyük olmas sonucunda yurtiçi tasarruflarn milli gelir içindeki pay dümü ve 2004 ylnda yüzde 20 olan seviyesinden 2006 ylnda yüzde 16 ya gerilemitir. Bunun sonucunda, döneminde toplam yatrmlarda bir azal olmasna ramen d tasarruflarn milli gelir içindeki pay artmtr. Kamu kesimi dengelerine bakldnda, 2001 krizini izleyen dönemde kamu harcanabilir gelirinin milli gelir içindeki paynn artt gözlenmekte olup, bu artn hem vergi gelirlerindeki yükselmeden hem de cari transfer harcamalarndaki gerilemeden kaynakland görülmektedir. Bununla birlikte, söz konusu dönemde 3 TÜ=K tarafndan yaymlanan Harcamalar yoluyla Milli Gelir hesaplarnda stoklardaki deimelerin artk (residual) olarak hesaplanyor olmasnn yaratt olumsuzluun da etkisiyle konu akademik çevrelerde ve ekonomi basnnda skça tartlm olup, hesaplarn sal konusunda çeitli tereddütler ortaya konulmutur. Bununla birlikte, çalmamzn kapsamn geniletmemek amacyla konu ayrntl olarak ele alnmamtr. 10

11 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye vergi gelirlerinin milli gelir içindeki payndaki yükselmenin dolayl vergilerden kaynakland, dolaysz vergilerin milli gelir içindeki paynn ise azald belirtilmelidir. Nitekim, dönemi ortalamas yüzde 7,1 olan dolaysz vergilerin milli gelir içindeki paynn, 1998 ylndan itibaren yükselmeye balad ve döneminde ortalama yüzde 9,4 seviyesinde gerçekletii, 2002 ylndan itibaren ise yeniden azalma eilimine girerek döneminde yüzde 7,3 e geriledii gözlenmitir. Bu durum, özel tasarruflardaki azaln hanehalklarnn ve irketlerin tasarruf davrann etkileme gücüne sahip olan bir faktör olan gelir ve servet unsurlar üzerinden alnan dolaysz vergilerdeki bir art sonucu ortaya çkmadna iaret etmektedir. 30,0 EKL 5: KAMU HARCANABLR GELRNN BLEENLER (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Yüzde Pay) 20,0 10,0 0,0-10,0-20,0-30, Vas 1tas1z Ver. Vas 1tal1 Ver. Cari Transferler Kamu Harc. Gel. Kaynak: DPT Bu çerçevede, özel kesim tasarruflarndaki azalmada kamunun cari transfer harcamalarndaki azalmann rol oynad düünülmektedir. Nitekim, 1990 ylnda yüzde 6,5 olan cari transferlerin milli gelir içindeki pay dönem içinde yükselme eilimine girerek 2001 ylnda yüzde 27,1 ile en yüksek seviyesine ulam, izleyen yllarda ise azalma eilimine girerek 2006 ylnda yüzde 11,6 seviyesine gerilemitir. Kamunun cari transfer harcamalarndaki azalmada özellikle iç borç faiz ödemelerindeki gerileme etkili olmutur. Nitekim, konsolide bütçe dengesi verilerine göre, 1998 ylnda yüzde 10,5 olarak gerçekleen iç borç faiz ödemelerinin milli gelir içindeki pay 2001 ylnda yüzde 21,2 oran ile en yüksek seviyesine çkm, izleyen dönemde ise azalma eilimine girerek 2006 ylnda yüzde 6,7 seviyesine gerilemitir. Özet olarak, konsolide bütçe iç borçlarnn alacakllarnn dalm içinde marjinal tasarruf oran yüksek olan üst gelir gruplarnn paynn yüksek olduu düünüldüünde, iç borç faiz ödemelerindeki azalmann özel harcanabilir gelirlerde ve dolaysyla özel tasarruflarda bir azalmaya neden olduu düünülmektedir. 11

12 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) 35,0 30,0 EKL 6: KONSOLDE BÜTÇE TRANSFER HARCAMALARI (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Yüzde Pay) 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0, Kaynak: DPT. Maliye Bakanl ç Borç Faiz Öd. D1? Borç Faiz Öd. Di5er Toplam Özel tasarruflarn davran biçimini ve belirleyicilerini açklamak amacyla yaplan akademik çalmalarda, gelir düzeyinden maliye politikas uygulamalarna, finansal gelimilikten demografik faktörlere kadar bir dizi faktörün özel kesim tasarruflarn etkiledii belirtilmektedir. Konuya Türkiye ekonomisi açsndan yaklaldnda, özel kesim tasarruflarndaki gerilemede söz konusu faktörlerin etkili olduu ve bu çerçevede özel kesim tasarruflarndaki azalmann ksmen de olsa açklanabilecei düünülmektedir. Bu konuda ortaya atlan görülerden biri, temelini Ricardo Denklii teoreminden almakta olup, kamu tasarruf düzeylerindeki deimenin özel tasarruflarda ayn miktarda ve ters yönlü bir deime ile denkletirileceini ileri sürmektedir (Loayza ve di., 2000: 174). Özcan ve di. (2002: 22) Türkiye üzerine yaptklar çalmalarndan elde ettikleri sonuçlarda, Ricardo Denklii teoremine önemli ölçüde uymamakla birlikte, kamu kesimi tasarruflarndaki bir artn özel kesim tasarruflarnda azalma meydana getirdiini belirtmektedirler. Dier taraftan, finansal kesimin gelimilii ve ileyii özel kesimin tasarruf davranlarn etkilemekte olup, bu çerçevede özel kesime açlan kredilerdeki art özel tasarruflar azaltc yönde bir etki yapmaktadr (Loayza ve di., 2000: 174, 180). Merkez Bankas, Finansal =stikrar Raporuna (2007: 16) göre ülkemizde hanehalk borçlarnn hanehalk harcanabilir geliri içindeki pay 2004 ylnda yüzde 12,9 iken, 2005 ylnda yüzde 19,6 ya 2006 ylnda ise yüzde 25,2 ye yükselmitir. Bu çerçevede, hanehalklarnn borçlama ile tüketimlerini finanse edebilme imkanlarndaki artn hanehalk tasarruflarn azaltt düünülmektedir. Bunun yannda, ülkeye gelen sermaye hareketlerindeki serbesti ve dardan yaplan borçlanmada herhangi bir kstlamaya sahip olunmamas d tasarruflar dsal olarak belirlenen bir deikene dönütürmektedir (Özcan ve di., 2002: 22). Bu kapsamda, d tasarruflarn dlama (crowding-out) etkisi yaratt ve özel kesim tasarruflarnda ve dolaysyla yurtiçi tasarruflarda azalmaya neden olduu düünülmektedir. Türkiye ekonomisinin d tasarruflara bamll ve bunun finansman ihtiyac reel faiz oranlarnn yüksek seviyelerde belirlenmesine neden olmaktadr. Yüksek reel faizler ise özel sektörün yatrm kararlarn ve tercihlerini olumsuz yönde etkileyerek, 12

13 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye sermaye birikim sürecinin önünde bir engel oluturmaktadr. Nitekim, sabit fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatrmlar, 1997 ylndaki seviyesine 2001 krizini izleyen dönemde ekonomide salanan yüksek büyüme hzlarna ramen ancak 2005 ylnda ulaabilmitir. Özel kesim sabit sermaye yatrmlarnn GSMH içindeki paylarna dönemler itibariyle bakldnda, ortalama olarak döneminde yüzde 17,8 olan seviyesinden döneminde yüzde 13,5 e geriledii gözlenmektedir. Rekil 7 den de görülecei üzere, döneminde ticarete konu sektörlere yaplan yatrmlar ticarete konu olmayan sektörlere yaplan yatrmlarn gerisinde kalmtr döneminde ekonomide salanan yüksek oranl büyüme hzlarna ramen özel sektör yatrmlarnn yarsna yakn hala d ticarete konu olmayan sektörlere yönelmektedir. Söz konusu durum, 1980 sonrasnda kamunun imalat sanayiinden çekilmesi sonucunda oluan boluun özel kesim tarafndan yeteri kadar doldurulamadna iaret ederken, ülkemizin sanayileme çabalarnn da hzlandrlmas gereini açkça ortaya koymaktadr. Özel kesim yatrmlarnn ticarete konu olan mallar üreten sektörlerin aleyhine bir bileim içinde gelimesi, sermaye hareketlerindeki art neticesinde yerli parann yabanc paralar karsnda reel olarak deer kazanmasnn göreli fiyatlar ticarete konu olmayan mallar lehine deitirmesi yoluyla ortaya çkmaktadr. Böylece, özel kesim yatrmlar ticarete konu olmayan sektörlere yönelmektedir. Buna ilaveten, kamunun kaynak yetersizlii nedeniyle altyap yatrmlarn gerei gibi yerine getirememesi neticesinde özel kesimin artan biçimde bu alanlara girmesi de özel kesim yatrmlarnn ticarete konu olmayan sektörlere yönelmesine neden olmaktadr. (Yentürk, 2003: ) EKL 7: ÖZEL SEKTÖR SABT SERMAYE YATIRIMLARI (Cari Fiyatlarla, GSMH çindeki Yüzde Pay) 22,0 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0, Ticarete Konu Sektörler Ticarete Konu Olmayan Sektörler Toplam Kaynak: DPT 2001 krizini izleyen dönemde kamu kesimi açnn milli gelir içindeki paynn azalmasna ve 2006 ylnda fazlaya dönmesine ramen, özel kesim açklarnn olumas neticesinde d tasarruflarn milli gelir içindeki pay yükselmeye devam etmitir. Nitekim, döneminde yllk ortalama yüzde 2,4 olarak gerçekleen d tasarruflarn GSMH içindeki pay, döneminde hzl bir art eilimine girerek 2006 ylnda yüzde 7,8 e yükselmitir Bu durumun en önemli nedeni, yurtiçi üretimin ve ihracatn ithalata olan yüksek orandaki bamlldr. Uygulanmakta olan yanl makroekonomik 13

14 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) politikalar sonucunda ekonomide oluan yüksek reel faiz ve düük kur olgusu da ekonomi içinde oluan bu dengesizlii destekleyici yönde bir etki yapmaktadr D Denge Çalmada ele alnan dönemi alt dönemler itibariyle incelendiinde, döneminde cari ilemler açnn milli gelir içindeki paynda, ekonominin orta-uzun dönem trendleri ile uyumsuz bir çerçevede, hzl bir artn gerçekletii gözlenmektedir. Nitekim, döneminde GSMH büyüme hzndaki yllk ortalama art yüzde 4,1, cari ilemler açnn GSMH içindeki pay yüzde 1,1 iken, döneminde büyüme hz yüzde 7,5 e yükselmi, cari ilemler açnn GSMH içindeki pay ise yüzde 4,8 e çkmtr. Rekil 8 de de görülecei üzere, 2004 ylnda en yüksek seviyesine ulaan büyüme hz 2005 ve 2006 yllarnda 2004 ylna göre yavalarken cari ilemler dengesindeki kötüleme devam etmi ve cari ilemler açnn milli gelir içindeki pay daha önceki yllarda karlalmam düzeylere trmanmtr. Nitekim, döneminde gerçekletirilen yüzde 7,9 büyüme hz ve yüzde 3,1 cari ilemler aç/gsmh oranna karlk, döneminde büyüme hz yüzde 6,8 e gerilemi, cari ilemler aç/gsmh oran ise yüzde 7,2 ye çkmtr ylnda cari ilemler açnn GSMH içindeki pay yüzde 8,2 ile rekor krmtr. 12,0 EKL 8: BÜYÜME - CAR LEMLER DENGES LKS 8,0 4,0 YÜZDE 0,0-4, ,0-12,0 GSMH Büyüme H1z1 Cari?lemler Dengesi / GSMH Kaynak: DPT, Merkez Bankas Son yllarda cari ilemler açnda gözlenen artta, özellikle 2004 ylndan itibaren dünya petrol ve enerji fiyatlar ile dünya emtia ve temel metal fiyatlarndaki yüksek oranl artlarn pay bulunmaktadr. Bununla birlikte, Türkiye ekonomisinin üretim ve ihracat yapsnn ara mal ithalatna olan yüksek oranl bamll önemli bir etken olup, ekonominin geniledii dönemlerde ithalatn hzla artmas neticesinde cari ilemler dengesi kötülemektedir. Artan ithalat büyümeyi hzlandrmakta, büyüme ise yeniden ithalat uyararak cari aç artrc yönde bir etki yapmaktadr. Ekonominin ksa vadeli sermaye hareketlerine olan bamll sonucunda ortaya çkan yüksel reel faiz ve ar deerli ulusal para, ekonomideki kullanlabilen fonlar yatrmlara yöneltmek yerine tüketimi artrc yönde bir etkiye neden olmakta ve bunun sonucunda ithalat artmaktadr (Yeldan, 2003: 136) Söz konusu durumun sektörel karl ise, sermaye hareketlerindeki art neticesinde yerli parann yabanc paralar 14

15 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye karsnda reel olarak deer kazanmasnn d ticarete konu olan ve olmayan mallarn göreli fiyatlarn d ticarete konu olmayan mallarn lehine deitirmesi yoluyla ortaya çkmaktadr. Böylece, d ticarete konu olan sektörlerin ürünlerine yönelik talep art, deerli kur nedeniyle büyük ölçüde ithalat artrc yönde bir etki yapmaktadr. Türkiye ekonomisinin son yllardaki performans açsndan dikkat çekici olan bir nokta, ihracat artnda salanan önemli baarlara ramen cari ilemler açndaki kötülemenin devam etmesidir. Bununla birlikte, konuya Türkiye nin toplam ihracatnn yarsndan fazlasnn kapsamnda yapld dahilde ileme rejimi çerçevesinde bakldnda, ihracatmzn yüksek ithalat bamll açk bir biçimde ortaya çkmaktadr. Söz konusu rejim çerçevesinde Türkiye nin ihraç ettii ürünlerin içindeki ithal girdi paynn özellikle 2001 krizini izleyen dönemde düzenli bir art eilimi içinde olduu gözlenmektedir. Nitekim, 1996 ylnda 57 birim olan Türkiye'nin ihraç ettii her 100 birimlik ihraç ürününde kullanlan ithal girdi pay, 2000 ylnda 58 birim olarak gerçeklemi, döneminde ise art eilimine girerek 2006 ylnda 69 birime yükselmitir. Dier bir ifadeyle, ihracat yaplan bir ürünün toplam katma deerinin ancak yüzde 31 i ülke içinde kalmaktadr. Ülkemiz ihracat içinde yüksek paya sahip olan imalat sanayi altsektörleri itibariyle bakldnda, durumun daha vahim bir tablo arz ettii gözlenmektedir. Nitekim, 2006 yl itibariyle ithal girdi kullanm elektronikte yüzde 74, demir çelikte yüzde 76, demird metallerde yüzde 75, tat araçlarnda yüzde 66 olarak gerçeklemitir. Dier taraftan, cari ilemler açnn finansmannn önemli ölçüde ksa vadeli sermaye hareketleri ile karlanmas sonucunda artan döviz arz yerli paray ar deerli hale getirerek ithalat cazip klmaktadr. Rekil 9 da reel kur ile ihracat ve ithalat artlar arasndaki iliki gösterilmektedir. Buna göre, reel kur endeksi ile ithalat arasnda olduu gözlenen ilikinin reel kur ve ihracat arasnda olmad, ihracatn büyük ölçüde reel kurdaki deimelerden bamsz olarak hareket ettii gözlenmektedir. Bununla birlikte, ihracat ve ithalatn özellikle 2001 krizini izleyen dönemde ayn yönde ve birbirine yakn art oranlaryla hareket etmesi, ihracatn TL nin ar deerlenmesine bal olarak kaybettii pozisyonu ithal girdi kullanarak ksmen telafi ettiini göstermektedir. 15,0 10,0 5,0 0,0-5,0-10,0-15,0-20,0-25,0-30,0 EKL 9: REEL KUR - DI TCARET LKS (Yüzde De#i$me) ,0 30,0 20,0 10,0 0,0-10,0-20,0-30,0 Reel Kur Reel hracat (Sa5 Eksen) Reel thalat (Sa5 Eksen) Kaynak: DPT, Merkez Bankas Bu noktada, ithalat davrannn açklanmasnda reel kurdan çok reel gelirin önemli olduu belirtilmelidir. Nitekim, Aydn ve di. (2004: 15) tarafndan dönemi 15

16 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) için yaplan çalmada uzun dönem için ithalatn reel kura olan esneklii 0.4, reel gelire olan esneklii ise 2 olarak tesbit edilmitir. Ksa dönem esneklikleri açsndan bakldnda, ithalatn reel kur esneklii 0,5, reel gelir esneklii ise 1,2 olarak belirlenmitir EKL 10: CAR LEMLER AÇI<ININ SÜRDÜRÜLEBLRL< MLYAR DOLAR Faiz D1?1 Cari Denge + NHN + Borç Olu?turmayan Finansman Faiz Ödemeleri Toplam Denge Kaynak: DPT, Merkez Bankas Ödemeler bilançosundaki cari ilemler dengesinin finansman kalemleri ile ilikisini gösteren Rekil 10 un cari ilemler açklarnn sürdürülebilirliine ilikin bir fikir vermesi açsndan yararl olaca düünülmektedir. Rekildeki toplam denge büyüklüü, faiz ödemeleri rakam ile faiz hariç cari dengenin net hata noksan kalemi ve borç oluturmayan finansman kalemleriyle toplanmasyla oluan rakam arasndaki fark olarak hesaplanmaktadr. D borç faiz ödemeleri yllar itibariyle düzenli bir art eilimindedir. Buna karlk, faiz hariç cari dengenin net hata noksan kalemi ve borç oluturmayan finansman kalemleriyle toplanmasyla oluan büyüklük istisnai yllar dnda pozitif alanda yer almakta olup, azald veya negatife döndüü yllarda toplam denge kötülemektedir. Toplam dengenin kötületii 1993 ve 2000 yllarn izleyen 1994 ve 2001 yllarnda Türkiye ekonomisinin krize girmi olmas bu göstergenin ekonomideki krlganla ilikin bir öncü gösterge olma olaslna iaret etmektedir. Cari açn finansman açsndan son yllarda kaydedilen olumlu bir gelime, sermaye hareketleri içinde ksa vadeli sermaye akmlarnn pay azalrken, uzun vadeli sermaye akmlar ile dorudan yabanc sermaye yatrmlarnn paynn artmas olmutur. Nitekim, 2002 ylnda ksa vadeli sermaye akmlarnn yüzde 83 olan pay 2006 ylnda yüzde 12 ye düerken, uzun vadeli sermaye hareketlerinin pay yüzde 8 den yüzde 54 e yükselmitir. An dönemler itibariyle dorudan yabanc sermaye yatrmlarnn pay ise yüzde 19 dan yüzde 34 e yükselmitir. Bununla birlikte, vurgulanmas gereken önemli bir husus, özellikle 2005 sonrasnda dorudan yabanc sermaye yatrmlarnda gözlenen artlarn, yabanc sermayenin ülkemizin sermaye stokuna katkda bulunan yeni yatrmlar (yeil saha yatrmlar) yapmasndan deil, kamu iktisadi teebbüslerinin özelletirilme yöntemiyle blok olarak veya ksmen yabanc sermayeye satlmasndan kaynaklanmasdr. Nitekim, Hazine Müstearl tarafndan yaymlanan Uluslararas Dorudan Yatrmlar 2006 Yl Raporuna göre (2007: 6-14), 2006 ylnda dorudan yabanc yatrmlar bir önceki yla 16

17 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye göre 2 kat art göstererek 20,2 milyar dolara ulamtr. Bu tutarn 15,4 milyar dolarlk ksm birleme ve satn alma yoluyla ödemeler dengesine dorudan yabanc yatrm olarak yansyan miktar olup, 2,9 milyar dolarlk ksm yurtdndaki yerleiklerin Türkiye'deki gayrimenkul almlarna aittir yl ödemeler dengesine özelletirme ilemlerine bal olarak yansyan uluslararas sermaye transferi toplam ise 1,5 milyar dolar düzeyinde gerçeklemitir. Bu veriler nda bakldnda, yeil alan yatrmlarnn ülkemize gelen dorudan yabanc sermaye yatrmlar içindeki paynn yüzde 2 den daha az olduu görülmektedir. Vurgulanmas gereken dier önemli bir husus ise, dorudan yabanc yatrm girilerinin arlkl olarak bankaclk ve finans ile tamaclk, depo ve haberleme sektörlerinde younlam olmasdr. Bu tür giriler ksa dönemde döviz dengesine olumlu bir katk yapmakta birlikte, ileride oluacak kâr transferleri nedeni ile uzun dönemde ekonomi üzerinde olumsuz etkiler oluturabilmektedir. Nitekim, ülkemizde dönemi ortalamas 226 milyon dolar olan kar transferlerinin, döneminde ortalama 777 milyar dolara yükseldii gözlenmektedir. Özellikle 2004 ylndan itibaren hzl bir art trendine giren kar transferleri 2006 ylnda 1,2 milyar dolara ulamtr. Ekonominin tasarruf-yatrm dengelerine bakldnda son yllarda karmza çkan özel kesim tasarruf yatrm fazlasndaki azal ve fazlann 2004 ylndan itibaren aça dönmesi, ödemeler dengesindeki net sermaye girileri içinde özel kesimin paynn hzla artmas ile birlikte deerlendirildiinde ciddi bir probleme iaret etmektedir. Özellikle bankaclk d özel kesimin net sermaye girileri paynn 2004 ylndan bu yana hzla artm olmas ve 2006 ylnda 41 milyar dolara ulamas reel kesimi döviz kurlarnda ortaya çkabilecek dalgalanmalara ve/ veya düzeltme hareketlerine ar duyarl bir konuma tamaktadr. Bunun neticesinde, bir taraftan ülkenin d borçlar artmaya devam ederken, dier taraftan d borçlanma içinde özel kesimin pay hzla yükselmektedir. Nitekim, 2000 ylnda yüzde 47 olan özel sektör d borçlarnn toplam d borçlar içindeki pay 2001 kriziyle birlikte azalma eilimine girerek 2003 ylnda yüzde 35 e gerilemitir ylndan itibaren ise yeniden yükselmeye balayarak 2006 ylnda yüzde 59 seviyesine ulamtr stihdam Ülkemizde isizlik orannn yüzde 10 lar gibi yüksek bir düzeyde seyretmesinin temel nedeni, genel olarak ekonomimizin istihdam yaratma kapasitesinin düük olmas olarak belirtilebilir. Bununla birlikte, özellikle son yllarda uygulamaya konulan makroekonomik politikalarn da ekonominin istihdam yaratma kapasitesini snrlad ifade edilmelidir. Bu gelimeler sonucunda, döneminde ekonomide salanan yüksek oranl büyüme oranlarna ramen istihdam düzeylerinde art oranlar snrl kalm ve istihdamsz büyüme olarak adlandrlan bir kavram literatüre girmitir. Nitekim, 2001 krizini izleyen dönemde ulalan yüksek büyüme hzlarna ramen, 1999 ylnda 22 milyon kii olarak gerçekleen toplam istihdam seviyesinin ancak 2005 ylnda yakalanabildii gözlenmektedir. =stihdamn sektörel geliimine bakldnda, döneminde tarm kesimi istihdamnn toplam istihdam içindeki paynn azald gözlenmekte olup, söz konusu azalma eilimi 2001 krizini izleyen dönemde hzlanmtr döneminde toplam istihdam içinde sanayi ve hizmetler sektörlerinin paylarnn ise artt gözlenmektedir döneminde söz konusu sektörlerin art eilimleri birbirlerine yakn seviyelerde geliirken, 1999 sonras dönemde hizmetler sektöründeki art oran sanayi sektöründeki artn üzerinde gerçeklemitir. 17

18 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) 180,0 EKL 11: STHDAMIN SEKTÖREL GELM (ENDEKS, 1990=100) 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60, TARIM SANAY HZMETLER TOPLAM Kaynak: TÜ=K Ekonomik büyüme ile istihdamdaki deime arasndaki ilikiye esneklik katsaylar açsndan bakldnda, söz konusu durum daha çarpc bir biçimde ortaya çkmaktadr. Esneklik katsays, milli gelirdeki 1 birimlik deimenin istihdamda kaç birimlik bir deimeye neden olacan göstermekte olup, Tablo 4 de dönemler itibariyle ve geometrik ortalamalar alnarak gösterilmitir. Bu kapsamda, esneklik katsays ekonominin geneli için döneminde 0,22 olarak gerçeklemitir. Alt dönemler itibariyle bakldnda özellikle son yllarda büyüme ile istihdam arasndaki ilikinin ciddi biçimde bozulduu gözlenmektedir. Nitekim, döneminde 0,33 olan esneklik katsays, yaptmz analiz çerçevesini zayflatmamas amacyla 2001 yl hariç tutulduunda dahi, önemli ölçüde gerilemi ve döneminde 0,09 olarak gerçeklemitir. Tablo 4: stihdam n Büyüme Esneklikleri Toplam Tar m Sanayi Hizmetler Sanayi+Hizmetler Kaynak: DPT, TÜ=K Büyüme ile istihdam arasndaki ilikinin zayflamasnda tarm kesiminin önemli bir pay bulunmaktadr. Tarm kesiminde üretim ve katma deer art, gerek hava koullarna olan ball ve gerekse baz ürünlerin yapsndan kaynaklanan nedenlerle yllar itibariyle dalgalanmalar izlemektedir. Bununla birlikte, tarm sektörü katma deerinde yllar itibariyle gözlenen dalgalanmalar ile tarm kesimindeki istihdam seviyesi arasnda anlaml bir iliki tesbit edilememitir. Bu durumun en önemli nedeni tarm sektöründe atl olarak bulunan igücünün yüksekliidir. Burada belirtilmesi gereken önemli bir husus, tarm sektörünün toplam istihdam içindeki paynn yllar itibariyle azalma eiliminde olmasdr. Nitekim, tarm sektörünün toplam istihdam 18

19 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye içinde 1990 ylnda yüzde 46,9 olan pay 2000 ylnda yüzde 36 seviyesinde gerçeklemi, 2006 ylnda ise yüzde 27,3 e gerilemitir. Bu çerçevede, tarm d sektörler itibariyle bakldnda esneklik katsaysnn ekonominin geneline göre yükseldii ve döneminde 0,58 olarak gerçekletii gözlenmektedir. Bununla birlikte, alt dönemler itibariyle bakldnda büyüme ile istihdam arasndaki ilikinin sanayi ve hizmetler sektörlerinde de zayflad görülmektedir. Nitekim, sanayi ve hizmetler sektörleri toplamnda esneklik katsays döneminde 0,70 iken, döneminde 0,46 ya gerilemitir. Büyüme ve istihdam ilikisinin son yllarda giderek zayflamasnn balca nedenleri; ekonomide 1989 ylnda sermaye hareketlerinin kontrolsüz bir biçimde serbestletirilmesinin neticesinde ortaya çkan ksa vadeli sermaye hareketlerine ar baml yapnn ve bunun neden olduu makroekonomik istikrarszlklarn ekonominin genel yatrm performansn zayflatmas; tarm kesimi istihdamnda yllar itibariyle gözlenen düzenli azaln, özellikle 2000 li yllarn banda uygulamaya konulan tarmsal desteklerin aamal olarak azaltlmas ve tarmsal destekleme araçlarnn deitirilmesi gibi politikalarn sonucunda hzlanmas; Türk lirasnn yabanc paralar karsnda ar deerli hale gelmesi neticesinde hem ara mallarnda hem de yatrm mallarnda hzl bir ithalat artnn ortaya çkmas; Çin ve Hindistan gibi ucuz emee dayal üretim yapan ülkelerden gelen youn rekabet basks sonucunda imalat sanayinin tekstil ve konfeksiyon gibi emek youn sektörlerinde üretim yapan firmalarmzn darboaza girmesi olarak saylabilir. Ülkemizdeki kaytl isizlik oranlar esas alnarak yaplan analizler isizlik sorununun gerçek boyutlarn ortaya koymaktan uzaktr. Nitekim, ülkemizde yüzde 10 düzeyinde seyreden kaytl isizlik orannn, ekonomide eksik istihdam nedeniyle atl durumda olan igücü de hesaba katldnda, yüzde 15 ler seviyesine ulat gözlenmektedir Eksik istihdam sorunu ise, büyük ölçüde tarm kesiminden kaynaklanmaktadr. Bu kapsamda, tarm sektörü ülkemizdeki gerçek isizliin boyutlarn gizleyici bir ilev görmektedir. 60 EKL 12: ÇALIMA ÇA<I NÜFUSUNUN ÇSEL DA<ILIMI 55 YÜZDE PAY Toplam?gücü?gücüne Dahil Olmayanlar Türkiye de isizlik sorununun gerçek boyutlarnn gizleyen dier bir unsur ise, Rekil 12 de açk bir biçimde görülecei üzere resmi istatistiklerde igücüne katlm orannn 1990 l yllarn bandan itibaren ciddi biçimde gerilemesi ve 2000 ylndan 19

20 Türkiye Ekonomisinin Makroekonomik Dengelerinin Analizi ( ) itibaren çalma ça nüfusunun dalm içinde igücüne dahil olmayan grubun toplam igücünü geçmesidir. Nitekim igücüne katlm oran, 1990 ylnda yüzde 56,6 iken, 2000 ylnda yüzde 49,9 a gerilemi, 2006 ylnda ise yüzde 48,0 seviyesinde gerçeklemitir. Bir yönüyle, yaanan ekonomik krizler ve ekonominin istihdam yaratma kapasitesindeki zayflk nedeniyle çalma çandaki bireylerin igücü piyasasna giremediini iaret eden bu gösterge, dier bir yönüyle ekonomimizdeki insangücü israfn göstermekte ve isizlik orannn yapay olarak düük görünmesine neden olmaktadr. Ülkemizde igücü piyasasnn en temel özelliklerinden birisi olan igücüne katlm oranndaki düüklük uluslararas karlatrmalarda da açk bir biçimde görülmektedir. Nitekim, igücüne katlm oran OECD tanm olan ya grubu itibariyle, 2005 ylnda ülkemizde yüzde 51,3 seviyesinde gerçeklemi olup, OECD ülkeleri ortalamas yüzde 70.3 dür (OECD Employment Outlook, 2006). Bununla birlikte burada vurgulanmas gereken en önemli husus, ülkemizde igücüne katlm oranlarndaki düüklüün çalma çandaki kadn nüfusun igücüne katlm oranlarndaki düüklükten kaynaklanddr. Nitekim, erkek nüfus açsndan bakldnda, 2005 yl itibariyle igücüne katlm oran ülkemizde yüzde 76,2 seviyesinde gerçeklemi olup, bu oran OECD ortalamasnn biraz altnda, Fransa, =talya, Polonya, Macaristan gibi ülkelerin ise üzerindedir. Bununla birlikte, kadn nüfusun igücüne katlm oranlar açsndan bakldnda Türkiye yüzde 26,5 oran ile hiçbir ülke ile kyaslanamayacak bir konumda bulunmaktadr. Ülkemizde igücüne katlm orannn düüklüünün en önemli nedeni, kadnlarn igücü piyasasna katlmnn dramatik biçimde düük olmasdr. Nitekim, igücüne dahil olmayanlarn içsel dalm incelendiinde, bu orann yaklak yarsnn ev kadnlarndan olutuu gözlenmektedir. Kadnlarn igücüne katlm oran 2005 yl itibaryla OECD üyesi ülkelerde yüzde 60 lar civarnda seyrederken, ülkemizde yüzde 26,5 olarak gerçeklemitir. Geleneksel deerler ve düük eitim düzeyi yannda, halihazrdaki isizlik oranlarnn yüksek olmas ve düük ücret, sigortasz çaltrma gibi kötü çalma koullarnn yaygnl nedeniyle kadnlar igücü piyasasna girememektedir. Bu durum, göç sürecinin etkisiyle daha da belirginlik kazanmaktadr. Nitekim, krsal kesimde tarm istihdam içinde deerlendirilen kadnlar, kente göç ile birlikte ev kadn statüsü ne geçerek igücüne dahil olmayan grubun içinde yer almaktadr. Çalan kadnlarn önemli bir çounluu ise, nitelik gerektirmeyen, düük statülü, düük ücretli ilerde sosyal güvenlikten yoksun olarak çalmaktadr. Buna ilaveten, igücüne dahil olmayanlar içindeki bir dier grubun durumu kanmzca tartlmaya muhtaç gözükmektedir. =gücüne dahil olmayanlar içindeki pay 2000 ylnda yüzde 7,5 olup, 2006 ylnda yüzde 9,3 e yükselen bu grubun özellii çalmyor olmalarna ramen aktif olarak i aramamalardr. Son üç ayda resmi i arama kanallarn kullanmayanlar, i aramayp iba yapmaya hazr olanlar ile mevsimlik çalanlar bu gruba girmektedir. Bu çerçevede bakldnda, i bulma ümidini kaybettii veya i bulamayacana inand için i aramayan kesimler, özellikle kriz ve krizi izleyen dönemlerde çeitli nedenlerle iten geçici olarak uzaklatrlm ve geri çarlmay bekledii için i aramayan kesimler ile mevsimlik içilerin igücüne dahil edilmeleri durumunda isizlik oranlar ciddi biçimde yükselmektedir. Dier taraftan, özellikle kriz ve krizi izleyen dönemlerde firmalarn üretim faaliyetlerinin bir ksmn firmann dna tamalar sonucunda artan taeronlama faaliyetleri kayt d istihdam yaygnlatrrken, igücü piyasasnda adeta ikili bir yapsnn olumasna neden olmutur. Kaytd istihdamn ulat yüksek seviye ülkemiz istihdam piyasasnn en olumsuz özelliklerindendir. Nitekim, 2006 yl itibaryla kayt d istihdam toplam istihdamn yüzde 48,5 inin oluturarak kaytdln kurumsallat bir ortam beraberinde getirmitir. Alt sektörler itibariyle bakldnda, kaytdln en 20

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

Yýllýk Ekonomik Rapor

Yýllýk Ekonomik Rapor Yýllýk Ekonomik Rapor 2012 T.C. MALYE BAKANLII YILLIK EKONOMK RAPOR 2012 i Yıllık Ekonomik Rapor 2012 Yllk Ekonomik Rapor, Maliye Bakanl internet sitesinde (http://www.maliye.gov.tr) yer almaktadr. ii

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES 2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES Yrd. Doç. Dr. Habib YILDIZ * ÖZET Bu çalmada, 2000 2006 döneminde Türkiye de uygulanan maliye politikalarnn ana çizgileri ortaya konulmu

Detaylı

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE Doç.Dr. smail AYDOU * ÖZET Gelimi dünya ülkelerinde faiz oranlarnn düük seviyelere inmesi küresel ekonomide likidite bolluuna neden olmutur. Artan likiditenin yükselen

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 EYLÜL 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM

Detaylı

YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER

YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER I. DURUM TESPT VE TANIMLAR HAZRAN 2006 1- Mayıs ayı içinde yaanan ekonomik gelimeler dalgalı döviz kuru rejimi içinde döviz kurlarının kısa sürede, yukarı

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2007 ARA HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE NCELEME RAPORU ARA DÖNEM FNANSAL TABLOLAR HAKKINDA NCELEME RAPORU Yap Kredi

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006)

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006) DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (-2006) Zafer YÜKSELER Danıman 10 Austos 2007 1. Giri: hracat ve ithalat fiyat endekslerindeki farklı deiimler, yıllar itibariyle dı ticaret

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram Temel Düzey Eitim Proram Amaç : Sermaye Piyasas Kurumlarnda görev yapanlar veya bu görevlere atanacaklar, SPK nn düzenleyecei Lisanslama snavna hazrlama. Katlmclar Hisse Senetleri Piyasas Mü"teri Temsilcileri,Yatrm

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN ARTVN L GELME PLANI TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN Artvin, 2005 ÇNDEKLER Sayfa no ÇNDEKLER...i TABLO LSTES... iii 1. TCARET...1 1.1 Giri...1 1.2

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KESİN HESAP ŞUBESİ 2011 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESABI

T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KESİN HESAP ŞUBESİ 2011 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESABI T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KESİN HESAP ŞUBESİ 2011 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESABI i ii 2011 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESABI İÇİNDEKİLER SAYFA I. 2011 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2005 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2005 ARA HESAP DÖNEMNE AT SINIRLI DENETM RAPORU 1. Yap Kredi

Detaylı

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI May s 2013 MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayşe Kaya MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayfle Kaya Yay n No: 292 stanbul, 2013 Türkiye Bankalar Birli i Nispetiye

Detaylı

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*)

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) Türkiye ve SSCB aras(ndaki

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 16 Mart 2015, Sayı: 11. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 16 Mart 2015, Sayı: 11. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 11 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Çağlar Kuzlukluoğlu 1 DenizBank Ekonomi

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr?

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr? SORU 1: Sedan irketçe kabul edilen sigortalar için üst snr önceden belirtilmi olan saklama paynn (sigorta bedeli veya hasar tazminat tutarnn) almas halinde uygulanan ve reasürörün anlamaya katlma payna

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 ARALIK 2006 DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE BA$IMSIZ DENETM RAPORU BA$IMSIZ DENETM RAPORU Yap Kredi Emeklilik A.. Gelir Amaçl

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 30.06.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı

Krizde 30 bin kişi birikimini, 1.8 milyon kişi de işsizliğe karşı harcamasını güvenceye aldı

Krizde 30 bin kişi birikimini, 1.8 milyon kişi de işsizliğe karşı harcamasını güvenceye aldı Krizde 30 bin kişi birikimini,. milyon kişi de işsizliğe karş harcamasn güvenceye ald Tarih: 5..200 Say: 200/ 22 Ekonomik krizin etkilerinin yoğun biçimde hissedildiği son iki ylda Türkiye de milyar 65

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı EKONOMİK GÖSTERGELER

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı EKONOMİK GÖSTERGELER Ocak 2009 T.C. MALİYE BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı EKONOMİK GÖSTERGELER Ocak 2009 Ekonomik Göstergeler yayını, T.C. MALİYE BAKANLIĞI, Strateji Geliştirme Başkanlığı, Ekonomik ve Sektörel Analiz

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 48 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran 1 DenizBank

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM

ORTA VADELİ PROGRAM T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016-2018 ORTA VADELİ PROGRAM TEMEL MAKROEKONOMİK VE MALİ HEDEFLER 11 Ocak 2016 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2016-2018 ORTA VADELİ PROGRAM TEMEL MAKROEKONOMİK VE MALİ HEDEFLER 11 Ocak

Detaylı

T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI

T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KESİN HESAP ŞUBESİ 2010 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM Cevat Gerni 1 Ö. Selçuk Emsen 2 M. Kemal De-er 3 ÖZET Türkiye gibi gelimekte olan ülkelerin, ihracat art ve ekonomik büyüme performanslarnda

Detaylı

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006)

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) Yusuf BAYRAKTUTAN* brahim ARSLAN** ÖZET 20.yüzylda küreselle"me e#ilimleri bilimsel ve teknolojik yeniliklerin

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn SORU : Aada tanm verilen f fonksiyonlarndan hangisi denklemini her R için salar? f + = f t dt integral e A) f = e B) f = e C) f D) f = E) f = e ( ) = e ( ) SORU : Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ Sayı : DPÖ 0.00.28-07/ Konu: 2006-2007 Yıllarında KKTC nde Ekonomik Gelişmeler Lefkoşa, 6 Aralık 2007 BASIN BİLDİRİSİ 2006-2007 YILLARINDAKİ EKONOMİK

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

Artış. Ocak-Haziran Oranı (Yüzde) Ocak-Haziran 2014

Artış. Ocak-Haziran Oranı (Yüzde) Ocak-Haziran 2014 6. Kamu Maliyesi 214 yılının ilk yarısı itibarıyla bütçe performansı, özellikle faiz dışı harcamalarda gözlenen yüksek artışın ve yılın ikinci çeyreğinde belirginleşen iç talebe dayalı vergilerdeki yavaşlamanın

Detaylı

TÜRKYE NN DÖNÜÜM SÜRECNDE DI TCARET POLTKALARI C.Erdem Hepaktan

TÜRKYE NN DÖNÜÜM SÜRECNDE DI TCARET POLTKALARI C.Erdem Hepaktan 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET TÜRKYE NN DÖNÜÜM SÜRECNDE DI TCARET POLTKALARI C.Erdem Hepaktan 1960 ve 1970 li yllarda, Türkiye ekonomisinde sanayileme

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 2011

MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 2011 KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 2011 EKONOMİ VE ENERJİ BAKANLIĞI İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 KKTC EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER... 2 1. BÜYÜME HIZI VE GSYİH NIN BİLEŞİMİ... 2 2. EKONOMİNİN

Detaylı

2009 YILI UBAT AYINDA BÜTÇE G DERLER 25 M LYAR 808 M LYON TL, BÜTÇE GEL RLER 18 M LYAR 415 M LYON TL VE BÜTÇE AÇI I 7 M LYAR 393

2009 YILI UBAT AYINDA BÜTÇE G DERLER 25 M LYAR 808 M LYON TL, BÜTÇE GEL RLER 18 M LYAR 415 M LYON TL VE BÜTÇE AÇI I 7 M LYAR 393 UBAT 2009 DÖNEM 2009 YILI UBAT AYINDA BÜTÇE G DERLER 25 M LYAR 808 M LYON TL, BÜTÇE GEL RLER 18 M LYAR 415 M LYON TL VE BÜTÇE AÇI I 7 M LYAR 393 LYON TL OLARAK GERÇEKLE R. 2009 YILI UBAT AYINDA 9 M LYAR

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZRAN 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZRAN 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT SINIRLI DENETM RAPORU 1. Yap Kredi

Detaylı

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

Grafik-4.1: Cari Açığın GSYH ye Oranı (%)

Grafik-4.1: Cari Açığın GSYH ye Oranı (%) 4. Cari Denge 211 yılında GSYH nin yüzde 9 una kadar ulaşan cari açık, devam eden dönemde uygulanan makroihtiyati tedbirler ve kredilerdeki yavaşlama neticesinde azalma eğilimine girmiştir (Grafik-4.1).

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015) Hane Halkı İşgücü İstatistikleri 2014 te Türkiye de toplam işsizlik %10,1, tarım dışı işsizlik ise %12 olarak gerçekleşti. Genç nüfusta ise işsizlik

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 15 Ağustos 2016, Sayı: 32. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 15 Ağustos 2016, Sayı: 32. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 32 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 40 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 8 Ekim 2014

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 8 Ekim 2014 ORTA VADELİ PROGRAM (2015-201) 8 Ekim 2014 DÜNYA EKONOMİSİ 2 2005 2006 200 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 T 2015 T Küresel Büyüme (%) Küresel büyüme oranı kriz öncesi seviyelerin altında seyretmektedir.

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

DI TCARET HADLERNN GELR ETKS: TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA

DI TCARET HADLERNN GELR ETKS: TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA DI TCARET HADLERNN GELR ETKS: TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA Doç. Dr. smail AYDOU * Ar. Grv. H. Gonca DLER ** ÖZET Türkiye de d ticaret hadlerinin hesaplanmasnda kullanlan ihracat ve ithalat deerlerindeki reel

Detaylı

KRİZİN TÜRKİYE EKONOMİSİNE YANSIMALARI VE GELECEĞE İLİŞKİN DÜŞÜNCELER

KRİZİN TÜRKİYE EKONOMİSİNE YANSIMALARI VE GELECEĞE İLİŞKİN DÜŞÜNCELER Ekonomik Yaklaşım, Cilt : 21, Sayı : 75, ss.77-122 KRİZİN TÜRKİYE EKONOMİSİNE YANSIMALARI VE GELECEĞE İLİŞKİN DÜŞÜNCELER Aziz KONUKMAN 1 Rahmi Aşkın TÜRELİ 2 Özet Küresel ekonomik krizin Türkiye ekonomisine

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR BU RAPOR EMEKLLK YATIRIM FONLARININ KAMUYU AYDINLATMA AMACIYLA DÜZENLENEN YÜKÜMLÜLÜKLER

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER KASIM 2016 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 30 Kasım 2016 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon Ekonomik ve toplumsal fayda yaratmak için ürünlerde,

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Kasım 2016, Sayı: 44. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Kasım 2016, Sayı: 44. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 44 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 23 Mayıs 2016, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 23 Mayıs 2016, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

100 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU ÖZET DEĞERLENDİRME

100 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU ÖZET DEĞERLENDİRME 100 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU ÖZET DEĞERLENDİRME Ege Bölgesi Sanayi Odası nın 1982 den beri sürdürmekte olduğu Ege Bölgesinin 100 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması, bölgemiz ve ülkemiz sanayiinin içinde bulunduğu

Detaylı

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Bankaclar Dergisi, Say 78, 2011 Prof. Dr. Sübidey Togan * Prof. Dr. Hakan Berument ** Gelimi ülke merkez bankalarnn 2010 ylnn son üç aylk döneminde

Detaylı

www.seyfettinartan.gen.tr/dysoru.pdf

www.seyfettinartan.gen.tr/dysoru.pdf Doru-Yanl Sorular: 1. nsan ihtiyaçlarn dorudan ya da dolayl olarak karlama özelliine sahip ve bu amaçla kullanlmaya hazr olan fiziksel varlklara hizmet denir. 2. Tüketicinin ihtiyaçlarn dorudan karlayan

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 27 Ekim 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 27 Ekim 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 27 Ekim 20 1 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde düşen petrol fiyatlarının makro dengelere olumlu etkisi ve global hisse piyasalarında olumlu seyir paralelinde tepki yükselişi

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE FNANSAL TABLOLARA LKN AÇIKLAYICI DPNOTLAR

YAPI KRED EMEKLLK A.. 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE FNANSAL TABLOLARA LKN AÇIKLAYICI DPNOTLAR 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE 1 31 MART 2010 TARH TBARYLE DÜZENLENEN FNANSAL TABLOLARIMIZA LKN BEYANIMIZ liikte sunulan 31 Mart 2010 tarihi itibariyle düzenlediimiz finansal

Detaylı

TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ A STUDY ON THE INTERNAL MIGRATION FLOWS IN TURKEY: LOWRY HYPOTHESIS

TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ A STUDY ON THE INTERNAL MIGRATION FLOWS IN TURKEY: LOWRY HYPOTHESIS TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ Ögr. Gör. Dr. Ferhat Topba' 1 Ar'. Gör. Banu Tanr+över 2 ÖZET Bu çalmann amac, Türkiye için Gedik (1992) tarafndan 1965 1980 ve Yamak ve Küçükkale

Detaylı

FEDERAL ALMANYA EKONOMİK GELİŞMELER RAPORU Yılı. II. Çeyrek Dönem Değerlendirmesi. Berlin Ekonomi Müşavirliği

FEDERAL ALMANYA EKONOMİK GELİŞMELER RAPORU Yılı. II. Çeyrek Dönem Değerlendirmesi. Berlin Ekonomi Müşavirliği FEDERAL ALMANYA EKONOMİK GELİŞMELER RAPORU Yılı II. Çeyrek Dönem Değerlendirmesi Berlin Ekonomi Müşavirliği İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti (Genel Görünüm)...... 2 Sektörel Gelişmeler... 5 Cari Denge... 6 Tüketim....

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A..

SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A.. SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A.. Deerli Tedarikçilerimiz, Türk Vergi Usul Kanunu ve ana ortamz olan Siemens AG nin kurallar gerei, firmamza gelen faturalarn muhasebeletirilmesi, takibi ve vadesinde

Detaylı

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU 1. Raporun Dönemi : 01.01.2009 31.03.2009 2. Konusu Arsan Tekstil Ticaret Ve Sanayi A.. (irket) 1984 ylnda Türkiye de kurulmu# olup faaliyet konusu; her türlü pamuk ipli)i üretimi, sentetik iplik üretimi,

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

2010 YILI OCAK-MART DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2010 YILI OCAK-MART DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ 2010 YILI DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ 2010 yılı Ocak-Mart döneminde, Türkiye deri ve deri ürünleri ihracatı % 13,7 artışla 247,8 milyon dolara yükselmiştir. Aynı dönemde

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR Bu rapor Yap Kredi Emeklilik A.. Gelir Amaçl Kamu Borçlanma Araçlar (Döviz) Emeklilik Yat r m Fonu nun

Detaylı

2001 KRZNN MKB DE HSSE SENETLER LEM GÖREN MALAT LETMELERNN FNANSAL YAPISI ÜZERNDEK ETKLER

2001 KRZNN MKB DE HSSE SENETLER LEM GÖREN MALAT LETMELERNN FNANSAL YAPISI ÜZERNDEK ETKLER 2001 KRZNN MKB DE HSSE SENETLER LEM GÖREN MALAT LETMELERNN FNANSAL YAPISI ÜZERNDEK ETKLER Prof.Dr. R za AIKOLU * Yrd.Doç.Dr. Serdar ÖGEL ** ÖZET Finansal krizler, ortaya çkt ülkelerde ekonomik ve sosyal

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 28 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:12 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN GSYİH BÜYÜMESİNE KATKISI Kasım 2002 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN

Detaylı

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Bilindii gibi, taknlar doal bir olay olmakla beraber ekonomi ve toplum yaam üzerinde olumsuz etkileri fazla olan doal bir

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE MAYIS 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER

TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER 27 EKİM 2017 BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2013 yılında 12.480 dolar, 2014 yılında 12.112 dolar, 2015 yılında 11.019 dolar, 2016 yılında

Detaylı

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Ekonomide Uzun Dönem Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Neden bazı ülkeler zengin bazı ülkeler fakir? Bilgin Bari İktisat Politikası 2 Bilgin Bari İktisat Politikası 3 Bilgin Bari İktisat Politikası 4 Bilgin

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar

Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü TÜRKİYE EKONOMİSİ DERS NOTLARI 1 1999 17 Ağustos 1999 depremi Marmara bölgesinde Üretim,

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 4 Ekim 2016

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 4 Ekim 2016 ORTA VADELİ PROGRAM (2017-2019) 4 Ekim 2016 İçindekiler 1. Dünya Ekonomisi 2. Orta Vadeli Programın Temel Amaçları ve Büyüme Stratejisi 3. Orta Vadeli Programın (2017-2019) Temel Makroekonomik Büyüklükleri

Detaylı

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır Ankara 26 Haziran 212 28, kişi başı gelirin ABD ye oranı (doğal log) Türkiye nin esas

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 30.09.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı