NÜKLEER SİLAHSIZLANMA YOLUNDA START SÜRECİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "NÜKLEER SİLAHSIZLANMA YOLUNDA START SÜRECİ"

Transkript

1 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013, ss NÜKLEER SİLAHSIZLANMA YOLUNDA START SÜRECİ The START Process in the Way of Nuclear Disarmament Sibel KAVUNCU * Öz: Uluslararası alandaki tartışmasız en önemli sorunlardan birini oluşturan nükleer silahlanmaya karşı, uluslararası düzeyde nükleer silahlanmanın önlenmesi, soruna ilişkin kapsamlı çözüm bulunabilmesi amaçlı pek çok girişim bulunmaktadır. Nükleer silahsızlanma yolunda harcanan her çaba, bir sonraki için ön adım olmuştur. Nükleer silahsızlanmaya ilişkin ümitleri artıran, yarınlara dair beklentileri canlı tutan önemli adımlardan bir tanesi de Yeni START Anlaşmasıdır. ABD ve Rusya arasında 8 Nisan 2010 da imzalanan ve 5 Şubat 2011 tarihinde yürürlüğe giren anlaşma oldukça uzun ve meşakkatli bir sürecin ürünüdür. Çalışmada Yeni START Anlaşması tarihsel kronolojik bir perspektifte ele alınarak incelenecektir. Soğuk Savaş yıllarından günümüze uzanan, süreç içinde uluslararası yapıdaki değişimlerin de etkisiyle biçimlenen bu anlaşmanın geçmişteki ve bugün gelinen noktadaki kapsamı, amacı ve geleceğe yönelik öngörüleri çalışma çerçevesinde irdelenecektir. Anahtar Kelimeler: Yeni START Anlaşması, Nükleer Silahsızlanma, ABD, Rusya Abstract: Nuclear armament has been one of the important issues in the international political arena. There have been many attempts aimed at finding a comprehensive solution to the problem and the prevention of nuclear armament at the international level. Exerted efforts, so far, have laid the foundation of the next step on the way of nuclear disarmament. One of the most important steps that has increased hopes and expectations about nuclear disarmament is the New START treaty. The treaty, signed on 8 April 2010 between the USA and Russia and entered into force on 5 February 2011, is a product of long and arduous process. In this article, the New START treaty will be reviewed on the basis of a historical choronological perspective. The article examines the scope, purpose and prospect of the treaty that has been shaped by the changes in the international structure. Keywords: New START Treaty, Nuclear Disarmament, United States, Russia * Yrd. Doç. Dr., Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü. e-posta: 119

2 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci GİRİŞ Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri (SALT) yerine 29 Haziran 1982 tarihinde ABD ile Sovyetler Birliği arasında Cenevre de başlatılan Stratejik Silahların Azaltılması Görüşmeleri (START), yılında ABD nin Hiroşima ve Nagazaki ye atom bombası atmasının ardından geçen yaklaşık 37 yıllık süreçte silahların kontrolü yönündeki çabaların sonunda gelinen aşamada nükleer silahsız bir dünya yolunda önemli bir adım olmuştur yılında imzalanan Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması nın 2 ardından ABD ve Sovyetler Birliği, atom silahlarını taşıyan her türlü savunma ve taarruz füzelerinin sınırlandırılması ve daha sonra azaltılması için görüşmelere başlayacaklarını bildirmişlerdir. 3 Böylece, ABD ve Sovyetler Birliği yetkilileri bu silahların yalnızca yayılmasını önlemenin yeterli olmadığı düşüncesiyle Stratejik Silahların Sınırlandırılması (SALT) görüşmelerini başlatmıştır. Stratejik saldırı ve savunma silahlarının sınırlandırılmasına ilişkin ilk görüşmeler 1969 yılı sonbaharında Helsinki de başlamıştır. 4 SALT görüşmeleri, Soğuk Savaş döneminde iki blok arasında iyi ilişkilerin ve karşılıklı anlayışın kurulmasını sağlamak bakımından önemli bir adım olmanın ötesinde hayal etmekte zorlanılan ancak hep ümit edilen bütün nükleer silahların yok edildiği, nükleer silahsız bir dünya için önemli bir başlangıç sayılabilir. Öyle ki SALT la başlayan süreç 2011 de yürürlüğe giren ve nükleer silahsızlanma yolunda bir son değil, bu yoldaki adımlardan sadece biri olan Yeni START la devam etmektedir. Silahların kontrolünün taraflar arasında güven oluşturduğunu, bir anlamda güvenlik arttırıcı bir önlem olduğunu belirten Joseph Nye ın görüşünden ve devletlerin ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde işlemesinde karşılıklı güvenin temininin öneminden hareketle, Soğuk Savaş döneminde, özellikle dünyayı nükleer bir savaş riskiyle karşı karşıya bırakan 1962 Küba Füze Krizi sonrası dönemin iki başat gücü ABD-SSCB ilişkilerinde, Soğuk Savaş sonrasında ise ABD-Rusya ilişkilerinde merkezi bir unsur olduğunu söyleyebileceğimiz silahların kontrolü, bu alandaki çabalar, çalışmada kronolojik olarak ele alınırken, 1960 lardan günümüze kadar olan süreç çerçevesinde taraflar arasında karşılıklı güvenin tesisinde silahların kontrolü nasıl bir rol oynadığı sorusu ekseninde silahların kontrolü/silahsızlanma süreci ve bu süreci mümkün kılan karşılıklı diyaloğun varlığı değerlendirilmeye çalışılacaktır. 1 START Görüşmeleri Cenevre de Başladı, Cumhuriyet, 30 Haziran 1982, 3. 2 Nükleer Anlaşma Moskova da İmzalandı, Milliyet, 02 Temmuz 1968, 3; The Pending Nuclear Nonproliferation Treaty Pro&Con., Congressional Digest, Vol.48, Issue 1, (January 1969): Amerika ile Rusya Nükleer Silahları Azaltmayı Görüşecek, Milliyet, 03 Temmuz 1968, 1,7. 4 Helsinki de Silaha Veda Toplantısı, Milliyet, 18 Kasım 1969, 3; World:The Start of SALT, Time Magazine, Nov.21, 1969, (Erişim tarihi ), article/0,9171,841628,00.html. 120

3 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar SALT SÜRECİ ABD ile SSCB arasında 1950 lerin sonlarında başlayan stratejik nükleer silah yarışının 1960 lı yılların sonuna doğru iki ülke halkını birden fazla kez yok edebilecek bir hale gelmesi karşısında bu yarışta daha ileri gitmenin anlamsızlığı, 5 ayrıca uluslararası ilişkilerdeki yumuşama havasının da nükleer silahların sınırlandırılması için olanak hazırlamasıyla başlatılan, yaklaşık üç yıl süren görüşmeler 26 Mayıs 1972 tarihinde sonuçlanmıştır. Böylece, kıtalararası balistik füzeleri (ICBM), orta menzilli balistik füzeleri (IRBM/MRBM), nükleer bomba taşıyan ağır ve orta bombardıman uçaklarını, nükleer denizaltı gemilerindeki balistik füzeleri ihtiva eden taarruzi ve anti balistik füzeleri(abm), yerden havaya atılan nükleer başlıklı füzeler ile nükleer bomba taşıyan av uçaklarını kapsayan tedafüi olmak üzere iki kategoride ele alınan stratejik nükleer silahlar 6 konusunda 1969 dan beri devam eden görüşmeler 26 Mayıs 1972 de Moskova da ABM (Anti-Balistik Füze) Anlaşması, buna ek geçici bir anlaşma ve protokolün imzalanmasıyla 7 bu alandaki çabalar ilk olumlu sonuçlarını vermiştir. SALT-1 Anlaşması, 8 gerek ABD nin gerekse Sovyetler Birliği nin kıtalararası balistik füzeleri ile denizaltından atılan uzun menzilli füzeleri, 1977 Ekim ine kadar sayıca sınırlıyordu. Anlaşma da stratejik saldırı silahlarının sınırlandırılmasında ancak beş yıl için geçici bir uzlaşmaya varılırken, stratejik savunma silahlarının sınırlandırılmasında sürekli bir uzlaşı sağlanabilmiştir. Ayrıca, 1977 de sona erecek olan Anlaşma nın bitiminde yeni bir SALT anlaşmasının yürürlüğe girebilmesi için ikinci tur görüşmelerin 1972 yılı sona ermeden başlaması da yine SALT-1 de yer almıştır. 9 Nükleer silahsızlanma yolunda başka anlaşmalara da yolu açan, nükleer bir çatışmanın tehdit unsuru olan modern stratejik silah yarışına bir son vermek için ilk somut girişim olarak değerlendirilebilecek olan SALT Anlaşması çerçevesinde imzalanan ABM Anlaşması ile taraflar, birbirlerine yöneltilecek stratejik nükleer silahların daha hedeflerine ulaşmadan havada yok edilmesi için kurulabilecek sistemleri nicelik, nitelik ve coğrafya açısından konuşlandırma bakımlarından sınırlandırmayı kabul etmiştir. Karşılıklı olarak ilk darbeye açık olunması tarafları bir saldırıya geçmeden önce iyice düşünmeye sevk edeceğinden bu Anlaşma ile sürpriz bir saldırıda ya da ilk darbe girişiminde bulunulması, iki taraf için de rasyonel bir politika olmaktan çıkarılmaya çalışılmıştır Mehmet Gönlübol, Avrupa da Yeni Nükleer Çekişme, Milliyet, 21 Aralık 1979, 2. 6 Sezai Orkunt, Stratejik Silahlar ve Avrupa Güvenliği, Milliyet, 20 Eylül 1972, 2. 7 Moskova da Nükleer Anlaşma ya Varıldı, Milliyet, 27 Mayıs 1972, 1,9. 8 Strategic Arms Limitation Talks (SALT I), (Erişim tarihi ), www/global/arms/treaties/salt1.html. 9 Meral Tamer, Başlangıçtan bu yana SALT konusundaki Gelişmeler, Cumhuriyet, 06 Aralık 1974, Mehmet Gönlübol, Avrupa da Yeni Nükleer Çekişme, Milliyet, 21 Aralık 1979,

4 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci ABM Anlaşması ile tarafların, karşılıklı olarak biri başkentlerin savunmasında, diğeri de bir taarruzi stratejik silah kompleksinin savunmasında olmak üzere ikişer anti-balistik füze savunma sistemi kurabilecekleri, bundan fazlasını yapmayacakları, her kompleksin 100 füze ve 100 atma aracından fazla olmayacağı, fazla olanların mümkün olan en kısa sürede imha edileceği veya sökülecekleri belirtilmiştir. Kurulabilecek olan anti-balistik füze savunma sistemleri, hizmette olanları, imal edilmekte ve deneme aşamasında bulunanları, tamir, bakım ve tadilata tabi tutulanları ve yedek olarak muhafaza edilenleri ihtiva edeceği, Anlaşma nın deneme poligonlarını da kapsadığı ve buralarda bulunacak atma araçlarının miktarı onbeşi geçmeyeceği, karada, denizde ve havada seyyar olarak ABM sistemleri geliştirilmeyeceği, denemelerinin yapılmayacağı ve kullanılmayacağı ayrıca milli topraklar dışına çıkarılmayacağı veya diğer devletlere verilmeyeceği ifade edilmiştir. Tarafların, taaruzi stratejik silahların sınırlandırılması görüşmelerine devam edecekleri, Anlaşma nın kontrolü için teknik nitelikteki tesbit ve kontrol sistemlerini kullanacakları, bu Anlaşma nın tarafların uluslararası taahhütlerine hiçbir şekilde etki yapmayacağı, süresiz olan Anlaşma nın yürürlüğe girdikten beş yıl sonra ve beşer yıllık aralıklarla taraflarca gözden geçirilebileceği, olağanüstü bir durumda taraflardan birinin peşinen ihbarda bulunarak Anlaşma dan çekilebileceği kararlaştırılmıştır. Anlaşma, her iki tarafın anayasasında kayıtlı hükümlere göre teşrif organların onayına tabidir. 11 Bu Anlaşma ile hem ABD hem de SSCB çok karmaşık ve masraflı olan füzesavar sisteminden vazgeçmekte ve ülkelerini birbirlerinin stratejik nükleer silahlarının taarruzuna açık bırakmakta, bir anlamda ters yönden güvenlik sağlamaktadır. 12 İki süper güç, ilk kez saldırı silahlarını, karşı savunma sistemlerini kısmayı, şehir ve üslerini düşman silahlarına açık tutmayı kabul etmiş olurken, bu sayede son derece masraflı ve sonu gelmeyen bir silah yarışını, aynı zamanda da sürpriz bir saldırı ihtimalini önlemeyi amaçlamıştır Ekim inde ABD ve SSCB, Mayıs ayında Moskova da yapılan zirve toplantısında varılan anlaşma gereğince stratejik saldırı silahlarının sınırlandırılması konusundaki görüşmelere 21 Kasım 1972 de Cenevre de yeniden başlanacağını bildirmiş, 14 o tarihten SALT-2 Anlaşması nın imzalandığı 18 Haziran 1979 a kadar geçen süreçte taraflar pek çok kez bir araya gelmiştir. Bu görüşmeler sırasında derin fikir ayrılıkları da yaşanmıştır. SALT-1 Anlaşması na göre, ABD ve Sovyet saldırı füzelerinin sayıları 5 yıl için dondurulmuştu. Anlaşma nın imzalandığı tarihte çok başlıklı nükleer füzelere (MIRV) sadece ABD sahipti ve bu üstünlüğüne karşılık Sovyetlerin de kıtalararası balistik füze sayısında üstünlüğü 11 Sezai Orkunt, Stratejik Silahlar ve Avrupa Güvenliği, Milliyet, 20 Eylül 1972, Sezai Orkunt, Çağımızda Silah Kontrolü ve Nötron Bombası, Milliyet, 05 Ağustos 1977, Sami Kohen, Ne Vietnam Savaşı, Ne Sistem Tartışması, Milliyet, 02 Haziran 1972, Amerika ile Sovyetler Arasındaki SALT Görüşmeleri Yeniden Başlıyor, Cumhuriyet, 21 Ekim 1972,

5 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 korumasını kabul etmişti. SALT Anlaşması nın kapsamına sokulmayan MIRV lar konusundaki üstünlüğüne karşılık ABD, Sovyetlerin füze rampası sayısındaki üstünlüğüne de bir anlamda göz yummuştu. 15 Kıtalararası füze sayısında tavan ABD için 1.710, Sovyetler Birliği için de olarak saptanmıştı. 16 ABD nin elinde bulunan MIRV ların görüşülmesi ise SALT-2görüşmelerine bırakılmıştı. Ancak Sovyetlerin 1973 yazında MIRV ı başarı ile denemeleri ile ABD nin bu alandaki üstünlüğü sona ermiştir. 17 Bu ise, ABD tarafından Sovyetlerin elinde daha çok kıtalararası füze bulunduğu ve bu durumun ABD nin güvenliği açısından tehlikeli olduğu, SALT-1 Anlaşması nın yeniden gözden geçirilmesi gerektiği yorumlarına neden olmakta idi. Sovyetler ise, ellerindeki kıtalararası balistik füzelerin sayısını SALT-1 Anlaşması nda belirlenen tavanın altına düşürmeyi kabul etmemiş, böylece görüşmeler uzun süre çıkmaza saplanmıştır Kasım ında Ford ve Brejnev in Vladivostok ta yaptıkları toplantıda, nükleer silahların ve onları taşıyan araçların sayısının kısıtlanması konusunda anlaşmaya varılmış, Kasım 1974 tarihlerindeki zirveden sonra yayınlanan ortak bildiride, tarafların stratejik saldırı silahlarının daha çok sınırlandırılması sorununu ayrıntılı biçimde görüştükleri ifade edilerek, gerek ABD nin gerekse Sovyetler Birliği nin, stratejik saldırı silahlarının sınırlandırılması konusuna verdikleri önem belirtilmiş, bu konudaki uzun süreli bir anlaşmanın ABD ile SSCB arasındaki ilişkilerin gelişmesinde önemli bir katkıda bulunacağı, savaş tehlikesini azaltacağı ve dünya barışına destek olacağı kanısına vardıkları ve iki liderin 26 Mayıs 1972 deki geçici anlaşma da dâhil olmak üzere, bundan önceki anlaşmaların taşıdığı değeri belirttikleri, süresi 1985 e kadar uzanacak yeni bir stratejik silahların sınırlandırılması anlaşması imzalama niyetlerini ifade ettikleri, böyle bir yeni anlaşmanın özü üzerindeki karşılıklı görüş alış verişinin sonucu olarak liderlerin, bu anlaşma üzerindeki çalışmaların tamamlanması için 1975 yılında elverişli ortam bulunduğu görüşüne vardıkları açıklanmıştır. Bundan sonraki görüşmelerin dayanacağı temeller olarak da, yeni anlaşmanın, 1977 Ekim ine kadar yürürlükte kalacak olan 26 Mayıs 1972 tarihli geçici anlaşmanın önemli hükümlerini içine alacağı, yeni anlaşmanın Ekim 1977 den 31 Aralık 1985 e kadar ki süreyi kapsayacağı, eşitlik ve eşit güvenlik ilkesine dayanacak olan anlaşmanın, iki tarafın da önceden varılacak anlaşmayla sayıları önceden kararlaştırılan miktarda stratejik taşıma araçlarına sahip olmalarının kabul edileceği ve iki tarafın da, önceden varılacak anlaşmayla sayıları önceden kararlaştırılacak miktarda kıtalararası güdümlü 15 Çok Başlıklı Rus Füzeleri, Cumhuriyet, 22 Ağustos 1973, 3; Henry Kissinger, A New Approach to Arms Control, Time, Vol.121, ( ): Bernard Gwetzman, Soviet Missile Test May Chart A New Course For The Arms Talks;Parity In Sight Visits Are Ruled Out An Accepted Disadvantage, The New York Times, August 18, 1973, ABD Savunma Bakanı: Rusya Çok Güçlü Bir Füzeyi Başarı ile Denedi, Cumhuriyet, 18 Ağustos 1973, Ergun Balcı, Çıkmaza Saplanmış İki Görüşme, Cumhuriyet, 20 Mart 1976, Ford ve Brejnev, Nükleer Silahları Azaltmada Anlaştı, Milliyet, 25 Kasım 1974,

6 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci mermilere ve çok başlıklı füzelerle donatılmış füzelere sahip olmalarının kabul edileceğini içine alacağı, yeni anlaşmaya, 1985 ten sonraki dönem için stratejik silahların yeniden sınırlandırılması ve bu silahlarda azaltma yapılması sorununun i geçmeyecek bir tarihte başlamasını sağlayacak bir hüküm konacağı ve belirtilen noktaları içine alacak anlaşmanın hazırlanması için yapılacak görüşmelerin 1975 yılı Ocak ayında Cenevre de başlayacağı belirtilmiştir. 20 Varılan anlaşmaya göre, taraflardan her biri en çok adet stratejik nükleer saldırı aracına sahip olabilecek ve bunların en çok tanesi MIRV ile donatılabilecekti. 21 Ford ve Brejnev in 1975 yılında stratejik silahların sınırlandırılması için on yıl süreli yeni bir SALT anlaşması yapmayı kararlaştırdıkları zirve sonrası ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger yaptığı açıklamada, yeni SALT Anlaşması nın ana hatlarının Sovyetler Birliği ile ABD nin ellerinde bulunan nükleer füze sayısının sınırlandırılmasına dayanacağını ifade etmiş, yeni SALT Anlaşması nın imzalanmasından sonra Sovyetler Birliği ile Amerika nın nükleer silahları azaltmak yolunda girişimlere başlayabileceklerini belirtmiştir. 22 Vladivostok da kararlaştırıldığı üzere yeni SALT için görüşmeler 1975 Şubat ında Cenevre de başlamış 23 ancak ilerleyen süreçte taraflar arasında ortaya çıkan çeşitli anlaşmazlıklar nedeniyle görüşmeler 1979 yılına kadar kesintilerle devam etmiştir. Görüşmelerde taraflar arasında stratejik olarak nitelendirilebilecek silahların kapsamı konusunda anlaşmazlık yaşanmış, hangi silahların stratejik olarak değerlendirileceği üzerinde fikir birliği sağlanamamış, Sovyetlerin Backfire uçakları ile ABD nin Cruise füzelerinin SALT kapsamına alınıp alınmaması konusu görüşmelerde sorun oluşturmuştur. Yine bir başka sorun da füzelerin, MIRV başlıkları ile donanmış olup olmadığının denetlenmesi konusunda yaşanmıştır Ocak 1977 de ABD nin yeni başkanı Jimmy Carter, başkanlık töreninde yaptığı konuşmada nükleer silahların sınırlandırılması konusunda çaba harcamakta kararlı olduklarını belirtmiştir. 25 Carter ilk basın toplantısında ABD ve SSCB nin nükleer silahlar bakımından hemen hemen eşit güçte olduğunu belirtmiş, Sovyetler Birliği nin daha fazla taşıma gücüne sahip, daha büyük ve ağır başlıklı 20 ABD-Sovyet Ortak Bildirisinde Stratejik Silahlar Konusu, Cumhuriyet, 26 Kasım 1974, 3; Joint U.S.-Soviet Communique, Signed at Vladivostok, The Washington Post, November 24, 1974, (Erişim tarihi ), archive/com htm. 21 The Vladivostok Summit Meeting on Arms Control, (Erişim tarihi ), fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vladivostok/vdayone.asp. 22 Vladivostok Zirvesi Dün Sabah Sona Erdi, Cumhuriyet, 25 Kasım 1974, SALT Konusunda Yeni Bir Dizi Görüşme Cenevre de Başladı, Cumhuriyet, 04 Şubat 1975, Ergun Balcı, Çıkmaza Saplanmış İki Görüşme, Cumhuriyet, 20 Mart 1976, Inaugural Address of President Jimmy Carter, January 20, 1977, (Erişim tarihi ), 124

7 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 füzelere sahip olduğunu, ancak ABD nin daha çok sayıda ve isabet derecesi fazla füzesinin olduğunu söylemiş, İkinci Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri konusunda en büyük anlaşmazlığın Amerikan Cruise füzeleri ile Sovyet Backfire uçaklarının sayısı sorunu olduğunu belirtmiştir. Ayrıca Moskova ve Washington un nükleer silahların azaltılması konusunda en kısa zamanda bir anlaşmaya varması gerektiğini ifade etmiştir yılının Ekim ayında birçok kez bir araya gelen ABD ve SSCB dışişleri bakanları, süresi 3 Ekim 1977 de dolan ancak iki ülke arasında varılan anlaşmayla gayri resmi olarak uzatılan SALT Anlaşması nın yerine yeni bir SALT anlaşması sağlanmasına çalışmışlardır. Ancak, gerçekleştirilen görüşmelerden bir sonuç alınamamıştır yılının Haziran ayına gelindiğinde ise, SALT-2 Anlaşması konusunda uzun süren çalışma ve görüşmeler bir sonuca varmış, 18 Haziran 1979 tarihinde Viyana da Carter ve Brejnev tarafından stratejik silahların sınırlandırılmasını öngören SALT-2anlaşması imzalanmıştır. 28 Brejnev ve Carter tarafından imzalanan SALT-2Anlaşmasına göre, iki ülkenin ellerindeki kıtalararası nükleer füzelerin sayısı ile sınırlandırılmakta ve böylece SALT-1 de kabul edilmiş olan sayısı azaltılmaktadır. Diğer yandan, hedefe serbestçe yönelebilen birden çok savaş başlığı taşıyan balistik füzelerin sayısı da SALT-2anlaşmasında olarak sınırlandırılmıştır. Anlaşma ya ek olarak imzalanan protokolde ise hareketli füzelerle Cruise füzelerinin yapımları yasaklanırken, havadan yere balistik füzelere izin verilmediği belirtilmiş ve tarafların protokolün geçerli kalacağı 1981 yılı sonuna dek ancak bir yeni kıtalararası füze geliştirebilecekleri kayıt altına alınmıştır. Ancak SSCB nin Backfire uçağı anlaşma kapsamının dışında bırakılmıştır. Bunda, 16 Haziran 1979 da Brejnev tarafından Carter a Sovyetler Birliği nin yılda 30 dan fazla Backfire üretmeyeceği konusunda yazılı şekilde verilen beyanın rol oynadığı belirtilmiştir. 29 Carter yönetimince iki süper güç arasındaki baş döndürücü nükleer silah yarışmasını sınırlayacak tek yol olarak gösterilen SALT-2 30 ile tüm stratejik nükleer fırlatma sistemlerinin sayısal tavanları azami adet, tüm MIRV türlerinin azami sayısı 1.320, MIRV lı SLBM ve ICBM lerin azami sayısı 1.200, MIRV lı ICBM lerin azami sayısı 820 olarak belirlenmiştir Carter, Sovyetler Birliği nin Batı Avrupa ya Yönelik Nükleer Füze Yapımını Durdurmasını İstedi, Cumhuriyet, 10 Şubat 1977, 1,9. 27 Vance ve Gromiko, SALT Görüşmesinde Anlaşmaya Varamadı, Milliyet, 25 Ekim 1978, Ayın Tarihi, (Erişim tarihi ), aspx?y=1979&a=6 ; Treaty Between The United States of America and The Union of Soviet Socialist Republics on the Limitation of Strategic Offensive Arms (SALT II), (Erişim tarihi ), 29 Documents Accompanying The SALT II Treaty, Congressional Digest Vol.58, Issue 8/9 (August-September 1979), Carter Jimmy, SALT II:Report to Congress, Vital Speeches of the Day Vol.45, Issue 18, ( ), The Strategic Arms Limitation Treaty, Congressional Digest Vol.58, Issue 8/9, (August- September 1979),

8 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci Kapsamına girmeyen pek çok nükleer silah bulunan SALT-2Anlaşması nın amacı ABD ve SSCB arasındaki nükleer dengeyi korumak, böylece bir tarafın diğerine kabul edemeyeceği ölçüde zararlar verebilecek bir saldırıda bulunmasını önlemektir. SALT-2ile ilk kez yaşlanmış bazı nükleer silahların yok edilmesi ve teknolojik sınırlamaların konulması kabul edilmiştir. Tarafların sahip olabileceği nükleer silahlara bir sınırlama getirilmiş, sahip oldukları nükleer başlıkların sayısının denetlenmesi ve saptanması çok zor olduğundan anlaşma ile her iki tarafın sahip olabilecekleri gönderme araçları sınırlandırılmaya çalışılmıştır. 32 SALT-2Anlaşması ABD Senatosu tarafından onaylanmadığından yürürlüğe girememiştir. SALT-2Anlaşması kapsamında stratejik nükleer silahlara getirilen sınırlamalarla ABD nin stratejik üstünlüğünü Sovyetler Birliği ne kaptırdığı yönünde Amerikan kamuoyunda eleştiriler yükselmiştir. 33 ABD Senatosu nda SALT-2 ye ilişkin görüşmeler sürerken, Aralık 1979 da Sovyetler Birliği nin Afganistan ı işgaliyle ikili ilişkilerde ciddi bir soğuma yaşanmıştır. Carter, Afganistan ın işgalini sert bir şekilde eleştirmiş, dünya barışına büyük bir tehdit olarak nitelendirmiştir. 34 ABD tarafından Sovyetler Birliği ne karşı bazı önlemler alınacağı belirtilmiştir. ABD, SALT-2Anlaşması nın onayını ertelemekle bu yöndeki adımlardan birini atmıştır. Carter, SALT-2 görüşmelerine Senato da ara verilmesini ve SALT-2 nin onaylanmasının ertelenmesini istemiştir. 35 SALT II Anlaşması nın ABD Senatosu tarafından neden onaylanmadığına ilişkin olarak yapılan değerlendirmeler, Afganistan ın Sovyetler tarafından işgalinin Senato daki sürece son noktayı koyduğunu belirtmektedirler. Jerald A. Combs, Afganistan ın Sovyetler tarafından işgalinin Amerikan kamuoyunda yarattığı öfkenin Anlaşma nın onaylanması girişimini sona erdirdiğini belirtirken, 36 Avis Bohlen, silahların denetimi için taraflar arasında daha sıkı bir ilişki desteğinin olması gerektiğine vurgu yapmakta, 1979 da ise bunun var olmadığını belirtmektedir. Bohlen e göre, Sovyetler in Üçüncü Dünya daki eylemleri, Sovyet stratejisini desteklemeleri ve askeri gücü takviye etmeleri, bu eylemlerin ABD muhafazakârlarınca ülkenin ulusal güvenliğine tehdit olduğunun ileri sürülmesiyle birleşmesi SALT II nin onaylanmaması için yeterliydi. 37 Allan S.Krass da, benzer şekilde Aralık 1979 da Afganistan ın Sovyetler tarafından işgalinin Sovyetlere du- 32 Gönlübol Mehmet, Avrupa da Yeni Nükleer Çekişme, Milliyet, 21 Aralık 1979, Fahir Armaoğlu, 20.Yüzyıl Siyasi Tarihi, Cilt 1-2: , 11. Baskı, (Ankara: Alkım Yayınevi), American Foreign Policy: Basic Documents, , (Washington: Department of State, 1983), Afganistan Sorunu Güvenlik Konseyi nde, Milliyet, 05 Ocak 1980, 3; American Foreign Policy: Basic Documents, , (Washington: Department of State, 1983), Jerald A. Combs, The History of American Foreign Policy (New York: Newbery Award Records, Inc., 1986), Avis Bohlen, The Rise and Fall of Arms Control, Survival Vol. 45, No. 3, (Autumn 2003),

9 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 yulan güvensizliği artırdığını, silahların denetimi konusunda var olan muhafazakâr eleştirilerin güçlenmesine neden olduğunu, eleştirilerin odak noktasında da SALT II Anlaşması nın yer aldığını belirtmiştir. 38 Öyle ki, SALT II Anlaşması konusunda Amerikan Senatosu ndaki görüşler arasında anlaşmayı destekleyenler olduğu gibi SALT II ile stratejik dengenin bozulduğu, askeri avantajın kaybedildiği gibi eleştirilerle anlaşmanın karşısında olanlar da bulunmaktaydı. 39 Joseph Nye da SALT rejiminin uygulanmasına ilişkin beklentilerin adım adım erozyona uğradığını, en azından bunun Amerikan siyasi elitleri açısından böyle olduğunu belirtmekte ve bu aşınmanın bir dizi nedeni olduğunu ileri sürmektedir. Nye a göre ilk olarak, tarafların Üçüncü Dünya daki politik rekabetleri ile SALT rejimini ayırmaktaki yeteneksizlikleri SALT ı erozyona uğratmıştır. Nye, Sovyetlerin Üçüncü Dünya daki hareketlerinin SALT ı zayıflattığını ve de Afganistan işgalinin Anlaşma nın onaylanmasını imkânsız kıldığını belirtmektedir. SALT ı erozyona uğratan bir diğer neden olarak ise Nye, ABD-Sovyet ilişkilerinin kötüye gitmesini, kontrol ve denetim konularının tartışılmasındaki çatışmacı üslubu göstermektedir. Nye a göre, nihayetinde SALT rejimi erozyona uğramıştır. Çünkü 1970 lerin başındaki yapıyı yansıtan temel unsurlar, denklik, karşılıklı saldırıya açık olma ve savunma/saldırı ilişkileri, teknoloji ve uluslararası politikada yaşanan değişikliklerle sorgulanmaya başlanmıştır. 40 İzleyen süreçte taraflar, silahların kontrolü konusunda sınırlı bir iletişim içinde olmuşlar, bu durum, SALT yerine 29 Haziran 1982 tarihinde Cenevre de başlatılan START (Stratejik Silahların Azaltılması) görüşmelerine kadar bu şekilde devam etmiştir. ABD Senatosu ndan kabul görmeyen SALT-2Anlaşması nın yerine taraflar arasında görüşmeler yoluyla sağlanacak yeni bir anlaşma hususunda 1981 yılının ortalarından itibaren başta ABD nin yeni başkanı Reagan olmak üzere ABD li yetkililer açıklamalarda bulunmuşlardır yılı Eylül ayının sonlarında ABD ve SSCB dışişleri bakanları ana konusunu stratejik silahları azaltmanın oluşturduğu görüşmelerde bulunmuş, taraflar, görüşmeler sonucunda sağlanan diyaloğun devam edeceğini ve 1982 yılının ilk aylarında 38 Allan S. Krass, The People, The Dept, And Mikhail, Bulletin of the Atomic Scientists Vol.47, Issue 9, (Nov.1991), David C. Jones, SALT II: The Opinion of the Joint Chiefs of Staff, Vital Speeches of the Day Vol.45, Issue 21, (August 15, 1979), ; An Interview with Brzezinski the Afghanistan Action: It is a Watershed Event, Time Vol.115, Issue 2, (January 14, 1980), 18 19; Preview of the SALT Debate Killer Amendments Ahead?, Time Vol.113, Issue 25 (June 18, 1979), Joseph S. Nye Jr., Nuclear Learning and U.S.-Soviet Security Regimes, International Organization Vol.41, Issue 3, (Summer 87), Keesing s Contemporary Archives, Vol.XXIX, (February 1983), , Strobe Talbott, Laurance I. Barrett, Time to START, Says Reagan, Time Vol.119, Issue 20, (May 17, 1982),

10 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci yeniden görüşmeyi kararlaştırdıklarını açıklamıştır Kasım ında ise Reagan, Dışişleri Bakanı Haig e, stratejik silahlar konusunda ABD-Sovyet müzakerelerini gelecek yıl başlatmaları konusunda talimat verdiğini açıklamış, Brejnev e Avrupa da ve dünyada nükleer ve klasik silahların büyük ölçüde azaltılması konusunda çağrıda bulunmuştur. 43 Bu çağrıyı takip eden günlerde silahsızlanma konusunda taraflar arasında karşılıklı öneriler sunulmuş, tarafların ılımlı yaklaşımları sonucunda 30 Kasım 1981 de Cenevre de, Avrupa daki Batı ve Doğu Bloku na ait orta menzilli füzeler arasında bir denge sağlamayı amaçlayan INF görüşmeleri başlamıştır. İzleyen günlerde Brejnev, Cenevre de başlayan görüşmelerden ayrı olarak Sovyetler Birliği nin stratejik silahların sınırlandırılması ve azaltılması konulu SALT görüşmelerine de başlamaya hazır olduğunu belirtmiştir. 44 ABD dışişleri bakanlığı sözcüsü tarafından yapılan açıklamada ise ABD ile Sovyetler arasında SALT görüşmelerinin başlayabilmesinin tamamen Doğu ile Batı arasındaki ilişkilerin içinde bulunduğu ortama bağlı olduğu ifade edilmiştir. 45 Nisan 1982 de ise, ABD Savunma Bakanı Weinberger, bir nükleer savaşta herkesin kayba uğrayacağını belirterek, Başkan Reagan ın yakın gelecekte Sovyetler Birliği ni stratejik silahların azaltılması görüşmelerine çağıracağını bildirmiştir START SÜRECİ Süper güçler, 1982 Haziranı nda Carter yönetimi döneminde iki ülke arasında imzalanan ancak ABD Kongresi nden geçmeyen SALT-2Anlaşması nın yerine geçecek olan Stratejik Silahların Azaltılması (START) görüşmelerine Cenevre de başlamıştır. 47 Görüşmelere başlanırken Reagan, ABD ve Sovyetler Birliği nin uzun menzilli nükleer silahlarını üçte bir oranında azaltmasını önermiş, Brejnev ise tüm nükleer silahların üretimi ve kullanılmasını dondurmak yolunda bir çağrı yapmıştır. 48 Cenevre de başlayan START görüşmelerinde tarafların karşılıklı verdikleri önerilerde uzlaşma sağlanamaması nedeniyle görüşmeler kesintili olarak sürmüştür yılı boyunca görüşmeler bu şekilde devam etmiş, taraflar Haziran ayında bir araya geldiklerinde uzlaşı sağlamak adına önerilerinde daha esnek olacaklarını belirten Reagan, START görüşmelerindeki önerilerinde değişikliğe gitmiş, nükleer füzele- 42 İkinci Haig-Gromiko Görüşmesinin Sonucu: ABD ile Sovyetler Arasındaki Diyalog Devam Edecek, Milliyet, 30 Eylül 1981, Reagan Sovyetler e Silahların Azaltılması Çağrısında Bulundu, Milliyet, 19 Kasım 1981, Brejnev: 1982 de ABD ile Anlaşma Sağlanabilir, Milliyet, 23 Aralık 1981, Reagan-Brejnev Doruğu İçin Ortamın Elverişli Olmadığı Açıklandı, Milliyet, 27 Ocak 1982, Weinberger, SSCB yi Stratejik Silahlar Konusunda Görüşmeye Çağırdı, Milliyet, 30 Nisan 1982, John Vinocur, U.S. and Soviet Begin to Discuss Strategic Arms, The New York Times, June 30,1982, A1, (Erişim tarihi I), 48 START Görüşmeleri Dün Cenevre de Başladı, Milliyet, 30 Haziran 1982,

11 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 rin rampalarının azaltılmasından çok, nükleer başlık sayısı üzerinde durulması önerisini getirmiş, 49 ancak Reagan ın önerileri Sovyet tarafınca kabul görmemiştir. 50 Ağustos ayında START görüşmelerine 5 Ekim e kadar ara verildiği açıklanmış, 51 5 Ekim de yeniden başlayan görüşmelerde Sovyet tarafı Reagan ın, karaya yerleştirilmiş nükleer silahlar konusunda Sovyetler Birliği ne üstünlük sağlayacağı ve silahsızlanma konusunda sürdürülen görüşmeleri olumsuz yönde etkileyeceği gerekçesi ile karşı çıktığı nükleer silahların sayısını karşılıklı olarak dondurma önerisini tekrarlamıştır. 52 Reagan ise, Sovyetler Birliği ne, tarafların her yıl stratejik nükleer başlıkların yüzde beşini imha etmesi yolunda bir öneride bulunmuş, ayrıca uzun menzilli bombardıman uçakları ile havada ateşlenen Cruise füzelerinin de sayılarını görüşmelere dahil edebileceğini Sovyet heyetine bildirmiştir. 53 Görüşmeler sürerken Reagan, START konusunda ABD ve Sovyetler Birliği nin karşılıklı olarak güç indiriminde bulunması gerektiğini kaydetmiş, ancak bu önerilerde Sovyet yetkililerce kabul görmemiştir Kasım da uzun menzilli füzeler ile bombardıman uçaklarının sayısının azaltılmasını görüşmek için bir araya gelen heyetlerin görüşmesi de bir sonuç vermemiş, 55 8 Aralık ta ise, START görüşmeleri, Sovyet heyetinin herhangi bir açıklama yapmadan toplantıdan ayrılması ile yeni bir başlangıç tarihi saptanmadan tatil edilmiştir. 56 Reagan, START görüşmelerine Sovyetler Birliği tarafından ara verilmesinin görüşmelerden ayrılmak olmadığını belirterek, Sovyetler Birliği nin yeniden görüşme masasına oturacağı konusunda umutlu olduğunu söylemiştir. Diğer yandan Sovyetler Birliği nin resmi haber ajansı TASS tarafından, Sovyetler Birliği nin, Batı Avrupa ya Amerikan yapısı füzelerin yerleştirilmesine başlanmasından sonra dünya stratejik durumunun yeniden gözden geçirmesine gereksinim duyduğu belirtilmiştir. 57 Böylece, Sovyetler Birliği nin ABD nin Avrupa ya Cruise ve Pershing füzelerini yerleştirmeye başlaması üzerine görüşme masasını terk etmesi ile START görüşmelerine ara verilmiştir Kasım ında ABD ve SSCB Dışişleri Bakanlarının silahsızlanma konularını 49 Reagan Füze Rampaları Yerine Nükleer Başlık Sayısının İndirilmesini Önerdi, Milliyet, 09 Haziran 1983, Sovyetler Reagan ın Önerilerini Kabul Edilemez Olarak Nitelendirdi, Milliyet, 12 Haziran 1983, START Görüşmelerine 5 Ekim e Kadar Ara Verildi, Milliyet, 03 Ağustos 1983, START Görüşmeleri Cenevre de Yeniden Başladı, Cumhuriyet, 06 Ekim 1983, Cenevre de START Görüşmeleri Bugün Başlıyor, Milliyet, 06 Ekim 1983, Burt Richard R., Avrupa ve Füzeler Sorunu, Milliyet, 28 Ekim 1983, Cenevre de Görüşmelerden Biri Kesilirken, Diğeri Sürüyor, Milliyet, 30 Kasım 1983, Soviets Break off Strategic Arms Talks, United Press International Times Daily, December 8, 1983, 5D. 57 İki Süper Güç START Görüşmelerine Ara Verilmesini Değerlendirdi, Milliyet, 10 Aralık 1983,

12 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci görüşmek üzere Ocak 1985 de Cenevre de bir araya gelecekleri bildirilmiş, aydır kesik olan silahsızlanma görüşmelerini yeniden başlatmak amacıyla ABD ve Sovyet Dışişleri Bakanları 7 8 Ocak tarihlerinde Cenevre de bir araya gelmiştir. 59 Görüşmeler sonucunda, silahsızlanma diyaloğunun yeniden başlatılması konusunda anlaşmaya varılırken, yapılan ortak açıklamada, iki süper güç arasında başlayacak olan görüşmelerde uzun ve orta menzilli füzeler ve uzay silahlarının ele alınacağı, iki ülkenin üç ayrı görüşme için görüşmeci atayacağı belirtilmiştir. Silahsızlanma görüşmeleri iki ülkenin heyetleri tarafından yürütülecek, her heyet biri uzun menzilli füzeleri, diğeri orta menzilli füzeleri ve üçüncüsü de uzay silahlarını ele alacak olan üç gruba ayrılacaktır. Ortak açıklamada ayrıca görüşmelerin başlayacağı tarihin bir ay içinde saptanacağı duyurulmuştur. 60 Dışişleri bakanları yaptıkları açıklamalarda yeni silahsızlanma görüşmelerini başlatmaya karar vermekle diyalog yolunda önemli ve olumlu bir adım atıldığını ancak önlerinde aşılması gereken bir dizi çetin sorun bulunduğunu söylemişlerdir yılının Mart ayında Reagan bir açıklama yaparak, süper güçler arasında bir zirve yapılmasının tam zamanı olduğunu belirtmiş, Mart 1985 de Sovyetler Birliği Politbürosu Genel Sekreter Mikhail Gorbaçov un başkanlığında yaptığı ilk toplantıda Batı ile yumuşama ve ilişkileri geliştirme çağrısında bulunmuştur. 63 Reagan ın Gorbaçov la zirve toplantısı için yaptığı çağrıya Sovyet liderinden olumlu yanıt gelmesi 64 sonrası toplantının Kasım tarihleri arasında yapılması kararlaştırılmış, 3 Ekim 1985 tarihinde ise Gorbaçov, Ronald Reagan a nükleer saldırı silahlarının karşılıklı olarak yüzde 50 oranında azaltılması için ayrıntılı bir plan sunduklarını, buna karşılık uzayda kozmik taarruz silahları yarışının önlenmesi gerektiğini belirtmiştir. 65 Reagan ın Stratejik Savunma Girişimi ya da yaygın kullanımıyla Yıldız Savaşları projesinden vazgeçilmesi koşuluyla nükleer stratejik silahların yüzde 50 oranında indirimini öngören bu önerinin, Stratejik Savunma Girişimi ne (SDI) dair kısmı Reagan ın projeden vazgeçmeyeceklerine ilişkin yapılan açıklamasıyla geri çevrilmiştir Silahsızlanma Görüşmeleri Yeniden Başlıyor, Milliyet, 23 Kasım 1984, Leslie H. Gelb, U.S.-Soviet parley on Arms Control Begins in Geneva, The New York Times, January 8, 1985, Section A, 1, (Erişim tarihi ), world/us-soviet-parley-on-arms-control-begins-in-geneva.html. 60 Text of US-Soviet Communique, Associated Press, January 8, 1985, (Erişim tarihi ), id1e547541f8b2a5e4c8d525b4c5df7dc0. 61 Shultz la Gromiko nun Cenevre Anlaşmasına Yaklaşımı: İhtiyatlı İyimserlik, Cumhuriyet, 10 Ocak 1985, Jack Nelson, It s High Time for a Summit:Reagan:Want Jeopardize Geneva Talks with New Strategic Arms, President Says, Los Angeles Times, March 22, 1985, (Erişim tarihi ), 63 Sovyetler den ABD ye Detant Çağrısı, Cumhuriyet, 27 Mart 1985, Reagan-Gorbaçov Zirvesi Ufukta, Cumhuriyet, 03 Nisan 1985, Gorbaçov Yüzde Elli İndirim Dedi, Cumhuriyet, 04 Ekim 1985, Gorbaçov un Temel Önerileri, Cumhuriyet, 06 Ekim 1985,

13 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 Gorbaçov un planında ABD ile Sovyetler Birliği nin birbirlerinin topraklarına ulaşabilecek nükleer silahlarında karşılıklı olarak yüzde 50 indirim yapmaları öngörülmüştür. Planda ABD ve Sovyetler Birliği nin stratejik (uzun menzilli) füzeleri ile Avrupa daki orta menzilli Cruise ve Pershing-2 füzelerinde yüzde 50 indirim yapılması öngörülürken, Avrupa daki orta menzilli Sovyet SS-20 füzeleri, Gorbaçov un Avrupa daki Cruise ve Pershing-2 lerin Moskova yı vurabileceği ancak SS-20 lerin Washington u vuramayacakları yönündeki gerekçesi nedeniyle indirime dahil edilmemiştir. ABD tarafından ise Gorbaçov un SS-20 füzelerini indirime dahil etmeyen önerisinin Sovyetler Birliği ne avantaj sağlayacağı belirtilmiştir. 67 Ekim ayının sonunda Reagan tarafından yapılan açıklamada Sovyet önerisinin bir anlaşma için son derece olumlu noktalar içerdiği ifade edilerek, bu noktalar üzerinde yeni Amerikan teklifinin hazırlanıldığı, bu teklifin saldırı silahlarında büyük oranda indirim ve savunma sistemlerinde araştırmayı içerdiği belirtilmiştir. 68 ABD ve Sovyetler Birliği liderleri Reagan ve Gorbaçov, Kasım 1985 de Cenevre de bir araya gelmişler, ancak gerçekleştirilen zirve görüşmesinde silahsızlanma konusunda somut bir anlaşmaya varamamıştır. Buna karşılık, tarafların aralarındaki diyaloğu sürdürmeleri, 1986 yılının Haziran ayında SSCB lideri Gorbaçov un ABD yi ziyaret etmesi, 1987 yılında da Reagan ın Moskova ya gitmesi kararlaştırılmıştır. Görüşme sonunda yapılan ortak açıklamanın başında, ABD ve SSCB arasında birçok kritik konuda görüş ayrılıkları sürmesine rağmen, tarafların nükleer silahların denetimini öngören görüşmelerin hızlandırılmasını kararlaştırdıkları belirtilmiş, taraflar nükleer bir savaşın asla kazanılamayacağı ve zaten nükleer bir savaşın gerçekleşmemesi gerektiğinin bilincinde olduklarını belirterek, birbirleriyle nükleer ya da konvansiyonel bir savaşa girmeyi önlemenin gerekliliğini belirtmiş, ayrıca askeri üstünlük peşinde koşmayacaklarını vurgulamıştır. ABD ve SSCB liderlerinin onayladığı ortak açıklamanın nükleer silahlar ve uzayın silahlanmasıyla ilgili bölümünde, silahlanma yarışını uzayda önlemek, yeryüzünde ise tamamen durdurmak, nükleer silahları sınırlamak ve stratejik istikrarı sağlamak için 8 Ocak 1985 te iki ülke arasında varılan anlaşma gereği başlatılan silahsızlanma görüşmelerini hızlandırmayı kararlaştırdıkları belirtilmiştir yılı Eylül ayına gelindiğinde taraflar arasında silahsızlanmaya ilişkin 1983 yılında kesilen, 1985 yılı Ocak ayındaki Shultz-Gromiko görüşmesi ile yeniden başlayan ve üç bölüm halinde sürdürülmesi kararlaştırılan, stratejik nükleer silahlar (START görüşmeleri), orta menzilli nükleer silahlar (INFgörüşmeleri) ve uzay 67 Gorbaçov un Nükleer Önerisi, Cumhuriyet, 23 Ekim 1985, Süperler Arasında Diyaloğa İlk Adım, Milliyet, 01 Kasım 1985, Joint Soviet-United States Statement on the Summit Meeting in Geneva, November 21,1985, (Erişim tarihi ), 131

14 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci silahları konusundaki görüşmelerin altıncı serisi 18 Eylül de başlamıştır. Gelinen noktada, START görüşmelerinde, nükleer başlık sayısının karşılıklı olarak yüzde 30 oranında azaltılması konusunda anlaşma sağlanmıştır. Ancak iki taraf da karşı tarafın elinde daha çok bulundurduğu silahın sınırlandırılmasından yana bir tavır sergilemiş, hangi tür silahların sınırlamaya dahil edileceği taraflar arasında anlaşmazlık konusunu oluşturmuştur. 70 Silahsızlanma konusuna ilişkin görüşmeler sürdürülürken, 1986 Ekim inde Reagan ve Gorbaçov bu kez Reykjavik te buluşmuştur. Cenevre de yaptıkları görüşmeden sonra ikinci kez bir araya gelen iki lider arasında Reykjavik te gerçekleştirilen görüşmelerde, iki ülkeyi ilgilendiren konularda Yıldız Savaşları projesi üzerindeki tartışmalar nedeniyle bir anlaşmaya varılamamıştır. 71 Ancak, Reykjavik görüşmesi anlaşmazlıkla sonuçlanmadan önce iki lider silahsızlanma konusunda varılacak anlaşmalarda kullanılacak ifadeleri belirlemişlerdir. Stratejik silahlar konusunda her iki tarafın da gelecek beş yıl içinde uzun menzilli silahları yüzde 50 oranında azaltarak, bin 500 silaha indirmeleri, bu silahlara bombardıman uçakları, füzeler ve toplam başlık taşıyabilecek denizaltıların da dahil edilmesi, sürenin dolmasından sonra uzun menzilli silahların tümden kaldırılması öngörülmüştür. 72 Öyle ki, Yıldız Savaşları projesi konusundaki anlaşmazlık öncesinde, görüşmeler kapsamında iki ülke, stratejik balistik füzelerde hem fırlatıcı sayısı hem de nükleer başlık sayılarını kapsayan yüzde 50 lik indirime gidilmesi konusunda görüş birliğine varmışlardır. 73 Barışı korumak ve bir savaş olasılığını önlemek konusunda hemfikir olan ABD ve Sovyetler Birliği görüşmelerden bir sonuç alamamış olsa da Reykjavik te birbirlerinin tezlerine oldukça yakınlaşmış, zirve sonrasında süren temaslar, taraflara Washington ve Moskova Zirveleri nin yolunu açmıştır yılındaki Washington Zirvesi nin ilk günü görüşmeler başlamadan önce Gorbaçov, iki ülke arasında daha iyi ilişkiler kurulmasını istediklerini söyleyerek, Washington a Reagan ile orta menzilli nükleer füzelerin sınırlandırılmasını öngören INF Anlaşması nı imzalamak ve öteki uluslararası sorunları görüşmek için geldiğini vurgulamış, görüşmelerin odak noktasını stratejik silahların sınırlandırılması konusunun oluşturacağını bildirmiştir Batılı Uzmanlar Sonuçtan Memnun, Cumhuriyet, 29 Eylül 1986, 16; Despite Tensions, U.S., Soviets Resume Talks on Nuclear Arms, Los Angeles Times, September 19, 1986, (Erişim tarihi ), 71 Lou Cannon, Reagan-Gorbachev Summit Talks Collapse as Deadlock on SDI Wipes Out Other Gains, Washington Post, October 13, 1986, A01, (Erişim tarihi ), washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/summit/archive/oct86.htm; 1986: Reykjavik Summit Ends in Failure, (Erişim tarihi ), october/12/newsid_ / stm. 72 Reykjavik te Anlaşma Noktaları, Cumhuriyet, 16 Ekim 1986, Sonuç: Hayal Kırıklığı, Milliyet, 14 Ekim 1986, 5; American Foreign Policy Current Documents 1986 (Washington: Department of State, 1987), Beklenen Gün, Milliyet, 08 Aralık 1987,

15 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 Reagan ve Gorbaçov, Zirve nin ilk gününde, orta ve daha kısa menzilli füzelerin tamamen yok edilmesini öngören INF Antlaşması nı imzalamışlardır. 75 Anlaşma kapsamında ABD ve Sovyetler Birliği nin sökerek imha edeceği orta menzilli füzeler her ne kadar tarafların sahip olduğu toplam nükleer silahların çok az bir bölümünü oluşturuyor olsa da 76 INF Anlaşması nın imzası esas olarak gelecekteki olası silahsızlanma anlaşmaları için bir örnek oluşturması adına önem taşıdığı söylenebilir. Washington görüşmelerinde ele alınan bir diğer konu da stratejik (uzun menzilli) silahların yüzde 50 oranında indirimidir. Gorbaçov, görüşmelerin daha en başında INF Anlaşması nın imzalanmasından çok daha fazlasını istediklerini, dileklerinin stratejik silahların yarı yarıya azaltılması olduğunu söylemiştir. 77 Washington görüşmelerinde liderler silahsızlanma ve uzun menzilli stratejik silahlarda yapılacak indirimler konusunu da geniş olarak ele almışlar, orta menzilli füzelerden sonra stratejik silahlarda da yapılacak büyük oranda indirimler için çalışma grupları kurulmuştur. Çalışma grupları, stratejik silahlarda yapılacak indirim antlaşmasını Reagan ile Gorbaçov un 1988 Haziran ında gerçekleştirecekleri Moskova Zirvesi ne imzaya hazır hale getirmeleri planlanmıştır. 78 Zirve sonrasındaki ortak bildiride iki liderin görüşmecilerine stratejik silahların indirimi konusunda en kısa sürede bir antlaşma metni hazırlanması için talimat verme konusunda görüş birliğine varıldığı vurgulanmış, her iki ülkenin, stratejik silahlarını yüzde 50 oranında indirmek istediklerine de yer verilmiştir yılı Ocak ayında Reagan ve Gorbaçov, karşılıklı yeni yıl mesajlarında, 1988 in ilk altı ayında kıtalararası füzelerin indirimi anlaşması imzalamak konusunda dileklerini dile getirmiştir Mayıs 2 Haziran 1988 de Reagan ile Gorbaçov arasında Moskova Zirvesi gerçekleştirilmiştir. Zirve de, ABD ve Sovyet Birliği liderleri nükleer bir savaşın kazanılamayacağı, asla savaşılmaması gerektiği, nükleer ya da konvansiyonel düzeyde ABD ile Sovyetler Birliği arasında çıkabilecek herhangi bir savaşın önlenmesi konusundaki ortak söylemlerini yinelemiştir. Toplantıda INF Antlaşması nın onay belgeleri teati edilmiş, uzun 75 Historic Documents of 1987 (Washington: Congressional Quarterly Inc., 1988), Yüzyılın Antlaşması İmzalandı, Cumhuriyet, 09 Aralık 1987, 11; CQ Almanac 1987 (Washington D.C.:Congressional Quarterly Inc.,1987), Neler Söylediler, Milliyet, 09 Aralık 1987, Merhaba Barış, Milliyet, 10 Aralık 1987, Keesing s Record of World Events 1988, Vol.XXXIV (March 1988), ; Dan Oberdorfer, Lou Cannon, Summit Declared a Sucess, The Washington Post, December 11, 1987, A01, (Erişim tarihi ), archive/dec87.htm. 80 Yeni Yılda Yeni Anlaşma, Cumhuriyet, 02 Ocak 1988, 3; James Gerstenzag, U.S. Soviets Trade 1988 TV Greetings: Messages From Reagan, Gorbachev Reflect Improved Superpower Ties, Los Angeles Times, January 02, 1988, (Erişim tarihi ), com/ /news/mn-34290_1_soviet-union. 133

16 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci menzilli stratejik füzeler konusunda ise herhangi bir ilerleme sağlanamamıştır. 81 Zirve sonrası yayınlanan ortak bildiride, stratejik silahlar konusundaki görüşmelerin uzlaşma zeminini kayda değer oranda genişlettiği ifade edilmiş, Reagan ve Gorbaçov un, START konusunda şimdiye kadar kaydedilen ilerlemelerin anlaşma yolunda temel oluşturacağına inandıkları ve bu alanda çaba harcamaya kararlı oldukları kaydedilmiştir. 82 Liderlerin Zirve sonrası düzenledikleri basın toplantılarında Gorbaçov, Reagan ile birlikte, stratejik nükleer silahların azaltılmasına ilişkin bir anlaşmaya doğru adım adım ilerlediklerini söylemiş, stratejik silahların yüzde 50 azaltılmasına ilişkin anlaşmanın önündeki en büyük engellerin, Reagan ın Yıldız Savaşları (SDI) projesi ile denizaltıdan atılan Cruise füzelerinin sınırlandırılması sorununun olduğunu belirtmiştir. 83 Reagan da basın toplantısında, Gorbaçov la yaptığı görüşmelerde stratejik silahlarda indirim anlaşmasına doğru önemli gelişmeler sağlandığını belirtmiştir. 84 Zirve sonrasında ABD Dışişleri Bakanı Shultz da, kıtalararası nükleer füzelerin yüzde 50 azaltılmasına ilişkin START Anlaşması nın Kasım ayının sonuna kadar imzalanması için bütün çabaların gösterileceğini belirtmiştir. 85 Washington a dönüşünde Reagan, sonuçtan son derece memnun olduklarını belirtmiş, Orta menzilli füze antlaşmasını yürürlüğe soktuk. Ayrıca tarihsel bakımdan belki daha da önemli olan stratejik nükleer silahların %50 azaltılması konusunda ilerleme kaydettik demiş, stratejik nükleer füzelerin %50 oranında azaltılmasına ilişkin bir anlaşmanın artık yakın olduğunu söylemiştir. 86 Moskova da Reagan ve Gorbaçov arasında gerçekleştirilen zirve, tarafların ılımlı tutumlarıyla sona ermiş, iki güç arasında sağlanan diyalog ve yumuşama ortamının ileriye yönelik olarak da devam edeceğinin işaretlerini vermiştir Ocak ayından itibaren George H. W. Bush ABD başkanı olurken, Reagan ve Gorbaçov arasında başlayan görüşmeler süreci ABD deki başkan değişiminden etkilenmemiş, görüşmeler Bush ve Gorbaçov arasında da devam etmiştir. 81 Historic Documents of 1988, (Washington: Congressional Quarterly Inc., 1989), Moscow Summit;Joint Document: Realistic Approach to Reducing Nuclear Risk, The New York Times, June 02, 1988, (Erişim tarihi ), world/moscow-summit-joint-document-realistic-approach-to-reducing-nuclear-risk. html?pagewanted=all&src=pm. 83 Zirvede Mutlu Son, Cumhuriyet, 02 Haziran 1988, 1,8. 84 İlişkilerimiz Bugün Çok Farklı, Milliyet, 02 Haziran 1988, Duygulu Veda, Cumhuriyet, 03 Haziran 1988, 1, Reagan İyimser Konuştu: Stratejik Füze Antlaşması Yakın, Cumhuriyet, 05 Haziran 1988, 3; George de Lama, Reagan Says He Sensed New Hope in USSR, Chicago Tribune, June 07, 1988, (Erişim tarihi ), world-gas-conference-highest-privileges-soviet-human-rights-practices. 134

17 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 Bush ve Gorbaçov 2 3 Aralık 1989 tarihlerinde Malta da ilk kez bir araya gelmiş, görüşme sonunda Gorbaçov, Soğuk Savaş ın kesin olarak sona erdiğini, Soğuk Savaş a ait, silahlanma yarışının, karşılıklı güvensizliğin, psikolojik ve ideolojik mücadelenin ve buna benzer birçok şeyin geçmişte kaldığını, Sovyetler Birliği nin asla ABD ile bir savaşa girmeyeceğini ve kalıcı barış çağı nın başladığını söylemiştir. 87 Ayrıca, zirvede uzun menzilli nükleer silahlarda yüzde 50 oranında azaltma yapılması anlaşması için bir takvim belirlenmediğini, ancak Haziran ayında ABD de yapılacak zirveden önce bir uzlaşma sağlanacağı ümidinde olduğunu belirtmiştir yılı Mayıs ayında Moskova da temaslarda bulunan ABD Dışişleri Bakanı James Baker, düzenlediği basın toplantısında stratejik silahlar konusundaki anlaşmazlıkları giderdiklerini, iki süper gücün Cruise füzeleri ile ilgili anlaşmaya vardıklarını açıklamış, bu konunun stratejik nükleer silahların yarı yarıya azaltılmasıyla ilgili START Anlaşması na başlıca engel teşkil ettiğini hatırlatarak, anlaşmanın Washington Zirvesi için umut verdiğini söylemiştir Haziran ında gerçekleştirilen Washington Zirvesi nde taraflar arasındaki görüşmelerde, uzun menzilli nükleer silahları yüzde 30 oranında azaltma yolundaki engeller yılsonunda START Anlaşması nın imzalanmasıyla sonuçlanması beklenen bir ilke anlaşmasıyla kaldırılmıştır. 90 ABD ve SSCB Dışişleri Bakanları Baker ve Besmertnik stratejik kıtalararası nükleer füze saysının azaltılması konusunda, iki ülke arasındaki son engelleri ortadan kaldırmak için 7 Haziran 1991 de Cenevre de bir araya gelmiş, 91 taraflar, gerçekleşen buluşmada Stratejik Nükleer Silahlarda İndirime Gidilmesi Anlaşması nı (START) gerçekleştirmek için çabalarını yoğunlaştırmaya karar vermiştir Facts On File, Vol.49, No: 2559 (December 8, 1989), Yeni Bir Çağ Müjdesi, Milliyet, 04 Aralık 1989, 4; David Hoffman, Bush and Gorbachev Hail New Cooperation, The Washington Post, December 4, 1989, A01, (Erişim tarihi, ), 89 Moskova dan İyi Haber, Cumhuriyet, 20 Mayıs 1990, 1,3; George de Lama ve Vincent J. Schodolski, Progress on Arms Accord, Chicago Tribune, May 20, 1990, (Erişim tarihi ), 90 Robert C.Toth ve Doyle McManus, The Washington Summit:News Analysis:START Pact May Fool Critics of Arms Control:Treaty: The Agreements Mark The Beginning of the Critical Task of Dismantling Over Armament that Accumulated During Four Decades of Confrontation, Los Angeles Times, June 02,1990, (Erişim tarihi ), news/mn-314_1_arms-control. 91 START Anlaşması na Doğru, Milliyet, 08 Haziran 1991, Doyle McManus, Baker, Bessmertnykh to Speed START Treaty:Diplomacy:Pact on Long- Range Weapons Could Clear Way for a Summit This Month. But the Timing is in Doubt, Los Angeles Times, June 08, 1991, (Erişim tarihi ), news/mn-100_1_start-treaty. 135

18 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci Temmuz unda ABD ve SSCB dışişleri bakanlarının Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması (START) için Washington da sürdürdükleri yoğun görüşmeler olumlu bir sonuca ulaşmış, iki ülke heyetlerinin vardıkları anlaşmada, füzelerin azaltılması, kaç nükleer başlık taşıyabilecekleri ve tarafların karşılıklı denetimi karara bağlanmıştır. Uzun menzilli nükleer silahları azaltacak START görüşmelerinde, hangi yeni tip füzelere izin verileceği hakkında ise uzlaşmaya varılamamıştır. Baker, uzlaşı sağlanamayan bu sorun da çözüldüğünde iki ülkenin START Anlaşması na imza koyabileceklerini belirtmiştir Temmuz 1991 de START ın önündeki son engelin de Temmuz tarihlerinde Londra da yapılan G-7 Zirvesi sırasında Bush ve Gorbaçov tarafından giderilmesi ile ABD ve SSCB liderleri Moskova da bir araya gelmiştir. 94 Üzerinde yıllardır çalışılan Stratejik Nükleer Silahların İndirimi Anlaşması nın (START) imzalanacağı Moskova Zirvesi nin açılış konuşmalarında Bush, START Anlaşması nın imzalanmasıyla birlikte iki büyük devletin Soğuk Savaş tan bir büyük adım daha uzaklaşmış olacaklarını söyleyerek, bunun bir başlangıç olduğunu vurgulamıştır. Gorbaçov da Moskova daki bu Zirve nin hem ABD hem de SSCB halklarının beklentilerine karşılık verecek biçimde sonuçlanacağını umduğunu belirtmiştir. 95 Zirve nin ikinci gününde (31 Temmuz) George Bush ve Mihail Gorbaçov Stratejik Nükleer Silahların İndirimi Anlaşması nı (START) imzalamıştır. İmza töreninden önce yaptığı konuşmada Gorbaçov, START ın imzalanmasını iki ülke ilişkileri ve dünya barışı açısından manevi bir aşama olarak nitelendirmiş, Bush da konuşmasında, anlaşmayla tarihte ilk kez uzun menzilli nükleer silahlarda azaltmanın sağlandığını belirterek, bunun aynı zamanda iki ülkenin Soğuk Savaş dönemlerinden kalan karşılıklı güvensizlik ortamının da geride bırakılması olduğunu söyleyerek, Anlaşmayla, güvensizliğin yerini güven almıştır. START taki denetleme koşulları da bunun bir kanıtıdır demiştir. 96 Taraflarca imzalanan 700 sayfalık START Antlaşması ile ilk kez uzun menzilli nükleer silahlarda indirim öngören bir anlaşma imzalanmıştır. İki ülke ellerinde bulunan uzun menzilli nükleer silahlarda ortalama yüzde 30 luk bir indirime git- 93 ABD ve SSCB Anlaşmaya Çok Yakın, Cumhuriyet, 16 Temmuz 1991, 11; Robert C. Toth, Only One Issue Bars Arms Pact, Los Angeles Times, July15, 1991, (Erişim tarihi ), 94 Dünyanın Gözü Süper Zirvede, Cumhuriyet, 30 Temmuz 1991, Bush, Gorbi ye Kanat Gerdi, Cumhuriyet, 31 Temmuz 1991, 1,17; Summit in Moscow; Gorbachev and Bush Transcripts:Dealing with a Rapidly Changing World, The New York Times, July 31,1991, (Erişim tarihi ), 96 Süper Zirvede Tarihi İmza, Cumhuriyet, 01 Ağustos 1991, 1,14; R.W.Apple Jr., Summit in Moscow; Bush and Gorbachev Sign Pact to Curtail Nuclear Arsenals; Join in Call for Middeast Talks, The New York Times, August 01,1991, (Erişim tarihi ), com/1991/08/01/world/summit-moscow-bush-gorbachev-sign-pact-curtail-nuclear-arsenals-joincall-for.html?pagewanted=all&src=pm. 136

19 Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 8, Bahar 2013 miş, Antlaşma ile SSCB nükleer savaş başlıklarında yüzde 48, ABD ise yüzde 39, nükleer saldırı silahlarında SSCB yüzde 35, ABD ise yüzde 28 azaltma yapmakla yükümlü kılınmıştır. ABD, Anlaşma ya göre elinde bulundurduğu 12 bin nükleer füze ve bombayı 9 bine indirirken, SSCB nin de sahip olduğu 11 bin nükleer füze ve bombada 4 binlik bir azaltmaya gitmesi kararlaştırılmıştır. START Antlaşması ABD ve SSCB ye nükleer savaş başlıklarını taşıyabilecek nitelikteki füzeler ve denizaltılar için tavanını getirmiştir. 97 Buna göre, her iki taraf için, kıtalararası balistik füze (ICBM), denizaltı platformuna konuşlu balistik füze (SLBM) ve ağır bombardımanların sayısının e çekilmesi öngörülmüştür. Ayrıca iki tarafın da bomba, havadan atılan füze ya da savaş başlığı türünden adet savaş başlığına sahip olabileceği, her iki taraf için de öngörülen Kıtalararası balistik füze (ICBM), denizaltı platformuna konuşlu balistik füze (SLBM) ve ağır bombardımanlara yüklü adet savaş başlığının en fazla tanesinin balistik füzeler üzerinde yani ICBM ve SLBM lerde yüklü olabileceği, tanesinin karada konuşlandırılan ağır füze sistemlerinde, tanesinin de seyyar ICBM lere yüklü olabileceği belirtilmiştir. 98 START Antlaşması nın imzalanmasını izleyen süreçte uluslararası alanda önemli değişimler yaşanmış, Sovyetler Birliği dağılmış, böylelikle Soğuk Savaş döneminin iki kutuplu yapısı son bulmuştur. İki kutuplu uluslararası yapının süper güçlerinden Sovyetler Birliği nin dağılması ile uluslararası alanın tek süper gücü olarak ABD kalırken, süreç içinde Rusya Federasyonu da uluslararası alanda önemli bir aktör olarak yerini almıştır. SSCB nin dağılması, 31 Temmuz 1991 tarihinde dönemin iki büyük gücü ABD ve SSCB tarafından imzalanan START Anlaşması na ilişkin olarak birtakım değişiklikleri de getirmiştir. START Anlaşması geçerliliğini korurken, ikili bir anlaşmadan çoklu bir anlaşmaya dönüşmüştür. 99 SSCB nin dağılması sonrasında, Sovyetler Birliği döneminin ellerinde nükleer silah barındıran eski Sovyet cumhuriyetlerinden Rusya, Ukrayna, Belarus ve Kazakistan 23 Mayıs 1992 tarihinde Lizbon da START Anlaşması ile ilgili olarak ABD ile Lizbon Protokolü nü imzalamıştır. 100 Bu Protokol ile birlikte, beş ülke de START ın tarafları olurken, üç eski Sovyet cumhuriyeti (Belarus, Ukrayna ve Kazakistan) nükleer silaha sahip olmayan ülke statüsü ile NPT yi benimseyerek, mümkün olan 97 Süper Zirvede Tarihi İmza, Cumhuriyet, 01 Ağustos 1991, 1,14; The Treaty Between the United States of America and the Union of Soviet Socialist Republics on the Reduction and Limitation of Strategic Offensive Arms(START), July 31,1991, (Erişim tarihi ), 98 Linton F. Brooks, The Strategic Arms Reduction Treaty:Reducing The Risk of War, NATO Review No:5, October 1991, (Erişim tarihi ), review/1991/ htm. 99 Lisa M. Schenk ve Robert A. Youmans, From START to Finish: A Historical Review of Nuclear Arms Control Treaties and Starting Over With The New START, Cardoza Journal of International &Comparative Law Vol.20, Issue 2 (Winter 2012), The Lisbon Protokol at a Glance, (Erişim tarihi ), node/

20 Nükleer Silahsızlanma Yolunda Start Süreci en kısa sürede topraklarının nükleer silahlardan arındırılmasını kabul etmiştir. 101 Yine Lizbon Protokolü ile Ukrayna, Kazakistan ve Belarus un ellerindeki nükleer silahları süreç içinde Rusya Federasyonu na devretmeleri benimsenmiştir. 102 START I Antlaşması Rusya Federasyonu, Belarus ve Kazakistan tarafından yılları arasında onaylanırken, Ukrayna Parlamentosu tarafından onaylanmadığından bir süre yürürlüğe girememiştir. Bu durum Rusya Federasyonu ve Batılı devletlerin Ukrayna ya baskı yapması ve Ukrayna Parlamentosu nun 18 Kasım 1993 te START Anlaşması ve Lizbon Protokolü nü şartlı olarak onaylaması sonucu ortadan kalkmıştır Ocak 1994 tarihleri arasında Clinton - Yeltsin arasında gerçekleşen Moskova Zirvesi ne 14 Ocak ta Ukrayna nın katılımı ile üç ülkenin devlet başkanları Ukrayna nın topraklarındaki SSCB den kalan bütün nükleer silahların imhası amacıyla Rusya Federasyonu na devredilmesini kararlaştıran bir anlaşma imzalamışlardır. 103 Böylelikle SSCB nin sona ermesiyle birlikte, nükleer silah sahibi eski Sovyet cumhuriyetlerinden bu silahların tamamının kendi ülkesinde toplanması talebinde bulunan Rusya nın isteği Ukrayna daki nükleer silahların da Rusya ya devredilmesi kararıyla gerçekleşmiştir. ABD de 1992 yılı Kasım ayında başkanlık seçimleri gerçekleşmiş, Başkan seçilen Bill Clinton, yönetime gelmesinin ardından dış politikaya ilişkin görüşlerini açıklarken, Rusya ile yeni bir START anlaşması için görüşmeler yapacağını söylemiştir yılının Aralık ayında Rusya Devlet Başkanı Yeltsin ve görev süresi devam eden ABD Başkanı Bush iki tarafın stratejik taarruz silahlarının büyük ölçüde azaltılması konusunda bir telefon görüşmesi yapmış, Rusya dışişleri bakanlığınca yapılan açıklamaya göre iki lider, konuşmalarında bu konuda yakınlarda bir anlaşma imzalanması ihtimalini ele almıştır. 105 ABD ile Rusya arasında stratejik silahlarda azaltmaya gidilmesini öngören START-2 nin imzalanmasına yönelik çabalar çerçevesinde 29 Aralık 1992 de Cenevre de buluşan ABD Dışişleri Bakanı Eagleburger, ve Rusya Dışişleri Bakanı Kozirev yaptıkları görüşmeler sonucunda nükleer silahlarda indirim yapılması konusunda anlaşmaya varmıştır. ABD ile Rusya arasında imzalanacak olan 101 Strategic Arms Reduction Treaty (START I) Chronology, (Erişim tarihi ), 102 The Lisbon Protokol at a Glance, (Erişim tarihi ), node/ Kiev den Nükleer Silahlara Veda, Milliyet, 15 Ocak 1994, Excerpts of Remarks in Little Rock, November 4, 1992, (Erişim tarihi ), presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid= Bush-Yeltsin Görüşmesi, Cumhuriyet, 21 Aralık 1992,

Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı

Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 9, Güz 2013, ss.9-13 Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı 1 Sinan ÜLGEN* Türkiye nin özellikle askeri alandaki nükleer stratejisine baktığımızda nükleer silahlanma konusunun

Detaylı

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti.

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti. ARAŞTIRMA RAPORU ÖZEL ARAŞTIRMA--AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE KRONOLOJİSİ 20/06/2005 1959 1963 1964 1966 1968 1970 1971 1972 1973 31 Temmuz: Türkiye, AET ye ortaklık için başvurdu. 11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi,

Detaylı

ATOM ÇAĞI VE SOĞUK SAVAŞ NEDĐR?

ATOM ÇAĞI VE SOĞUK SAVAŞ NEDĐR? ATOM ÇAĞI VE SOĞUK SAVAŞ NEDĐR? Atom Çağı ifadesini ilk kez, 1945 te atom bombası patlamasını izleyen ABD li gazeteci W. Laurence (New York Times) kullandı. Soğuk Savaş terimi ise ilk kez, Đngiliz gazeteci

Detaylı

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - 820 - * TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN (Resmi Gazete ile yayımı: 14.6.1997 Sayı: 23019) Kanun

Detaylı

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Orta Doğu gezisinin son durağı Suudi Arabistan'da bulunan ABD Başkanı George W. Bush, Suudi Kralı Abdullah'la, yüksek petrol fiyatlarının ABD'yi nasıl etkilediği

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı.

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı. MUSUL SORUNU VE ANKARA ANTLAŞMASI Musul, Mondros Ateşkes Anlaşması imzalanmadan önce Osmanlı Devleti'nin elinde idi. Ancak ateşkesin imzalanmasından dört gün sonra Musul İngilizler tarafından işgal edildi.

Detaylı

TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI. 1 Haziran-30 Ağustos 2013

TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI. 1 Haziran-30 Ağustos 2013 TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI 1 Haziran-30 Ağustos 2013 Türk Psikologlar Derneği Travma, Afet ve Kriz Birimi

Detaylı

Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı: 2001/2693. Bakanlar Kurulundan

Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı: 2001/2693. Bakanlar Kurulundan 01.08.2001 Çarşamba Sayı: 24480 (Asıl) YÜRÜTME VE İDARE BÖLÜMÜ Milletlerarası Andlaşmalar Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı:

Detaylı

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ VE İL ÖZEL İDARELERİ TARAFINDAN AFET VE ACİL DURUMLAR İLE SİVİL SAVUNMAYA İLİŞKİN YATIRIMLARA AYRILAN BÜTÇEDEN YAPILACAK HARCAMALARA

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, TPQ yla gerçekleştirdiği özel söyleşide Rusya ile yaşanan gerginlikten Ukrayna nın

Detaylı

2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi

2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi 2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi 1 Ekim 2013 tarihinde ABD Temsilciler Meclisi, Obamacare olarak bilinen sağlık reformunun bir yıl ertelenmesini içeren tasarıyı kabul etti. Tasarının meclisten geçmesinin

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

TBMM (S. Sayısı: 674)

TBMM (S. Sayısı: 674) Dönem: 23 Yasama Yılı: 5 TBMM (S. Sayısı: 674) Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Kazakistan Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk- Kazak Üniversitesinin İşleyişine Dair Anlaşma

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Siyasi İşler Başkanlığı 20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 - Reform İzleme Grubu nun (RİG) 20. Toplantısı, Devlet Bakanı ve Başmüzakerecimiz

Detaylı

Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan:

Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan: 13 Eylül 2007 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 26642 Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan: YÖNETMELİK NÜKLEER VE NÜKLEER ÇİFT KULLANIMLI EŞYALARIN İHRACATINDA İZNE ESAS OLACAK BELGENİN VERİLMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK

Detaylı

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME 2009 yılı, Türkiye-AB ilişkileri için son derece önemli bir dönüm noktasıdır. 2008 yılı AB açısından verimli

Detaylı

AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012

AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012 AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012 ZİRVE SONRASINDA YAPILAN AÇIKLAMA * Son aylarda ekonomik istikrara ilişkin bazı olumlu sinyaller gözlemlense de, finansal piyasalardaki gerginlik ekonomik aktiviteyi

Detaylı

Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler, Beyefendiler,

Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler, Beyefendiler, ÇOCUKLARIN İNTERNET ORTAMINDA CİNSEL İSTİSMARINA KARŞI GLOBAL İTTİFAK AÇILIŞ KONFERANSI 5 Aralık 2012- Brüksel ADALET BAKANI SAYIN SADULLAH ERGİN İN KONUŞMA METNİ Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler,

Detaylı

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6.

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6. Hakan devlet- Anahtar Kelimeler Abstract In the last decade, it has become evident that states or state-sponsored actors are involved in large scale cyber attacks and that many States have been developing

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Sunum İçeriği 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Siber Savaş Siber Savaş Siber Saldırı Casusluk Sabotaj Servis Dışı Bırakma (DDOS) Siber Savaş Estonya 2007: DDOS saldırılarıyla ülkenin

Detaylı

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ 1. AVRUPA TOPLULUKLARI 1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız

Detaylı

LİZBON sonrasi NATO. Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi

LİZBON sonrasi NATO. Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi LİZBON sonrasi NATO Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi Yüzünü batıya, Amerika kıtasına dönmüş olan Avrupalı sahil şehri Lizbon transatlantik geleneğini

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008)

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008) Aslı: İngilizce RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI (Ankara, 17-19 Haziran 2008) 1. TMK Gözden Geçirme Toplantısı 17-19 Haziran 2008 tarihleri arasında Ankara da

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU Kuruluşu: Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU - 2007 yılı Nisan ayında, Türkiye-Afganistan ve Pakistan Devlet Başkanları Zirvesi esnasında TOBB a yapılan çağrı

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

(1) ATRG L 268, 3.10.1998, s. 1.

(1) ATRG L 268, 3.10.1998, s. 1. 2119/98/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Kararı çerçevesinde bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için erken uyarı ve yanıt sistemi hakkında 22 Aralık 1999 tarihli KOMİSYON KARARI [C(1999)

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ

AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ Hazırlayan: Berna Özşar Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği AB, Mevzuat ve Projeler Birimi Uzmanı AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ TSRŞB Yayın

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU DAĞLIK KARABAĞ SORUNU DAR ALANDA BÜYÜK OYUN ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Avrasya Araştırmaları Merkezi USAK RAPOR NO: 11-07 Yrd. Doç. Dr. Dilek M. Turgut Karal Demirtepe Editör Eylül 2011

Detaylı

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın ve Kuraklık Yönetim Planlaması Dairesi Başkanlığı Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Detaylı

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Özlen Kavalalı Müsteşar Yardımcısı V. 50 yıldan fazla bir geçmişe sahip Türkiye-AB ilişkileri günümüzde her iki tarafın da yararına olan

Detaylı

AB, 2030 İKLİM VE ENERJİ PAKETİ ÜZERİNDE ANLAŞMAYA VARDI

AB, 2030 İKLİM VE ENERJİ PAKETİ ÜZERİNDE ANLAŞMAYA VARDI Brüksel de yapılan AB Liderler Zirvesi nde, AB üyesi 28 ülkenin devlet ve hükümet başkanları 2030 İklim ve Enerji Paketi üzerinde anlaştı. Zirve de varılan mutabakat, sera gazlarının %40 azaltılması, yenilenebilir

Detaylı

TARİH : 11 Nisan 2013

TARİH : 11 Nisan 2013 BİLGİ NOT U TARİH : 11 Nisan 2013 KONU : Libya da faaliyet gösteren Türk inşaat firmalarının sözleşmesel yükümlülüklerinin ifasına devam etmesi hususununda hukuki değerlendirme Bu bilgi notu, 2011 yılı

Detaylı

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren antlaşmadır. Bu antlaşma ile Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Şekil 1. Kasım 1922 de Lozan Konferansı

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE PAKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE PAKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE PAKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Pakistan İslam Cumhuriyeti Hükümeti (bundan sonra

Detaylı

DEVLET BÜTÇESİ BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ ORTA VADELİ PROGRAM ORTA VADELİ PROGRAM İÇERİĞİ

DEVLET BÜTÇESİ BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ ORTA VADELİ PROGRAM ORTA VADELİ PROGRAM İÇERİĞİ BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ DEVLET BÜTÇESİ Bütçe, esas itibariyle bir kanun olmasına karşın bütçe yasa tasarısının hazırlanması, mecliste görüşülmesi ve kanunlaşması açısından özellik arz eden bir kanundur.

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı 6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim

Detaylı

Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır.

Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır. T..C.. SAYIIŞTAY BAŞKANLIIĞII AVRUPA BİİRLİİĞİİ BAKANLIIĞII 2012 YIILII DENETİİM RAPORU EYLÜL 2013 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06100 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 40 94 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr

Detaylı

INTOSAI KAPASİTE GELİŞTİRME KOMİTESİNİN FAALİYETLERİ

INTOSAI KAPASİTE GELİŞTİRME KOMİTESİNİN FAALİYETLERİ YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER INTOSAI Kapasite Geliştirme Komitesinin Faaliyetleri Uluslararası Kara Para Aklama ile Mücadele Sempozyumu INTOSAI KAPASİTE GELİŞTİRME KOMİTESİNİN FAALİYETLERİ Kapasite

Detaylı

Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş.

Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş. Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş. 01 ARALIK 2008 1 Temel Ekonomik Göstergeler 2 Temel IMKB Verileri 3 Aralık Ayında Neler Olacak? FED (16 Aralık), ECB (4 Aralık), BoJ (19 Aralık)

Detaylı

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU İslam Ülkelerinde Çok Boyutlu Güvenlik İnşası ( 06-08 Mart 2015, Serena Hotel - İslamabad ) Güvenlik kavramı durağan değildir.

Detaylı

Eylül 2013 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili

Eylül 2013 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili Eylül 2013 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. Mersin/Yenişehir İlçesi CHP Belediye Başkanı aday

Detaylı

Bakanımız, Çocuk Bakım Kuruluşları Öz Değerlendirme Toplantısında

Bakanımız, Çocuk Bakım Kuruluşları Öz Değerlendirme Toplantısında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yayın Organı Mart 2014 Yıl: 1 Sayı: 10 Bakanımız, Çocuk Bakım Kuruluşları Öz Değerlendirme Toplantısında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Ayşenur İslam, Çocuk Hizmetleri

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE SERBEST TİCARET ANLAŞMALARI HAKKINDA BİLGİ VE DEĞERLENDİRME NOTU

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE SERBEST TİCARET ANLAŞMALARI HAKKINDA BİLGİ VE DEĞERLENDİRME NOTU Serbest Ticaret sı (STA), iki ya da daha fazla ülke arasında ticareti etkileyen tarife ve tarife dışı engellerin kaldırılarak, taraflar arasında bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını sağlayan, ancak

Detaylı

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak 4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak Tapio Laamanen 13 Ocak 2011 1 İstihdam ve Ekonomi Bakanlığı nda Kanun Tasarısı Hazırlama Süreci İlk adım Avrupa Birliği/Ulusal - Hükümet programı

Detaylı

TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Türk Hava Kurumu Üniversitesi nin öğrencilerini eğitimleri çerçevesinde

Detaylı

SİRKÜLER İstanbul, 23.05.2013 Sayı: 2013/129 Ref: 4/129

SİRKÜLER İstanbul, 23.05.2013 Sayı: 2013/129 Ref: 4/129 SİRKÜLER İstanbul, 23.05.2013 Sayı: 2013/129 Ref: 4/129 Konu: TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE AVUSTRALYA HÜKÜMETİ ARASINDA İMZALANAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMASINA İLİŞKİN KARAR YAYINLANMIŞTIR 28.04.2010

Detaylı

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyat endeksi yüzde 0,60 oranında yükselmiş ve yıllık enflasyon

Detaylı

İKV DEĞERLENDİRME NOTU

İKV DEĞERLENDİRME NOTU 40 Ekim 2011 İKV DEĞERLENDİRME NOTU Kıbrıs ta Son Perde Can MİNDEK [Metni yazın] İKTİSADİ KALKINMA VAKFI www.ikv.org.tr KIBRIS TA SON PERDE Türkiye nin AB üyelik sürecinin önünde birçok engel olduğu öne

Detaylı

DIPLOMACY IN THE INFORMATION AGE: THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES IN VERIFICATION. A Ph.D. Dissertation. by HAKAN FİDAN

DIPLOMACY IN THE INFORMATION AGE: THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES IN VERIFICATION. A Ph.D. Dissertation. by HAKAN FİDAN DIPLOMACY IN THE INFORMATION AGE: A Ph.D. Dissertation by HAKAN FİDAN The Department of International Relations Ankara DIPLOMACY IN THE INFORMATION AGE: The Institute of Economics and Social Sciences of

Detaylı

ERASMUS + Spor. AE1- Bireylerin Öğrenme Hareketliliği. AE2- İyi Uygulamaların Paylaşımı ve Yenilik İçin İşbirliği. Kar Amacı Gütmeyen Avrupa Spor

ERASMUS + Spor. AE1- Bireylerin Öğrenme Hareketliliği. AE2- İyi Uygulamaların Paylaşımı ve Yenilik İçin İşbirliği. Kar Amacı Gütmeyen Avrupa Spor ERASMUS + Spor AE1- Bireylerin Öğrenme Hareketliliği AE2- İyi Uygulamaların Paylaşımı ve Yenilik İçin İşbirliği AE3- Politika Reformlarına Destek Kar Amacı Gütmeyen Avrupa Spor Organizasyonları Eğitim

Detaylı

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir?

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? AB Çerçeve Programları, Avrupa Birliği nde çok uluslu araştırma ve teknoloji geliştirme projelerinin desteklendiği başlıca Topluluk Programı dır. İlki 1984 yılında

Detaylı

II- ÖNCELİKLERİN TANIMLARI VE ÖNCELİKLER ÇERÇEVESİNDE AB MEVZUATINA UYUM, UYGULAMAYA YÖNELİK KURUMSAL YAPILANMA VE FİNANSMAN TABLOLARI

II- ÖNCELİKLERİN TANIMLARI VE ÖNCELİKLER ÇERÇEVESİNDE AB MEVZUATINA UYUM, UYGULAMAYA YÖNELİK KURUMSAL YAPILANMA VE FİNANSMAN TABLOLARI 26- DIŞ İLİŞKİLER I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 26.1 Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi ÖNCELİK 26.2 Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) ÖNCELİK 26.3 Çift Kullanımlı Mallar II- ÖNCELİKLERİN TANIMLARI VE

Detaylı

Lizbon Antlaşması Işığında Ortak Dişişleri ve Güvenlik Politikasının İşleyişi

Lizbon Antlaşması Işığında Ortak Dişişleri ve Güvenlik Politikasının İşleyişi Lizbon Antlaşması Işığında Ortak Dişişleri ve Güvenlik Politikasının İşleyişi Lizbon Antlaşması, Avrupa Birliği nde değişiklik yapan son antlaşmadır. Lizbon ya da Reform Antlaşması olarak adlandırılan

Detaylı

İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI. EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI)

İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI. EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI) İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI) T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve MALİ YARDIMLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI Hülya TEKİN AB Uzmanı

Detaylı

OMV Petrol Ofisi A.Ş. Denetimden Sorumlu Komite Tüzüğü

OMV Petrol Ofisi A.Ş. Denetimden Sorumlu Komite Tüzüğü OMV Petrol Ofisi A.Ş. Denetimden Sorumlu Komite Tüzüğü Amaç Denetimden Sorumlu Komitenin amacı, Yönetim Kurulunun (1) şirketin mali tablolarının doğruluğu, (2) şirketin yasal şartlara ve mevzuat şartlarına

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ. Doç.Dr. Yunus KOÇ

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ. Doç.Dr. Yunus KOÇ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ Doç.Dr. Yunus KOÇ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI ÖĞRETİM ÜYESİ SAYILARI/İSTATİSTİKLER Görevlendirme: 1 profesör (yabancı

Detaylı

ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE. BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler

ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE. BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE Amaç BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler MADDE 1 Bu yönerge, Üniversitenin misyon, vizyon ve temel değerlerinin

Detaylı

İL UYUŞTURUCU KOORDİNASYON KURULLARI VE İL UYUŞTURUCU EYLEM PLANLARI

İL UYUŞTURUCU KOORDİNASYON KURULLARI VE İL UYUŞTURUCU EYLEM PLANLARI İL UYUŞTURUCU KOORDİNASYON KURULLARI VE İL UYUŞTURUCU EYLEM PLANLARI Uyuşturucu sorununun çok boyutlu olması, mücadelenin ilgili kurumlar arasında etkili bir işbirliği ve koordinasyon çerçevesinde yürütülmesini

Detaylı

Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe:

Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe: Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe: Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ilişkiler, Avrupa Topluluğu (AT) ile 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan ve 1 Aralık 1964 tarihinde yürürlüğe giren Ankara

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

TC. YÜKSEK ÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI Bilkent/ANKARA. 26 Temmuz 2006

TC. YÜKSEK ÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI Bilkent/ANKARA. 26 Temmuz 2006 TTB Merkez Konseyi YÖK Başkanı sayın Erdoğan Teziç ile 26 temmuz çarşamba günü görüştü. Görüşmede TTB Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi 2006 Raporu sunuldu. Yeni tıp fakülteleri açılması, öğrenci sayıları,

Detaylı

SAVUNMA SANAYİİ İÇİN ARAŞTIRMACI YETİŞTİRME PROGRAMI UYGULAMA REHBERİ

SAVUNMA SANAYİİ İÇİN ARAŞTIRMACI YETİŞTİRME PROGRAMI UYGULAMA REHBERİ SAVUNMA SANAYİİ İÇİN ARAŞTIRMACI YETİŞTİRME PROGRAMI UYGULAMA REHBERİ Savunma Sanayii Müsteşarlığı 2015 Araştırmacı TANIMLAR Üniversite deki ilgili lisansüstü programda (yüksek lisans, doktora ya da bütünleşik

Detaylı

Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı?

Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı? 1/5 ページ Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı? Ekonomi / 10/06/2010 Türkiye, Ürdün, Lübnan ve Suriye arasında ortak bir deklarasyon imzalandı. Dört ülke arasında ticaret, gümrük, tarım, sağlık, ve enerji

Detaylı

BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM

BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; 30/12/2013 tarihli ve 28867 mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

Geçen hafta olumsuz sonuçlanan AKP-CHP koalisyon görüşmeleri sonrası gözler bugün yapılacak AKP-MHP koalisyon görüşmelerine çevrildi.

Geçen hafta olumsuz sonuçlanan AKP-CHP koalisyon görüşmeleri sonrası gözler bugün yapılacak AKP-MHP koalisyon görüşmelerine çevrildi. Ekonomik Gündem 17Ağustos 2015 Geçen hafta olumsuz sonuçlanan AKP-CHP koalisyon görüşmeleri sonrası gözler bugün yapılacak AKP-MHP koalisyon görüşmelerine çevrildi. Japonya Ekonomisi 2. Çeyrekte %1.6 daraldı.

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

NÜKLEER KARŞITI PLATFORM (NKP) ETKİNLİKLERİ

NÜKLEER KARŞITI PLATFORM (NKP) ETKİNLİKLERİ NÜKLEER KARŞITI PLATFORM (NKP) ETKİNLİKLERİ 29 Mart 2012-Mersin in Gülnar İlçesi ne nükleer santral yapmak isteyen Akkuyu NGS Elektrik Üretim A.Ş. nin Akkuyu da yapılan Halkı Katılımı toplantısına Nükleer

Detaylı

Rusya nın Nükleer Caydırma Konsepti Güç Gösterisi ve Stratejik Olmayan Nükleer Silahların Kullanımı

Rusya nın Nükleer Caydırma Konsepti Güç Gösterisi ve Stratejik Olmayan Nükleer Silahların Kullanımı Rapor 012 20.12.2015 Rusya nın Nükleer Caydırma Konsepti Güç Gösterisi ve Stratejik Olmayan Nükleer Silahların Kullanımı Hazırlayan: (E)Tuğg.Dr. Oktay BİNGÖL Merkez Strateji Enstitüsü Rapor-012 Rusya'nın

Detaylı

Şiddete Karşı Kadın Buluşması 2

Şiddete Karşı Kadın Buluşması 2 Şiddete Karşı Kadın Buluşması 2 Evde, Okulda, Sokakta, Kışlada, Gözaltında Şiddete Son 18-19 Mart 2006, Diyarbakır ŞİDDETE KARŞI KADIN BULUŞMASI 2 EVDE, OKULDA, SOKAKTA, KIŞLADA, GÖZALTINDA ŞİDDETE SON

Detaylı

AMERİKAN ULUSAL FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ (AMERICAN NATIONAL MISSILE DEFENSE)

AMERİKAN ULUSAL FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ (AMERICAN NATIONAL MISSILE DEFENSE) AMERİKAN ULUSAL FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ (AMERICAN NATIONAL MISSILE DEFENSE) Yrd. Doç. Dr. MUSTAFA KİBAROĞLU BİLKENT ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ AVRASYA DOSYASI - AMERİKA ÖZEL SAYISI Güz 2000,

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI İLE MOLDOVA CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI İLE MOLDOVA CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI TÜRKİYE CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI İLE MOLDOVA CUMHURİYETİ SAĞLIK BAKANLIĞI ARASINDA SAĞLIK ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ile Moldova Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 20.04.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28270

Resmi Gazete Tarihi: 20.04.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28270 Resmi Gazete Tarihi: 20.04.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28270 TOPLU SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİNİN YAPILMA USUL VE ESASLARI İLE KAMU GÖREVLİLERİ HAKEM KURULU, KAMU PERSONELİ DANIŞMA KURULU VE KURUM İDARİ KURULLARININ

Detaylı

Kafkaslarda Barýþa Giden Yol Savaþtan mý Geçmeli?

Kafkaslarda Barýþa Giden Yol Savaþtan mý Geçmeli? Kafkaslarda Barýþa Giden Yol Savaþtan mý Geçmeli? Dr. Ali Asker (*) AGÝT Minsk Grubu = AGÝT Turizmi Son birkaç aydan beri Azerbaycan siyasi terminolojisine yeni bir terim dahil edilmiþtir: AGÝT Turizmi.

Detaylı

CLK BOĞAZİÇİ ELEKTRİK PERAKENDE SATIŞ A.Ş. (İNDİRİMLİ ELEKTRİK TAAHHÜTNAMESİ MESKEN)

CLK BOĞAZİÇİ ELEKTRİK PERAKENDE SATIŞ A.Ş. (İNDİRİMLİ ELEKTRİK TAAHHÜTNAMESİ MESKEN) (İNDİRİMLİ ELEKTRİK TAAHHÜTNAMESİ MESKEN) İşbu ek Mesken Elektrik Enerjisi Satış Sözleşmesi nin özel şartlarını ihtiva etmekte olup, Sözleşme nin ayrılmaz bir parçasıdır. 1. SÖZLEŞME İNDİRİM ORANI VE FATURA

Detaylı

This paper was presented in International Energy and Security Congress that took place at Kocaeli University, Turkey on September 23 24, 2014.

This paper was presented in International Energy and Security Congress that took place at Kocaeli University, Turkey on September 23 24, 2014. Bu metin 23 24 Eylül 2014 tarihlerinde Kocaeli Üniversitesinde düzenlenen Uluslararası Enerji ve Güvenlik Kongresi başlıklı konferansta sunulan tebliğdir. This paper was presented in International Energy

Detaylı

Serbest ticaret satrancı

Serbest ticaret satrancı Serbest ticaret satrancı Türkiye nin sadece AB nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı ülkelerle anlaşma yapabilmesi Türk dış ticaretini olumsuz etkiliyor. AB ile STA yapan bazı ülkeler Türkiye

Detaylı

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası UI512 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin

Detaylı

TÜRKİYE'DE MAHKEME YÖNETİM SİSTEMİNİN DESTEKLENMESİ PROJESİ

TÜRKİYE'DE MAHKEME YÖNETİM SİSTEMİNİN DESTEKLENMESİ PROJESİ TÜRKİYE'DE MAHKEME YÖNETİM SİSTEMİNİN DESTEKLENMESİ PROJESİ Söz Konusu proje 2006-2007 mali yılı proje tekliflerinin sunulmasının ardından AB Komisyonu tarafından, Personel Genel Müdürlüğü tarafından sunulan

Detaylı

Basel Bankacılık Denetim Komitesi. Yeni Uzlaşının Sınır Ötesi Uygulanmasına İlişkin Üst Düzey Prensipler

Basel Bankacılık Denetim Komitesi. Yeni Uzlaşının Sınır Ötesi Uygulanmasına İlişkin Üst Düzey Prensipler Basel Bankacılık Denetim Komitesi Yeni Uzlaşının Sınır Ötesi Uygulanmasına İlişkin Üst Düzey Prensipler Ağustos 2003 Bu çeviri aslına uygun olarak BDDK Araştırma Dairesi tarafından yapılmış olup, hukuki

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

EURO TREND YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş NİN 28.04.2015 TARİHİNDE YAPILACAK OLAN 2014 YILI OLAĞAN GENEL KURUL TOPLANTISI BİLGİLENDİRME DÖKÜMANI

EURO TREND YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş NİN 28.04.2015 TARİHİNDE YAPILACAK OLAN 2014 YILI OLAĞAN GENEL KURUL TOPLANTISI BİLGİLENDİRME DÖKÜMANI EURO TREND YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş NİN 28.04.2015 TARİHİNDE YAPILACAK OLAN 2014 YILI OLAĞAN GENEL KURUL TOPLANTISI BİLGİLENDİRME DÖKÜMANI 1 Genel Kurul İlanı EURO TREND YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş YÖNETİM KURULU

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

SİZ REKABETE KONSANTRE OLUN GÜMRÜKLEME BİZİM İŞİMİZ! TÜRKİYE GÜNEY KORE TİCARET ANLAŞMASI

SİZ REKABETE KONSANTRE OLUN GÜMRÜKLEME BİZİM İŞİMİZ! TÜRKİYE GÜNEY KORE TİCARET ANLAŞMASI TÜRKİYE GÜNEY KORE TİCARET ANLAŞMASI SERBEST TÜRKİYE GÜNEY KORE SERBEST TİCARET ANLAŞMASI AB nin Ticaret Politikası paralelinde Türkiye ile Güney Kore arasında yapılan görüşmeler sonucunda 01 Ağustos 2012

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti

Detaylı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Avrupa Komisyonu SCHUMANN Roma Antlaşması Brüksel Almanya - Avrupa Parlamentosu Đktisadi Kalkınma Vakfı Adalet ve Özgürlükler AB - AVRO Politikaları AB Konseyi Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Üye Devlet

Detaylı