KÜRESELLEŞME VE ULUSLARARASI TİCARET: ULUSLARARASI SAĞLIK POLİTİKASINDA DEĞİŞEN DİNAMİKLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KÜRESELLEŞME VE ULUSLARARASI TİCARET: ULUSLARARASI SAĞLIK POLİTİKASINDA DEĞİŞEN DİNAMİKLER"

Transkript

1 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 1 KÜRESELLEŞME VE ULUSLARARASI TİCARET: ULUSLARARASI SAĞLIK POLİTİKASINDA DEĞİŞEN DİNAMİKLER * Uzm. Hasan Hüseyin YILDIRIM Hacettepe Üniversitesi Sağlık İdaresi Yüksekokulu Araştırma Görevlisi ve Sağlık İdarecileri Derneği Genel Sekreteri & Türkan YALÇIN Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumları Yönetimi ABD Master Öğrencisi Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, uluslar arası ticaret, sağlık, sağlık politikası, uluslararası sağlık politikası, Dünya Ticaret Örgütü, Hizmet Ticareti Genel Anlaşması, Dünya Bankası, Uluslar arası Para Fonu, Dünya Sağlık Örgütü, Türkiye, Avrupa Birliği. Key Words: Globalization, international trade, health, health policy, international health policy, World Trade Organization, General Agreement on Trade in Services, World Bank, International Monetary Fund, World Health Organization, Turkey, Euorpean Union. GİRİŞ 1970 lerin sonları ile 1980 lerin başlarından beri, dünyanın önemli bir ölçeğinde ekonomik ve politik alanda; ekonominin küreselleşmesi olarak ele alınan benzeri görülmemiş bir duruma tanıklık edilmektedir. Ticarette, yatırımda ve finansmandaki küreselleşme sağlık politikalarını da içerecek şekilde kamu politikalarının oluşturulmasında da temel itici güç olmaktadır. Artık devletlerin kendi başlarına ulusal politikalarını belirleme ve biçimlendirme güçleri, uluslararası ekonominin artan rekabeti yoluyla, önemli ölçüde sınırlandırılmaktadır (Navarro, 1998: 742). Bu çalışmanın amacı dünyada yaşanan küreselleşme sürecinin, dinamiklerinin ve aktörlerinin uluslar arası sağlık politikası arenasındaki etkileri ve bunların Türk sağlık politikaları üzerine olan yansımaları konusunda bilimsel ahlak ve kültür temeline dayalı eleştirel bir sorgulama ortaya koymaktır. Bu amaçla ilk olarak küreselleşme kavramı üzerinde durulacaktır. Daha sonra küreselleşme ve uluslar arası ticaret konusu ortaya konulacaktır. Üçüncü bölümde küreselleşmenin sağlık açısından doğurduğu fırsatlar ve tehditler ortaya konulacaktır. Dördüncü bölümde uluslar arası sağlık politikası gündemi ve aktörleri ortaya konulduktan sonra sonuç ve öneriler ele alınacaktır. * Bu çalışma Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü tarafından, Eylül 2001 tarihinde İstanbul da düzenlenen IV Ulusal Sağlık ve Hastane Yönetimi Sempozyumu nda sözel bildiri olarak sunulmuş ve Bildiri Kitabı nda da yayımlanmıştır.

2 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 2 KÜRESELLEŞME KAVRAMI Küreselleşme Nedir? Küreselleşme, olgu ve kavramların, insanların, bilginin, malların ve sermayenin yerküre boyutunda ele alınması, irdelenmesi, değerlendirilmesi ve hiçbir coğrafik, ekonomik ve politik bir sınır tanımaksızın yayılması ve dolaşması ve bunun sonucu ortaya çıkan uluslar arası bağımlılık süreci olarak tanımlanabilir (Block, 1997: 188; Daulaire, 1999: 22; Kalekin-Fishman, 1996: 809; Yach ve Bettcher, 1998: 735). Küreselleşme konusunda çok fazla tanım yapılmakla birlikte, küreselleşme sürecinin temel unsurlarını kapsayan bir tanımlama aşağıdaki gibi yapılabilir: Küreselleşme, bilgi ve bilişim teknolojisindeki baş döndürücü gelişmeler, Berlin Duvarı nın yıkılışı ve SSCB nin dağılması ile tetiklenen, sınırların ve engellerin kalktığı, yerküre ölçeğinde sermaye, mal, hizmet, bilgi ve insanların serbestçe dolaşabildiği, yayılabildiği küresel bir entegrasyon sürecidir. Küreselleşmenin Nedenleri/Kaynakları Nelerdir? Kongar, küreselleşme sürecinin iki temel nedeninden ve üç temel sonucundan bahsetmektedir. Küreselleşmenin birinci temel nedeni olarak bilgisayar alanında ve bilgisayar yardımıyla, iletişim ve genetik konularında ortaya çıkan gelişme, ikinci temel nedeni olarak da Sovyetler Birliği nin Çöküşü nü belirtmektedir. 20. Yüzyılın üç büyük siyasal ideolojik dönüşüme tanıklık ettiğini ifade eden Kongar, birinci büyük dönüşümün Birinci Dünya Savaşı ile, ikinci büyük dönüşümün İkinci Dünya savaşı ile (bu savaş ırkçıfaşist yönetimleri tasfiye ederken, öte yandan Sovyetler Birliği nin sahneye çıkması ile Dünya iki kutuplu hale geliyor ve Soğuk Savaş dönemi başlıyor) ve üçüncü büyük dönüşümün ise 1989 da Berlin Duvarı nın yıkılması, 1991 de eski Sovyetler Birliği ni oluşturan ülkelerin aralarında yaptıkları bir anlaşma ile Sovyetler Birliği ni tasfiye etmeleri ve Soğuk Savaş ın bitmesi ile başladı. İşte bu üç büyük dönüşüm (özellikle üçüncü büyük dönüşüm) ve bilgi ve bilişim teknolojisindeki baş döndürücü gelişmeler küreselleşmenin temel nedenleri arasında yer almaktadır (Kongar, 19 Haziran 2000). Küreselleşmenin Etkileri/Nitelikleri Nelerdir? Kongar (1999: 684), küreselleşme sürecinin üç temel sonucundan/niteliğinden bahsetmektedir. 1) Politik etkiler (siyasi ve askeri alanda ABD nin egemenliği ve dünya jandarmalığı rolüne soyunması), 2) ekonomik küreselleşme (uluslar arası kuruluşlar aracılığıyla/imf, DB, DTÖ gibi/ dünyadaki mal ve hizmet ticaretinin yönlendirilmesi ve uluslar arası sermayenin egemenliği) ve 3) kültürel etkileri (tekdüze tüketim biçimi ve mikro-milliyetçilik akımları). Küreselleşmenin bu etkisi, tüm dünyayı aynı yaşam biçimini paylaşan, aynı beklentilere sahip olan ve aynı tüketim kalıpları sergileyen tek bir pazar haline getirmeye yöneliktir. Küreselleşme sürecinin mikro-milliyetçilik (ve kısmen de demokratikleşme) motifinin altında yatan ana neden ABD nin dünya liderliğine talip olmasının ve bunu sonsuza kadar

3 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 3 sürdürebilme arzusunun izdüşümlerinin uluslararası politikalara yansımasından başka bir şey değildir. Amaç mümkün olduğunca küçük parçalara bölerek yönetilebilir hale getirmek. Bunu sağlamanın en kolay yolu da mikro-milliyetçiliği körüklemektir. İşte bu çalışma Kongar ın bu tasnifi dikkate alınarak özellikle ekonomik küreselleşmenin sağlık politikaları üzerine olan etkileri tartışılacaktır. Küreselleşmeyi Olumlaştırmak ve Fırsatlara Dönüştürmek İçin Ne Yapılabilir? Küreselleşme, bünyesinde tehditleri ve fırsatları birlikte barındıran yaşanılması gereken bir süreçtir. Önemli olan bu sürecin tehditlerini minimize etmek ve fırsatlarını maksimize etmektir. Ülkelerin küreselleşme sürecinin olumsuz yanlarından en az düzeyde etkilenebilmesi ve küreselleşme sürecinin doğurduğu fırsatlardan da maksimum düzeyde faydalanabilmesi için; insan sermayesine (eğitim ve sağlık) daha fazla yatırım yaparak (bundan hiçbir şart ve koşulda vazgeçmeksizin) ülke ekonomisinin motoru olacak sektör(ler) seçilmeli ve bu alanlarda yoğunlaşılmalıdır. Küreselleşme sürecinde artık ülkenin dışa kapanması ve yeniden korumacılığa dönülmesi olanaklı olmadığına göre müdahale yerleri ve derecesi açıktır: Devlet, ekonomik verimliliği (üretim verimliliğini) artırmak için, belli alanlardaki yatırımları özendirirken kullanılan teknolojinin de en ileri düzeyde olmasını sağlamalı, ayrıca hem ulusal sermayeye hem de örgütlü emeğe yani sendikalara uluslararası pazarda ve tabii ki ülke içinde de destek vermelidir. Ayrıca geniş halk kesimlerinin ekonomik kalkınmadan adalet içinde yararlanması için de eğitim ve sağlık hizmetlerini olanaklı olduğu ölçüde yaygınlaştırarak ve ucuzlaştırarak, fırsat eşitliğini sağlamalıdır. Bütün bu müdahalelere de halk desteğinin sağlanması için de, etkin ve yaygın bir demokratik katılımı ülke çapında, özellikle de sivil toplum örgütleri çerçevesinde gerçekleştirecek önlemler alınmalıdır (Kongar, 16 Ekim 2000). Mevcut durumdaki küreselleşme sürecinden zarar gören tüm kesimlerin küresel çapta bağlar kurup birlikte hareket etmeye başlamaları gerekir (Balkan, 2000). Ancak bu karşı koyma kaba kuvvetle değil diyalektik ilkesi gereği karşı tezler ve projeler üreterek küreselleşme sürecini olumlaştırma adına yapılmalıdır. Kısacası bu global köyde baskın çıkabilmenin tek yolu büyük balık küçük balığı yutar kuralı gereği büyümektir. Büyümenin yolu ise üretimden (katma değer yaratmaktan) geçer. Üretimin yolu ise yatırımdan geçer. Yatırımın yolu ise beşeri sermayeye (insan unsuruna) eğitim, sağlık, demokrasi, insan hakları, fikir ve ifade özgürlüğüne yatırım yapmaktan geçer. Küreselleşmeyi fırsatlara dönüştürmek yapıcı çaba gerektirir. KÜRESELLEŞME VE ULUSLARARASI TİCARET Küreselleşme, Uluslararası Ticaret, Hizmet Ticareti, Avrupa Birliği, DTÖ, GATS ve Sağlık Hizmetleri Hizmet Ticareti Neden Önemlidir?

4 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 4 Küreselleşme ve uluslararası ticaret 21. yüzyılda hiçbir ülkenin sakınamayacağı ve içiçeleşen iki önemli güçtür. DTÖ, çok taraflı ticaretin önündeki engelleri minimize etmek ve hatta teoride eninde sonunda söz konusu bariyerleri ortadan kaldırmak için global bir süreci yönlendirmektedir. Bu global süreç dahilinde işlem görecek sektörlerden birisi de sağlık sektörüdür (Barış ve McLeod, 2000: 187). Hizmetlerde uluslar arası ticaret kavramı göreceli olarak yeni bir kavramdır. Endüstriyel ve tarımsal üretimin yanında hizmetler uzun süreden beri ülkeler arasında veya daha genel olarak yöreler (distance) arasında ticarete konu edilmemiştir. Ancak bazı genel istisnalar söz konusudur. Bu da malların değişimi ile direkt ilgili olan taşımacılık, sigortacılık hizmetleri gibi hizmetler uzun süreden beri ülkeler arasındaki ticarete konu olagelmiştir. Son dönemlerde turizm sektörü de buna dahil olmuştur. Hizmet ticaretinin ülkeler arasında düşük düzeyde olmasının temelinde 1) kurumsal, 2) yönetsel ve 3) teknik olmak üzere kamu tekelciliğinin varlığı (eğitim, telefon hizmetleri gibi), katı ulaşım ve kontrol düzenlemeleri (finansman, çok çeşitli profesyonel hizmetler) ve tüketiciler ile hizmet sunucuları arasındaki direkt fiziksel temas ihtiyacı (sağlık ve diğer sosyal hizmetler gibi) gibi sınırlıklar vardır (Adlung ve Carzaniga, 2001: 352). Ancak internet gibi iletişim teknolojisindeki gelişmeler, ticarette mesafe-ilişkili (distancerelated) sınırlıkları azaltmıştır. Hükümetler, kamunun hizmet sunumundaki rolünü gözden geçirmeye başlamışlar ve hem dış hem de iç bağlamda özel sektör için yeni fırsatlar ortaya çıkmıştır (Adlung ve Carzaniga, 2001: 352). Dünya ticaretinin %20 sini oluşturmasına karşın, GATT ın ilgi alanı içinde bulunmayan hizmet sektörü de mal ticaretinin yanı sıra GATS da gündeme dahil edilmiştir. GATS ile birlikte aynı zamanda fikri mülkiyetin korunması da güvence altına alınmış oldu (AKTT, tarihsiz: 6). DTÖ ve işbirlikçi kuruluşları son yıllarda hizmet endüstrisi üzerine yoğunlaşmaya başlamışlardır. Bunun temelinde yatan en önemli gerekçe de artan uluslar arası rekabetten dolayı uluslar arası mal üretim sektöründe karlılık oranlarının düşmeye başlamış olmasıdır. Bunun sonucu olarak başta ABD ve AB olmak üzere dünyanın gelişmiş ülkeleri hizmet ticaretini alternatif kar kaynağı olarak görmeye başlamışlar (Price ve diğ, 1999: 1889) ve küreselleşme sürecinin politika belirleme ve uygula(t)ma aktörleri olan uluslar arası kuruluşları (DTÖ, DB, IMF gibi) ve ÇUŞ ları kullanmaya başlamışlardır. Dünya ticareti içindeki payı giderek artan hizmet ticaretinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için önemi giderek artmaktadır. Tüm dünyada yaşanan hızlı şehirleşme, kamu sektörünün artan değeri, tüketici hizmetlerine ve diğer sektörlerde girdi olarak kullanılan ara hizmetlere olan talebin artması bu gelişmeyi açıklayan faktörler arasındadır. Ülkelerin yeterli hizmet alt yapısına sahip olmaları ekonominin tüm sektörlerindeki üretkenlik ve rekabet gücü için önemli hale gelmektedir (HM, 2001). Ekonomik büyüme için hizmet sektörleri üretim sektörlerinden daha önemli hale gelmiştir (Pollock ve Price, 2000: 1996). Günümüzde hizmet sektörleri dünya ticaretine ve istihdam

5 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 5 olanakları yaratmaya diğerlerinden daha fazla katkı yapmaktadır. Hizmet ticareti dünya ekonomisinin gelecekteki merkezi durumunda ve AB nin de temel rekabet alanlarından en önemlisi olacaktır. AB bu alanda dünya liderliğini elinde bulundurmaktadır. AB hizmetler sektörü piyasası dünyada en serbest olanıdır. Bu yüzden AB dünya çaplı hizmet ticaretinin daha da liberalleştirilmesi ve hizmetlerde global piyasa engellerinin ortadan kaldırılması için gerekli zemini hazırlaması gerekmektedir. AB, GATS çerçevesinde daha yapılacak çok şeyin olduğuna inanmaktadır. Bu çerçevede bariyerlerin ortadan kaldırılması ve gelişmekte olan dünya ülkelerinin de bu sürece çok hızlı bir şekilde dahil edilmesi ve yeni sektörlerin de kapsanması gerekmektedir. Bu yüzden AB öncülüğünde GATS 2000 süreci başlatılmıştır (European Commission-Trade, March 2001). AB için hizmetler çok önemlidir. Hizmetler AB GSMH nın 2/3 nü teşkil etmektedir. AB nin toplam ihracatının dörtte biri hizmet sektörlerinden gelmektedir. Ancak bu tabloya karşılık AB nin toplam ihracatının ancak %25 ni hizmetler oluşturmaktadır. AB hizmet endüstrisi dünya hizmet endüstrisi ile rekabet edebilecek düzeyde olduğundan bu açığın çok hızlı bir biçimde daraltılması gerekmektedir (Lamy, 2000; Price ve diğ, 1999: 1889; Pollock ve Price, 2000: 1996). Diğer taraftan sağlık sektörlerinin GSMH dan aldığı paylar oldukça yüksektir. Örneğin bu oran OECD ülkelerinde %13 lere ulaşmaktadır. Dolayısıyla ekonomik büyüklük içindeki payı yadsınamayacak düzeydedir (Pollock ve Price, 2000: 1996). Kamu hizmetlerinin (sağlık, eğitim vb) deregülasyonu ve özelleştirmesi GATS çerçevesinde yürütülen müzakerelerin ana temasını oluşturmaktadır. DTÖ, AB ve ABD sadece OECD ülkelerinde kamu harcamaları içerisinde yıllık 13 milyar dolar tutan sağlık ve eğitim gibi sektörlerde piyasaları genişletmek ve özel sektöre açmak için çok yoğun çabaların içine girmişlerdir. İki yıl önce bu müzakerelerin birinde Amerikalı bir temsilci aynen şunu ifade etmiştir. Diğer ülkelerdeki kamusal hizmetlerinin özelleştirilmesi ABD nin ekonomi politikasının bir parçasıdır (Pollock, 2001). GATS müzakerelerinde ABD temsilcileri ülkelerindeki yatırımcıların, tarihsel olarak büyük ölçüde kamu sorumluluğunda olan diğer ülkelerin sağlık hizmetleri piyasalarına girmeleri için her türlü fırsatları değerlendirmektedirler. Gene ABD nin bir temsilcisi bu toplantıların birinde aynen şunları ifade etmiştir: ABD diğer ülkelerin sağlık ve sosyal hizmetlerini de kapsayan çok geniş bir yelpazede piyasa payı kaparak ticari olanaklar yaratmak ve bu alanlarda ticaret yaparak büyük paralar kazanmayı öngörmektedir demiştir (Price, 1999: 1889). Sağlık hizmetlerinde ticaret potansiyeli son yıllarda artan bir hızla genişlemektedir. Daha verimli ve etkili iletişim sistemleri (örneğin sağlık alanında, telediangosis, teleanalysis vb) ticaretteki mesafe-ilişkili (coğrafi) bariyerleri azaltmaya yardımcı olmakta, gelirin ve bilginin artması hasta hareketliliğini artırmakta, artan yaşlı nüfus, teknolojinin gelişmesi, hastalık biçimlerinin değişmesi gibi nedenlere dayalı olarak sağlık sistemlerinde artan maliyetler nedeniyle verimliliğin bir amaç olarak görülmesi sonucu devletler sağlık

6 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 6 hizmetlerinde özel kesimin rolünün artırılması gerektiği düşüncesini taşımaya başlamışlardır. Sağlık hizmetleri alanında dış yatırımların yapılması özellikle gelişmekte olan ülkeler için daha iyi teknolojinin transferi, yeni istihdam alanları yaratma vb gibi avantajları da beraberinde getirmektedir (Adlung ve Carzaniga, 2001:352, 362). Sağlık Hizmetlerinde Ticaret İçin Sınırlılıklar GATS çerçevesinde sağlık hizmetlerinin muamele görmesi iki temel nedenden ötürü farklılaşmaktadır. Birincisi daha öncede belirtildiği gibi uluslar arası hizmet ticaretinde yaşanan genel sınırlıklardır. İkincisi ise sağlık sektörüne özgün olan sınırlıklardır. Sağlık hizmetlerini diğer mal ve hizmetlerden farklılaştıran özellikleri ve piyasa başarısızlıkları vardır (Adlung ve Carzaniga, 2001: 359). Sağlık hizmetlerine ilişkin piyasa başarısızlıkları konusunda daha fazla bilgi için Yıldırım a (1999) başvurulabilir. Sağlık hizmetleri ve ilişkili piyasalar diğer piyasalar gibi değillerdir. Sağlık hizmetleri ilişkili mal ve hizmetler diğer mal ve hizmetler ile aynı kurallar çerçevesinde ticari faaliyete konu olamazlar. Bu husus son derece önemlidir ve GATS çerçevesinde yapılan ticari görüşmelerde göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Avrupa nın genel çıkarları açısından düzgün bir şekilde işleyen sağlık sistemlerinin varlığı, sağlık ve sağlık hizmetleri ilişkili sektörel çıkarlardan daha önemli olduğu söylenebilir (Koivusalo, 2000: 1). Uluslar arası hizmet ticareti görüşmelerinin sağlık hizmetleri üzerine direkt etkileri söz konusudur. Diğer taraftan diğer hizmet sektörleri ile ilgili sürdürülen görüşmelerin de sağlık hizmetleri örgütleri ve uygulamaları üzerinde beklenmedik ölçüde önemli ve kapsamlı etkileri olabilecektir. Sağlık hizmet ticaretinin serbestleştirilmesi ile birlikte; maliyetlerin artışı, ticari aktörlerin belirsizliği, veri ve bilgiye ulaşmanın sınırlanması, yüksek seviyede sağlığı korumak ve hakkaniyeti sağlamak için önlemler almada manevra alanının daralması gibi istenmedik etkileri doğurabilir (Koivusalo, 2000: 1). Hizmet ticaretinin serbestleştirilmesine yönelik taraflar arasında veya ülkeler içerisinde yapılan görüşmelerde, sağlık hizmetlerinin diğer hizmet sektörlerinden olan temel farklılıkları göz önünde bulundurulmamakta diğer hizmet sektörleri ile birlikte aynı kefede değerlendirilmektedir. Sağlık politikalarının ağırlıklı olarak ulusal düzeyde ele alındığı gerçeği de göz ardı edilmektedir (Koivusalo, 2000: 1). Diğer taraftan özellikle AB ülkeleri içerisinde yıllık köklü bir geçmişi, geleneği olan ve marka olan sağlık sistemleri (örneğin İngiltere NHS si) söz konusudur. Bireysel olarak bu ülkelerin sağlık sistemlerini/hizmetlerini topyekün olarak uluslar arası hizmet ticaretine açacaklarını düşünmek doğru olmayabilir. Eğer sağlık hizmetleri de diğer hizmetler gibi uluslar arası hizmet anlaşmalarına konu edilirse, sonraki kararlar ticari kurallar dikkate alınarak, önceliklerin belirlenmesi ve kararların alınması sağlık sektörün dışına kayacaktır. Uluslar arası ticari aktörlerin himayesine geçecektir (Koivusalo, ).

7 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 7 İş çevrelerinin sağlık hizmetlerinin, teknolojilerinin ve ilaç endüstrisinin daha da liberalleştirilmesi, özelleştirilmesi ve uluslar arası ticari alanda serbestleştirilmesinden çok büyük çıkar beklentileri vardır. Ancak sağlık hizmetleri alanındaki temel problem ise sağlık hizmetlerinin ticarileştirilmesi ve serbestleştirilmesi hem maliyetleri artıracak hem de hakkaniyet ilkesini önemli ölçüde zedeleyebilecektir. Bölgesel ve ulusal yönetimler ve sağlık hizmetleri alıcıları henüz sağlık hizmetlerinin global rekabete açılmasının potansiyel etkileri konusunda yeterli bilgiye sahip değillerdir (Koivusalo, 2000: 2,3). Sonuç olarak, hizmetlerin serbestleştirilmesine ilişkin görüşmeler yapılırken sağlık politikası öncelikleri (hakkaniyet, maliyet sınırlama vs) ile ticari haklar ve önceliklerin daima çatışma halinde olabileceği unutulmamalıdır (Koivusalo, 2000: 4). KÜRESELLEŞME VE SAĞLIK: FIRSATLAR VE TEHDİTLER Dünya ölçeğinde sermaye, işgücü ve bilginin dolaşımının peşinen iyi veya kötü olduğu söylenemez. Ancak söz konusu dolaşımların iyiliği veya kötülüğü bu dolaşımın kim tarafından yönlendirildiği (güç) ve bu dolaşımdan kimin yarar sağlayacağının belirleyicisinin (siyaset) kimler olduğuna bağlıdır. Evet burada ilgili konulardaki güç ve siyasetin (power ve politics) kimin elinde olduğunun önemli olduğundan bahsedilmektedir. Bu iki kavram küreselleşme sürecini anlamada (iyi ve kötü yönleriyle) önemli girdi unsuru olmaktadır (Navarro, 1998: 743). Ortodoks ekonomik görüş küreselleşmenin hem istendik hem de kaçınılmaz olduğunu ileri sürmektedir. Bu görüşe göre sermaye hareketleri beraberinde daha iyi yaşam koşullarını ve herkes için sağlığı getirir. Ancak son 20 yıldır dünyada zenginler ile fakirler arasındaki uçurum gittikçe artmaktadır (Unwin ve diğ, 1998: 1401). Küreselleşmenin sağlığın geliştirilmesi konusunda beraberinde avantajlar da getirdiği belirtilmektedir. Ulusal ve uluslararası düzeydeki sağlık çalışanları birliklerince üstlenilen koordinasyon, yönlendirme faaliyetleri sayesinde kamu ve politik fikirlerin harekete geçmesini sağlayarak ÇUŞ ve uluslararası ekonomik kuruluşlar (DB, IMF vb) üzerinde baskılar oluşturabilirler. Örneğin bu gruplar, gerekli kamu sağlık fonksiyonlarının yerine getirilmesi veya sağlığın promosyonu konusunda baskı yapabilirler (Unwin ve diğ, 1998: 1401). Küresel problemler beraberinde küresel tepkiler de getirir (diyalektik ilkesi). Bu anlamda bakıldığında kimi sağlık problemleri için (AIDS, vs) küreselleşmenin fırsatlar doğurabileceği söylenebilir. Ancak şu anki küreselleşme doğası ve dinamikleri gereği üretim ve tüketim süreçlerinin ticarileştirilmesine dayandığından yerel düzeydeki sağlık ihtiyaçlarının karşılanması noktasında tehditler teşkil edebilmektedir. Küreselleşmenin bu yönlü özelliğinin en önemli yansıması 1990 lı yılların ikinci yarısından itibaren GATS ile küreselleşmenin anayasasını hazırlayan DTÖ nün hemen hemen bütün alanlarda ve bu arada da sağlık politikası arenasında çok güçlü bir aktör olarak pozisyon almış olmasıdır.

8 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 8 Küreselleşme bazı sağlık problemlerinin daha kısa sürede çözüme kavuşturulmasını sağlayabilir. Bunun bir çok nedeni var. Bunlar; çok hızlı gelişen teknoloji sayesinde iletişim artmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin sağlık sorunları eş zamanlı olarak gelişmiş bir ülkenin de sorunu olabilmekte ve gelişmiş ülke bu problemi içselleştirip sahiplenebilmektedir. Diğer bir neden olarak ortaya çıkan sinerjik enerji çözüm alternatiflerini, alternatiflerin etkililiğini arttırmakta ve kolaylaştırmaktadır. Küreselleşmenin sağlık sistemleri üzerinde çok önemli etkileri söz konusudur. Bu etkiler hem fırsatlar hem de tehditler içermektedir. Küreselleşme sağlık sistemlerini direkt olarak etkilemeye (örneğin kamu finansmanının azalması, yeni teknolojilerin kullanıma sunulması gibi) ek olarak sağlığın belirleyicilerini de etkilemek yolu ile ve hakkaniyet ve fakirliği de etkilemek suretiyle sağlık sistemleri ve politikaları üzerinde önemli etkilere sahip olacaktır (Adams, 2001). Artan demokrasi yolu ile daha kaliteli hizmet sunumunu sağlaması, tüketici tercihlerine duyarlılığın artması, sosyal güvenlik kapsamının genişlemesi ve hakkaniyetin sağlanması yolu ile daha iyi sağlık için katkı sağlayabilir. Diğer taraftan finansal istikrarsızlık yolu ile de sağlık statüsüne zarar verebilir (Block, 1997: 188). Küreselleşme; zengin ve yoksul kesim arasındaki uçurumu artırmak yolu ile, küçülen dünyada kaynakların aşırı tüketilmesi ve küresel ısınma yolu ile sağlık statüsü üzerinde olumsuz etkilere sahip olabilir. ULUSLAR ARASI SAĞLIK POLİTİKASI GÜNDEMİ VE AKTÖRLER Dünyada yaşanan küreselleşme çerçevesinde kamu politikaları açısından yeni bir döneme girilmiş bulunmaktadır. Bu dönem iç ve dış politikaların içiçeleştiği, ulusal ve uluslararası çıkarların çatıştığı, çok taraflı aktörlerce belirlenen politika stratejilerinin varlığı ile ortaya konulabilir. Yeni uluslararası sağlık politikası arenasında aktörlerin sayıları gittikçe artmaktadır (Kickbusch, 2000: 979). Son dönemlerde uluslararası sağlık alanına yeni bir entelektüel dinamizmin hakim olduğu söylenebilir. Bu dinamizm 1970 lerin sonlarında ve 1980 lerin başlarında bu kadar yoğun değildi. Ancak bu değişim bir boşlukta meydana gelmedi. Berlin Duvarı nın yıkılışından bu yana bu çarpıcı değişim süregelmektedir. Güç blokları arasındaki soğuk savaşın ortadan kalkması ile birlikte uluslararası sistemle ilgili bir çok soruda gündeme gelmiştir. Bunların başında Birleşmiş Milletler in (BM) bir çok kuruluşunun ve onun yakın işbirlikçi kuruluşlarının görevleri, amaçları, ilişkileri ve gelecekteki pozisyonları gibi açılardan kritik bir gözle sorgulanmaları gelmektedir. Diğer taraftan uluslararası sağlık alanı son dönemlerde ciddi bir incelemeye konu olmuştur. Bu inceleme özellikle DSÖ nün liderliği, diğer aktörlerle olan rekabet pozisyonu açısından olmuştur de yeni Genel Direktörün atanması ile birlikte DSÖ yeni bir döneme girmiştir (Kickbusch, 2000: 979). Uluslar arası sağlık politikası gündemi, son dönemlerde yeni dünya düzeni ve küreselleşme sürecinin dinamikleri doğrultusunda, her alanda olduğu gibi sağlık politikası arenasında da;

9 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 9 liberal politika stratejilerinin hakimiyetinde şekillenmektedir. Bu çerçevede uluslar arası sağlık politikası arenasında politika belirleme ve uygulama sürecinde aktörlerin rolleri, nitelikleri ve sayıları da farklılaşmaktadır. Aşağıda bu aktörlerden DSÖ, DB, IMF ve DTÖ nün rolleri incelenecektir. DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ Sağlık koşullarının iyileştirilmesi yönünde uluslararası işbirliği ve mümkün olduğunca en üst düzey sağlık seviyesini sağlamak amacıyla kurulan DSÖ, yılları arasında uluslararası sağlık arenasında oldukça etkiliydi den sonra WB ön plana çıkmaya başlamıştır. DSÖ, kurulduktan kısa bir süre sonra ortaya koyduğu Temel Sağlık Hizmetleri (TSH) felsefesi çerçevesinde sağlık hizmetlerinin hakkaniyetli bir biçimde herkese sunulması ve dünya ölçeğinde de desteklenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. DSÖ ağırlıklı olarak kapsamlı TSH ni savunuyordu (Zwi ve Mills, 1995: 312). DSÖ nün Sağlıktaki Fonksiyonları DSÖ, tıbbi konularda teknik danışmanlık ve yardım sağlamak, standartları belirlemek, sağlık politikalarındaki değişimleri yönlendirmek ve desteklemek (health for all by the 2000 gibi), araştırma, toplantılar ve yayınlar yoluyla sağlık politikalarını etkilemek gibi fonksiyonlara sahiptir. İnsangücü, bilgi ve deneyimler açısından eşsiz bir potansiyele sahip olan DSÖ, finansal sınırlıklar nedeniyle bunu etkili bir şekilde kullanamamaktadır. DSÖ, uluslar arası sağlık politikası arenasında son dönemlerde kaybolan prestijini, yeniden tesis etmek için yeni Direktörü Gro Harlem Brundland ile bir dizi çalışma başlatmıştır. Bu çalışmalar ilk meyvesini uluslar arası sağlık politikası gündeminin en üst sırasına yerleşen The World Health Report 2000 Health Systems: Improving Performance adlı raporu ile vermiştir. Bu rapor DSÖ üyesi 191 ülkenin ilk defa sağlık sistemlerinin performanslarını karşılaştırarak bir sağlık sistemleri lig tablosu sunmaktadır. DÜNYA BANKASI Kalkınma projeleri için uzun dönemli krediler (program ve proje kredileri) sağlamak için kurulan DB, güçlü finansal kaynakları, analitik kapasitesi ve politik ağırlığı gibi özellikleri ile dünyada uluslararası arenada önemli bir yere sahiptir (Pavignani, 2000: 181). DB nin Uluslararası Sağlık Politikası Alanında Üstlendiği Politika Rolleri ve Gerekçeleri DB, uluslararası sağlık alanında dört farklı alana yoğunlaşmaktadır: 1) kredi verme, 2) kalkınma bağışları/hibeleri, 3) politika danışmanlığı (ağırlıklı olarak maliyet-etkililik prensiplerine göre kaynak tahsisi ve sağlık hizmetlerinde kamunun ve özel sektörün rolünü yeniden tanımlama) ve 4) araştırma (Beyer ve diğ, 2000: 172). DSÖ nün 1980 lerin sonlarında ve 1990 ların başlarında uluslararası sağlık politikası arenasında etkisinin azalmasına paralel olarak ortaya çıkan politika boşluğunu DB

10 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 10 doldurmuştur. Dünyada yaşanan küreselleşme akımları (ticarileşme, özelleştirme, ekonominin liberalizasyonu, deregülasyon) DSÖ nün uluslararası sağlık politikası arenasındaki rolünü oldukça sınırlamış (Zwi, 2000: 167) ve finans sağlama konusundaki çok güçlü olması dolayısıyla DB yi ön plana çıkarmıştır. Son on yıllık süreçte DB, düşük ve orta gelirli ülkelerin sağlık sektörlerinde en büyük dış finansör ve ulusal ve uluslararası sağlık politikası tartışmalarında önemli bir role sahip olmuştur. DB nin uluslararası sağlık politikasına ilişkin yeni stratejisi üç başlık altında toplanabilir: 1) fakirlerin sağlığını, beslenmesini ve nüfus sonuçlarını (population outcomes) geliştirmek (improving), 2) sağlık sistemlerinin performanslarını geliştirmek ve 3) sürdürülebilir sağlık finansmanını sağlamak olarak verilebilir (Beyer ve diğ, 2000: 169). Önlenebilir milyonlarca ölümlerin ve tedavi edilebilir hastalıkların varlığı, sağlık sisteminin verimsizliği, etkili olmayışı ve hakkaniyetsizliği, sağlık sektörünün ekonomik ve mali önemi, sağlık sektöründe önceliklerin değişmesi, imaj tazelemek, diğer uluslar arası kuruluşların (özellikle DSÖ) sağlık arenasındaki göreceli rollerinin azalması ile doğan boşluğu doldurmadb diğer alanlarda olduğu gibi sağlık sektörüne verdiği kredilerin geri dönüşünü sağlayabilmek ve bu dönüşü garantiye alabilmek için kendi oluşturduğu sağlık politika stratejilerini borçlu muhataplarına benimsetmeye çalışmak gibi hususlar, DB nin sağlık sektöründeki rolünü artırmaya iten temel nedenler arasındadır (Beyer ve diğ, 2000: ; Ugalde ve Jackson, 1996: 529). Araştırma ve Yayınlar DB, yaptığı araştırma ve yayınlarla çok aktif ve güçlü bir şekilde gelecek için vizyonunu ortaya koymuştur de sağlık hizmetlerinde finansman, kullanıcı katkıları ve maliyet kazanımı ana temasını işleyen ve sağlık hizmetlerini bu yolla özelleştirmeye çalışan yayınıyla (Financing Health Services in Developing Countries: An Agenda For Reform, 1987) çok etkileyici bir çıkış yapmıştır. Daha sonra, bu radikal politika değişimlerine gelen eleştirileri dikkate alarak sağlığa ilişkin politika söylemlerini biraz daha yumuşatarak ama ana temasından vazgeçmeden DSR 1993 le (World Development Report: Investing in Health, 1993) uluslararası sağlık politikası alanına yeni bir çehre kazandırmıştır. DRS 1993 de DB sağlık reformlarının; kamu-özel karışımı hizmet sağlanması, kamu kaynaklarının en önemli sağlık alanlarına maliyet etkili bir yaklaşımla tahsis edilmesini önermiştir. Başka bir ifade ile DRS 1993, sağlık alanında önceliklerin maliyet etkililik prensipleri çerçevesinde belirlenmesini ortaya koymaktadır. Health, Nutrition, and Population (HNP) Sector Strategy (1997), adlı raporu DB nin sağlık alanına ilişkin 21. yüzyıldaki stratejilerini içeren kapsamlı bir çalışmasıdır. (Zwi, 2000: 167; Zwi ve Mills, 1995: 313). Dünya bankasına getirilen en büyük eleştirilerin başında DB nin yerel teşhis ve çözümleri bir kenara bırakıp global reçetelerle ülke sağlık problemlerini çözmeye çalışmasıdır (Buse ve Walt, 2000: 178). ULUSLARARASI PARA FONU

11 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 11 IMF, uluslar arası ticareti ve döviz kuru politikalarını düzenlemek ve dış ödemeler tıkanıklıklarını gidermek amacıyla 1946 yılında kuruldu. IMF nin kuruluş amacı, uygulanacak para politikaları konusunda hükümetler arası eşgüdümü sağlamak ve ödemeler dengesi bozulan ülkelere destek olmaktır. IMF geçici mali sorunları aşmak için ülkelere, kısa dönemli kredi vermektedir (Gürses, 10 Mart 2001). ABD, İngiltere, Fransa ve Japonya IMF ve Dünya Bankası nda %40 ın üzerinde bir oy hakkına sahiptir. Bunlar arasında da en fazla katkı ABD den gelmekte ve söz hakkı da en fazla ABD ye ait olmaktadır. Özellikle 1980 lerin sonlarına doğru IMF ve Dünya Bankası nın temel işlevi gelişmekte olan ülkeleri küreselleşen ekonomik pazara entegre etmek olmuştur (Gürses, 10 Mart 2001). Bu işleve 1990 ların ortasına doğru DTÖ de ortak olmuştur. IMF nin sağlığa ilişkin doğrudan bir politikası olmamasına karşılık izlediği yapısal uyum programları (daha fazla bilgi için Yıldırım a (2000) başvurulabilir), diğer bütün sektörleri olduğu gibi sağlık politikalarını da çok ciddi bir şekilde etkilemektedir. Bu etkileme ağırlıklı olarak sağlık hizmetlerinde özelleştirme, deregülasyon, kamunun payının azaltılması gibi açılardan ortaya çıkmaktadır. DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE HİZMET TİCARETİ GENEL ANLAŞMASI (GATS): Küreselleşmenin Anayasası 1948 de kurulan Ticaret ve Tarifeler Hakkında Genel Anlaşma (GATT), DB ve IMF ile birlikte, uluslar arası ekonomiyi düzenlemek ve 1930 ların yıkıcı koruma politikalarına geri dönmeyi engellemek için kurulan çok-taraflı üç kurumdan biridir. GATT başlangıçta Birleşmiş Milletlerin iddialı uzman kuruluşu Uluslararası Ticaret Örgütü nün (UTÖ), parçası olarak tasarlanmıştı. Sadece ticaretle değil aynı zamanda istihdam, mal düzenlemeleri, kısıtlayıcı ticari uygulamalar, uluslar arası yatırım ve hizmetler konuları da kapsanacaktı. Hevesler gerçekleşmedi ve UTÖ fikri rafa kaldırıldı. Böylece GATT, 1995 de DTÖ kuruluncaya kadar uluslar arası ticaret sorunlarıyla uğraşan tek araç olarak kaldı (AKTT, tarihsiz, 8) lerin başlarında ekonomik durgunluğun yarattığı ticaret ortamının bozulması, dünya ekonomisinin artan küreselleşmesi ve GATT sisteminde ortaya çıkan problemler, üyeleri çok taraflı sistemin güçlendirilip genişletilmesi gereğine inandırdı. Bunun sonucunda Uruguay Konferansı kararı alındı (AKTT, tarihsiz: 9). DTÖ, Eylül 1986 da başlayan ve 15 Aralık 1993 tarihinde tamamlanan Uruguay Roundu müzakereleri sonucunda 15 Nisan 1994 te Marakeş de imzalanan ve 1 Ocak 1995 de yürürlüğe giren Nihai Senet içerisinde yer alan DTÖ Kuruluş Anlaşması ile kurulmuştur (HM, 2001). IMF ve DB ile eşit statüdedir. GATT sadece mal ticareti ile ilgilenirdi. DTÖ ise, mal, hizmet ve fikri mülkiyet alanlarını kapsamına alan daha geniş bir oluşumdur. GATT geçici bir örgüt olmasına karşılık DTÖ sürekli bir örgüttür (AKTT, tarihsiz: 8).

12 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 12 DTÖ nün kuralları 12 ticaret anlaşmalarından oluşurlar. Bunlardan birisi de hizmet sektörlerine ilişkin düzenlemeleri kapsayan GATS tır. GATS çok karmaşık bir yapıya sahiptir. Su, teleküminikasyon, sağlık ve eğitim gibi sektörler de dahil olmak üzere yaklaşık 160 hizmet endüstrisini kapsayan bir çerçeveye sahiptir (Pollock ve Price, 2000: 1995). DTÖ, küresel yönetim ve denetim sürecinin sadece bir unsurudur. Uluslar arası normların oluşturulması, uygulanması ve denetimi DTÖ gibi uluslar arası arenada faaliyet gösteren bir çok kuruluşun (WB, IMF, NGOs gibi) bir fonksiyonu olmaktadır (Lamy, 2001). DTÖ nün anlaşmaları üç temel kural üzerine inşa edilmektedir: Bunlar 1) üye ülkelerin ticaret ortaklıkları arasında ayırımcılık yapmalarına izin verilmez, 2) yabancı firmalar ile ulusal firmalar aynı muameleye tabi olurlar ve 3) üye ülkeler rekabeti önleyici düzenlemeleri ortadan kaldırmak durumundadırlar (Pollock ve Price, 2000: 1995). DTÖ nün Amacı DTÖ, Uruguay Roundu çerçevesinde 1995 de, global kurallar koyarak dünya ölçeğindeki ticareti ve serbest piyasayı yaygınlaştırmak amacı ile kurulmuştur (Barış ve McLeod, 2000: 192; Price ve diğ, 1999: 1889; Pollock ve Price, 2000: 1995). Başka bir ifade ile DTÖ nün nihai amacı, özelleştirme ve deregülasyon yolu ile üye ülkelerin kamu sektör hizmetlerini dış yatırıma ve ticarete açmak için baskıları artırmaktır (Pollock ve Price, 200: 1995).1980 lerin sonlarından bu yana kamusal hizmet alanlarında (eğitim, sağlık vb) reformlar adı altında; yeni kamu yönetimi, hizmet ihaleleri, özelleştirme, deregülasyon, kullanıcı katkıları, yap-işlet-devret gibi politika araçları kullanılarak DTÖ nün bu amacı sağlanmaya çalışılmaktadır (Price ve diğ, 1999: 1889). GATS: Amaçlar, Kapsam ve Kurallar Amaç Uruguay Roundu nun en önemli sonucu olan GATS ın kuruluş amacı GATT ile aynıdır. Buna göre GATS ın temel amacı; çok taraflı anlaşmalar yolu ile yatırım ve ticaret imkanlarını geliştirmek, ticari ilişkileri çok taraflı anlaşmalar yolu ile istikrara kavuşturmak ve hizmet ticaretinde liberalizasyonu sağlamaktır. Bu amaçların yanında; değişime karşı olan iç dinamikleri bertaraf etmek, sektörel büyümeyi sağlamak için imkanları geliştirmek ve genel ekonomik verimliliği teşvik etmek ve geliştirmektir (WTO, 2001). Başka bir ifade ile GATS ın amacı, minumum kamu müdahalesi ve serbest piyasaya dayalı olarak global ölçekte ekonomik istikrarı ve büyümeyi gerçekleştirmektir (Price ve diğ, 1999: 1889; Pollock ve Price, 2000: 1995). Kapsam Tüm DTÖ üyesi ülkeler (130 ülkeden fazla) aynı zamanda GATS ında kapsamındadırlar. Bütün hizmet alanları GATS kapsamındadır. Ancak bazı istisnalar (genel ve güvenlik) söz

13 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 13 konusudur (WTO, 2001). Bunlar istisnalar ve sağlık hizmetleri bölümünde kısaca ele alınmaktadır. Hizmet Arzı Biçimleri Hizmete konu olan ürünün üretiminin de piyasa koşullarına uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Hizmetlerin arzı ve tüketimi GATS çerçevesinde 4 ana başlık altında ele alınıyor. Bunlar (Barış ve McLeod, 2000: 193; Demirkan, ; WTO, 2001): 1. Sınır ötesi ticaret: Bir üye ülke üretilen bir hizmetin, bir başka üye ülkede satılması. Örnek, uluslar arası posta ve iletişim hizmetleri, teleeğitim ve teletıp (telemedicine) gibi teknoloji yolu ile gerçekleştirilen ticarettir. 2. Yurt dışında tüketim: Üye ülkede üretilen bir hizmetin, aynı ülkede geçici olarak bulunan başka bir üye ülke yurttaşına sunulması. Örneğin, sağlık hizmetleri, turizm hizmetleri. Örneğin sağlık turizmi gibi veya dışarıda sağlık hizmetleri almak isteyenlerin tüketimi gibi. 3. Ticari varlık: Bir ülkenin, diğer üye ülkenin topraklarında oluşturulan ticari varlık. Örnek, yabancı bankaların başka ülkelerde şube açması. Örneğin yabancı girişimcilerin hastane veya sağlık merkezleri açmaları gibi. 4. Gerçek kişilerin hareketliliği: Bir üye ülkenin bir servis sağlayıcısı tarafından sağlanan hizmetlerin, başka bir üye ülkenin farklı bir üye ülkedeki yurttaşları üzerinden ticarete konu edilmesi. Bu madde ile dünya çapında faaliyet gösteren lojistik (UPS ve DHL benzeri) şirketlerin ülkelerdeki sığınmacı ya da göçmenleri tüm hakları ihlal ederek istihdam etmesi meşrulaştırılıyor. Örneğin muhasebeciler, hekimler, öğretmenler gibi. Geçici veya kalıcı olarak tıbbi ve sağlık personelinin başka ülkelere göç etmesi sağlık hizmetlerine ilişkin bir örnek olarak verilebilir. Uyulması Gereken Yükümlülükler GATS çerçevesinde üye ülkelerin uyması gereken yükümlülükler temelde iki ana başlık altında toplanmaktadır. Bunlar; 1) genel yükümlülükler, sektörel taahhütler göz önünde bulundurulmaksızın direkt ve otomatik olarak tüm üye ülkelerin yerine getirmesi gereken yükümlülüklerdir. Örneğin şeffaflık gibi. 2) Spesifik yükümlülükler, bu yükümlülükler daha özele inmiş ve sadece ilgili sektörü bağlayıcı nitelikte olan yükümlülüklerdir. Örneğin ilgili sektörde ülkenin piyasaya ulaşabilirliği garanti etmesi gibi (WTO, ). GATS görüşmeleri 11 ana başlık altında yürütülüyor. Bu görüşmelerde dikkat edilen konuların başında nihai anlaşma metninde olabildiğince esnek kelime ve cümlelerin kullanılmaya özen gösterilmesi gelmektedir. Buradaki temel amaç; bütün sektörleri ve alanları kapsayabilecek bir metin ortaya çıkarmaktır. Uluslar arası ticarete ve piyasaya açılması için üzerinde anlaşılan kategoriler aşağıdaki gibidir: 1) Telefon, posta ve iletişim hizmetleri, 2) İnşaat ve bağlantılı mühendislik hizmetleri, 3) Eğitim, 4) Su iletim sistemleri, enerji ve su atık işleme, 5) Tüm çevresel hizmetler, 6) Sosyal hizmetleri de

14 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 14 kapsayan sağlık hizmetleri, 7) Turizm, seyahat ve bu iki sektörle bağlantılı tüm hizmet ve ürünlerin üretimi, 8) Kültürel ve sportif hizmetler, 9) Kara, hava, deniz ve tüm diğer ulaşım hizmetleri ve 10) Diğer hizmet alanları (Demirkan, 2001: 6). Uyuşmazlıkların Halli Üye ülkeler arasında bir ticari anlaşmazlık olduğunda konu DTÖ nün uyuşmazlık mahkemesinde görüşülür. Bu davalar bazen, halk sağlığını korumaya yönelik kamu politikalarını bile sorgulamaktadır. Örneğin AB nin yapay büyüme hormonuyla beslenmiş sığırların etinin ithalini engelleyen bir kamu politikası vardır. ABD delegeleri bu uygulamayı, Amerikan ÇUŞ sinin Avrupa ya et ihracatını engellediği için uyuşmazlık mahkemesinde dava etmiş ve davayı kazanmışlardır. DTÖ nün kurallarına göre mahkemede kaybeden taraf 1) ya ticarete engel sayılıp sorgulanan kamu politikasını değiştirir, 2) ya davacı ülkeye tazminat öder ya da 3) tüm üye ülkelerin ticari müeyyideleri ile karşılaşır. Bu davada AB, ABD ye tazminat ödemiştir (Balkan, 2000). GATS İstisnaları, Sağlık Hizmetleri ve Sağlık Politikaları GATS çerçevesinde istisnalar (muafiyetler) iki temel başlıkta ele alınmıştır. Bunlardan birincisi genel istisnalar ve ikincisi ise güvenlik istisnaları dır. Genel istisnalar bölümünde üye devletlerin, ahlakı ve kamu düzenini korumak ve sürdürmek için gerekli önlemleri alabileceği belirtilmektedir. Maddede ayrıca üyelerin insanların, hayvanların veya yerkürenin yaşamını veya sağlığını da korumak üzere bazı önlemler alabileceğini hükme bağlamaktadır. Güvenlik istisnaları bölümünde ise, bir ülkenin temel güvenlik çıkarlarını korumak üzere veya uluslararası barış ve güvenliği sürdürmek için Birleşmiş Milletler Şartı na ilişkin sorumluluklarını yerine getirmek için çeşitli önlemler alabileceğini/faaliyetlerde bulunabileceğini karara bağlamıştır (WTO, 2001). GATS ın I(3) maddesi istisnalarla ilgilidir. Buna göre ticari kurallara göre ve rekabet çerçevesinde işlem görmeyen ve kamusal otorite tarafından sunulan hizmetler GATS ın kapsamı dışındadır. Örneğin Merkez Bankaları, diğer parasal otoriteler, kamu emeklilik planları, sosyal güvenlik gibi alanlar GATS kurallarından muaftırlar (WTO, 2001). Uruguay Roundu (Konferansı) istisnalar bölümünde sağlık ve sosyal hizmetleri kamu hizmetleri olarak tanımlayıp üye ülkelere sağlık hizmetlerinin GATS ilkeleri doğrultusunda işlem görmelerini koruma altına almak için bir fırsat vermektedir. GATS ın istisnalar maddesinde (madde 1.3), kamu hizmetleri; ne ticari esaslara göre ne de rekabet şartlarında sunulmayan hizmetler olarak nitelendirilmektedir. Ancak GATS ın 19. maddesi üye ülkelerin en üst seviyede liberalizasyonu sağlamak için müzakere görüşmelerini sürdürmelerini temenni ederek bu korumacılığa son verebilecek esnek ve yuvarlak ifadeleri içermektedir (Price, 1999:1890). DTÖ sekreteryası üye ülkelerin kamusal hizmetlerini piyasaya açıp açmama konularında serbest olduklarını belirtmektedir. Ancak GATS ın istisnalarla ilgili maddesine bakıldığında GATS ın genelinde görülen esnek ifadeler burada da görülmektedir.

15 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 15 Dolayısıyla ilgili maddeye bakarak sağlık hizmetlerinin istisnalara ilişkin pozisyonunu ortaya koymak kişiden kişiye, kurumdan kuruma, ülkeden ülkeye değişebilecektir. Ancak şu bir gerçek ki GATS ın amacı sağlık hizmetleri de dahil tüm hizmetleri uluslar arası ticarete ve rekabete açmaktır. Dolayısıyla GATS ın bu istisnalar kısmına bakarak, bir görüşe göre sağlık hizmetleri kamunun sorumluluğundadır dolayısıyla GATS a konu olamaz demek gerçekleri saptırmaktan başka bir şey değildir. Sağlık hizmetleri GATS ın neresinde yer alıyor? Sağlık hizmetlerinin GATS çerçevesindeki pozisyonunu belirlemek için malların tasnifine ilişkin ayırıma başvurmakta yarar vardır. Mallar temelde üç gruba ayrılarak incelenmektedir: 1) kamu malı, 2) karma mal (yarı kamu/merit goods) ve 3) özel mal. Bu tasnife göre sağlık hizmetlerinin bir kısmının kamu malı (örneğin aşılama, koruyucu sağlık hizmetleri vb), bir kısmının karma mal ve bir kısmının da özel mal (bireysel sağlık hizmetleri, ilaç, diş sağlığı hizmetleri gibi) grubuna girdiği belirtilmektedir. Bu tasniften hareketle kamu malı niteliğindeki sağlık hizmetlerinin GATS ın genel istisnalarına dahil edilebileceği (tam net olmamakla beraber), ancak karma ve özel mal grubuna dahil olan diğer tüm sağlık hizmetlerinin istisnalara dahil edilemeyeceği ve GATS çerçevesinde yani uluslar arası ticarete ve rekabete konu olabileceğini kesin bir dille söylemek olanaklıdır. Nitekim Türkiye de dahil bir çok ülke GATS çerçevesinde sürdürülen ve 2002 ye kadar bitirilmesi planlanan müzakerelerde sağlık hizmetlerini (hastaneler, ilaç sektörü, sigortalar, profesyonellerin ve hastaların serbest dolaşımı gibi) uluslar arası ticarete ve rekabete açacaklarını taahhüt etmişlerdir. Sonuç olarak tam kamu sağlık hizmetleri, yani kar getirmeyen sağlık hizmetleri hariç (örneğin koruyucu sağlık hizmetleri gibi) diğer bütün sağlık hizmetleri kısa dönemde olmasa da orta ve uzun dönemde GATS çerçevesinde işlem görecektir. Başka bir ifade ile uluslar arası ticarete konu olabilecektir. Uluslararası Sağlık Politikasında Değişen Dinamikler: Neden Global Sağlık Politikaları? 1970 lere kadar ulusal sağlık politikaları ön planda iken (ülkeler bireysel olarak kendi sağlık politikalarını belirlemekte idiler), 1970 lerin başı ile 1980 lerin sonlarına kadar uluslar arası sağlık politikası ağırlıkta idi (DSÖ ön planda idi) lardan sonra ise dünyada görülen küreselleşme akımlarına paralel olarak global sağlık politikaları (DB ve DTÖ ön planda) ön plana çıkmıştır. Küresel ölçekte sağlık politikalarının oluşturulması ve uygulanmaya çalışılmasının bir çok nedeni olabilir. Bunlardan bazıları şu şekilde ifade edilebilir: 1) Küreselleşme çerçevesinde artık bütün sektörlere ilişkin politikalar global düzeyde ele alınmaktadır. Sağlığa ilişkin politikalar da bu sürecin bir parçası olmaktadır. 2) DB, IMF ve DTÖ gibi uluslar arası kuruluşların yeni dünya düzenine ilişkin bakış açılarının yansıması ve GATS ın gereği tüm hizmet alanlarının global bağlamda ticarete açılması söz konusudur. 3) GATS, çok geniş bir yelpazede sağlık hizmetlerini de kapsayacak biçimde tüm mal ve hizmetlere ilişkin

16 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 16 küreselleşmenin anayasasını ortaya koyan bir çerçeveye sahiptir. 4) Artık politikalar belirlenirken, uygulanırken ve denetlenirken temel referans kaynağı GATS olacaktır. Uluslararası sağlık politikası, WHO tarafından 1970 lerin sonlarında gündeme getirildi. İkinci dünya savaşından sonra kurulan WHO, ilk olarak hastalıkların kontrolü ve eradikasyonu üzerinde durmuş, evrensel bazlı bilgi sağlama ve teknik danışmanlık verme gibi fonksiyonları üstlenmiştir. Ancak WHO nun bu fonksiyonları zamanla 1970 lerin ortasında hem çevresel/ortamsal (contextual) hem de WHO nun kendi içersisindeki çeşitli nedenlerden dolayı değişime uğramıştır (Kickbusch, 2000: 981) lerin sonlarında dünya çok hızlı bir şekilde değişim sürecinin içine girmiştir. Dünyadaki ulusal sağlık sistemleri kriz içine girmişler ve yeni sağlık problemleri ortaya çıkmaya başlamıştır. Sağlık hizmetlerine ayrılan kaynaklarda bir azalma yaşanmış, maliyetler gittikçe yükselmeye başlamış, kamunun sağlık hizmetlerindeki rolü sorgulanmaya başlanmış ve sağlık hizmetlerinde özel sektörden medet umulmaya başlamıştır. Ülkeler yeni global çevresel ortamda ortaya çıkan bu tür problemlerin üstesinden gelmek için çözüm arayışlarına başlamışlardır. Artık WHO, bu yeni problemlere cevap veremez duruma gelmiştir. İşte tam bu noktada DB, prestijini, parasını ve gücünü kullanarak WHO dan doğan boşluğu doldurmaya başlamıştır. İlk başlarda DB, daha radikal politika araçları (kullanıcı katkıları, özelleştirme gibi) ve söylemlerle uluslar arası sağlık politikası arenasında etkili olmaya çalışırken, sonraları daha sosyalize olmuş söylemlerle bu etkiyi devam ettirmeye çalışmıştır (Kickbusch, 2000: 982). Günümüzde kamu politikasında yeni bir dönem başlamıştır. Bu yeni dönem, ulusal ve uluslararası çıkarların; iç ve dış politikaların üst üste geldiği, bölgesel, yerel, ulusal ve uluslararası bağlamda yeni aktörlerin politika oluşturma ve uygulama sahnesine çıktığı bir dönemdir. Özel sektör ve sivil toplum güç dengelerinde daha fazla söz sahibi olmaya başlamıştır. Eskiden uluslararası arenada devletlerin çıkarlarını yine devletler kendileri sağlamaya çalışırlardı. Şimdi ise devletler çıkarlarını uluslararası arenada faaliyet gösteren uluslararası organizasyonlarla işbirliği yoluna giderek sağlamaya çalışmaktadırlar (Kickbusch, 2000: 980). Bu yeni ortamı oluşturan dinamikler genellikle küreselleşme kavramı ile açıklanmaya çalışılmaktadır. Küreselleşme görünmez bir el yardımıyla dünyaya musallat edilmiş bir olgu değildir. Daha önce de ifade dildiği gibi küreselleşmenin merkezinde güç ve siyaset olguları yatmaktadır. Bu güç ve siyaset gerçeği DTÖ nün kurulması ile kurumsallaşmıştır. İşte bu yeni küresel ortamda diğer sektörlere ilişkin politikalarda olduğu gibi sağlık sektörüne ilişkin politikalar da artık küresel düzeyde belirlenmektedir. Yani küresel sağlık politikası yolu ile sağlık politikaları şekillenmektedir (Kickbusch, 2000: 980). Soğuk savaş sonrası (1980 lerin sonlarından bu yana) oluşan uluslar arası düzende sağlığın yeri ne olmuştur? Bu dönemde sağlıktaki öncelikler ve bu önceliklere uluslar arası sağlık

17 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında 17 politikasının yanıtları neler olmuştur? Bu soruların cevaplarını aşağıdaki şekilde sıralamak olanaklıdır (Kickbusch, 2000: 983): 1. Uluslar arası sağlık arenasında aktörlerin sayısı artmıştır. 2. Global sağlık piyasası büyümüştür ve sağlık hizmetlerinde özelleştirme artmıştır. 3. Ekonomik gelişme ve ticaret için sağlığın, sağlığa ilişkin verilerin önemi artmıştır. 4. Yeni hastalıkların önemi artmaya başlamıştır. 5. Sağlığın bir insan hakkı olduğu görüşü ön plana çıkmıştır. Sağlık ve ticaret, kadın hakları, fikri mülkiyet hakları, gıda güvenliği ve yapısal uyum programları gibi global meseleler artık global düzeyde farklı aktörlerin (G8, Bretton Wood Kuruluşları, AB, global şirketler gibi aktörler) işbirliğinde ortaya koyacakları global politika stratejileri ile şekillenecektir (Kickbusch, 2000: 985). TÜRKİYE, AVRUPA BİRLİĞİ, GATS VE SAĞLIK HİZMETLERİ DTÖ nün bir üyesi olan ve GATS a taraf olan Türkiye de müzakereler ve koordinasyon işlemleri Hazine Müsteşarlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü nce (HMBKGM) yürütülmektedir. Taahhüt listelerinin hazırlanmasına ilişkin ulusal çalışmalar yaklaşık olarak 5 yıldır sürmektedir. Bu süreçte sağlıktan ulaştırmaya, eğitimden mesleki hizmetlere kadar tüm hizmet dalları için HMBKGM koordinasyonunda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek odalarının katkılarıyla Türkiye nin taahhüt listeleri hazırlanarak DTÖ Sekreteryası na sunulmuştur. Türkiye aşağıda belirtilen hizmet sektörlerinde taahhütte bulunmuştur (HM, 2001): 1. Mesleki hizmetler (uzmanlık gerektiren hizmetler, bilgisayar ve ilgili hizmetler, diğer mesleki hizmetler). 2. Haberleşme hizmetleri (posta hizmetleri, kurye hizmetleri, telekomünikasyon hizmetleri). 3. Müteahhitlik ve ilgili mühendislik-mimarlık hizmetleri. 4. Eğitim hizmetleri (ilk, orta ve diğer öğretim hizmetleri, yüksek öğretim hizmetleri). 5. Çevre hizmetleri (kanalizasyon hizmetleri, çöplerin kaldırılması hizmetleri, sağlıkçevre ve benzeri hizmetler). 6. Mali hizmetler (sigortacılık ve sigortacılık ile ilgili hizmetler, bankacılık ve diğer mali hizmetler). 7. Sağlık ile ilgili ve sosyal hizmetler (hastane hizmetleri). 8. Turizm ve seyahat ile ilgili hizmetler (oteller ve lokantalar, seyahat acentaları ve tur operatörleri hizmetleri).

18 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında Ulaştırma hizmetleri (deniz taşımacılığı hizmetleri, hava taşımacılığı hizmetleri, demiryolu taşımacılığı hizmetleri, karar taşımacılığı hizmetleri). Türkiye nin Sağlık Hizmetlerine İlişkin Taahhütleri Türkiye nin sağlık hizmetlerine ilişkin taahhütleri Tablo 1 de görülmektedir. Tablo 1: Türkiye nin Sağlıkla İlgili ve Sosyal Hizmetlere İlişkin Genel Taahhütleri Sektör-Alt Sektör Hizmet Arz Biçimleri Pazara Giriş Koşulları Milli Muamele Koşulları Sağlık ve İlgili Sosyal Hizmetleri a. Hastane Hizmetleri 1. Sınırötesi ticaret Kapalı (teknik imkansızlıklar nedeniyle) Kısıtlama yok 2. Yurtdışında tüketim Kısıtlama yok Kısıtlama yok 3. Ticari varlık Yabancılar SB nin izniyle hastane kurabilirler Kısıtlama yok 4. Gerçek kişilerin varlığı Kapalı Kapalı Kaynak: HM, 2001 Türkiye-AT Ortaklık Konseyi nin 11 Nisan 2000 tarihinde Lüksemburg da gerçekleştirilen toplantısında, taraflar arasında hizmet ticaretinin ve kamu ihalelerinin serbestleştirilmesine yönelik müzakerelere eş zamanlı olarak başlanması yönünde alınan karar doğrultusunda, müzakere pozisyonunun belirlenmesi için 15 Şubat 2001 tarihinde çalışma programlarının tespitine yönelik olarak yapılan toplantı doğrultusunda oluşturulan toplantı takvimi çerçevesinde 22 Mart 2001 de DPT Müsteşarlığı nda gerçekleştirilen Sağlık, Sosyal Hizmetler ve Çevre Hizmetleri Alt Komite toplantısına, TOBB Sağlık Sektör Kurulu Temsilcisi olarak katılmış olup, görüş bildirmiş bulunmaktayım. Sağlık sektörüne ilişkin olarak toplantıda ele alınan konuların özeti aşağıdaki gibidir. Sağlık sektörü bağlamında hizmet ticaretinin serbestleştirilebilmesi için öncelikli olarak Türk sağlık sektörünün AB sağlık sistemleri karşısında aldığı pozisyon açısından hem makro hem de mikro ölçekte bir durum saptaması yapılmıştır. Buna göre aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmıştır. Makro Ölçekte Durum Tespiti 1. Türk sağlık sisteminde, bilimsel normlara dayalı olarak oluşturulan ve uygulanan bir sağlık politikası ve planlaması yoktur. 2. Halihazırda, bilimsel normlar dışında oluşturulan sağlık politikası ve planlaması faaliyetleri çok başlılık arz etmektedir. Örneğin SB, DPT, Maliye Bakanlığı, YÖK, SSK gibi kurum ve kuruluşların birbirleriyle olan koordinasyonları düşük düzeydedir.

19 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında Türkiye de sağlık hizmetlerinin finansmanı çok başlıdır. Örneğin; SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı, Yeşil Kart, Özel Sigortalar, Döner Sermaye vs. Bu da finansman düplikasyonlarını ve israfı beraberinde getirmektedir. AB de ise sağlık hizmetleri finansmanı dayanışma (solidarity) ilkesi çerçevesinde ağırlıklı olarak ya vergi gelirlerine (örneğin İngiltere/Beveridge modeli) ya da Sosyal Sigorta sistemine (örneğin Almanya/Bismarc modeli) dayanmaktadır. 4. AB sağlık sistemlerinde yeşil kart uygulaması yoktur. 5. AB sağlık sistemlerinde sağlık güvencesi olmayan kimse yoktur ya da çok azdır. Türkiye nüfusunun yaklaşık olarak %25 i sağlık güvencesinden yoksundur. Ayrıca Türkiye de eksik sigortalılık da söz konusudur. 6. AB sağlık sistemlerinde hastaların hizmet sunucusunu (hekim veya hastane) seçme hakkı vardır. Türkiye de ise yoktur. 7. AB sağlık sistemlerinde ilk basamak sağlık hizmeti sunucusu olarak genellikle genel pratisyenler vardır. Türkiye de ise herkes bu hizmeti sunabilmektedir. 8. AB sağlık sistemlerinde ağırlıklı olarak sevk zinciri uygulaması söz konusudur. Türkiye de ise uygulanmaz. 9. AB ülkeleri ortalama olarak GSMH nin %7.7 sini sağlık hizmetlerine ayırırken bu oran Türkiye de %4,2 dir (1999). 10. AB de kişi başına sağlık harcaması 1418 $ iken bu rakam Türkiye de 223 $ dır (1997). 11. AB de 1998 yılı verilerine göre ortalama yaşam süresi 78 iken Türkiye de 70 tir. 12. AB de 1998 yılı verilerine göre Bebek Ölüm Hızı binde 6 iken, Türkiye de binde 45 tir. 13. AB ülkeleri sağlık reformlarını yaklaşık olarak 2-3 yılda gerçekleştirip sonuçlarını değerlendirme aşamasına geliyorlarken, Türkiye de 1990 ların başında başlayan reform çalışmaları bir türlü uygulanma aşamasına gelmedi. 14. Türk sağlık sistemi hekim ve tedavi hizmetleri merkezli bir yapılanma içindedir. 15. Türk sağlık sistemi ile ilgili mevzuat düzenlemeleri 1930 lara dayanmaktadır. 16. Kullanılan sağlık teknolojisi bir enkazdan ibarettir. Mikro Ölçekte Durum Tespiti 1. Hastane hizmetlerinin alt yapısı oldukça yetersizdir. 2. Hastaneler profesyonel işletmecilik anlayışına uygun olarak yönetilmemektedir. 3. Hastanelerde yönetim ve görev ihmalleri söz konusudur. 4. Sağlık kurum ve kuruluşlarında kalite çalışmaları yetersizdir. Yapılanlar da göz boyamak için yapılmaktadır.

20 Yıldırım, H.H. ve Yalçın, T. Küreselleşme ve Uluslararası Ticaret: Uluslararası Sağlık Politikasında Hastane komisyonları yeterli ve fonksiyonel değildir. 6. AB hastanelerinde 100 ün üzerinde kadro başlığı varken Türkiye de ise bu sayı 80 dir. 7. Türkiye de profesyonel meslek sigortası (malpraktis) yoktur. 8. Özel hastaneler tüzüğü güncel değildir. 9. Birçok sağlık mesleğinin Birlikleri yoktur. 10. Acil sağlık hizmetleri yetersizdir. 11. Denetim mekanizmaları yetersizdir. 12. Özel sektör hastaneleri AB hastaneleri ile rekabet edebilecek düzeyde iken Kamu hastaneleri için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. 13. Özellikle hekim dışı sağlık personelinde dil problemi vardır. 14. Diploma denklik problemi vardır. Sonuç ve Öneriler Yukarıdaki durum tespiti çerçevesinde aşağıdaki önerilerde bulunulmuştur. 1. Gerek makro ve gerekse de mikro ölçekte yasal alt yapının hazırlanması gerekir. Mevzuat uyumlaştırma çalışmaları bir an önce bitirilmeli ve fonksiyonel hale getirilmelidir. 2. Sağlık kurumlarının organizasyon yapıları işletmecilik anlayışına dayalı olarak yeniden düzenlenmelidir. 3. Temel Sağlık Hizmetleri (TSH) merkezli bir sağlık sistemi yeniden şekillendirilmelidir. 4. Sağlık reformları AB ye entegrasyon çerçevesinde yeniden gözden geçirilmeli ve bir an önce uygulanmalı ve sonuçları değerlendirilmelidir. 5. Acil sağlık hizmetlerinin yeniden şekillendirilmesi gerekir. 6. Profesyonel meslek sigortası (Malpraktis) mevzuatının bir an önce çıkarılması gerekir. 7. Sektörler arası işbirliğinin koordineli bir biçimde yerine getirilmesi gerekir. 8. Müzakere pozisyonu süresince sağlık hizmetlerinin diğer mal ve hizmet alanlarından farklı olduğu gerçeği unutulmamalıdır. Bu gerçek doğrultusunda müzakereler yürütülmelidir. 9. Yukarıda gerek makro ve gerekse de mikro bağlamdaki durum tespitleri çerçevesinde ortaya konulan problemlerin çözülmesi ve sağlık hizmet ticaretinin karşılıklı olarak serbestleştirilmesi için Türkiye açısından 8-10 yıllık bir süreye ihtiyaç vardır. 10. Türkiye nin bilimsel temele dayalı bir sağlık politikası olmalıdır. 11. Birlikleri olmayan sağlık mesleklerinin bir an önce birliklerini kurmaları gerekir. Örneğin Sağlık İdarecileri Birliği (SİB) gibi.

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

En Değerli Sermayem Ticarileşiyor: Sağlık, Sağlık Reformları ve Sağlıkta Özelleştirme Hasan Hüseyin YILDIRIM ve Türkan YILDIRIM

En Değerli Sermayem Ticarileşiyor: Sağlık, Sağlık Reformları ve Sağlıkta Özelleştirme Hasan Hüseyin YILDIRIM ve Türkan YILDIRIM 1 EN DEĞERLİ SERMAYEM TİCARİLEŞİYOR: SAĞLIK, SAĞLIK REFORMLARI VE SAĞLIKTA ÖZELLEŞTİRME * Uzm. Hasan Hüseyin YILDIRIM Hacettepe Üniversitesi Sağlık İdaresi Yüksekokulu Araştırma Görevlisi ve Sağlık İdarecileri

Detaylı

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır.

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır. IMF ye Genel Bakış Biz kimiz? Uluslararası Para Fonu (IMF) parasal konularda küresel işbirliğini arttırmak, mali istikrarı sağlamak, uluslararası ticareti kolaylaştırmak, yüksek istihdamı ve sürdürülebilir

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1 Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ I. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN DOĞUŞ NEDENLERİ...3 II. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN AMAÇLARI...5 III. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLER VE ULUSLARARASI

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health

Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? GSS Avrupalılığı Sağlamada Ne Ölçüde Etklili Olur? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health Sağlığa

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

Dünya Bankası KOBİ & İhracat Finansmanı Aracılık Kredileri. Alper Oguz Finansal Sektor Uzmani Dunya Bankasi Ankara Ofisi

Dünya Bankası KOBİ & İhracat Finansmanı Aracılık Kredileri. Alper Oguz Finansal Sektor Uzmani Dunya Bankasi Ankara Ofisi Dünya Bankası KOBİ & İhracat Finansmanı Aracılık Kredileri Alper Oguz Finansal Sektor Uzmani Dunya Bankasi Ankara Ofisi Dünya Bankası Grubu Kuruluşları Dunya Bankası Grubu Uluslararası Imar ve Kalkınma

Detaylı

İŞ GÜVENCEMİZE VE GELECEĞİMİZE SAHİP ÇIKIYORUZ!

İŞ GÜVENCEMİZE VE GELECEĞİMİZE SAHİP ÇIKIYORUZ! İŞ GÜVENCEMİZE VE GELECEĞİMİZE SAHİP ÇIKIYORUZ! 1 KAMUNUN DÖNÜŞÜMÜ Kamunun ve kamu hizmetlerinin önceden belirlenmiş ekonomik, toplumsal, siyasal hedefler doğrultusunda; amaç ve işlevleri bakımından yeniden

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

OECD Tarım Komitesi 163. Oturum

OECD Tarım Komitesi 163. Oturum OECD Tarım Komitesi 163. Oturum 28.01.2015 Ayhan Baran AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Uluslararası Kuruluşlar Daire Başkanlığı İçerik Katılımcılar Toplantı gündemi G20 Bilgi Heyet listesi Gıda Tarım

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 Birinci Ayrım: MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ... 3 I. Milletlerarası Örgütlerin Doğuş Nedenleri... 3 II. Uluslararası İlişkiler ve Milletlerarası Örgütler... 5 III. Milletlerarası

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA)

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) Değerli Katılımcılar, Değerli Konuklar, Türkiye, yapısal reformlar ile

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

HİZMET TİCARETİ ANLAŞMALARI. NOT: 13 Şubat 2013 tarihinde güncellenmiş haliyle dosyaya eklenecektir.

HİZMET TİCARETİ ANLAŞMALARI. NOT: 13 Şubat 2013 tarihinde güncellenmiş haliyle dosyaya eklenecektir. HİZMET TİCARETİ ANLAŞMALARI NOT: 13 Şubat 2013 tarihinde güncellenmiş haliyle dosyaya eklenecektir. SUNUMUN ĠÇERĠĞĠ Ekonomi Bakanlığının hizmet ticareti anlaşmalarına ilişkin görevleri Hizmet anlaşmalarının

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1 ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1- Genel Olarak Bir ekonominin başarı ölçütlerinden birisi de istihdam yaratma kapasitesidir.

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara

TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara Sürdürülebilir Kalkınma ve İnovasyon: Gelişmeler, EğilimlerE TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara İÇERİK Kavramlar:Sürdürülebilir Kalkınma ve Eko-İnovasyon Çevre Konusunda Gelişmeler AB

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi

KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi Kendi içine dönük, karşılıklı ticarete ve yatırıma konan engellerle birbirinden izole edilmiş; mesafe, zaman ve dil engellerinin

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MİSYON ÇALIŞMASI Tablo 1. Misyon Çalışması Sonuçları Konsolide Misyon Sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal refahı arttırmak için, mali disiplin içerisinde, kaynakların

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK

ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK Emine YAZICI ALTINTAŞ Siber Güvenlik Daire Başkanı HABERLEŞME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MEVZUAT SİBER GÜVENLİK Click to edit Master title style Çalışmaları konusundaki çalışmalar 2012 yılında

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

A.Kemal SARUHAN Selda ÖZCAN Ediz DELİHASANLAR

A.Kemal SARUHAN Selda ÖZCAN Ediz DELİHASANLAR A.Kemal SARUHAN Selda ÖZCAN Ediz DELİHASANLAR girişimci kimdir? girişimcilik örnekleri iş fikri ve özellikleri sermaye kaynakları Girişimci, bir ihtiyacı teşhis ederek, iş fikrine dönüştüren ve gerekli

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Egeli & Co. Yatırım Holding A.Ş. 13 Ekim 2010 Basın Bülteni EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Halka açık bir şirket olan Egeli & Co. Yatırım

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum.

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Sayın Bakan, Değerli Konuklar, Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Forumun Türkiye hakkındaki genel

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları 1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları Virpi Einola-Pekkinen 10.1.2011 1 Finlandiya Hükümetinin Yapısı Finlandiya da 12 Bakanlık vardır. Her Bakanlık kendi yetkisi çerçevesinde yönetim kapsamına

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ NAZİLLİ İİBF İKTİSAT BÖLÜMÜ VE AVRUPA ARAŞTIRMALAR MERKEZİ TARAFINDAN DÜZENLENEN GÜNCEL EKONOMİK SORUNLAR KONGRESİ NDE YAPACAĞI Açılış Konuşmasının

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü

T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü KOSGEB T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü KOSGEB VE KURULUŞ AMACI KOSGEB, 1990 yılında 3624 sayılı Kanun ile

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014

G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014 G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014 Deniz BERBER AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Uluslararası Kuruluşlar Daire Başkanı 26 Kasım 2014 G-20 Nedir? Kuruluşu

Detaylı

Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı

Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı tepav Yatırım Ortamı Değerlendirme Çalışması Slide 1 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Yatırım Ortamı Değerlendirme Raporu: Türkiye nin ikinci nesil reform gündeminin tasarımı Güven Sak İstanbul,

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ Genellikle profesyoneller tarafından oluşturulan Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı sistemi genç, dinamik, hızlı büyüme ve yüksek karlılık potansiyeli olan

Detaylı

Afrika Sanayici ve İşadamları Derneği «Türk Özel Sektörünün Afrika ya Açılan Kapısı»

Afrika Sanayici ve İşadamları Derneği «Türk Özel Sektörünün Afrika ya Açılan Kapısı» Afrika Sanayici ve İşadamları Derneği «Türk Özel Sektörünün Afrika ya Açılan Kapısı» AFRİKA 5 BÖLGE - Kuzey Afrika - Batı Afrika - Orta Afrika - Doğu Afrika - Güney Afrika Vizyonumuz Küreselleşen dünyada

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK

KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK Transfer Fiyatlandırması Servisleri Bütün dünyada, vergi gelirlerini korumak için Transfer Fiyatlandırması kuralları her geçen

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2

Detaylı

Sanayinin Araştırma-Teknoloji Geliştirme Yenileşim (ATGY) Süreçlerinde Üniversitelerin Rolü. Hasan Mandal 2 Haziran 2011

Sanayinin Araştırma-Teknoloji Geliştirme Yenileşim (ATGY) Süreçlerinde Üniversitelerin Rolü. Hasan Mandal 2 Haziran 2011 Sanayinin Araştırma-Teknoloji Geliştirme Yenileşim (ATGY) Süreçlerinde Üniversitelerin Rolü Hasan Mandal 2 Haziran 2011 1 SANAYİ KURULUŞLARI İÇİN REKABET EVRİMİ 1960 lar ÜRETİM üstünlüğü ile rekabet 1970

Detaylı

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ 1990 sonrasında peş peşe gelen finansal krizler; bir yandan teorik alanda farklı açılımlara hız kazandırırken bir yandan da, küreselleşme süreci ile birlikte,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Önlisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü Öğretim Görevlisi Serkan

Detaylı

BANKPOZİTİF KREDİ VE KALKINMA BANKASI ANONİM ŞİRKETİ

BANKPOZİTİF KREDİ VE KALKINMA BANKASI ANONİM ŞİRKETİ BANKPOZİTİF KREDİ VE KALKINMA BANKASI ANONİM ŞİRKETİ 31 Mart 2009 ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU Raporun Ait Olduğu Dönem : 01.01.2009 31.03.2009 Bankanın Ticaret Ünvanı : Bankpozitif Kredi ve Kalkınma

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI Hazırlayan: Prof. Dr. Coşkun Can Aktan SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ Hazırlayan:

Detaylı

ANKET-FİRMA. Soruları yanıtlarken firmanızla/sektörünüzle ilgili olmadığını düşündüğünüz sorulara yanıt vermeyiniz.

ANKET-FİRMA. Soruları yanıtlarken firmanızla/sektörünüzle ilgili olmadığını düşündüğünüz sorulara yanıt vermeyiniz. Sayın Yetkili, ANKET-FİRMA Bilindiği üzere, 2012 yılı Temmuz ayında, ülkemiz ile Japonya arasında Ekonomik Ortaklık Anlaşması (EOA) imzalanması imkanını araştırmak üzere bir Ortak Çalışma Grubu (OÇG) kurulması

Detaylı

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara ODA/BORSA YÖNETİM M KURULU BAŞKANLARI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 2 Temmuz 2009, Ankara Küresel Krizin Etkileri; Hem gelişmiş ülkelerin, hem de gelişmekte olan ülkelerin büyüme hızları düşüyor Gelişmekte

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 3

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 3 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 3 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 5. HAFTA 1.)MALİ PİYASALARIN ULUSLAR ARASI DÜZEYDE ENTEGRASYONU 1.1.Mali Piyasalarda Yaşanan Entegrasyon: Uluslar arası düzeyde

Detaylı

TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 2. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU

TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 2. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 2. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU Raporun Ait Olduğu Dönem : 01.01.2013 30.06.2013 Şirketin Ticaret Unvanı : TEB Holding A.Ş. Şirketin Ticaret Sicil Numarası : 176711 Genel

Detaylı

Bağdat Caddesi Aksan Apt. No:326 D:14 Caddebostan Kadıköy/İSTANBUL

Bağdat Caddesi Aksan Apt. No:326 D:14 Caddebostan Kadıköy/İSTANBUL Bağdat Caddesi Aksan Apt. No:326 D:14 Caddebostan Kadıköy/İSTANBUL Şirket Ünvanı : Mert Group İnşaat, Elektronik Ve Enerji San. Tic. Ltd. Şti. Adres : Bağdat Caddesi Aksan Apt. No:326 D:14 Caddebostan

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

YARARLANILAN KAYNAKLAR

YARARLANILAN KAYNAKLAR Kaynaklar 3263 YARARLANILAN KAYNAKLAR 1- Ak B. (1990) Hastahane Yöneticiliği, 2- Amele Birliği (1998) Ereğli Kömür Havzası Amele Birliği Biriktirme Ve Yardımlaşma Sandığı Yönetmeliği, Ereğli Kömür Havzası

Detaylı

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Koordinatör Teknoloji Bakanlığı Öncelikli Dönüşüm Programları, 16/02/2015 tarihli ve 2015/3

Detaylı

KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI

KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI KOSGEB DESTEKLERİ GENEL DESTEK PROGRAMI Programın Gerekçesi: Proje hazırlama kapasitesi düşük KOBİ ler ile KOSGEB hedef kitlesine yeni dahil olmuş sektörlerdeki

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye

Detaylı

08 Kasım 2012. Ankara

08 Kasım 2012. Ankara 08 Kasım 2012 Ankara KOBİ ler ve KOSGEB Türkiye de KOBİ tanımı KOBİ tanımı 250 den az çalışan istihdam eden, Yıllık bilanço veya net satış hasılatı 25 milyon TL yi geçmeyen işletmeler Ölçek Çalışan Sayısı

Detaylı

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular Atilla Hakan ÖZDEMİR PhD, MBA, PMP Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Semineri 3 Nisan 2013, Ankara İrlanda Göstergeler 2005 2012 Nüfus

Detaylı

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri 2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 2 Maliye Bakanlığının Yönetim Birimleri Limited Şirketler Kurumlar Ticari işletmeler ve fonlar HANSEL LTD SATIN ALMA KURUMU

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI. Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI. Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI 1948 yılında yayımlanan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi,

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı