Kapak sayfasındaki fotoğraflar: Üst : Tuilières balık asansörü (U. Schwevers, Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü, Kirtorf-Wahlen) Sol : Dattenfeld balık

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kapak sayfasındaki fotoğraflar: Üst : Tuilières balık asansörü (U. Schwevers, Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü, Kirtorf-Wahlen) Sol : Dattenfeld balık"

Transkript

1

2 Kapak sayfasındaki fotoğraflar: Üst : Tuilières balık asansörü (U. Schwevers, Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü, Kirtorf-Wahlen) Sol : Dattenfeld balık rampası (G. Marmulla, FAO, Balıkçılık Dairesi, Roma) Alt : İzleme amacıyla yürütülen elektrikle avcılık çalışması(u. Schwevers, Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü, Kirtorf-Wahlen)

3 Balık geçitleri Tasarım, boyutlandırma ve izleme Tercüme: Dr. Ömer Murat TÜFEK Published by arrangement with the Food and Agriculture Organization of the United Nations and with the permission of the German Association for Water, Wastewater and Waste by the General Directorate of State Hydraulic Works, Turkish Ministry of Environment and Forestry Ankara, 2009

4 ii Bu çalışma ilk olarak, Su, Atık Su ve Atık Teşkilatı (DWA) tarafından Almanca olarak, daha sonra DWA ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı (FAO) tarafından Fish passes: design, dimensions and monitoring başlığı altında İngilizce olarak yayımlanmıştır. Bu çalışmanın Türkçe tercümesi ise, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından düzenlenmiştir. Tercüme kalitesi, DSİ nin sorumluğundadır. Çelişki olması durumunda, İngilizce baskısı geçerlidir. Bu kitapta kullanılan gösterimler ve materyal sunumu; herhangi bir ülke, bir devletin hükümranlığı altındaki bölge, şehir veya alanın ya da nüfuzu altındakilerin yasal statüsü ile ilgili veya hudutların veya ara sınırların tahdidi ile ilgili olarak Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı tarafından herhangi bir şekilde bir görüş beyanı anlamı taşımaz. Belirli şirketlerin veya imalatçıların belirli mamullerinin adının zikredilmesi, patent almış olsun veya olmasın, benzer yapıda olan ve adı zikredilmeyen diğer kuruluşlara göre FAO tarafından bu şirket veya mamullerin uygun bulunduğu veya tavsiye edildiği anlamı taşımaz. Bu kitapta ortaya konulan görüşler yazarlarına ait olup, hiçbir suretle FAO nun görüşlerini temsil etmez. DSİ ISBN: DSI, 2009 (Türkçe baskı) FAO, 2002 (İngilizce baskı) DVWK (yeni adı DWA), 1996 (Almanca baskı)

5 iii Bu kitabın hazırlanması FAO ve DVWK nin (Alman Su Kaynakları ve Arazi İyileştirmesi Kuruluşu) bu ortak yayını, DVWK tarafından Almanca olarak ilk kez 1996 yılında yayımlanmış bir kitabın tercümesidir. FAO Balıkçılık Dairesi, özellikle doğala benzer balık geçidi tipleri hakkında bugüne kadar dünya çapında mevcut çalışmalarla kıyaslanamayacak ölçüde çok kıymetli bilgiler içeren bu teknik dokümanın İngilizce baskısını hazırlamaya karar vermiştir. Bu doküman İngilizce ye Sayın D. d Enno (Tercüman, Birleşik Krallık) ve Sayın G. Marmulla (Balıkçılık Kaynakları Görevlisi, FAO, Roma) tarafından çevrilmiştir. Editörlüğünü ise G. Marmulla (FAO Uzmanı) ve Dr. R.Welcomme (FAO Balıkçılık Dairesi eski personeli) yapmıştır. Fischaufstiegsanlagen Bemessung, Gestaltung, Funktionskontrolle isimli Almanca baskısı, DVWK nin Balık yolları Teknik Komitesi tarafından hazırlanmış olup, teknik ve bilimsel gönüllü bir ortak çalışma sonucunda kamu kullanımına sunulmak üzere DVWK Su Yönetimi Kılavuz Bilgileri içerisinde yayımlanmıştır. Almanca baskının masrafları, Federal Almanya Eyaletlerarası Su Çalışma Grubu (LAWA) tarafından karşılanmıştır. Bu kitapta sunulan tavsiyeler, teknik kılavuz için bir standart oluşturduğundan, normal şartlarda uzmanlık gerektiren işler için önemli bir bilgi kaynağıdır. Bununla birlikte, kısıtlayıcı başka tedbirlerin alınmasını gerektiren özel durumlar bu kitapta ele alınmamıştır. Buradaki kılavuz bilgilerin kullanımı ve bununla ilgili riskler, uygulayan kişinin kendi sorumluluğundadır. Teşekkür Tercümeyi gözden geçiren Dr. Alex Haro (Ekolog, S.O. Conte Anadrom Balık Araştırma Merkezi, Turners Falls, ABD) ve Dipl.-Ing. Ulrich Dumont a (Floecksmühle Mühendislik Müşavirlik, Aachen, Almanya) çok teşekkür ederiz. Ayrıca Sayın D. Barion (DVWK) ve Sayın W. Schaa nın (Devlet Su ve Atık Yönetimi Ajansı, Köln Bölgesi, Bonn Şubesi) yanı sıra, Dr. B. Adam ve Dr. U. Schwevers in (Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü, Kirtorf-Wahlen) nazik katkıları için şükranlarımızı sunarız. En özel teşekkürü, sayfa düzenini profesyonel bir biçimde sabırla hazırlayan Sayın G. Ellis (Roma) hak etmektedir.

6 iv DSİ/FAO/DVWK Balık geçitleri Tasarım, boyutlandırma ve izleme Ankara, DSİ p Özet Anahtar kelimeler: balık geçidi; balık yolu; balık merdiveni; teknik balık geçitleri; doğala benzer tipler; hidrolik hesaplama; memba göçü; serbest geçiş; nehir rehabilitasyonu; restorasyon; dikey bağlanabilirlik; izleme Birçok balık türü normal davranışı gereği, hayatlarının belirli dönemlerinde uzun ya da kısa mesafeli göç etmektedir. Bu türlerin en çok bilinenlerine örnek olarak denizden nehirlerdeki yumurtlama alanlarına dönerken binlerce kilometre yol kat eden somon (Salmo salar) ve mersin balığı (Acipenser sturio) verilebilir. Uzun mesafeli göç eden bu türlerin yanı sıra diğer balıklar ve omurgasızlar da, yaşam döngülerinin belirli aşamalarında nehrin bir bölümünden diğer bölümüne kısa süreli ya da küçük çaplı göçler yapmaktadır. Su canlılarının nehir kaynağına doğru yolculuğunda önüne çıkan engelleri aşmasını mümkün kılan tek yol balık geçitleri olduğundan, nehirlerdeki balık ve diğer sucul türlerin serbest geçişi için yapılan restorasyon çalışmalarında bu yapıların önemi gittikçe artmaktadır. Dolayısıyla balık geçitleri, akarsuların ekolojik yönden iyileştirilmesi için önemli araçlar hâline gelmiştir. Nehirlerdeki serbest geçişin yeniden temini için bunların etkin bir biçimde çalışması ön şarttır. Bununla birlikte, mevcut yapılarla ilgili çalışmalar bunların birçoğunun gerektiği gibi çalışmadığını göstermiştir. Bu yüzden, mühendis, biyolog ve idareci gibi çeşitli paydaşlar, mevcut en güncel bilgi ve tecrübeyi yansıtan kullanışlı tasarım kriterleri ve talimatlara çok ilgi göstermektedir. Bu kitapta, öncelikle temel alınan ekolojik bilgilere atıf yapılmakta, ardından meslekler arası karmaşık konuların hassas bir biçimde uygulanabilmesi için bilinmesi gereken genel kurallar verilmektedir. Bu genel değerlendirmeleri, balık geçitlerinin tasarımı ve değerlendirilmesine ilişkin teknik tavsiyeler ile hidrolik boyutların doğru seçilmesi ve işlerliğin denenmesine ilişkin öneriler izlemektedir. Balık yolları, teknik olarak kullanışlı bir biçimde veya doğayı taklit ederek inşa edilebilmektedir. Yan geçit kanalları ve balık rampaları doğal çözümler arasında yer alırken, teknik çözümler, klasik havuzlu tip geçit, yarıklı geçit, balık asansörü, hidrolik balık eklüzü ve yılan balığı merdivenlerini içermektedir. Bu tiplerin tamamına bu kitapta yer verilmiştir. Ayrıca ayrıntılı izleme faaliyetinin önemine özel bir yer ayrılmıştır. Bu kitabın Almanca ilk baskısının hazırlandığı 1996 yılında mansap göçünün iyileştirilmesine ilişkin bilgiler çok sınırlı olduğundan, bu baskıda sadece memba göçü ele alınmıştır. Mansap göçünün ne denli karmaşık bir konu olduğuna değinilmekle birlikte, ayrıntılı bilgi verilmemiştir.

7 v DSİ nin ön sözü Hızla artan dünya nüfusu, sanayileşme, şehirleşme ve küresel iklim değişikliği gibi güncel sorunlar su kaynakları üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. Bu nedenle su kaynaklarının etkin yönetimi hemen hemen her ülkenin öncelikli konuları arasında yer almaktadır. Ülkemiz su kaynakları açısından kendine yeten bir ülke olmasına rağmen kaynakların sınırlı olması, su kaynaklarının daha etkili ve sürdürülebilir bir temelde geliştirilmesi ve yönetilmesini gerekli kılmaktadır. Ülkemizde su ile ilgili en yetkin kuruluş olan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, 1954 yılından bu yana ağırlıklı olarak su kaynaklarının planlanması, yönetimi, geliştirilmesi ve işletilmesi konularında faaliyet göstermektedir. Su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesi maksadıyla inşa edilen baraj, gölet, regülatör, bent gibi su yapılarının akarsuların doğal akış düzeni ile sucul organizmaların beslenme ve üreme habitatlarını etkilemesi kaçınılmazdır. Kuruluşumuz bu etkiyi asgariye indirmek maksadıyla gerek tek başına gerekse ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde Su Kaynaklarının Sürdürülebilir Geliştirilmesi çalışmalarını yürütmektedir. Özellikle son yıllarda Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği ile özel sektöre açılan hidroelektrik enerji sektöründe önemli gelişmeler yaşanmış ve özel sektör tarafından adet proje için başvuru yapılmıştır. Bu projeler ülkemiz hidroelektrik enerji potansiyelinin değerlendirilmesi açısından büyük öneme sahip olmakla birlikte ağırlıklı olarak dereler üzerinde gerçekleştirilecek olmaları sebebiyle göçmen balık hareketlerinin kısıtlanmasına sebep olabilecektir. Ortaya çıkabilecek bu etkinin önüne geçebilmek ve su canlılarının neslinin sürdürülebilmesine katkıda bulunmak maksadıyla habitatlar arasındaki göçleri kolaylaştıracak balık geçidi gibi yapıların inşa edilmesi gerekmektedir. Balık geçitleri konusunda ülkemizde hâlihazırda yeterli sayıda yayın bulunmamaktadır. Bu bağlamda, FAO dan alınan izinle orijinali İngilizce olan bu kitabın dilimize tercümesi sağlanarak bu eksikliğin bir nebze giderilmesi hedeflenmiştir. Konu ile ilgili çalışmaların artan bir ivmeyle devam ettirilmesi gerekmektedir. Balık geçitleri alanında çalışan ilgililere faydalı olacağını ümit ettiğimiz ve önemli bir boşluğu dolduracağına inandığımız bu eserin hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür ederim. Haydar KOÇAKER Devlet Su İşleri Genel Müdürü

8

9 vii FAO nun ön sözü Dünyadaki pek çok ülkede iç su ürünleri istihsali, farklı yönleriyle gıda ve gelir temininin güvence altına alınmasında ve gıda veya rekreasyonel balıkçılık vasıtasıyla geçim sağlamada önemli bir rol oynamaktadır. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı (FAO) kaynak kullanımındaki sürdürülebilirlik kavramını yıllardır kararlı bir şekilde teşvik etmiş ve su ürünleri faaliyetlerinin tamamında sürdürülebilir gelişme, ulaşılması istenilen en yüksek hedef olmaya devam etmiştir. Ancak özellikle su ürünleri istihsalinde bu hedefe ulaşmak için sadece balıkçılık yönetiminin iyileştirilmesi yeterli olmamakta, ayrıca doğru bir ekosistem yönetimine de ihtiyaç duyulmaktadır. Tatlı su kaynakları gün geçtikçe çok kıymetli bir hâle dönüşmekle birlikte, tarım, balıkçılık, hidroelektrik enerji, taşımacılık gibi farklı sektörler arasında bu kaynağın kullanımına yönelik rekabet de artmaktadır. Genel olarak balıkçılık, bu sektörler arasında ekonomik bakımdan en az önemi haizdir. Sucul ekosistemin korunmasına ilişkin sorumluluk çoğunlukla balıkçılığın dışında yer almakta ve pek çok durumda balıkçılığın, dış sektörlerden kaynaklanan sınırlamalar çerçevesinde yönetilmesi gerekmektedir. İçme suyu temini ve hidroelektrik enerji için baraj inşası, taşımacılık ve taşkın kontrolü için kanal açma, toprak drenaj, tarımsal ve kentsel amaçlı sulak alan ıslahı gibi faaliyetlerin, sucul ekosistem ve dolayısıyla doğal balık populasyonları üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır. Baraj ve bentlerin en kötü etkilerinden biri, nehir dikey bağlanabilirliğinin kesilmesidir; bir başka deyişle balıkların artık serbestçe göç edemeyecek olmasıdır. Bu sorun sadece uzun mesafeli göç eden türlerle ilgili değildir; bütün balıkların yaşam döngülerinin belirli evrelerinde nehir boyunca dikey hareket etmesi gerekir. Balıkçılık Dairesi nin Çalışma Programı ve arazi çalışmaları, en iyi uygulamalara ilişkin yönetim tavsiyeleri sağlayacak ve Sorumlu Balıkçılık İlkeleri ve ilgili Teknik Kılavuzların uygulanmasına yardımcı olacak şekilde oluşturulmuştur. Bu Daire nin Ana Programı çerçevesinde İç Su Kaynakları ve Su Ürünleri Yetiştiriciliği Servisi (FIRI), diğer faaliyetlerin yanı sıra, habitat bozunmasının önlenmesi ve iç su balıkçılığı rehabilitasyonu ile ilgili faaliyetler de yürütmekte olup, balık göçü ve etki hafifletme tedbirleri de bu kapsamda ele alınmaktadır. Bu faaliyet başlığı altında FIRI, barajlar ve bentler ile bunların balık ve balıkçılıkla etkileşimi hakkında bilgiler toplar, bunları gözden geçirir, analiz eder ve ilgililerle paylaşır; ayrıca iç suların yönetimine ilişkin uygun bir araç olarak sucul çevrenin rehabilitasyonunu teşvik eder. Sucul kaynakların sürdürülülebilir kılınmasına yönelik çabalarla ilgili olarak FIRI, bütün dünyada önemi her geçen gün artan ilgi çekici konular olması sebebiyle, balık geçişinin iyileştirilmesi ve serbest dikey bağlanabilirliğin yeniden sağlanması hususlarına özel bir önem vermektedir. Orijinali Almanca olarak (Deutscher Verband für Wasserwirtschaft und Kulturbau e.v.), DVWK (Alman Su Kaynakları ve Arazi İyileştirmesi Kuruluşu) tarafından yayımlanan Balık geçitleri tasarım, boyutlandırma ve izleme adlı bu kitap, engellenen balık geçişinin yeniden sağlanmasına çok değerli katkı sağlayacaktır. Kitapta, öncelikle temel alınan ekolojik bilgilere atıf yapılmakta, ardından meslekler arası karmaşık konuların hassas bir biçimde uygulanabilmesi için bilinmesi gereken genel kurallar ele alınmakta, balık geçitlerinin tasarımı ve değerlendirilmesine ilişkin teknik tavsiyeler ile hidrolik boyutların doğru seçilmesi ve elverişliliğin değerlendirmesi konularına yer verilmektedir. Temel olarak Avrupa ve Kuzey Amerika daki bilgi ve tecrübeden yararlanılarak hazırlanan bu eserde, doğala benzer çözümlere özel bir yer verilerek çeşitli balık geçidi tipleri anlatılmaktadır. İzleme konusu başarının en önemli unsuru olarak ele alınmıştır. FAO Balıkçılık Dairesi, bu teknik dokümanda yer alan kıymetli bilgilerin herkes tarafından kullanılabilmesi için İngilizce baskının ortaklaşa yayımlanmasına karar vermiştir. İngilizce kaynaklarda, özellikle doğala benzer balık geçitleri bakımından şu ana kadar kapsamlı başka bir kitap bulunmadığından bu eserin önemi daha da artmaktadır. Bu kılavuzun, engelsiz balık geçişine olan ihtiyacın herkesçe anlaşılmasına ve yerküremizde yitirilen göç yollarının yeniden sağlanmasına yönelik iyi tasarımlanmış balık geçitleri sayısının gün geçtikçe artmasına katkı sağlaması ümidiyle Jiansan JIA Şef, İç Su Kaynakları ve Su Ürünleri Yetiştiriciliği Servisi (FIRI) Balıkçılık Kaynakları Şubesi Balıkçılık Dairesi, FAO

10 vi

11 ix DVWK nin İngilizce baskı için ön sözü Son yıllarda Almanya daki yüzey sularının kalitesinin kabul edilebilir bir seviye olan ve Alman biyolojik su kalitesi sınıflandırmasına göre hafiften orta düzeye kadar yüklenmiş olarak belirtilen duruma getirmek için büyük çabalar gösterilmiştir. İyileşme, büyük ölçüde kentsel ve endüstriyel atık suların arıtılması için arıtım tesislerinin inşası ile elde edilmiştir. Günümüzde suların korunmasına ilişkin çalışmalar, nehir yatağı, şevler ve eski taşkın yatağına ait doğal ekosistem işlevlerinin yeniden sağlanmasına doğru yönelmektedir. Bu sebeple, yatak morfolojisindeki değişiklikler mümkün olduğunca eski şekline dönüştürülmeli ve göçmen balıkların aşamadığı engeller ortadan kaldırılmalıdır. Avrupa nın üçüncü büyük nehri olan Ren Nehrine kıyısı olan ülkelerin sorumlu bakanları ile Avrupa Komisyonu nun ilgili Müdürlüğü, 1986 yılında bu akarsuyun restorasyonu için siyasi gündem oluşturmuş, somon ve diğer göçmen balıkların Ren Nehrine ve kollarına yeniden dönüşünü sağlamak amacıyla 2000 yılına kadar gerçekleştirilecek faaliyetler konusunda mutabık kalmıştır. Bu hedefe ulaşmak amacıyla birçok yerde çok sayıda balık geçidi inşasına gerek duyulmuştur; bu ihtiyaç hâlen devam etmektedir. Bununla birlikte, tam işlevsel balık yollarının inşası ve özellikle doğala benzeyen ve doğaya görsel uyum sağlayan çözümler için geçerli tasarım kriterleri mevcut değildi. Bu talebi karşılamak üzere, su ve peyzaj yönetiminde çalışan Alman uzmanların oluşturduğu, kâr amacı gütmeyen profesyonel bir sivil toplum teşkilatı olan Alman Su Kaynakları ve Arazi İyileştirmesi Kuruluşu, DVWK (Deutscher Verband für Wasserwirtschaft und Kulturbau e.v.) 1996 yılında bu Kılavuz u hazırlamış ve yayımlamıştır. Bu arada, Ren Nehrinde ve bazı kollarında somonlar yeniden görünmeye başlamıştır. İşte arzu edilen gelişme! Biyologlar ve mühendislerden oluşan meslekler arası çalışma grubu, Almanya da ve diğer ülkelerde bu alanda kullanılan en son teknolojiyi yansıtan araştırma sonuçlarını ve tecrübeleri derlemiştir. Bu Kılavuz un İngilizce yayımlanması ile DVWK, yüzey akarsuların dikey bağlanabilirliğinin yeniden tesisine ilişkin edinilen tecrübe ve kılavuz bilgileri diğer ülkelerdeki su mühendisleri ve balıkçılık uzmanlarıyla paylaşmayı hedeflemektedir. Bu kitabın, bilginin ulusal sınırları aşarak bütün dünyaya yayılımına katkı sağlamasını umuyor, Avrupa ve dünyanın diğer bölgelerinde suların ileri görüşlü yönetimi için faydalı tavsiyeler sağlamasını diliyoruz. Bonn, Ekim 2002 Dr. Eiko Lübbe, DVWK Uluslararası İşbirliği Daimi Komitesi Başkanı

12 viii

13 xi Ön söz 1 Nehirlerdeki balık ve diğer sucul türlerin serbest geçişinin yeniden tesisi için balık geçitlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Bu tür yapılar, çoğunlukla su canlılarının nehir kaynağına doğru yolculuğunda önüne çıkan engelleri aşmasını mümkün kılan tek yoldur. Bu sebeple balık geçitleri, akarsuların ekolojik yönden iyileştirilmesi için önem kazanmaktadır. Nehirlerdeki serbest geçişin yeniden tesisi için balık geçitlerinin etkin bir biçimde çalışması ön şarttır. Mevcut yapılarla ilgili çalışmalar bunların birçoğunun gerektiği gibi çalışmadığını göstermiştir. Bu sebeple birçok uzman, mevcut en güncel bilgi ve tecrübeyi yansıtan genel olarak geçerli tasarım kriterleri ve talimatlara çok ilgi göstermektedir. Alman Su Kaynakları ve Arazi İyileştirmesi Kuruluşu tarafından oluşturulan özel Teknik Komite, biyologlar ve mühendisler arasındaki meslekî işbirliğiyle balık geçitlerinin inşası ve işletmesine ilişkin en yeni teknolojiyi belirlemiştir. Bu çalışmada diğer ülkelerin araştırma sonuçları ve raporları da dikkate alınmıştır. Bu kitapta, öncelikle temel alınan ekolojik bilgilere atıf yapılmakta, ardından meslekler arası karmaşık konuların hassas bir biçimde uygulanabilmesi için bilinmesi gereken genel kurallar verilmektedir. Bu genel değerlendirmeleri, balık geçitlerinin tasarımı ve değerlendirilmesine ilişkin teknik tavsiyeler ile hidrolik boyutların doğru seçilmesi ve işlerliğin denenmesine ilişkin öneriler izlemektedir. Bu Kılavuz hazırlanırken, özellikle hidroelektrik enerji üretimi amaçlı barajlardaki balık geçitlerinin tasarımı ve tesise dâhil edilmesiyle ilgili bazı sorulara tatmin edici cevaplar bulunamamıştır. Bunun birinci sebebi, balık yollarının işlevselliğine ilişkin güvenilir verilerin az sayıda olması ve geçidin hemen çevresinde balık davranışı ile ilgili ayrıntılı çalışmalara olan ihtiyaçtır. İkincisi ise, mevcut hidrolik hesaplama modelleri uygulanarak doğala benzer yapıların boyutlarının sadece genel olarak belirlenebilmesidir. Bu yüzden, mevcut bilgi açığının giderilmesi için önemli ölçüde araştırma yapılması gerekmektedir. Aynı sebeple, konuyla ilgili pek çok uzmanın da ifade ettiği üzere, balık yönlendirme düzenekleri ve mansap göçü yapılarına ilişkin standartların önerilmesi talebine, ne yazık ki hemen cevap verilememektedir. Teknik Komite, müşavirlik firmaları, mühendislik büroları, enerji üretim şirketleri, üniversiteler ve özel idarelerin aşağıdaki temsilcilerinden oluşmaktadır: ADAM, Beate BOSSE, Rainer DUMONT, Ulrich GEBLER, Rolf-Jürgen GEITNER, Verena HASS, Harro KRÜGER, Frank Dr., Dipl.-Biol., Institut für angewandte Ökologie (Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü), Kirtorf- Wahlen Dipl.-Ing., RWE Energie AG, Bereich Regenerative Stromerzeugung (KR) [Ren-Vestfalya Elektrik Kurulu, Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Başkanlığı (KR)], Essen Dipl.-Ing., Ingenieurbüro Floecksmühle (Floecksmühle Mühendislik Bürosu), Aachen Dr.-Ing., Ingenieurbüro Wasserbau und Umwelt (Su Mühendisliği ve Çevre Mühendisliği Bürosu), Walzbachtal Dipl.-Ing., Ingenieurbüro Prein-Geitner (Prein-Geitner Mühendislik Bürosu), Hildesheim Dipl.-Biol., Fischereidirektor, Niedersächsisches Landesamt für Ökologie, Dezernat Binnenfischerei (Aşağı Saksonya Ekoloji Bölge Müdürlüğü, Tatlısu Balıkçılığı Başkanlığı), Hildesheim Dr.-Ing., Landesumweltamt Brandenburg, Referat Gewässergestaltung, Wasserbau und Hochwasserschutz (Brandenburg Bölgesel Çevre Müdürlüğü, Nehir Tasarım, Su Mühendisliği ve Taşkın Koruma Başkanlığı), Frankfurt/Oder RAPP, Robert Dr.-Ing., Abteilungsdirektor, Bayerische Wasserkraftwerke AG BAWAG (Bavyera Hidroelektrik Şirketi BAWAG), Münih 1 Orijinal Almanca baskının ön sözü

14 xii SANZIN, Wolf-Dieter SCHAA, Werner SCHWEVERS, Ulrich Dr., Dipl.-Biol., Regierungsdirektor, Bayerisches Landesamt für Wasserwirtschaft (Bavyera Su Yönetimi Bölge Müdürlüğü), Münih Dipl.-Ing., Regierungsbaudirektor, Staatliches Umweltamt Köln, Außenstelle Bonn (Su ve Atık Yönetimi Kurumu Köln Bölgesi, Bonn Şubesi), Bonn, (bu Teknik Komite nin Başkanı) Dr., Dipl.-Biol., Institut für angewandte Ökologie (Uygulamalı Ekoloji Enstitüsü),Kirtorf- Wahlen STEINBERG, Ludwig Dipl.-Biol., Oberregierungsrat, Landesanstalt für Ökologie, Bodenordnung und Forsten/Landesamt für Agrarordnung Nordrhein-Westfalen, Dezernat für Fischerei [Kuzey Ren-Vestfalya Ekoloji, Toprak ve Orman Ajansı/Recklinghausen daki Kuzey Ren-Vestfalya Tarımsal Kalkınma Bürosu (LÖBF), Fisheries at Kirchhundem-Albaum daki Balıkçılık Dairesi), Kirchhundem-Albaum (bu Teknik Komite nin Başkan Yardımcısı). Teknik Komite üyeleri olarak, Komite çalışmalarına özel katkı ve görüşle destek olan balıkçılık dernekleri, olta avcılığı klüpleri, Alman Balıkçılık İdarecileri ve Balıkçılık Uzmanları Derneği, baraj işleten şirketlerin temsilcilerine, kamu kurum ve kuruluşlarından katılan uzmanlara teşekkürü bir borç bilir, mütalaa aşamasında yapıcı görüşlerini gönderen kişilere de teşekkür ederiz. Bonn, Kasım 1995 Werner Schaa

15 xiii İçindekiler sayfa 1 Giriş Ekolojik prensipler Akarsu ekosistemleri Jeoloji ve iklim Su hızı Kesme gerilmesi ve substrat dağılımı Sıcaklık Oksijen Nehir sürekliliği Akarsuların biyolojik kuşaklara ayrılması Potansiyel doğal tür bileşimi Su canlılarının göç davranışı Baraj ve bentlerin sucul faunaya zararları Balık geçitleri ile ilgili genel kurallar En uygun balık geçidi konumu Balık geçidi girişi ve çağırma suyu Balık geçidi çıkışı ve çıkış şartları Balık geçidindeki su debisi ve akıntı şartları Uzunluk, eğim, dinlenme havuzları Taban tasarımı Çalıştırma zamanları Bakım Balıkları rahatsız etmemek ve balık geçidini korumakla ilgili tedbirler Doğaya görsel uyum sağlama Doğala benzer balık geçidi tipleri Taban rampaları ve meyilli tabanlar Prensip Tasarım ve boyutlar Yapım şekli Üstten görünüş Boy kesit Su düşülerinin yeniden modellenmesi Regüle edilebilen bentlerin dağınık veya basamaklı rampalara dönüştürülmesi Genel değerlendirme Örnekler Yan geçit kanalları Prensip Tasarım ve boyutlar Üstten görünüş Boy kesit Kanal en kesiti Büyük kayalar ve kayalık eşikler Yan geçit kanalında su giriş ve çıkış yerlerinin tasarımı Geçiş yerleri Genel değerlendirme Örnekler Balık rampaları Prensip Tasarım ve boyutlar Üstten görünüş... 50

16 xiv Boy kesit Rampa gövdesi Büyük kayalar ve kayalık eşikler Kıyı koruması Balık rampasının mansabındaki sağlamlaştırılmış bölge Özel durumlar Pürüzlü kanal tipinde havuzlu geçit Kazıklı geçit Genel değerlendirme Örnekler Hidrolik tasarım Akış eşitlikleri Enerji kırıcı kayaların akış direnci Kayalık eşiklerle ilgili hesaplama Taban rampaları ve meyilli tabanlar üzerindeki kritik debi Deneme çalıştırmaları Teknik balık geçitleri Havuzlu geçitler Prensip Tasarım ve boyutlar Üstten görünüş Boy kesit Havuz boyutları Perde duvar yapıları Klasik havuzlu geçit Paralelkenarlı geçit Hörgüçlü geçit Hidrolik tasarım Genel değerlendirme Örnekler Yarıklı geçitler Prensip Tasarım ve boyutlar Üstten görünüş Boy kesit Havuz boyutları Yapısal karakteristikler Taban substratı Hidrolik hesaplama Genel değerlendirme Örnek Denil geçidi Prensip Tasarım ve boyutlar Üstten görünüş Boy kesit Kanal Kanal en kesitindeki yapılar Geçitteki su giriş ve çıkış yapısı Hidrolik hesaplamalar Genel değerlendirme Örnek Yılan balığı merdivenleri Yılan balığı göçünün özellikleri... 95

17 xv Tasarım Genel değerlendirme Balık eklüzü Prensip Tasarım Genel değerlendirme Örnek Balık asansörü Prensip Yapı Genel değerlendirme Örnek Balık geçitlerinin izlenmesi İzleme amacı Yöntemler Balık tuzakları Kapatma yöntemi Markalama Elektrikle balık avcılığı Otomatik sayma donanımı Sonuçların değerlendirilmesi Yasal mevzuat Yeni tesisler Mevcut tesisler Kaynaklar Kitapta kullanılan semboller ve işaretler çizelgesi Terimler ve tarifleri Fotoğraflar

18 xvi

19 xvii Şekil ve Çizelge Listesi sayfa Şekil 2.1: Balıkların vücut biçimlerinin farklı su hızlarına uyumu... 3 Şekil 2.2: Mayıs sineği larvasının su içerisindeki duruşu... 4 Şekil 2.3: Bir nehirdeki akış karakteristiklerinin farklı debi koşullarında değişimi... 5 Şekil 2.4: Akış hızına göre substrat malzeme dağılımı... 5 Şekil 2.5: Nehir Sürekliliği Kavramı... 8 Şekil 2.6: Felda Nehrindeki (Hesse) alabalık kuşağı Şekil 2.7: Ilz Nehrindeki (Bavyera) gölge balığı kuşağı Şekil 2.8: Lahn Nehrindeki (Hesse) bıyıklı balık kuşağı Şekil 2.9: Oder Nehrindeki (Brandenburg) çapak balığı kuşağı Şekil 2.10: Belirteç balık kuşaklarının belirlenmesi Şekil 2.11: Şayak sineği (Anabolia nervosa) larvaları Şekil 2.12: Dere iskorpiti (Cottus gobio) Şekil 2.13: Kababurun (Chondrostoma nasus) Şekil 2.14: Somon (Salmo salar) Şekil 2.15: Huchen (Hucho hucho) Şekil 2.16: Katadrom göçmen balıkların yaşam döngüsü Şekil 2.17: Anadrom göçmen balıkların yaşam döngüsü Şekil 3.1: Aşılamaz dik düşü Şekil 3.2: Yol altındaki menfez Şekil 3.3: Moselle Nehrindeki Neef barajının havadan görünüşü Şekil 3.4: Bir nehirdeki akış deseni Şekil 3.5: Yan geçit kanalı ve teknik balık geçidi için en uygun yer Şekil 3.6: Dar açılı engellerde balık geçidi inşa yeri Şekil 3.7: Yan geçit tipi hidroelektrik santrallerde balık geçidi yeri Şekil 3.8: Ön odalı balık geçidi Şekil 3.9: Balık geçidi girişi Şekil 3.10: Toplama galerisi olan hidroelektrik santrali Şekil 3.11: Toplama galerisinin en kesiti Şekil 3.12: Değişken memba kotları için farklı su girişleri (balık çıkışları) Şekil 3.13: Dinlenme havuzları olan teknik balık geçidi Şekil 3.14: Kaba malzemeli taban substratı Şekil 4.1: Doğal görünümlü balık geçidi tipleri Şekil 4.2: Doğal görünümlü taban eşiklerinin tasarımı için model alınacak doğala benzer özellikleri olan nehir kesimi Şekil 4.3: Taban rampaları ve meyilli tabanların yapılış tipleri Şekil 4.4 Kaya dolgu yapılışlı meyilli taban Şekil 4.5: Kaya dizisi şeklindeki taban basamağı Şekil 4.6: Kavisli taban rampasının üstten görünüşü Şekil 4.7: Yapay düşünün pürüzlü meyilli tabana dönüştürülmesi Şekil 4.8: Regüle edilebilen bir bendin koruma eşiği hâline dönüştürülmesi Şekil 4.9: Grossweil/Loisach taban rampası Şekil 4.10: İyileştirme öncesi Bischofswerder ahşap bendi Şekil 4.11: İyileştirme sonrası Bischofswerder koruma eşiği Şekil 4.12: Mangfall Nehrindeki basamaklı tabanın boy kesiti Şekil 4.13: Mangfall Nehrindeki basamaklı taban Şekil 4.14: Mühlenhagen/Goldbach taban rampası yerleşiminin üstten görünüşü Şekil 4.15: Mühlenhagen/Goldbach taban rampası Şekil 4.16: Yan geçit kanalı Şekil 4.17: Lapnow Değirmenindeki yan geçit kanalı Şekil 4.18: Yan geçit kanallarının tabanının ve kıyılarının sağlamlaştırılmasına örnekler... 43

20 xviii Şekil 4.19: İçerisine enerji kırıcı kayaların yerleştirildiği yan geçit kanalı Şekil 4.20: Bir yan geçit kanalında eğimi parçalara ayırmak için kayalık eşiklerin kullanılması Şekil 4.21: Kinsau daki Lech barajındaki yan geçit kanalının su giriş yapısındaki kontrol düzeneği Şekil 4.22: Varrel Estate yakınındaki Varrel Bäke deresinde bulunan yan geçit kanalı Şekil 4.23: Seiferts Değirmenine ait bendin konumunu gösteren şema Şekil 4.24: Seifert Değirmenindeki yan geçit kanalı Şekil 4.25: Kinsau yan geçit kanalının vaziyet planı Şekil 4.26: Kinsau yan geçit kanalı Şekil 4.27: Bentlerdeki balık rampalarının konumu Şekil 4.28: Krewelin bendindeki balık rampası Şekil 4.29: Eitorf bendindeki balık rampası Şekil 4.30: Pürüzlü kanal tipinde havuzlu geçit Şekil 4.31: Pürüzlü kanal tipinde havuzlu geçit Şekil 4.32: Kazıklı geçit Şekil 4.33: Eselsbrücke balık rampası Şekil 4.34: Dattenfeld balık rampası Şekil 4.35: Dattenfeld balık rampası Şekil 4.36: Delmenhorst balık rampası Şekil 4.37: Pürüzlü kanallı Uhingen havuzlu geçidi Şekil 4.38: Spillenburg bendindeki balık rampası Şekil 4.39: Spillenburg bendindeki balık rampası Şekil 4.40: Spillenburg bendindeki balık rampası Şekil 4.41: Spillenburg bendindeki balık rampası Şekil 4.42: Yan geçit kanalı Şekil 4.43: Hesaplama örneğini gösteren çizim Şekil 4.44: Taban eşikler için hidrolik hesaplama Şekil 4.45: Kinsau daki Lech barajındaki balık geçidi Şekil 4.46: Batık akışta azalma faktörü σ Şekil 4.47: Kayalık eşikteki akış Şekil 4.48: Hesaplama örneğine ilişkin çizim Şekil 4.49: Eitorf-Unkelmühle balık rampasındaki deneme çalıştırması Şekil 5.1: Klasik havuzlu geçit Şekil 5.2: Havuzlu geçitler Şekil 5.3: Havuzlu geçit Şekil 5.4: Havuzlu geçit Şekil 5.5: Havuzlu geçitlerde kullanılan terimler Şekil 5.6: Paralelkenarlı geçidin perde duvar tasarımı Şekil 5.7: Lehmen de Moselle bendindeki paralelkenarlı geçit Şekil 5.8: Elbe Nehri üzerindeki Geesthacht bendine inşa edilen hörgüçlü balık geçidi Şekil 5.9: Havuzların en kesiti Şekil 5.10: Havuzlu geçidin boy kesiti Şekil 5.11: Koblenz/Moselle balık geçidi Şekil 5.12: Dahl havuzlu geçidi Şekil 5.13: Dahl havuzlu geçidi Şekil 5.14: Çift yarıklı balık geçidi Şekil 5.15: Bergerac bendindeki yarıklı geçit Şekil 5.16: Yarıklı geçitlere ilişkin boyutlar ve terimler Şekil 5.17: Yarıktaki akış hızı dağılımı Şekil 5.18: Yarıklı geçidin boy kesiti Şekil 5.19: Yarıklı geçidin ayrıntısı Şekil 5.20: Yarıktan geçen su akıntısı Şekil 5.21: Yarıklı geçitteki su debisi Şekil 5.22: Keskin kenarlı yarıklar için debi katsayısı Şekil 5.23: Hesaplanan örnek değerlerle birlikte şematik gösterim... 83

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü BALIK GEÇİTLERİ VE TÜRKİYE'DE MEVCUT DURUMU RAMAZAN ÇELEBİ

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü BALIK GEÇİTLERİ VE TÜRKİYE'DE MEVCUT DURUMU RAMAZAN ÇELEBİ T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü BALIK GEÇİTLERİ VE TÜRKİYE'DE MEVCUT DURUMU RAMAZAN ÇELEBİ Milyar kwh Enerji Üretiminin Kaynaklarına Göre Dağılımı 120

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Beykent Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 2013-2014 Güz Yarıyılı Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Y.Doç.Dr. V.Ş. Özgür Kırca kircave@itu.edu.tr 1 Genel Tanımlar Kabartma yapıları -->

Detaylı

İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Yönetmeliğin Yayınlandığı Resmi Gazete nin Tarihi Sayısı 29/06/2012 28338 İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

HİDROELTRİK SANTARALLERİ

HİDROELTRİK SANTARALLERİ HİDROELTRİK SANTARALLERİ Bir miktar yükseklik kazandırılmış akışkanın(suyun) potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, ordanda elektrik enerjisine

Detaylı

AKARSU KÖPRÜLERİNDE EKOLOJİK TASARIM VE DOĞA ONARIMI

AKARSU KÖPRÜLERİNDE EKOLOJİK TASARIM VE DOĞA ONARIMI 3. KÖPRÜLER VİYADÜKLER SEMPOZYUMU TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI BURSA ŞUBESİ 08-09-10 MAYIS 2015 AKARSU KÖPRÜLERİNDE EKOLOJİK TASARIM VE DOĞA ONARIMI H. Ülgen Yenil, Osman Uzun ve Şükran Şahin Sav Doğaya

Detaylı

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNİN SUCUL EKOSİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNİN SUCUL EKOSİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ MAKALE NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNİN SUCUL EKOSİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ Dr. Orhan AK, SUMAE Giriş Hidroelektrik enerji kaynakları temiz ve yenilenebilir olmaları, yerli doğal kaynak kullanılması,

Detaylı

1. Grup Çalıştay Sonuç Raporu Çalışma grubu ana başlığı: Akarsu hidrolojisi Çalışma konuları:

1. Grup Çalıştay Sonuç Raporu Çalışma grubu ana başlığı: Akarsu hidrolojisi Çalışma konuları: HES ler ve Balık Geçitleri Çalıştayı Sonuçları 1. Grup Çalıştay Sonuç Raporu Çalışma grubu ana başlığı: Akarsu hidrolojisi Akarsularda debi ve değişimleri Akarsu yatakları Taşkınlar ve Erozyon Can suyu

Detaylı

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi Not: Aralık 2006 tarihli bu kısım Ağustos 2006 da yayımlanmış olan Kısım VI.2.6.1 in yerine geçmiştir. Bu bağlamda, Aralık 2006 da Ek P eklenmiştir. VI.2.6.1. İnşaat ve Su Tutulması Aşamasında Aşağı Akış

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 29361

Resmî Gazete Sayı : 29361 20 Mayıs 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29361 TEBLİĞ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: HAVZA YÖNETİM HEYETLERİNİN TEŞEKKÜLÜ, GÖREVLERİ, ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ Sunan Dr. Burak Turan NFB Mühendislik ve Müşavirlik Dr. Burak TURAN 1, Fayik TURAN 2, M. Denizhan BÜTÜN 3

Detaylı

Dersin Kodu 1200.9133

Dersin Kodu 1200.9133 Çevre Bilimi Dersin Adı Çevre Bilimi Dersin Kodu 1200.9133 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 3,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati

Detaylı

BALIK GEÇİTLERİ DİZAYNINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Doç. Dr. Özgür Emiroğlu Eskişehir Osmangazi Üniversitesi hidrobiyolog75@gmail.

BALIK GEÇİTLERİ DİZAYNINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Doç. Dr. Özgür Emiroğlu Eskişehir Osmangazi Üniversitesi hidrobiyolog75@gmail. BALIK GEÇİTLERİ DİZAYNINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Doç. Dr. Özgür Emiroğlu Eskişehir Osmangazi Üniversitesi hidrobiyolog75@gmail.com 0 506 763 50 61 Maksimum Kamu Yararı Minimum Çevre Zararı HES

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru

Detaylı

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ Muharrem AKSUNGUR SÜMAE, Mühendis Bu proje çalışması; Karadeniz alabalığı (Salmo trutta labrax PALLAS, 1811) nın biyoekolojik

Detaylı

ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI

ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI ÇölleĢme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Yönlendirme Komitesi Toplantısı Ankara, 5 Ekim 2011 TOPLANTI GÜNDEMĠ UHYS sürecinin amacı ve

Detaylı

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SULAMA YAPILARI Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü 1 Bir su kaynağından yararlanma talebinin karşılanması için dört ana unsurun saptanması gerekir: Miktar: talep edilen su miktarı

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI I. Kısım Su teminine giriş 1 Su sektörü 3 1.1 Giriş 3 1.2 Su tüketimi 3 1.3 Kabul edilebilir su kalitesi 7 1.4 Su sektörü hizmetleri 10 1.5 Su koruma

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI Tuğçehan Fikret GİRAYHAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 17.11.2015- ANTALYA İÇERİK Taşkın Kavramı ve Türkiye

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

Akenerji olarak hidroelektrik santrallerimizin çalışması sırasında bend, regülatör veya baraj yapılarıyla su tutuyoruz. Hidroelektrik santraller

Akenerji olarak hidroelektrik santrallerimizin çalışması sırasında bend, regülatör veya baraj yapılarıyla su tutuyoruz. Hidroelektrik santraller Akenerji olarak hidroelektrik santrallerimizin çalışması sırasında bend, regülatör veya baraj yapılarıyla su tutuyoruz. Hidroelektrik santraller bend, regülatör veya baraj binalarıyla, üzerine kurulu oldukları

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

YÜZEYSEL SU KALİTESİ YÖNETİMİ, SINIFLANDIRMA VE İZLEME YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM: Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

YÜZEYSEL SU KALİTESİ YÖNETİMİ, SINIFLANDIRMA VE İZLEME YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM: Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar YÜZEYSEL SU KALİTESİ YÖNETİMİ, SINIFLANDIRMA VE İZLEME YÖNETMELİĞİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Resmi Gazete Tarihi:.. Resmi Gazete Sayısı:.. BİRİNCİ BÖLÜM: Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa Ülkemizde sulakalanların tarihi, bataklıkların kurutulmasının ve tarım alanı olarak düzenlenmesinin tarihiyle birlikte

Detaylı

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK KONU: SUNUM YAPAN: DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK Sunum İçeriği o Derivasyon Tipleri ve Kullanıldıkları durumlar Açık kanallı derivasyon Kondüvi (Aç-kapa Tünel) Tünel o Alpaslan

Detaylı

YÜZEYSULARI ÇALIŞMA GRUBU

YÜZEYSULARI ÇALIŞMA GRUBU 1/23 HEDEFLER Mühendislerimiz ve akademisyenlerimiz ile birlikte gelişmiş yöntem ve teknikleri kullanarak; su kaynaklarımızın planlama, inşaat ve işletme aşamalarındaki problemlere çözüm bulmak ve bu alanda

Detaylı

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce İÇERİK Enerji Kaynakları HES Faaliyetlerinin Aşamaları Düzce İlindeki HES Faaliyetleri Karşılaşılan Çevresel Sorunlar Çözüm

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

TKDK DESTEKLERİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ

TKDK DESTEKLERİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ ARALIK 2014 101-1 Süt Üreten Tarımsal İşletmelere Yönelik Destekler Tarımsal işletmelerin sürdürülebilirliklerini ve birincil ürünlerin üretiminde genel performanslarını geliştirmek,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ayla EFEOGLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü AB İle İlişkiler Şube Müdürü İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi hakkında genel

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul Taşkınların Sebepleri, Ülkemizde Yaşanmış Taşkınlar ve Zararları, CBS Tabanlı Çalışmalar Taşkın Tehlike Haritaları Çalışmaları Sel ve Taşkın Strateji

Detaylı

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Sanayi tesislerinin alıcı ortama olan etkilerinin ve kirlilik yükünün azaltılması, yeni tesislerin kurulmasına karar verilmesi aşamasında alıcı ortam kapasitesinin dikkate alınarak

Detaylı

Sizin için yapabileceklerimiz

Sizin için yapabileceklerimiz Türkiye de henüz gelişme aşamasında olan Biyolojik gölet/havuz sistemlerinin en yetkin ve deneyimli uzmanları tarafından kurulan Bioart, kısa sürede hayata geçirdiği dev projelerle sektörünün öncü kuruluşu

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın ve Kuraklık Yönetim Planlaması Dairesi Başkanlığı Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

Çevre koruma için kazanımdır. Sürdürülebilir Bir Denge Kurun

Çevre koruma için kazanımdır. Sürdürülebilir Bir Denge Kurun Çevre koruma için kazanımdır Sürdürülebilir Bir Denge Kurun Sediment Sorunlarınızı Akar Suda Yıkayın Gitsin Sürdürülebilir Çözüm Er ya da geç, her hidroelektrik tesisi sediment (çökelti) sorunları ile

Detaylı

Eğitim / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı

Eğitim / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı / Danışmanlık Hizmetinin Tanımı 1. Proje Kapsamında Talep Edilmiş ise, in İçeriği Hakkında bilgi veriniz. Sportif Olta Balıkçılığının Yaygınlaştırılması ve Doğal Hayatı Koruma Uygulamaları Projesi, her

Detaylı

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Oğuz Gündoğdu ACİL DURUMLAR PANELİ KalDer Bursa Şubesi Çevre ve İş Güvenliği Kalite Uzmanlık Grubu 27 Mayıs 2015 Ülkemizde çağdaş anlamda Afet Yönetimi

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU İL HEYELAN AKTİVİTE DURUMU Olmuş Muhtemel Her ikisi FORMU DÜZENLEYENİN İLÇE AFETİN TARİHİ ADI SOYADI BELDE ETÜT TARİHİ TARİH KÖY GENEL HANE/NÜFUS İMZA MAH./MEZRA/MEVKİİ

Detaylı

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ 1.1 GİRİŞ Hidrolojinin kelime anlamı su bilimi olup böyle bir bilime ihtiyaç duyulması suyun doğadaki bütün canlıların yaşamını devam ettirebilmesi için gereken çok

Detaylı

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Hayreddin BACANLI Araştırma Dairesi Başkanı 1/44 İçindekiler Karadeniz ve Ortadoğu Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi. Gayesi. Model Genel Yapısı.

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ

KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ Kaptajlar bilindiği üzere bir su kaynağının isale hattına verilebilmesini, (boruya alınabilmesini) sağlamak amacıyla yapılan su toplama odalarıdır. Kaptajlar

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

KENTSEL SU YÖNETĠMĠNDE ÇAĞDAġ GÖRÜġLER VE YAKLAġIMLAR

KENTSEL SU YÖNETĠMĠNDE ÇAĞDAġ GÖRÜġLER VE YAKLAġIMLAR KENTSEL SU YÖNETĠMĠNDE ÇAĞDAġ GÖRÜġLER VE YAKLAġIMLAR Dr. Canan KARAKAġ ULUSOY Jeoloji Yüksek Mühendisi 26-30 Ekim 2015 12.11.2015 Antalya Kentsel Su Yönetiminin Evreleri Kentsel Su Temini ve Güvenliği

Detaylı

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Kuruluş Tunceli Üniversitesi Su Ürünleri Uygulama ve Araştırma Merkezi 03 Aralık 2009 tarih ve 27421 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe

Detaylı

Doğal Afetler ve Kent Planlama

Doğal Afetler ve Kent Planlama Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike

Detaylı

İçmesuyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmelik (79/869/AB ile değişik 75/440/AB)

İçmesuyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmelik (79/869/AB ile değişik 75/440/AB) İçmesuyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmelik (79/869/AB ile değişik 75/440/AB) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI *Mehmet YÜCEER, **Erdal KARADURMUŞ, *Rıdvan BERBER *Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan - 06100

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar SU YAPILARI 2.Hafta Genel Tanımlar Havzalar-Genel özellikleri Akım nedir? ve Akım ölçümü Akım verilerinin değerlendirilmesi Akarsularda katı madde hareketi Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr

Detaylı

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir.

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir. SU YAPILARI 3.Hafta Bağlama Yapıları Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Derivasyon Derivasyon;

Detaylı

Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi

Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi Huri EYÜBOĞLU Şub. Müd. huri.eyuboglu@csb.gov.tr İSTANBUL SUNUM İÇERİĞİ SINHA PROJESİ Türkiye Kıyılarında Kentsel Atıksu Yönetimi: Sıcak Nokta ve Hassas Alanların

Detaylı

T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU

T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU ÇALIġTAYLARIN AMACI VE KAPSAMI Özellikle kamu kullanımına

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

Akarsu Ekosistemlerinde Ekolojik Etki Analizi (Hidroelektrik Santral Uygulamaları)

Akarsu Ekosistemlerinde Ekolojik Etki Analizi (Hidroelektrik Santral Uygulamaları) T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Hassas Alanlar Dairesi Başkanlığı Akarsu Ekosistemlerinde Ekolojik Etki Analizi (Hidroelektrik Santral Uygulamaları) Ramazan

Detaylı

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ İhsan Kaş 1, Korhan Altındal 2 Özet Nehir Tipi Hidroelektrik Santraller bulunduğu bölgeye, büyüklüğüne, tipine göre farklılıklar gösterir. Bu farklılıklarda

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

TÜBİTAK MAM ÇEVRE ENSTİTÜSÜ ÖZEL HÜKÜM PROJELERİ

TÜBİTAK MAM ÇEVRE ENSTİTÜSÜ ÖZEL HÜKÜM PROJELERİ TÜBİTAK MAM ÇEVRE ENSTİTÜSÜ ÖZEL HÜKÜM PROJELERİ Eğirdir Beyşehir Karacaören Alt Havzaları ÖH Alanları Atatürk Baraj Gölü ÖH Alanı Doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi için; İçme suyu kaynaklarının

Detaylı

Ekolojik Mesleki Yetkinlik Transfer Sistemi

Ekolojik Mesleki Yetkinlik Transfer Sistemi Leonardo da Vinci Transfer of Innovation Project Sonuç 4: Modelinin Denenmesi, Kontrolü ve Sertifikaları Final Rapor Özeti Ekim 2013 projesinin açıklamasına göre, dört nolu iş paketinin amacı Eco-Matrix

Detaylı

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan...

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan... YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM EDİTÖR Turgut MEŞE Bütün hakları Editör Yayınevine aittir. Yayıncının izni olmaksızın kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekanik ya da fotokopi yoluyla basımı, çoğaltılması

Detaylı

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ Doç. Dr. Eyüp DEBİK 03.12.2013 GENEL BİLGİ Arıtmadan sorumlu mikroorganizmalar, sabit bir yatak üzerinde gelişirler. Aerobik biyofilm prosesleri : (1) batmamış biyofilm prosesler,

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

TOPRAK VE SU KAYNAKLARINDA COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ VE UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI

TOPRAK VE SU KAYNAKLARINDA COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ VE UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI TOPRAK VE SU KAYNAKLARINDA COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ VE UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI 22.10.2014 Aylin ÇELİK Ziraat Yüksek Mühendisi Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Arazi Islahı ve Sulama Sist. Daire Bşk.

Detaylı

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com 1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak

Detaylı

Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi

Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi T. C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Daire Başkanlığı 03 Aralık 2013 / Afyonkarahisar

Detaylı

Orman Fonksiyonları -Zonlama Biyoçeşitlilik Koruma Alanları Estetik-Ekotuirzm İğneada: Fonksiyonlar: Ölçüt, Gösterge ve Aktiviteler Fonksiyonlar: Ölçüt, Gösterge ve Aktiviteler (Camili) Fonksiyonlar Ölçüt

Detaylı

Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri...

Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri... Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri... HAKKIMIZDA AKAR-SU Mühendislik Müşavirlik Ltd. Şti. 1993 yılında kurulmuş olan çeşitli alanlardaki geniş kapsamlı projelerle ilgili mühendislik,

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları VII. KIYILAR 1 VII. KIYILAR KIYI KANUNU Kanun No: 3621 Kabul Tarihi: 04/04/1990 (17 Nisan 1990 tarih ve 20495 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Kıyı çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda,

Detaylı

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi KENTSEL VE KURUMSAL KARBON YÖNETİMİ DANIŞMANLIĞI Kentsel ve Kurumsal Karbon Yönetimi Danışmanlığı kapsamında,

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE NEHİR HAVZASI YÖNETİM PLANI. Huriye İNCECİK CEYLAN Orman ve Su İşleri Uzmanı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE NEHİR HAVZASI YÖNETİM PLANI. Huriye İNCECİK CEYLAN Orman ve Su İşleri Uzmanı AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE NEHİR HAVZASI YÖNETİM PLANI Huriye İNCECİK CEYLAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 14 Ekim 2015 İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi (SÇD) SÇD Amacı SÇD Hedefleri SÇD Önemli Konular

Detaylı