D Vitamini, Kalsiyum, Kemik Metabolizmasý ve Psikiyatrik Bozukluklar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "D Vitamini, Kalsiyum, Kemik Metabolizmasý ve Psikiyatrik Bozukluklar"

Transkript

1 D Vitamini, Kalsiyum, Kemik Metabolizmasý ve Psikiyatrik Bozukluklar Þakir ÖZEN*, Kenan HASPOLAT** ÖZET Daha önceki yýllarda, kýþýn doðanlarda þizofreninin sýk görülmesi, depresyona kýþ aylarýnda sýk rastlanmasý ile ilgili bazý epidemiyolojik çalýþmalar yapýlmýþtýr. Son 10 yýl içinde ise, ratlar üzerinde çeþitli deneysel çalýþmalar yapýlmýþ ve gestasyonun ilk haftalarýndan itibaren D vitamininin santral sinir sistemine (SSS) etkisi ile ilgili önemli sonuçlar elde edilmiþtir. Bulgular, "SSS'nin geliþimi evresinde veya sonraki süreçte vitamin D3 (VD3) yetersizliði bazý psikiyatrik hastalýklara zemin hazýrlayabilir mi?" gibi yeni sorularý akla getirmiþtir. Osteoporoz etkenleri arasýnda; fizik hareket azlýðý, kötü beslenme, güneþten az yararlanma, hormonal deðiþiklikler vb. birçok faktör sayýlmýþtýr. Psikiyatride demans, depresyon, þizofreni gibi uzun devam eden hastalýklarda saydýðýmýz osteoporoz etkenlerinin birçoðu yaþanabilmektedir. Psikiyatrik hastalýklarla D vitamini, kemik, kalsiyum metabolizmasýnýn neden-sonuç iliþkileri içinde bulunmasý önemli fakat klinik ortamlarda üzerinde az durulan bir konudur. Bu yazýmýzda; literatürler ýþýðýnda, psikiyatrik hastalýklarýn olasý etiyolojik kökenleri ve semptomatik evresi üzerinde, D vitamini-kalsiyum-kemik metabolizmasýndaki deðiþikliklerin etkilerini gözden geçirdik. Hastalarýn yaþam kalitesinin arttýrýlmasý ve iyilik halinin daha uzun süreli saðlanmasý için, klinik uygulamalarda bu konularýn da üzerinde durulmasý gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Psikiyatrik bozukluk, kemik, kalsiyum, D vitamini. SUMMARY Vitamin D, Calcium, Bone Metabolism and Psychiatric Disorders In previous years, some epidemiological studies were performed about the issue that observing depression were frequently in winter and schizophrenia mostly in the patients born in winter. During the recent 10 years, numerous experimental studies were performed with rats, and important results were determined about the effects of vitamin D on CNS beginning from the first weeks of gestation. The results revealed new questions just like "Can vitamin D3 deficiency lay the groundwork for some psychiatric disorders during the CNS developing stage and the later process?". A lot of factors such as hypoactivity, malnutrition, less benefiting from the sunlight, hormonally changes were regarded as the causes of osteoporosis. In psychiatry, most of the causes of osteoporosis mentioned here were seen in the long lasting diseases such as dementia, depression, schizophrenia. Reason-result relations of psychiatric disorders and vitamin D, bone, calcium metabolism are important, but in reality, it is less emphasized subject in the clinical settings. In this study, we reviewed the effects of vitamin D, bone, calcium metabolism changes on the possible etiologic causes and symptomatic stages of the psychiatric diseases with the guidance of the literature. To improve the quality of life of patients and to provide the longer duration of the well-being, it should be also emphasized on these topics in the clinical practices. Key Words: Psychiatric disorder, vitamin D, bone, calcium. * Yrd. Doç. Dr., Dicle Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý, ** Prof. Dr., Pediatri Anabilim Dalý, DÝYARBAKIR 102

2 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR GÝRÝÞ GENEL BÝLGÝLER D vitamini ailesine ait sterollerden en önemlisi kolekalsiferoldür (vitamin D3). Kolekalsiferol büyük ölçüde ultraviyole ýþýnlarýnýn etkisi ile derideki 7- dehidrokolesterolden oluþmaktadýr. Yeterli düzeyde güneþe maruz kalma D vitamini yetersizliðini önler. Besinlerdeki D vitamini birkaç atom dýþýnda kolekalsiferole benzer. D vitamini karaciðerde depolanabilir. Kolekalsiferol karaciðerde 25- hidroksikolekalsiferole, bu molekül de parathormonun (PTH) etkisi ile böbreklerde aktifleþerek 1,25- dihidroksikolekalsiferole dönüþür. Aktif D3 barsak epitelinden kalsiyum ve fosfat emilimini arttýrýr. Plazmadaki aktif D3 artýþý, kalsiyum iyon konsantrasyonu ile ters orantýlý þekilde kontrol edilir (Guyton ve Hall 1996). PTH ektrasellüler sývýdaki kalsiyum düzeyini yükseltir; kemiklerden kalsiyum ve fosfat emilimini artýrýr ve ayrýca, böbreklerden kalsiyum atýlmasýný azaltýcý, fosfat atýlmasýný artýrýcý etkisi de vardýr. Tiroid bezinden salgýlanan kalsitonin plazma kalsiyum konsantrasyonunu düþürücü etki gösterir (Guyton ve Hall 1996). Yüksek glukokortikoid düzeyleri osteoblastlarýn iþlevselliðini ve kemik oluþma hýzýný baskýlar (Jee ve Clark 1980). Kemiðin yenilenmesi; osteklastlarla eski kemiðin yýkýlmasý ve osteoblastlarla yeni kemiðin yapýlmasý evrelerini içeren ardýþýk ve devamlý bir süreçtir. Bu süreçte hormonlar ve lokal faktörler önemli rol oynar. Bazý moleküllerin serum veya idrardaki düzeyleri kemiðin deðiþim aþamalarý hakkýnda bilgi verebilir. Örneðin, telopepdit ve kros-laps osteoklast iþlevselliðini gösterirken; kollagen tip-1c terminal propeptit, alkalen fosfataz ve osteokalsin kemik yapýmýný yani; osteoblast iþlevselliðini gösterir. Osteokalsin kemiðe mineral kristalleri baðlayan özel bir kemik proteinidir (Herran ve ark. 2000). Kemiðin mineral içeriðinin yaklaþýk %80-90'ý kalsiyum ve fosfordan oluþur. Raþitizm çocuklarda, osteomalazi ise eriþkinlerde görülen; ekstrasellüler sývýdaki kalsiyum ya da fosfat yetersizliði ile iliþkili olarak kemik ve kartilaj mineralizasyonunun bozuk olmasý sonucunda geliþen klinik tablolardýr. Osteoporoz ise; azalmýþ kemik kitlesi, kemik dokusunun bozulmasý ve kemik kýrýlganlýðýnýn artmasý ile karakterize sistemik bir iskelet hastalýðýdýr. Osteoporozun en sýk görülen nedenleri þöyle sýralanabilir: 1) Hareket yokluðundan ya da yetersizliðinden dolayý, kemikler üzerinde herhangi bir fiziksel stresin bulunmamasý; 2) Kötü beslenmeye baðlý kemikte yeterli derecede protein matriksin oluþamamasý; alkol, sigara kullanýmý, kalsiyum ve D vitamininden fakir beslenme; 3) Osteoblastlar tarafýndan yapýlan osteid oluþumu da dahil, tüm hücrelerden, hücrelerarasý maddelerin sekresyonu için gerekli C vitamininin bulunmamasý; 4) Osteoblastlarý uyarýcý etkiye sahip östrojen hormonunun menopozdan sonra salgýlanmamasý; 5) Ýleri yaþlarda büyüme hormonu ve diðer büyüme faktörlerinin önemli miktarda azalmasý ile birlikte, birçok proteinle ilgili anabolik fonksiyonlarýn zayýflamasý, böylece kemik matrikriksinin de yeterli þekilde depolanamamasý; 6) Cushing hastalýðý, bu hastalýkta aþýrý glikokortikoid salgýsý, bütün vücutta protein depolanmasýný azaltarak, protein katabolizmasýný arttýrdýðý gibi, osteoblast iþlevlerini azaltan özel bir etki de gösterir. Böylece protein metabolizmasý yetersizliði bulunan pek çok hastalýk osteoporoza neden olabilir (Halbreich ve ark. 1995, Guyton ve Hall 1996, Lau ve Cooper 2001). 1,25-dihidroksivitamin D3, beyin ve sinir sistemi Veenstra ve arkadaþlarý (1998) geliþmekte olan fetal rat santral sinir sistemi içinde 1,25-dihidroksivitamin D3 reseptörü (VDR) ile iliþkili alanlarý haritalamýþtýr gestasyon haftalarýnda nöroepitelyumda daha yoðun olmak üzere santral sinir sisteminin (SSS) çeþitli bölgelerinde VDR saptamýþlardýr. Bu bulgulardan yola çýkarak, kalsitriolün (VD3) VDR ile etkileþerek SSS geliþiminde rol oynadýðý belirtilmiþtir. Prufer ve arkadaþlarý (1999) immünoreaktif antikorlarla ratlar üzerinde yaptýklarý çalýþmada; serebellum, mezopontin bölge, diensefelon, korteks, spinal cord ve limbik sistemde bazý hücrelerin nükleus ve stoplazmalarýnda deðiþen oranlarda VDR saptadýklarýný ve böylece; 1,25-(OH)2-D3'ün SSS'nin birçok fonksiyonunda rol aldýðýnýn anlaþýldýðýný belirtmiþlerdir. 1,25(OH)2-D3'ün serebral korteks metabolizmasýnda rolü olduðunu gösteren çalýþmalar vardýr. Stio ve arkadaþlarý (1993) raþitik rat serebral korteksinde fosfat düþüklüðü ve sitrat yüksekliði saptamýþlar; raþitik rat sinaptozomlarýnda asetilkolinesteraz, glukoz-6 fosfat dehidrogenaz ve açil-fosfatazý, serebral korteks mitokondirilerinde ise NAD(+)-baðlý izositrat dehidrogenazý yüksek bulmuþlar ve kalsitriol verildiðinde deðerlerin normal düzeye geldiðini gözlemiþlerdir. Yine ayný çalýþmada, raþitik rat sinaptozomlarýnda 2- deoksi-d-glukoz ve D-glukoz transportu kontrol grubu ratlardan daha düþük bulunmuþ ve kalsitriol verilme- 103

3 ÖZEN Þ, HASPOLAT K. siyle normal deðerlere döndüðü belirtilmiþtir. Stio ve arkadaþlarý (1995) baþka bir çalýþmada, biri kontrol grubu olmak üzere 3 grup fare alarak serebral kortekste kalsiyum, fosfor ve sitrat düzeylerini; sinaptozom ve serebral korteks mitokondrilerinde bazý enzimlerin iþlevselliðini incelemiþlerdir. D vitamininden eksik diyetle beslenen grupta kalsiyum ve sitratý; D vitamininden eksik diyetle beslenen fakat 1,25(OH)2- D3 ile tedavi edilen grupta ise kalsiyum ve fosforu yüksek bulmuþlardýr. Ayrýca, D vitamininden eksik diyetle beslenen grupta asetilkolinesteraz ve sitrat sentaz yüksekliði saptanmýþ ve vitamin D ile normale dönmüþtür. Farelerde sitokrom c oksidaz düþüklüðü; glukoz-6-fosfat dehidrogenaz, asit fosfataz ve NADP+(-) izositrat dehidrogenaz yüksekliði de bulunmuþ fakat vitamin D ile normale dönmemiþtir. Vitamin D verilen grupta saptanan diðer bir bulgu da, belirgin açil-fosfataz artýþý olmasýdýr. Beyin D vitamininin hedef dokularýndan biridir. Kültür ortamýndaki hücrelerle yapýlan bir çalýþmada (Neveu ve ark. 1994a), lipopolisakkarit veya interferongamma ile uyarýlmýþ beyin makrofajlarýnýn in vitro ortamda 1,25-dihidroksivitamin D3 sentezi yapabildiði gösterilmiþtir. Bu bulgudan yola çýkarak, canlýlarýn SSS'inde 1,25(OH)2-D3 düzeyinin artmasýný takiben mikroglial hücrelerin aktifleþmesinin söz konusu olabileceði yorumu yapýlmýþtýr. Ayný araþtýrmacýlar yaptýklarý diðer çalýþmalarda; yeni doðmuþ ratlarýn astrositlerinden oluþturulmuþ kültürlerde 1,25(OH)2-D3'ün nörotropin-3 ve NGF'yi (sinir büyüme faktörü) arttýrdýðýný, buna karþýn nörotropin- 4'ü hafifçe düþürdüðünü (Neveu ve ark. 1994b) ve 1,25(OH)2-D3'ün glial hücrelerden en çok astrositleri etkilediði, bu hücrelerde muhtemelen VDR geni ekpresyonunu artýrarak NGF düzeyini yükselttiðinden söz etmiþlerdir (Neveu ve ark. 1994c). D vitamini periferik sinir sisteminde de önemli rol oynamaktadýr. Cornet ve arkadaþlarý (1998) Schwann hücrelerinden oluþan kültür ortamýnda 1,25-(OH)2- D3'ün VDR ve NGF genlerinin expresyonunu arttýrýcý etki yaptýðýný göstermiþlerdir. Hiperparatroidi, hipoparatiroidi ve ruh saðlýðý Okamoto ve arkadaþlarý (1997), birincil hiperparatiroidiye baðlý hafif hiperkalsemili hastalarda psikiyatrik bozukluklara ve kemik mineral dansitesi (KMD, BMD) düþüklüðüne rastladýðýný bildirmektedir. Joborn ve arkadaþlarý (1989) birincil hiperparatroidili ve hafif hiperkalsemili hastalarda anksiyete, depresyon ve kognitif yakýnmalarýn sýk olduðunu gözlemiþ, paratroid cerrahisinden 1 yýl sonra mental saðlýkta belirgin düzelme saptamýþtýr. Driessen ve arkadaþlarý (1995) kronik böbrek yetmezliði olan hastalarda, ikincil hiperparatiroidi ile depresif yakýnmalar ve kognitif bozukluklar arasýnda iliþki saptamýþtýr. Ýdiyopatik veya cerrahi sonrasý hipoparatroidizmde psikotik tablolara rastlanabilmektedir. Ang ve arkadaþlarý (1995) hipokalsemi, hiperkalsemi ve hipomagnezemi olduðunda psikotik epizod gösteren, kalsiyum ve magnezyum normalleþmedikçe antipsikotik tedaviye cevap vermeyen bir hastayý sunmuþ ve antipsikotik tedaviye cevap vermeyen herhangi bir psikotik tablo ile karþý karþýya kalýndýðý durumlarda hipomagnezemiyi kontrol etmenin yararlý olacaðýný belirtmiþtir. Levine ve Gaoni (1990) psikotik tabloyla hastaneye getirilen 15 yaþýndaki bir hastada etiyolojik faktör olarak hipoparatiroidi bulmuþtur. Gupta (1991) kronik hipoparatiroidililerin bir kýsmýnda çeþitli psikiyatrik hastalýklarýn oluþtuðunu bildirmiþtir. Psödohipoparatiroidide de psikiyatrik bozukluklar oluþabilmekte ve vitamin D analoglarýyla tedavi edilebilmektedir. Bu konuyla ilgili olarak, Pollard ve arkadaþlarý (1994) histerik paralizi yakýnmasýyla getirilen ve daha sonra hýzlý döngülü bipolar afektif bozukluk geliþen 13 yaþýnda bir kýzdan söz etmiþ ve D vitamini anologlarýyla tablonun düzeldiðini bildirmiþtir. ÞÝZOFRENÝ VE DÝÐER PSÝKOTÝK BOZUKLUKLAR Yapýlan bazý çalýþmalarýn sonuçlarýndan ve kýþýn doðan kiþilerde þizofreninin daha sýk görülmesi gerçeðinden hareketle, annedeki D vitamini yetersizliðinin fetusta beyin geliþimini olumsuz etkileyebileceði ve bu durumun þizofreni için bir risk faktörü olabileceði ileri sürülmüþtür (McGrath 1999, Hatun ve Pehlivan 2001). Þizofreninin epidemiyolojik özelliklerini yansýtan bazý bilgiler zayýf da olsa bu konu hakkýnda fikir vermektedir. Örneðin; kýþ aylarýnda doðum fazlalýðý, soðuk iklimlere göçen koyu derili göçmenlerde þizofreni oranýnýn artmasý, kýrsalla kýyaslandýðýnda þehirde doðanlarda þizofreninin daha sýk görülmesi, prenatal dönemde açlýða maruz kalma ile þizofreni arasýnda iliþki olduðu bildirilmektedir (McGrath 1999). Schneider ve arkadaþlarý (2000) 34 þizofreni, 30 alkol baðýmlýsý, 25 major depresyon tanýlý toplam 89 hasta (%38'i kadýn) ve 31 saðlýklý kontrol grubu kiþilerde 25- hidroksivitamin D3, 1,25-dihidroksivitamin, kalsi- 104

4 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR yum, fosfat, PTH düzeylerine bakmýþlardýr. Karþýlaþtýrmalarda, MD ve þizofreni grubunda 1,25-dihidroksivitamin D3 düzeylerini alkol baðýmlýsý ve kontrol grubu kiþilerden düþük bulmuþlardýr. Ayrýca þizofrenlerde 25-hidroksivitamin D3 düzeyini kontrol grubundan anlamlý þekilde düþük bulmuþlardýr. Çalýþmaya katýlanlar genel olarak ele alýndýðýnda, 25-hidroksivitamin D3 ve 1,25-dihidroksivitamin D3 düzeyleri bakýmýndan yaþ ve cinsiyetin rolü önemli bulunmamýþtýr. Araþtýrýlan diðer deðiþkenlerle ilgili olarak, gruplararasýnda önemli bir fark saptanmamýþtýr. Bu çalýþmada, psikiyatrik hastalarda kötü / yetersiz beslenme, güneþ ýþýðýndan yararlanma azlýðý vb. faktörlerin önemli olabileceði konusuna dikkat çekilmiþtir. Halbreich ve arkadaþlarý (1995) çoðunluðu þizofreni (33 hasta) ve major depresyon (21 hasta) tanýsý alan ve kliniðe yatýþý yapýlan 68 hasta (35 erkek, 33 kadýn) ile yaptýklarý çalýþmada KMD'nin yaþ ve cinsiyet açýsýndan karþýlaþtýrýldýðýnda normal toplum verilerinden daha az olduðunu ve KMD düþüklüðünün tanýyla mý iliþkili yoksa kullanýlan ilaçlarla mý iliþkili olduðunu saptamak için daha büyük hasta gruplarýyla ileri çalýþmalar gerektiðini bildirmiþlerdir. Halbreich ve Palter'in (1996) yaptýðý baþka bir çalýþmada psikiyatrik hastalarda KMD düþüklüðüne yol açan faktörler þu þekilde sýralanýyor: a) Ýlaca baðlý östrojen ve testosteron azalmasý, b) Polidipsi ve düþük kalsiyum, c) Alkol ve sigara alýþkanlýðý, d) Bazý interlökinlerde iþlev artýþý, e) Hiperprolaktinemi, f) Hiperkortizolemi. Ýdyopatik veya cerrahi sonrasý hipoparatroidizmde psikoza rastlanabilmektedir. Ang ve arkadaþlarý (1995) hipokalsemi, hiperkalsemi ve hipomagnezemi olduðunda psikotik epizod gösteren, kalsiyum ve magnezyum normalleþmedikçe antipsikotik tedaviye cevap vermeyen bir hastayý sunmuþtur. Levine ve Gaoni (1990) psikotik tabloyla hastaneye getirilen 15 yaþýndaki bir hastada etiyolojik faktör olarak hipoparatiroidi bulmuþtur. MAJOR DEPRESYON Kýþ aylarýnda anksiyete ve depresyona sýk rastlanýr. Mevsimlerle bu durumun daha abartýlý hali mevsimsel affektif hastalýk olarak tanýmlanýr. Saðlýklý gönüllülerle yapýlan bir çalýþmada, vitamin D3'ün kýþ aylarýnda pozitif affekti arttýrdýðý, negatif affekti azalttýðý bulunmuþtur (Lansdowne ve Provost 1998). Bir grup araþtýrýcý (Herran ve ark. 2000) henüz ilaç tedavisi almamýþ ilk epizod major depresyon tanýlý 19 hastada osteoblast ve osteoklast iþlevlerini gösteren molekülleri incelemiþler ve kontrol grubu bulgularýyla karþýlaþtýrmýþlardýr. Depresif hastalarda osteokalsin, telopepdit, kros-laps, serum kortizolü yüksek, PTH düþük, 25-hidroksivitamin D ve interlökin 6 normal bulunmuþtur. Kemiðin yeniden yapýlanmasýný gösteren maddelerle; depresyonun þiddeti, kilo kaybý, ve kortizol yüksekliði arasýnda iliþki saptanmamýþtýr. Araþtýrýcýlar bulgularýný yorumlarken; depresif hastalarda D vitamini eksikliðinden baðýmsýz bir þekilde kemik yapým-yýkým hýzýnda artma olduðunu, bunun serum kalsiyumunu arttýrdýðýný, bunun da PTH'yi baskýladýðýný ileri sürmüþlerdir. Depresyonda ortaya çýkan endokrin deðiþikliklerin osteoporoza yol açabileceði bildirilmektedir (Gold ve ark. 2002). Vrkljan ve arkadaþlarý (2001) uzun süredir antidepresan ilaç tedavisi alan 31 (19 erkek, 12 kadýn, yaþ ortalamasý 37±1.3) MD'li hastayý kontrol grubuyla karþýlaþtýrmýþ, yüksek kortizol seviyeleri ve bunun bir sonucu olarak yorumladýklarý belirgin osteoporoz saptamýþlardýr. 65 yaþ üstündeki 1566 kiþinin tarandýðý bir çalýþmada (Robbins ve ark. 2001) depresyon ölçeði puanlarýndaki yükseklikle KMD düþüklüðü belirgin þekilde anlamlý bulunmuþtur. Van Vort ve arkadaþlarý (1990) osteoporoza baðlý kalça kýrýðý olan, major depresyon tanýsý da konan yaþlý 3 kadýn hastayý tartýþmýþlar, depresyonun biyolojik etkileri ve hareket yetileri üzerinde durmuþlardýr. Schweiger ve arkadaþlarý (1994) 40 yaþ üstünde ve yatarak tedavi gören 80 deprese hastada spinal KMD'yi kontrol grubundan daha düþük bulmuþlardýr. KMD ve depresyon iliþkisini incelemek için, Michelson ve arkadaþlarý (1996) geçirilmiþ veya devam eden depresyon öyküsü veren 24 hastayý kontrol grubuyla karþýlaþtýrmýþlar ve 3 lokalizasyonda KMD ölçmüþlerdir. Geçirilmiþ veya devam eden depresyonu olanlarýn bütün lokalizasyonlarýnda KMD kontrol grubundan anlamlý derecede düþük bulunmuþtur. Ayrýca çalýþma grubu hastalarda üriner kortizol atýlýmý yüksek, üriner deoksipridinolin atýlýmý düþük, serum osteokalsin düzeyi düþük bulunmuþtur. Joborn ve arkadaþlarý (1989) birincil hiperparatroidili ve hafif hiperkalsemili hastalarda anksiyete, depresyon ve kognitif yakýnmalarýn sýk olduðunu gözlemiþ, paratiroid cerrahisinden 1 yýl sonra mental saðlýkta belirgin düzelme saptamýþtýr. Kronik hastalýklý diðer kiþilerde olduðu gibi osteoporoz da; aðrý, depresyon, anksiyete, toplumdan kaçýnma vb. psikiyatrik sorunlara neden olabilmekte, 105

5 ÖZEN Þ, HASPOLAT K. ve bu kninik durumlar tedavi edilmediði takdirde önerilen diðer tedavi yaklaþýmlarýnýn etkinliðini kýsýtlamaktadýr (Gold 2001, Davidson 2003). Osteoporozlu kadýnlarda depresif semptomlarýn önemli derecede fazla olduðunu (Coelho ve ark. 1999), örneðin; uyku bozukluðu, iþtah kaybý, yorgunluk, sosyal iliþkilerde bozukluk ve ölüm korkusu gibi bulgularýn saptandýðýný (Baðýþ 2002) bildiren çalýþmalar vardýr. STRES, ANKSÝYETE BOZUKLUKLARI VE SOMATO- FORM BOZUKLUKLAR Patterson-Buckendahl ve arkadaþlarý (2001) psikolojik stresin osteokalsin (kemik yapýmýný gösterir) düzeyini azalttýðýný ve bununla iliþkili olarak kronik stresin büyümeyi olumsuz etkileyeceðini bildirmektedirler. Bu araþtýrmacýlar kronik stresin kemik metabolizmasý üzerindeki etkisini incelemek için, ratlarýn ayaklarýný bir günde 42 kere baðlayarak hareketsiz kalma stresi oluþturmuþlardýr. Bu süreçte, kortikosteron stres uygulanmayan ratlardan 10 kat fazla bulunmuþtur kez hareket kýsýtlanmasý sonrasýnda, osteokalsin düzeyinin stressiz ratlara göre %25 azaldýðý saptanmýþtýr. Ayrýca, 42 kez hareketsiz hale getirilen ratlarda vücut aðýrlýðý, vertebra aðýrlýðý, vertebral osteokalsin düzeyi ve vücut yað içeriðinin de düþtüðü tesbit edilmiþtir. Napal ve arkadaþlarý (1993) kemik kýrýðý, abdominal cerrahi ve miyokard infarktüsü gibi aþýrý stresli durumlarda ilk günden itibaren osteokalsinin azaldýðýný saptamýþlardýr. Osteokalsin düþüklüðünün, stres durumlarýnda yükselen kortikosteroidlerin baskýlamasý ile iliþkili olabileceði bildirilmiþtir. Kalsitonin osteoporoz tedavisinde kullanýlan bir hormondur. Psikiyatriyi ilgilendiren yönü de vardýr. Kalsitoninin diðer etkileri arasýnda antistres etkisi vardýr. Aðrý kontrolü, iþtah, prolaktin sekresyonu, laktasyonun baþlamasý ve strese karþý koyma ile ilgili SSS bölgelerinde kalsitonin ve reseptörlerinin varlýðý gösterilmiþtir (Azria ve Dilþen 1997). Joborn ve arkadaþlarý (1989) birincil hiperparatroidili ve hafif hiperkalsemili hastalarda anksiyete, depresyon ve kognitif yakýnmalarýn sýk olduðunu gözlemiþ, paratiroid cerrahisinden 1 yýl sonra mental saðlýkta belirgin düzelme saptamýþtýr. Organ transplantasyonlarýndan sonra psikosomatik yakýnmalarýn oluþabileceði bildirilmektedir. Walter ve arkadaþlarý (2002) karaciðer transplantasyonu yapýlan 82 hastayý 1 ve 3 yýl sonra muayene etmiþlerdir. Yaþam kalitesi ve duygudurumla ilgili ölçek puanlarýnda olumlu geliþme gözlendiði halde, sýrt ve extremite aðrýlarýnýn sürekli arttýðý saptanmýþtýr. Sýrt ve extremite aðrýlarý; KMD düþüklüðü, yorgunluk ve depresif anksiyete puanlarý ile iliþkili bulunmuþtur. Akimoto ve arkadaþlarý (1995) aþaðý bel aðrýsý yakýnmasý yüzünden birçok defa opere edilen Klinefelter sendromlu bir hastayý sunmuþtur. Bu hastada yaygýn osteoporoz saptanmýþ, fakat aðrý yakýnmalarýyla psikososyal stres faktörleri arasýnda iliþki de fark edilmiþ ve psikiyatrik muayene sonucunda 'somatoform aðrý bozukluðu' tanýsý konmuþtur. Milos ve arkadaþlarý (2001) sürekli ayakta durma obsesyonukompulsiyonu ve anoreksiya nervozasý olan 24 yaþýnda bir kadýn hastada iki taraflý talus nekrozu ve yaygýn osteoporoz oluþtuðunu bildirmiþlerdir. DEMANS Demanslý hastalarda güneþ ýþýðý veya D vitamini alamama daha belirgin olmaktadýr. Bu durum osteomalaziye ve ikincil hiperparatroidiye neden olabilir. Uzun dönemde ikincil hiperparatroidi osteoporoza neden olur, KMD düþer, kýrýk oluþmasý kolaylaþýr. Demanslý hastalarda subklinik D hipovitaminozu yönünden de dikkatli olmak gerekir. Kipen ve arkadaþlarý (1995) 20 demanslý kadýný kontrollerle kýyaslamýþ ve KMD'leri arasýnda fark saptamýþ, fakat demanslý hastalarda 25-OHD'yi düþük, PTH'yi yüksek bulmuþtur. Wagemans ve arkadaþlarý (1998) entellektüel yeteneklerde kýsýtlýlýðý olan ve yataða baðýmlý 23 hastada iyi beslenmesine ve yeterli mineral almasýna raðmen KMD'yi ve D vitaminini düþük bulmuþtur. Bir çalýþmada Sato ve arkadaþlarý (1998a) 46 Alzheimer hastasý kadýnýn %80'inde D vitamini eksikliði olduðunu saptamýþlardýr (%54'ü osteomalazik düzeyde). Ayrýca kontrol grubuna kýyasla, serum iyonize kalsiyumunu düþük, serumda kemik Gla-proteinini ve idrarda hidroksiprolini yüksek bulmuþlardýr. KMD, 25-OHD konsantrasyonu ile pozitif, PTH ile negatif yönde iliþkili olduðunu bildirmiþlerdir. Araþtýrýcýlar bu hastalarda D vitamini eksikliðini güneþ ýþýðýndan yararlanmama ve malnütrisyona baðlamýþlar ve kemik kýrýðý riskinin D vitamini tedavisiyle azaltýlabileceðini bildirmiþlerdir. Hanyu ve arkadaþlarý (1993) yaþlý kadýn hastalarda kemik metabolizmasý ve dansitesini incelmiþler ve bu amaçla 22 Alzheimer hastasýný ve 23 vasküler demanslý hastayý kontrollerle karþýlaþtýrmýþlardýr. Günlük yaþam hareketlerinin vasküler demanslýlarda 106

6 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR daha kötü olduðunu gözlemiþlerdir. Her iki demans grubunda da KMD kontrol grubundan düþük bulunmuþtur. Alzheimer grubunda, serumda total ve iyonize kalsiyum azalmýþ, PTH artmýþ, 1,25-dihidroksivitamin D'de azalmýþ, kalsitonin azalma eðiliminde ve idrar kalsiyumu ise artýþ eðiliminde olarak bulunmuþtur. Vasküler demans grubunda, idrar kalsiyumunda yükseklik, serum 1,25-dihidroksivitamin D'de azalma eðilimi saptanmýþ ve diðer kalsiyum regüle edici hormonlarda deðiþiklik olmadýðýna dikkat çekilmiþtir. Sonuçta, osteoporozla ilgili olarak Alzheimer hastalarýnda kalsiyum regüle eden faktörlerdeki anormalliðin, vasküler demansta fizik hareket azlýðýnýn önemli rol oynadýðý konusu vurgulanmýþtýr. Özellikle yaþlýlarda fiziksel hareketin önemine deðinen bir çalýþmada (Sato ve ark. 1998b) vasküler olaylara baðlý hemiplejik hastalarda özellikle hemiplejik tarafta osteoporozun çok belirgin olduðu bildirilmiþtir. Kowdley ve arkadaþlarý (1999) yaþ ortalamasý 55 olan ve dokuz yýldan daha fazla süredir hipoparatroidili 11 hastanýn %65'inde nöropsikolojik testlerde kognitif bozukluk, %45'inde motor bozukluk, %60'ýnda intrakranial kalsifikasyon saptamýþtýr. Ayrýca, serebral kalsifikasyonla motor bozukluk ve kognitif bozukluk arasýnda pozitif iliþki saptamýþlardýr. Gupta (1991) kronik hipoparatroidili 25 hastanýn %36'sýnda konvülsiyon benzeri epileptik nöbet gözlemiþ, ayrýca bazý hastalarda bazal gangliyonlarda kalsifikasyon ve çeþitli psikiyatrik hastalýklar oluþtuðunu belirtmiþtir. Serumda fosfat/kalsiyum deðiþikliklerinin Alzheimer hastalýðý etiyolojisindeki rolünü araþtýrmak için yapýlan bir çalýþmada (Landfield ve ark. 1991) hastalýðýn ilk evresinde olan, serbest hareket edebilen, yeterli beslenen kiþiler incelenmiþtir. Serumda fosfat ve kalsiyumu düþük, klor/fosfat oranýný yüksek bulmuþlardýr. Serum kalsiyumu veya serum fosfatýnýn, veya her ikisinin kýsmi azlýðý erken baþlangýçlý Alzheimer hastalarýnda %100, geç baþlangýçlýlarda %74, vasküler demansla komorbiditesi olanlarda %46, yaþlarý eþleþtirilmiþ normal kontrollerde %31 bulunmuþtur. MENTAL RETARDASYON Aspray ve arkadaþlarý (1998) eriþkin yaþtaki 170 mental retarde hastanýn sol topuðunda ultrasonla BUA (Broadband-ultrasound attenuation) ve VOS (velocityof-sound) ölçümleri yapmýþ ve kontrol grubundan belirgin þekilde düþük bulmuþtur. Bu grup hastalarda kýrýk riskini azaltmak için D vitamini eksikliði ve hipogonadizm gibi tedavi edilebilecek durumlara dikkat edilmesini önermiþlerdir. Angelopoulou ve arkadaþlarý (2000) genç-eriþkinlik yaþ grubunda 8'i Down Sendromu (DS), 8'i ise DS olmayan mental retardasyonlu kiþilerde KMD ve alt ekstremite kas gerginliði çalýþmasý yapmýþ ve bunlarý kontrol grubu (10 kiþilik saðlýklý üniversite öðrencisi) ile karþýlaþtýrmýþlardýr. DS olan grupta KMD'yi ve kas gerginliðini (özellikle quadriseps'te) diðer iki gruptan anlamlý þekilde düþük bulmuþ ve kas gerginliðindeki azlýðýn osteoporoz için ciddi bir risk faktörü olduðuna dikkat çekerek fiziksel hareketlerle kas gerginliðinin arttýrýlmasýný önermiþlerdir. DS olmayan grup ile kontrol grubunun kas gerginlikleri arasýnda fark saptandýðý halde, KMD'si arasýnda anlamlý fark saptanmamýþtýr. Tyler ve arkadaþlarý (2000) 107 mental retarde hastanýn %21'inde osteoporoz, %34'ünde osteopeni saptamýþ, DS ve baðýmsýz hareket azlýðýný KMD'yi etkileyen en önemli belirteçlerden saymýþtýr. Center ve arkadaþlarý (1998) 94 genç-eriþkin mental retarde hastada KMD'yi düþük bulmuþtur. KMD düþüklüðünü erkeklerde; sýskalýk, hipogonadizm ve DS ile iliþkili bulurlarken, kadýnlarda; sýskalýk, hipogonadizm, DS ve fosfat düzeyi yüksekliði ile iliþkili bulmuþlardýr. Bu çalýþmada, yeterince güneþ ýþýðý almalarýna raðmen her iki cinsiyette D vitamini düzeyleri düþük olarak saptanmýþ ve kadýn hastalarda düþük KMD ile kýrýk oluþma riski iliþkili bulunmuþtur. Osteoporoz-psödogliom sendromuna, osteoporoz, osteopeni ve muskular hipotoni yaný sýra mental retardasyon eþlik edebilir (Teebi ve ark. 1988). Uzun süre hastanede yatan þiddetli mental ve/veya motor özürü olan ve ikincil osteoporoz geliþtiði düþünülen 20 hastaya 12 ay süre ile oral vitamin K2 verilmiþtir. Tedavinin 4. ayýnda KMD'nin belirgin þekilde arttýðý ve tedaviden sonraki süreçte 12 ay süre ile iyi düzeyde kaldýðý bildirilmiþtir. Bu tedavinin özellikle þiddetli hareket kýsýtlýlýðý olanlarda daha etkin olduðu belirtilmiþtir (Tsuji ve ark. 1998). Lohiya ve arkadaþlarý (1999a) jeneralize tonik klonik epilepsisi olan, 39 yaþýnda, aðýr mental retarde bir hastada 19 yýllýk bir süre içinde üçü aksial, onbeþi apendiküler kemikte olmak üzere toplam 18 kýrýk saptandýðýný bildirmiþlerdir. Süreç içinde olgunun her iki femur boynunda da kýrýk oluþmuþtur. Bu hastada, 35 yýl boyunca antiepileptik ilaç aldýðý halde, biokimyasal ve radyografik açýdan osteomalazi bulgularý saptan- 107

7 ÖZEN Þ, HASPOLAT K. mamýþ, KMD ise çok düþük bulunmuþtur. Mental retardasyonlulara bakým veren bir merkezde 994 kiþi ile yapýlan bir çalýþmada (Lohiya ve ark. 1999b) kýrýk oluþma oraný 5.2/100 kiþi/yýl bulunmuþ ve bu oranýn Amerikan toplumuna ait oranlarýn 1.7 katý olduðu bildirilmiþtir. Bu kiþilerde epilepsi, ileri yaþ, erkek olma, beyaz ýrk, baðýmsýz gezinme ve osteoporoz varlýðýnýn kýrýk için risk faktörü olduðu belirtilmiþtir. MR'lilerde osteomalazi, rikets Mental retardasyona osteomalazi eþlik edebilmektedir. Bu hastalarda yeterli D vitamini veya güneþ ýþýðý alamamak, antikonvülzan alýmýnda da karaciðerde 25-OH-D sentezinin bozulmasý olaya neden olmaktadýr. Kimura (1991) aðýr düzeyde mental ve fiziksel engeli olan 152 çocuðu incelemiþ ve hepsinde 25-OH-D düzeylerini düþük bulmuþtur. Hareket edemeyen hastalarda daha kötü olmak üzere, bunlarýn yaklaþýk %80'inin kemiðinde mikrodansitometrik anormallik saptamýþtýr. Antikonvülzan alan grupta serumdaki kalsiyum düzeyini daha düþük, ALP düzeyini daha yüksek bulmuþtur. 58 çocuðu 1 alpha-oh-d3 ile tedavi etmiþ ve özellikle hareket serbestisi olan hastalarda mikrodansitometrik ve hematolojik bozukluðun düzeldiðini bildirmiþtir. Lamberg-Allardt ve arkadaþlarý (1990) baðýmsýz hareket edemeyen ve karbamazepin alan mental retarde çocuklarda 25-OH-D düzeylerini diðer gruplardan düþük bulmuþtur. Yazarlar bu çocuklarýn yeterli güneþ ýþýðý alamamalarýna ve karbamazepinin 25-OH- D düzeylerini düþürmesine dikkat çekmiþtir. OTÝZM 8 yaþýnda otizmli bir erkek çocukta; bir ekleminde ve aðýz çevresinde þiþlik, ksoroftalmi, korneal erozyon, hipokalsemi ve raþitizme özgü radyografik belirtiler saptanmýþ ve incelemeler sonucunda A ve D vitamini eksikliði saptanmýþtýr. Hastanýn birkaç yýl boyunca sadece kýzarmýþ patates ve su ile beslendiði öyküsü alýnmýþtýr. Yazarlar, beslenme sorununun otizmli hastalarda sýk görüldüðünü ve bu hastalarda geliþebilecek nutrisyonel eksiklikler yönünden dikkatli olmak gerektiðini vurgulamýþlardýr (Clark ve ark. 1993). EROÝN, ALKOL, SÝGARA Eroin kullanýmýnýn kemik-kalsiyum metabolizmasý üzerine etkilerini anlatan az sayýdaki çalýþmanýn sonuçlarý arasýnda paralellik vardýr ve olumsuz etkileri bildirilmektedir. Alkol ve sigara kullanýmýnýn etkileri konusunda çeliþkili sonuçlar varsa da, çoðu çalýþma zararlý etkilerinden söz etmektedir. Eroin Eroin baðýmlýlarýnda kemik ve eklemler de dahil akut, subakut veya kronik seyirli çeþitli enfeksiyonlar oluþabilmekte ve bundan kalsiyum-kemik metabolizmasý da çeþitli derecelerde zarar görmektedir (Taylor ve Lawson 1986, Teichmann ve ark. 1997, Jensenius ve ark. 1999). Eroin baðýmlýsý kadýn hastalarýn deðerlendirildiði bir çalýþmada (Teichmann ve ark. 1997) HIV enfeksiyonu olan, HIV enfeksiyonu olmayan ve kontrol grubu olarak üç grup ele alýnmýþtýr. HIV enfeksiyonu olan baðýmlýlarda PTH düþük, serum ve idrar kalsiyumu yüksek bulunmuþtur. Bir çalýþmada (Pedrazzoni ve ark. 1993) eroin baðýmlýlarýnýn vertebral KMD'si düþük, serum ve idrar kalsiyumu yüksek, idrar hidroksiprolini yüksek bulunmuþ ve eroin kullanýmýnýn býrakýlmasýndan sonraki uzun dönemde KMD'nin normalleþtiði bildirilmiþtir. Morfin ve türevleri osteokalsin inhibisyonu yapar. Eroin baðýmlýlarýnda serum osteokalsini düþüktür ve kemik bu durumdan olumsuz etkilenir. Deneysel bir çalýþmada (Perez-Castrillon ve ark. 2000), insan osteoblastýna benzer MG-63 hücrelerinde 3 tip opioid reseptörü saptandýðý ve doku yaralanmasý gibi stresli durumlarda endojen opioidlerin osteokalsin düzeyinde düþme yapabileceði bildirilmiþtir. Alkol, Sigara Çoðu çalýþma sigaranýn osteoporoz için risk faktörü olduðu konusunda görüþ birliði içindeyken, alkol konusunda farklý görüþler vardýr. Fakat yine de çalýþmalarýn çoðu osteoporoz için risk faktörü olduðu yönündedir. Uzun süre alkol verilen farelerde kemik metabolizmasýnýn yavaþladýðý ve osteoporoz oluþtuðu saptanmýþtýr (Turner ve ark. 2001, Zhang ve ark. 2002). Direk toksik etkisiyle alkol erkeklerde hem osteoblast iþlevini hem de osteoklast iþlevini yavaþlatmaktadýr. Ayrýca kronik alkol kullanýcýlarýnda D vitamini ve androjen eksikliði ve kortizol yüksekliði oluþmaktadýr ki; bu da osteoporoza yatkýnlýk yaratýr (Medras ve Jankowska 2000). Pepersack ve arkadaþlarý (1992) alkol býrakma tedavisi baþlanan 12 erkek hastayý 15 alkol kullanmayan hasta ile karþýlaþtýrmýþlar ve alkol baðýmlýsý grupta; kemik gla proteinini düþük (kemik 108

8 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR yapým azlýðýný gösterir), hidroksiprolinin idrarla atýlýmýný yüksek (kemik resorbsiyonunu gösterir) bulmuþlar ve PTH deðiþikliði olmaksýzýn fosfatýn idrarla atýlým eþiðinde yükselme (alkolün böbreklerde fosfat tutulumuna direk etkisini gösterir) saptamýþlardýr. Bu bulgular; alkolün osteoblast sayý ve/veya fonksiyonu üzerinde direk toksik etki göstermiþ olabileceði ve alkol alýmýnýn durmasýný takiben kemik gla proteininin hýzla arttýðý ve bunun toksik etkinin ortadan kalkmasýyla iliþkili olabileceði yorumu yapýlmýþtýr. Alkolün osteoporoz riskini azalttýðýný bildiren çalýþmalar da vardýr. Bir çalýþmada alkol alan orta yaþlý erkeklerde femur boynunda kemik yýkýmýnýn azaldýðý bildirilmiþtir (Huuskonen ve ark. 2001). Deng ve arkadaþlarý (2002) alkol kullanýmýnýn, kadýn ve erkeklerin vertebra ve pelvik kemiklerinde kemik kitlesini artýrdýðýný bildirmiþlerdir. Turner ve Sibonga (2001) yaþlý kadýnlarda az miktarda alýnan alkolün, kanda dolaþan östrojen miktarýný artýrarak veya kemikteki yýkým hücrelerinin iþlevselliðini yavaþlatarak kemik kitlesinin korunmasýna olumlu etki yaptýðýný bildirmiþlerdir. 60 yaþ üstü erkeklerle yapýlan bir çalýþmada (Orwoll ve ark. 2000) sigara kullanýmý düþük KMD, alkol kullanýmý yüksek KMD ile iliþkili bulunmuþtur. Hla ve arkadaþlarý (2001) yaþlarý arasýnda 340 kadýnla yaptýklarý bir çalýþmada, alkol kullanan kadýnlarda üriner tip 1 kollajen telopeptitlerini (kemik yýkýmýný gösterir) %20 daha düþük bulmuþlardýr. Ayrýca hem alkol kullananlarda hem de sigara kullananlarda serum osteokalsin (kemik yapýmýný gösterir) düzeylerini düþük bulmuþlardýr. Fakat Fukuharu ve arkadaþlarý (2001) ise, menopoz sonrasý evrede alkol kullanýmýnýn bu olumlu etkisinin istatistiksel açýdan önemli düzeyde olmadýðýný bildirmiþlerdir. Qin ve arkadaþlarý (1999) yaþ arasýnda 781 saðlýklý kiþiyle yaptýklarý bir çalýþmada sigara ve alkol kullanýmýyla KMD düþüklüðü arasýnda bir iliþki saptamýþlar ve bu maddelerin kullanýmýnýn azaltýlmasýnýn yaþla iliþkili olarak ortaya çýkan osteoporozun önlenmesinde yararlý etki yapabileceðini belirtmiþlerdir. 50 yaþ ve üzeri 451 erkek ve 725 kadýnýn deðerlendirildiði bir çalýþmada; sigara erkeklerde, alkol her iki cinsiyette kalça kýrýklarý için risk faktörü olarak bulunmuþtur (Lau ve ark. 2001). Yaþlýlarda osteoporoz risk faktörlerinden birinin sigara kullanýmý olduðunu bildiren çalýþmalar vardýr (Hannan ve ark. 2000, Lunt ve ark. 2001, Yeh ve ark. 2002, Grainge ve ark. 1998). Bir çalýþmada (Hannan ve ark. 2000) sigara kullanýmý yaþlý erkeklerde osteoporoz için risk faktörü olarak bulunmuþtur yaþlarý arasýnda toplam 719 erkekle yapýlan baþka bir çalýþmada sigara kullanýmý osteoporozla iliþkili bulunmuþtur (Szulc ve ark. 2002). Bu çalýþmada, halen sigara kullanan sýska erkeklerde kemik yýkýmýnýn arttýðý, KMD'nin düþtüðü, PTH'nin arttýðý ve 25-hidroksivitamin D'nin azaldýðý saptanmýþtýr. Hatta bu çalýþmada, eskiden sigara kullanmýþ fakat þimdi kullanmayanlarda kemik yýkýmý saptanmamasýna raðmen KMD kontrol grubundan düþük bulunmuþtur. Cornuz ve arkadaþlarý (1999) pre ve postmenopozal evredeki çok sayýda kadýný 12 yýl izlemiþler ve sigara kullananlarda kullanmayanlara kýyasla kalça kýrýklarýnýn daha yüksek oranda oluþtuðunu, kýrýk riskinin sigara içimindeki artýþla daha da arttýðýný saptamýþlardýr. Sigarayý býrakanlarda kýrýk riskinin ancak 10 yýl kadar bir süre geçtikten sonra azaldýðýný bildirmiþlerdir. Bjarnason ve Christiansen'in (2000) menopoz sonrasý evrenin ilk yýllarýnda olan 153 kadýn ile yaptýklarý bir çalýþmada, sigara içenlerde; menopozun bir yýl daha erken baþladýðýný, KMD'nin %4 kadar düþük, kemik yapýmýný gösteren maddelerin serumdaki seviyelerinin ise %10 kadar düþük olduðunu ve hormon replasman tedavisi sürecinde serum östradiol seviyelerinin içmeyenlere kýyasla 1/2 düþük olduðunu bulmuþlardýr. Rapuri ve arkadaþlarý (2000) yaþlarý arasýnda 33 hafif içici (günde bir paketten az), 21 aðýr içici (bir paketten fazla) kiþiyi 390 sigara içmeyen kiþiyle karþýlaþtýrmýþ ve KMD'yi ve bazý metabolik deðiþkenleri incelemiþtir. Aðýr içicilerde KMD'yi tüm iskelet sisteminde %4, kalça kemiklerinde ise %6 içmeyenlerden daha düþük bulmuþlardýr. Ýçmeyen grupla karþýlaþtýrýldýðýnda; kalsiyum emilimi %13 her iki sigara içici grupta düþük bulunmuþ ve ayrýca aðýr sigara içicilerde; serumda PTH hafif yüksek, 25- hidroksivitamin D %16 düþük, osteokalsin yüksek ve idrarda N-telopeptid (NTx) anlamlý düzeyde yüksek bulunmuþtur. Bu sonuçlar; sigara içenlerde kemik rezorbsiyonunun arttýðýný, hafif düzeyde ikincil PTH yüksekliði oluþtuðunu ve barsaktan kalsiyum emiliminin azaldýðýný göstermektedir. YEME BOZUKLUKLARI Psikiyatride yeme bozukluklarý, anoreksiya nervoza (AN) ve bulimiya nervoza (BN) baþlýklarý altýnda baþlýca iki kategoride incelenmektedir. AN'nin kemik metabolizmasý üzerine olumsuz etkisini bildiren birçok çalýþma olmakla birlikte BN hakkýnda fazla 109

9 ÖZEN Þ, HASPOLAT K. çalýþma yoktur. Kilo kaybý ve amenore gibi yakýnmalar daha az sýklýkta görüldüðü için 'aþýrý yeme' yakýnmasýyla baþvuru azdýr ve dikkatli sorgulanmazsa BN tanýsýnýn konmasý daha zordur. Zipfel ve arkadaþlarýnýn (2001) yaptýðý bir çalýþmada, BN'lilerde KMD ve kemik yapým-yýkým molekülleri normal sýnýrlarda bulunmuþtur. Escalente Boleas ve arkadaþlarý (2002) BN'li hastalarda; geç baþlangýç, uzamýþ amenore ve düþük BMI gibi deðiþkenleri osteopeni için risk faktörü saymýþtýr. AN'de kemik patolojisinin oluþmasý amenorenin uzun sürmesi, kalsiyum emiliminde eksiklik, 1,25- dihidroksivitamin D3 eksikliði, düþük kreatinin klirensi, GH yüksekliði, kan ve üriner kortizol yüksekliði ve aþýrý fiziksel egzersiz gibi faktörlerle iliþkilidir (Escalente Boleas ve ark. 2002). Kutilek ve Bayer'in (2001) AN'li 26 kýzla (yaþ ort.;15.1±1.5) yaptýðý çalýþmada, referans verilerine göre VOS deðerleri anlamlý derecede yüksek; BUA, BMI ve vücut aðýrlýðý deðerleri anlamlý derecede düþük bulunmuþtur. Zipfel ve arkadaþlarýnýn (2001) yaptýðý çalýþmada AN'lilerde ilk muayenede ve 3.6 yýl, sonraki kontrollerde lomber vertebra KMD ölçümleri kontrol grubundan daha düþük, idrar deoksipiridinolini daha yüksek bulunmuþtur. Pafumi ve arkadaþlarý (2002) 17-β-estrodiol seviyeleri düþük 18 AN'li hastayý inceledikleri çalýþmada bütün hastalarýn lomber vertebra KMD'sini düþük bulmuþtur. Jacoangeli ve arkadaþlarýnýn (2002) 49 AN'li hasta ile yaptýklarý çalýþmada; 3 farklý bölgede KMD'yi ve serum IGF-1'i (insülin benzeri büyüme faktörü) kontrol grubundan anlamlý derecede düþük bulmuþlardýr. Bjarnason ve Christiansen (2000) vücudun yapýsal bakýmdan incezayýf oluþunun kemik dansitesini olumsuz etkilediðini ve düþük BMI'nýn (body mass index) kemikteki mineral kaybý oranlarýný arttýrdýðýný bildirilmiþtir. Hotta ve arkadaþlarý (1998) üriner CrossLaps ve serum osteokalsin oranlarý ile BMI arasýnda iliþki saptamýþlardýr. Hotta ve arkadaþlarýnýn (2000) 45 AN'li hastayý kontrol grubuyla kýyaslayarak deðerlendirdikleri bir çalýþmada; BMI 16.5 kg/m 2 'den daha düþük olanlarýn serumunda IGF-I ve IGFBP-3 (IGF-binding protein) düþük, IGFBP-2 ve osteokalsin yüksek; idrarýnda CrossLaps yüksek bulunmuþtur. Serum osteokalsin düzeyleri ile BMI, IGF-I ve IGFBP-3 arasýnda pozitif iliþki saptanmýþ ve gerektiðinde uygulanan ÝV hiperalimentasyon tedavisi ile serum IGF-I ve osteokalsininde 3-7 gün içinde artýþ görüldüðü bildirilmiþtir. Bir çalýþmada (Hotta ve ark. 1998) AN'li hastalar iyileþseler bile KMD'nin birkaç yýla kadar normal sýnýrlara ulaþamadýðý bildirilmiþtir. AN için önerilen tedavilerin baþlýcalarýný; beslenmenin iyileþtirilmesi, kilo alýmýnýn saðlanmasý, kalsiyum, D vitamini, antidepresan, östrojen, DHEA, IGF-1, florid, bifosfonat verilmesi ve hafif egzersiz oluþturur (Escalente Boleas ve ark. 2002, Golden 2003). Sistemik bozukluklar oluþmasý nedeniyle, AN'li hastalarýn tedavisi dikkat, sabýr ve iþbirliði gerektirir. Bir çok araþtýrmacý (Golden ve ark. 2002, Grinspoon ve ark. 2002) menopoz sonrasý evredeki osteoporozlu kadýnlara önerilen HRT'nin AN'lilerde etkin olmadýðýný bildirmektedir. Heer ve arkadaþlarý (2002) 19 AN'li hastanýn tedavisi için günlük yüksek kalorili diyet, 2000 mg kalsiyum ve 400 ünite D vitamini ile beslenme programý yapmýþlar; baþlangýçta, 3., 7. ve 11. haftalarda serumda bazý maddelerin ölçümünü yapmýþlardýr. Süreç sonunda, serum kalsiyum ve fosfat oranlarý deðiþmediði halde BMI'nýn yükseldiði (14.2'den 17.1'e çýkmýþ), kemik yapýmýný gösteren maddelerin (Prokollejen-1 karboksiterminal propeptit, alkalen fosfataz, IGF-1, leptin) oranýnýn arttýðý ve yýkýmý gösteren maddelerin (C-telopeptit) oranýnýn düþtüðü görülmüþtür. SONUÇ Psikotik bozukluklar, duygudurum bozukluklarý, anksiyete bozukluklarý, demans ve mental retardasyon gibi sýk karþýlaþtýðýmýz klinik tablolarda ister etiyolojik inceleme yaparken isterse tedavi ve takip sürecinde, iyilik halinin mümkün olan en üst seviyeye çýkarýlmasý ve kýrýk riskinin azaltýlmasý açýsýndan geleneksel tedavi yaklaþýmlarýna ek olarak D vitamini, kalsiyum ve kemik metabolizmasýyla ilgili durumlarý da göz önünde tutmak yararlý bir yaklaþým olacaktýr. Vücut metabolizmasýnda ve iþlevlerinde çok önemli yeri olan vitamin ve elementlerin her yaþ grubunda ancak dengeli beslenmeyle saðlanabileceði ve geliþmiþ ülkelerde bile folik asid, D vitamini, iyod, demir, kalsiyum vb. eksiklikleriyle sýkça karþýlaþýldýðý belirtilmektedir (Pfeiffer ve Einig 2002). Kemik kitlesi birincil olarak genetik faktörlerce belirlenmektedir, fakat dýþ faktörler de önemli rol oynar. Bu nedenle osteoporozla mücadele çocukluk çaðýnda baþlamalýdýr ve risk gruplarý her an akýlda tutulmalýdýr. Beslenme düzensizliði, alkol alýmý ve fiziksel hareket azlýðý, güneþ ýþýðýndan yetersiz yararlanma gibi kemikkalsiyum metabolizmasýný olumsuz etkileyecek ve yaþam kalitesini düþürecek bir çok faktör psikiyatrik 110

10 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR hastalarýn çoðunda görülmekteyken; klinik ortamlarda bu konulara yeterince önem verilmemektedir. Psikiyatrik hastalarýn yaþý, cinsiyeti ve tanýsý göz önünde tutularak gerekebilecek ek tedaviler düþünülmeli ve multidisipliner yaklaþým benimsenmelidir. KAYNAKLAR Akimoto M, Fukunishi I, Sakata M ve ark. (1995) Somatoform pain disorder in a case of Klinefelter's syndrome with multiply operated lower back. Psychiatry Clin Neurosci, 49: Ang AW, Ko SM, Tan CH (1995) Calcium, magnesium and psychotic in a girl with idiopathic hypoparathyroidism. Psychosom Med, 57: Angelopoulou N, Matziari C, Tsimaras V ve ark. (2000) Bone mineral density and muscle strength in young men with mental reatardation. Calcif Tissue Int, 66: Aspray TJ, Francis RM, Thompson A ve ark. (1998) Comrarison of ultrasound measurements at the heel between adults with mental retardation and control subjects. Bone, 22: Azria M, Dilþen G (1997) Kalsitonin metabolizmasý. Aktüel Týp Dergisi, 2: Baðýþ S (2002) Osteoporozda klinik bulgular, taný ve ayýrýcý taný. Mersin Üniversitesi Týp Fakültesi Dergisi, 1: Bjarnason NH, Christiansen C (2000) The influence of thinness and smoking on bone loss and response to hormone replacement therapy in early postmenopausal women. J Clin Endocrinol Metab, 85: Center J, Beange H, McElduff A (1998) People with mental retardation have an increased prevalence of osteoporosis: a population study. Am J Ment Retard, 103: Clark JH, Rhoden DK, Turner DS (1993) Symptomatic vitamin A and D deficiencies in an eight-year-old with autism. JPEN J Parenter Enteral Nutr, 17: Coelho R, Silva C, Maia A ve ark. (1999) Bone mineral density and depression. J Psychosom Res, 46: Cornet A, Baudet C, Neveu I ve ark. (1998) 1,25- Dihydroxyvitamin D3 regulates the expression of VDR and NGF gene in Schwann cells in vitro. J Neurosci Res, 53: Cornuz J, Feskanich D, Willett WC ve ark. (1999) Smoking, smoking cessation, and risk of hip fracture in women. Am J Med, 106: Davidson MR (2003) Pharmacotherapeutics for osteoporosis prevention and treatment. J Midwifery Womens Health, 48: Driessen M, Wetterling T, Wedel T ve ark. (1995) Secondary hyperparathyroidism and depression in chronic failure. Nephron, 70: Deng HW, Deng XT, Conway T ve ark. (2002) Determination of bone size of hip, spine, and wrist in human pedigrees by genetic and lifestyle factors. J Clin Densitom, 5: Escalante Boleas M, Franco Vicario R, Bustamante Murga V ve ark. (2002) Bone metabolism and bone mass loss in eating disorders. An Med Interna, 19: Fukuharu M, Sato J, Ohsawa I (2001) Effects of lifestyle factors on ultrasonographically determined bone health in Japanese women. Public Health, 115: Gold DT (2001) The nonskeletal consequences of osteoporotic fractures. Rheum Dis Clin North Am, 27: Gold PW, Gabry KE, Yasuda MR ve ark. (2002) Divergent endocrine abnormalities in melancholic and atypical depression: clinical and pathophysiologic implications. Endocrinol Metab Clin North Am, 31: Golden NH (2003) Osteopenia and osteoporosis in anorexia nervosa. Adolesc Med, 14: Golden NH, Lanzkowsky L, Schebendach J ve ark. (2002) The effect of estrogen-progestin treatment on bone mineral density in anorexia nervosa. J Pediatr Adolesc Gynecol, 15: Grainge MJ, Coupland CA, Cliffe SJ ve ark. (1998) Cigarette smoking, alcohol and caffeine consumption, and bone mineral density in postmenopausal women. The Nottingham EPIC Study Group. Osteoporos Int, 8: Grinspoon S, Thomas L, Miller K (2002) Effects of recombinant human IGF-I and oral contraceptive administration on bone density in anorexia nervosa. J Clin Endocrinol Metab, 87: Gupta MM (1991) Calcium imbalance in hypoparathyroidism. J Assoc Physicians India, 39: Guyton AC, Hall JE (1996) Týbbi Fizyoloji. 9. Baský, (Çev. H Çavuþoðlu), Ýstanbul, Nobel Týp Kitabevleri, s Halbreich U, Palter S (1996) Accelerated osteoporosis in psychiatric patients. Schizophr Bull, 22: Halbreich U, Rojansky N, Palter S ve ark. (1995) Decreased bone mineral density in medicated psychiatric patients. Psychosom Med, 57: Hanyu H, Sugiyama T, Abe S (1993) Abnormality of bone mineral metabolism in elderly female patients with dementia. Nippon Ronen Igakkai Zasshi, 30: Hannan MT, Felson DT, Dawson-Hughes B ve ark. (2000) Risk factors for longitudinal bone loss in elderly men and women: the Framingham Osteoporosis Study. J Bone Miner Res, 15: Hatun Þ, Pehlivan Ý (2001) Maternal D vitamini yetersizliði ve ülkemizdeki durum. Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi, 44: Heer M, Mika C, Grzella I ve ark. (2002) Changes in bone turnover in patients with anorexia nervosa during eleven weeks of inpatient dietary treatment. Clin Chem, 48: Herran A, Amado JA, Garcia-Unzueta MT ve ark. (2000) Increased bone remodeling in first-episode major depressive disorder. Psychosom Med, 62:

11 ÖZEN Þ, HASPOLAT K. Hla MM, Davis JW, Ross PD ve ark. (2001) The relation between lifestyle factors and biochemical markers of bone turnover among early postmenopausal women. Calcif Tissue Int, 68: Hotta M, Shibasaki T, Sato K ve ark. (1998) The importance of body weight history in the occurrence and recovery of osteoporosis in patients with anorexia nervosa: evaluation by dual X-ray absorptiometry and bone metabolic markers. Eur J Endocrinol, 139: Hotta M, Fukuda I, Sato K ve ark. (2000) The relationship between bone turnover and body weight, serum insulin-like growth factor (IGF) I, and serum IGF-binding protein levels in patients with anorexia nervosa. J Clin Endocrinol Metab, 85: Huuskonen J, Vaisanen SB, Kroger H ve ark. (2001) Regular physical exercise and bone mineral density: a four-year controlled randomized trial in middle-aged men. The DNASCO study. Osteoporos Int, 12: Jacoangeli F, Zoli A, Taranto A ve ark. (2002) Osteoporosis and anorexia nervosa: relative role of endocrine alterations and malnutrition. Eat Weight Disord, 7: Jee WSS, Clark I (1980) Glucocorticoid-induced osteoporosis. Osteoporosis: recent Advances in Pathogenesis and Treatment, HF DeLuca, HM Frost, WSS Jee ve ark. (Ed), Baltimore, University Park, s Jensenius M, Heger B, Dalgard O ve ark. (1999) Serious bacterial and fungal infections in intravenous drug addicts. Tidsskr Nor Laegeforen, 119: Joborn C, Hetta J, Lind L (1989) Self-rated pyschiatric symptoms in patients operatde on because of primary hyperparathyroidism and in patients with long-standing mild hypercalcemia. Surgery, 105: Kimura A (1991) Osteopathy and therapeutic effect of 1 alpha- OH-D3 in severely handicapped children. No To Hattatsu, 23: Kipen E, Helme RD, Wark JD ve ark. (1995) Bone density, vitamin D nutrition, and parathyroid hormone levels in women with dementia. J Am Geriatr Soc, 43: Kowdley KV, Coull BM, Orwoll ES (1999) Cognitive impairement and intracranial calcaification in chronic hypoparathyroidism. Am J Med Sci, 317: Kutilek S, Bayer M (2001) Ultrasound parameters of calcaneal bone density in girls with anorexia nervosa. Eat Weight Disord, 6: Lamberg-Allardt C, Wilska M, Saraste KL ve ark. (1990) Vitamin D status of ambulatory and nonambulatory mentally retarded children with and without carbamazepine treatment. Ann Nutr Metab, 34: Landfield PW, Applegate MD, Schmitzer-Osborne SE ve ark. (1991) Phosphate/calcium alterations in the first stages of Alzheimer's disease. J Neurol Sci, 106: Lansdowne AT, Provost SC (1998) Vitamin D3 enhances mood in healthy subjects during winter. Psychomarmacology, 135: Lau EMC, Cooper C (2001) Risk factors for osteoporosis in Europe. J Bone Miner Metab, 19: Lau EMC, Suriwongpaisal P, Lee JK (2001) Risk factors for hip fracture in Asian men and women: the Asian osteoporosis study. J Bone Miner Res, 16: Levine Y, Gaoni B (1990) The hypoparathyroid syndrome. Isr J Psychiatry Relat Sci, 27: Lohiya GS, Lohiya S, Tan-Figueroa L (1999a) Eighteen fractures in a man with profound mental retardation. Ment Retard, 37: Lohiya GS, Crinella FM, Tan-Figueroa L ve ark. (1999b) Fracture epidemiology and control in a developmental center. West J Med, 170: Lunt M, Masaryk P, Scheidt-Nave C ve ark. (2001) The effects of lifestyle, dietary dairy intake and diabetes on bone density and vertebral deformity prevalence: the EVOS study. Osteoporos Int, 12: McGrath J (1999) Hypothesis: is low prenatal vitamin D a riskmodifying factor for schizophrenia? Schizophr Res, 21;40: Medras M, Jankowska EA (2000) The effect of alcohol on bone mineral density in men. Przegl Lek, 57: Michelson D, Stratakis C, Hill L ve ark. (1996) Bone mineral density in women with depression. N Engl J Med, 17;335: Milos G, Willi J, Hauselmann H (2001) Bilateral osteonecrosis of the talus and "standing obsession" in a patient with anorexia nervosa. Int J Eat Disord, 29: Napal J, Amado JA, Riancho JA ve ark. (1993) Stress decreases the serum level of osteocalcin. Bone Miner, 21: Neveu I, Naveilhan P, Menaa C ve ark. (1994a) Synthesis of 1,25-dihydroxyvitamin D3 by rat brain macrophages in vitro. J Neurosci Res, 1;38: Neveu I, Naveilhan P, Baudet C ve ark. (1994b) 1,25-dihydroxyvitamin D3 regulates NT-3, NT-4 but not BDNF mrna in astrocytes. Neuroreport, 30;6: Neveu I, Naveilhan P, Jehan F ve ark. (1994c) 1,25-dihydroxyvitamin D3 regulates the synthesis of nerve growth factor in primary cultures of glial cells. Brain Res Mol Brain Res, 24: Okamoto T, Gerstein HC, Obara T (1997) Psychiatric symptoms, bone density and non-specific symptoms in patients with mild hypercalcemia due to primary hyperparathyroidism: a systematic overview of the literature. Endocr J, 44: Orwoll ES, Bevan L, Phipps KR (2000) Determinants of bone mineral density in older men. Osteoporos Int, 11: Pafumi C, Ciotta L, Farina M ve ark. (2002) Evaluation of bone mass in young amenor-rhoic women with anorexia nervosa. Minerva Ginecol, 54: Patterson-Buckendahl P, Rusnak M, Fukuhara K ve ark. (2001) Repeated immobilization stress reduces rat vertebral bone growth and osteocalcin. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol, 280: Pedrazzoni M, Vescovi PP, Maninetti L ve ark. (1993) Effects of chronic heroin abuse on bone and mineral metabolism. Acta Endocrinol (Copenh), 129:

12 D VÝTAMÝNÝ, KALSÝYUM, KEMÝK METABOLÝZMASI VE PSÝKÝYATRÝK BOZUKLUKLAR Pepersack T, Fuss M, Otero J ve ark. (1992) Longitudinal study of bone metabolism after ethanol withdrawal in alcoholic patients. J Bone Miner Res, 7: Perez-Castrillon JL, Olmos JM, Gomez JJ ve ark. (2000) Expression of opioid receptors in osteoblast-like MG-63 cells, and effects of different opioid agonists on alkaline phosphatase and osteocalcin secretion by these cells. Neuroendocrinology, 72: Pfeiffer AF, Einig Ch (2002) Disease prevention by vitamins and trace elements. Dtsch Med Wochenschr 25,127: Prufer K, Veenstra TD, Jirikowski GF ve ark. (1999) Distribution of 1,25-dihydroxyvitamin D3 receptor immunoreactivity in the rat brain and spinal cord. J Chem Neuroanat, 16: Pollard AJ, Prendergast M, Al-Hammouri F ve ark. (1994) Different subtypes of pseudohyoparatthyroidism in the same family with an unusual psychiatric presentation of the index case. Arch Dis Child, 70: Rapuri PB, Gallagher JC, Balhorn KE ve ark. (2000) Smoking and bone metabolism in elderly women. Bone, 27: Robbins J, Hirsch C, Whitmer R ve ark. (2001) The association of bone mineral density and depression in an older population. J Am Geriatr Soc, 49: Qin L, Chen J, Ge C ve ark. (1999) Analysis of bone mineral density and relevant factors in 781 healthy people aged 15 to 50. Zhonghua Yu Fang Yi Xue Za Zhi, 33: Sato Y, Asoh T, Oizumi K (1998a) High prevalence of vitamin D deficiency and reduced bone mass in elderly women with Alzheimer's diseae. Bone, 23: Sato Y, Kuno H, Kaji M (1998b) Increased bone resorption during the first year after stroke. Stroke, 29: Schneider B, Weber B, Frensch A ve ark. (2000) Vitamin D in schizophrenia, major depression and alcoholism. J Neural Transm, 107: Schweiger U, Deuschle M, Korner A ve ark. (1994) Low lumbar bone mineral density in patients with major depression. Am J Psychiatry, 151: Stio M, Lunghi B, Iantomasi T ve ark. (1993) Effect of vitamin D deficiency and 1,25-dihydroxyvitamin D3 on metabolism and D-glucose transport in rat cerebral cortex. J Neurosci Res, 35: Stio M, Lunghi B, Celli A ve ark. (1995) Vitamin D--related modification of enzyme activities in synaptosomes and mitochondria isolated from rat cerebral cortex. Biochem Mol Biol Int, 37: Szulc P, Garnero P, Claustrat B ve ark. (2002) Increased bone resorption in moderate smokers with low body weight: the Minos study. J Clin Endocrinol Metab, 87: Taylor CR, Lawson JP (1986) Periostitis and osteomyelitis in chronic drug addicts. Skeletal Radiol, 15: Teebi AS, Al-Awadi SA, Marafie MJ ve ark. (1988) Osteoporosis-pseudoglioma syndome with congenital heart disease. J Med Genet, 25: Teichmann J, Stephan E, Lange U ve ark. (1997) Elevated serum-calcium and parathormone-levels in HIV afflicted female heroin addicts. Eur J Med Res, 2: Tsuji H, Honke K, Hasui M (1998) Effects of a vitamin K2 preparation in severely handicapped patients complicated by osteopenia. No To Hattatsu, 30: Turner RT, Kidder LS, Kennedy A (2001) Moderate alcohol consumption suppresses bone turnover in adult female rats. J Bone Miner Res, 16: Turner RT, Sibonga JD (2001) Effects of alcohol use and estrogen on bone. Alcohol Res Health, 25: Tyler CV Jr, Synder CW, Zyzanski S (2000) Screening for osteoporosis in community-dwelling adults with mental retardation. Ment Retard, 38: Van Vort WB, Rubenstein M, Rose RP (1990) Osteoporosis with pathologic hip fractures in major depression. J Geriatr Pyschiatry Neurol, 3: Veenstra TD, Prufer K, Koenigsberger C ve ark. (1998) 1,25- dihydroxyvitamin D3 receptors in the central nervous system of the rat embriyo. Brain Res, 7;804: Vrkljan M, Thaller V, Lovricevic I ve ark. (2001) Depressive disorder as possible risk factor of osteoporosis. Coll Antropol, 25: Wagemans AM, Fiolet JF, van der Linden ES ve ark. (1998) Osteoporosis and intellectual disability. J Intellect Disabil Res. 42: Walter M, Moyzes D, Rose M ve ark. (2002) Psychosomatic interrelations following liver transplantation. Clin Transplant, 16: Yeh SS, Phanumas D, Hafner A ve ark. (2002) Risk factors for osteoporosis in a subgroup of elderly men in a Veterans Administration nursing home. J Investig Med, 50: Zhang J, Dai J, Lin DL (2002) Osteoprotegerin abrogates chronic alcohol ingestion-induced bone loss in mice. J Bone Miner Res, 17: Zipfel S, Seibel MJ, Lowe B ve ark. (2001) Osteoporosis in eating disorders: a follow-up study of patients with anorexia and bulimia nervosa. J Clin Endocrinol Metab, 86:

Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi

Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi Özgün Araştırma / Original Investigation Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi Effect of Body Mass Index on the Determination of Bone Mineral Density in Postmenopausal

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Ca; Ca+2; Serum calcium; Ca++; Calcium blood test:

Ca; Ca+2; Serum calcium; Ca++; Calcium blood test: KALSİYUM Ca; Ca+2; Serum calcium; Ca++; Calcium blood test: Kalsiyum vücudumuzun önemli yapı taşlarından birisidir. Tüm hücreler kalsiyuma ihtiyaç duyar. Kemik ve dişlerimiz kalsiyumdan oluşur. Kalbimizin

Detaylı

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 İBH da osteoporoz Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 WHO a göre osteoporoz «Osteoporoz; azalmış kemik kitlesi, kemik dokusunun mikroçatısında bozulma, kemik frajilitesinde

Detaylı

Normalde kan potasyum seviyesi 3,6-5,0 mmol/l arasındadır.

Normalde kan potasyum seviyesi 3,6-5,0 mmol/l arasındadır. POTASYUM K+; Potasyum yaşam için gerekli önemli bir mineraldir. Hücre içinde bol miktarda bulunur. Hücre içindeki kimyasal ortamın ana elementidrir. Hergün besinlerle alınır ve idrarla atılır. Potasyum

Detaylı

oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri

oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri Osteoporoz Tanı ve Tedavi oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri Prensipleri Dr. Ümit İNCEBOZ Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Dr. Ümit İNCEBOZ Balıkesir Üniversitesi Tıp

Detaylı

CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI

CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI Firuz Gachayev 1, İsmail Cem Sormaz 1, Yalın İşcan 1, Arzu Poyanlı 2, Fatih Tunca 1, Yasemin Giles

Detaylı

SIK GÖRÜLEN METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI KULLANIM KILAVUZU

SIK GÖRÜLEN METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI KULLANIM KILAVUZU SIK GÖRÜLEN METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI KULLANIM KILAVUZU Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu tarafından hazırlanmıştır. 2009 - ANKARA SIK GÖRÜLEN METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI

Detaylı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Hipokalsemi Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Kalsiyum 03.01.2014 57.Milli Pediatri Kongresi 2 Kalsiyum Fetal dönem Çocukluk çağı Erişkin

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi Change of Smoking Prevalence among Erciyes University Students between 1985

Detaylı

Depresyonlu Hastalarda Kemik Mineral Yoğunluğunda Değişiklik Var mı?

Depresyonlu Hastalarda Kemik Mineral Yoğunluğunda Değişiklik Var mı? Türk Psikiyatri Dergisi 2005; 16(2):77-82 Depresyonlu Hastalarda Kemik Mineral Yoğunluğunda Değişiklik Var mı? Dr. Saliha ÖZSOY 1, Dr. Ertuğrul EŞEL 2, Dr. M. Tayfun TURAN 2, Dr. Mustafa KULA 3, Dr. Hüseyin

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi ARAÞTIRMA Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi Yalçýn M. Yarpuz 1, Ümit Aydoðan 2, Oktay Sarý 1, Aydoðan Aydoðdu 3, Gökhan Üçkaya 4,

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

ERKEK OSTEOPOROZU Prof Dr Dilek Gogas Yavuz

ERKEK OSTEOPOROZU Prof Dr Dilek Gogas Yavuz ERKEK OSTEOPOROZU Prof Dr Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ABD, Endokrinoloji ve Metabolizma BD Erkeklerde Osteoporoz Erkeklerde osteoporoz olur mu?? Osteoporoz sıklığı

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER Siren SEZER, Şebnem KARAKAN, Nurhan ÖZDEMİR ACAR. Başkent Üniversitesi Nefroloji Bilim

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2003; 46: 224-241 Derleme Günümüzde D vitamini yetersizliði ve nütrisyonel rikets* Þükrü Hatun 1, Abdullah Bereket 2, Ali Süha Çalýkoðlu 3, Behzat Özkan 4 Kocaeli

Detaylı

Fibromyalji li hastalarda serum 25-hidroksi D vitamini ve parathormon düzeyleri

Fibromyalji li hastalarda serum 25-hidroksi D vitamini ve parathormon düzeyleri 26 ARAÞTIRMA Fibromyalji li hastalarda serum 25-hidroksi D vitamini ve parathormon düzeyleri Mahmut Yener, Selami Akkuþ Süleyman Demirel Üniversitesi, Týp Fakültesi Fiziksel Týp ve Rehabilitasyon AD, Isparta

Detaylı

17a EK 17-A ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ. ² Rahim Ýçi Araçlar - Ek 17-A²

17a EK 17-A ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ. ² Rahim Ýçi Araçlar - Ek 17-A² EK 17-A RÝA ÝÇÝN DEÐERLENDÝRME KONTROL LÝSTESÝ ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ Hizmet verenin sorularý: Hizmet alana aþaðýdaki sorularý sorun: Hizmet veren için kurallar: Eðer yanýtlar evet sütununda ise aþaðýdaki

Detaylı

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon ARAÞTIRMA Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon Gülten Karadeniz 1, Serdar Tarhan 2, Emre Yanýkkerem 3, Özden Dedeli 3, Erkan Kahraman 4 1 Yrd.Doç.Dr., 3

Detaylı

Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi

Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi Taner Baştürk 1, Abdülkadir Ünsal 2 1Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 2Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği Serum Kalsidiol

Detaylı

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman.

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman. Dr. Erdal DUMAN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir Tel: 0232-4642932 www.erdalduman.com Söylenceler Erkeklerde osteoporoz olmaz Diyet yapınca vücuttaki

Detaylı

Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları. Prof. Dr. Özer Açbay Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı

Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları. Prof. Dr. Özer Açbay Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Prof. Dr. Özer Açbay Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Osteoporoz Osteoporoz birim hacime düşen kemik kitlesinin onun normal mekanik destek fonksiyonunu

Detaylı

Antiepileptik tedavi alan çocuklarda serum hormon düzeyleri

Antiepileptik tedavi alan çocuklarda serum hormon düzeyleri Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2002; 46: 182-186 Orijinal Makale Antiepileptik tedavi alan çocuklarda serum hormon düzeyleri Bülent Ünay 1, Süleyman Kalman 1, Muhittin Serdar 2, Rýdvan Akýn 3, Erdal

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Tükürük kreatinin ve üre değerleri kullanılarak çocuklarda kronik böbrek hastalığı tanısı konulabilir mi? Dr. Rahime Renda

Tükürük kreatinin ve üre değerleri kullanılarak çocuklarda kronik böbrek hastalığı tanısı konulabilir mi? Dr. Rahime Renda Tükürük kreatinin ve üre değerleri kullanılarak çocuklarda kronik böbrek hastalığı tanısı konulabilir mi? Dr. Rahime Renda Tükürük Özellikleri Major ve minor tükürük bezlerinden salınır Günlük sekresyon

Detaylı

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ 1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ Burhanettin Kaya 1, Mine Kaya 2 1 Doç.Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý, 2 Uz.Dr., Ankara Halk Saðlýðý Müdürlüðü,

Detaylı

Major depresif bozukluk tam olarak iyileþebildiði

Major depresif bozukluk tam olarak iyileþebildiði Depresyonun Seyri Uz. Dr. Figen Çulha ATEÞCÝ* Major depresif bozukluk tam olarak iyileþebildiði gibi, sýklýkla yineleme ve bazen de kronik gidiþ gösteren bir hastalýktýr. Baþlangýç yaþý genellikle 20'li

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Tıpta Doktora Farmakoloji Marmara Üniversitesi 1989

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Tıpta Doktora Farmakoloji Marmara Üniversitesi 1989 Adı Soyadı: Mehmet Emin Ceylan Doğum Tarihi: 25 08 1956 Unvanı: Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Diploması Lisans Eğitimi Sivas Tıp Fakültesi Hacettepe Tıp Fakültesi Cumhuriyet

Detaylı

Bariatrik cerrahi amacıyla başvuran hastaların depresyon, benlik saygısı ve yeme bozuklukları açısından değerlendirilmesi

Bariatrik cerrahi amacıyla başvuran hastaların depresyon, benlik saygısı ve yeme bozuklukları açısından değerlendirilmesi Bariatrik cerrahi amacıyla başvuran hastaların depresyon, benlik saygısı ve yeme bozuklukları açısından değerlendirilmesi Selçuk Özdin 1, Aytül Karabekiroğlu 2, Arzu Alptekin Aker 2, Recep Bolat 2, Servet

Detaylı

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor Türkiye'nin insanlarý, mevcut saðlýk düzeyini hak etmiyor. Saðlýk hizmetleri için ayrýlan kaynaklarýn yetersizliði, kamunun önemli oranda saðlýk

Detaylı

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU Alanin Transaminaz ( ALT = SGPT) : Artmış alanin transaminaz karaciğer hastalıkları ( hepatosit hasarı), hepatit, safra yolu hastalıklarında ve ilaçlara bağlı olarak

Detaylı

50 YAŞ VE ÜZERİ KALÇA KIRIKLI HASTALARDA OSTEOPOROZ ŞİDDETİNİN KIRIK TİPİ VE YERİNE ETKİSİ

50 YAŞ VE ÜZERİ KALÇA KIRIKLI HASTALARDA OSTEOPOROZ ŞİDDETİNİN KIRIK TİPİ VE YERİNE ETKİSİ 5 YAŞ VE ÜZERİ KALÇA KIRIKLI HASTALARDA OSTEOPOROZ ŞİDDETİNİN KIRIK TİPİ VE YERİNE ETKİSİ Caner Buğra AKDENİZ, Arda ERDUT, Ahmet SARMA, Atilla ŞAHİN, Ersin ŞENTÜRK Danışman: Doç. Dr. Hüseyin DEMİRÖRS ÖZET

Detaylı

Postoperatif Hipokalsemi Tedavisi. Dr.Hakan KULAÇOĞLU

Postoperatif Hipokalsemi Tedavisi. Dr.Hakan KULAÇOĞLU Postoperatif Hipokalsemi Tedavisi Dr.Hakan KULAÇOĞLU Postoperatif Hipokalsemi Tanım Sorunun büyüklüğü: Sıklık Peroperatif önlemler Postoperatif proaktivite Replasman tedavisi 2 Tanım Yetersiz parathormon

Detaylı

D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler

D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler Prof. Dr. Sadık Akşit Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı, İzmir II. Ulusal Sosyal Pediatri Kongresi, 7-11 Kasım 2012, İstanbul

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUK HASTALARDA OSTEOPOROZ. Dr. Burcu Önder İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim Araştırma Hastanesi

SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUK HASTALARDA OSTEOPOROZ. Dr. Burcu Önder İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim Araştırma Hastanesi SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUK HASTALARDA OSTEOPOROZ Dr. Burcu Önder İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim Araştırma Hastanesi TANIM VE PREVALANS Serebral palsi gelişimini tamamlamamış beyinde oluşan

Detaylı

DEHB Tanýlý Çocuklarýn Ebeveynlerinde DEHB Oraný

DEHB Tanýlý Çocuklarýn Ebeveynlerinde DEHB Oraný ARAÞTIRMA DEHB Tanýlý Çocuklarýn Ebeveynlerinde DEHB Oraný Hüner Aydýn 1, Rasim Somer Diler 2, Ebru Yurdagül 1, Þükrü Uðuz 3, Gülþah Þeydaoðlu 4 1 Dr., 3 Yrd.Doç.Dr., 4 Uz.Dr., Çukurova Üniversitesi Týp

Detaylı

OBEZİTE CERRAHİSİNDEN SONRA KALSİYUM, B1 ve B2 VİTAMİNİ ALIMININ ÖNEMİ

OBEZİTE CERRAHİSİNDEN SONRA KALSİYUM, B1 ve B2 VİTAMİNİ ALIMININ ÖNEMİ OBEZİTE CERRAHİSİNDEN SONRA KALSİYUM, B1 ve B2 VİTAMİNİ ALIMININ ÖNEMİ Kalsiyum Kalsiyum, insan vücudunda en bol miktarda bulunan mineral olup, yalnızca kemikleri ve dişleri güçlendirmekle kalmaz, kasların

Detaylı

Kayseri Ýl Merkezinde Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Diyabetik Hastalarda Metabolik Kontrol Durumu ve Eþlik Eden Faktörler

Kayseri Ýl Merkezinde Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Diyabetik Hastalarda Metabolik Kontrol Durumu ve Eþlik Eden Faktörler ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Kayseri Ýl Merkezinde Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Diyabetik Hastalarda Metabolik Kontrol Durumu ve Eþlik Eden Faktörler Metabolic Regulation and Related Factors in Diabetic

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Bir Psikiyatri Kliniðinde Yatarak Tedavi Gören Geç Baþlangýçlý Þizofreni Hastalarýnýn Klinik ve Sosyodemografik Özellikleri

Bir Psikiyatri Kliniðinde Yatarak Tedavi Gören Geç Baþlangýçlý Þizofreni Hastalarýnýn Klinik ve Sosyodemografik Özellikleri ARAÞTIRMA Bir Psikiyatri Kliniðinde Yatarak Tedavi Gören Geç Baþlangýçlý Þizofreni Hastalarýnýn Klinik ve Sosyodemografik Özellikleri The Clinical and Sociodemographic Features of Late Onset Schizophrenia

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

VİTAMİN D DÜZEYİ NE OLMALI. PROF.DR.TEVFİK SABUNCU Harran Üniversitesi, Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı

VİTAMİN D DÜZEYİ NE OLMALI. PROF.DR.TEVFİK SABUNCU Harran Üniversitesi, Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı VİTAMİN D DÜZEYİ NE OLMALI PROF.DR.TEVFİK SABUNCU Harran Üniversitesi, Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı D vitamini eksiklik düzeyleri Lips et al. Clinical Endocrinology, 2010 DURUM 25 OH D Düzeyi

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Hakan Türkçapar Doç. Dr., SSK Ankara Eðitim Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Ankara Anksiyete bozukluklarýyla depresyonun belirtileri arasýnda belirgin

Detaylı

Yeme Bozukluðu ve Bipolar Bozukluk Birlikteliði

Yeme Bozukluðu ve Bipolar Bozukluk Birlikteliði DERLEME Yeme Bozukluðu ve Bipolar Bozukluk Birlikteliði Comorbidity of Eating Disorders and Bipolar Disorder Asena Akdemir 1, Bahar Sarý Narðis 2 1 Prof.Dr., Selçuk Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri

Detaylı

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi;

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; ANOREKSİYA NERVOSA Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; Anoreksi bir yeme bozukluğudur. Kişilerin aşırı kilolu olduklarına yönelik takıntıları sonucu ortaya çıkan iştahsızlık ve egzersiz yapma

Detaylı

Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM. Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir

Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM. Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir Osteoporoz tedavisinde amaç : Kemik gücünü artırarak kırık riskini azaltmaktır Kırık riskini azaltmak için yazılan reçete son

Detaylı

International Osteoporosis Foundation (IOF) Find an event near you:

International Osteoporosis Foundation (IOF) Find an event near you: International Osteoporosis Foundation (IOF) Find an event near you: Osteoporosis & Neurologic Rehabilitation Patients, Turkey Tuesday, October 20, 2015 İstanbul Rehabilitation Education and Research Hospital

Detaylı

Diyabet ve Kemik. Prof. Dr. Erdinç Ertürk Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

Diyabet ve Kemik. Prof. Dr. Erdinç Ertürk Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Diyabet ve Kemik Prof. Dr. Erdinç Ertürk Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı 25 Nisan 2015 51. Ulusal Diyabet Kongresi Antalya Diyabet ve Kemik Kırık

Detaylı

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER Major Depresyon, Davraným Bozukluðu ve Madde Kullaným Bozukluðu olan Ergenlerde Fluoksetin ve Biliþsel Davranýþcý Terapinin Karþýlaþtýrýldýðý Randomize Kontrollü Çalýþma Riggs

Detaylı

ÇOCUKLARDA DİYALİZ. Prof. Dr. Mesiha Ekim. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

ÇOCUKLARDA DİYALİZ. Prof. Dr. Mesiha Ekim. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı ÇOCUKLARDA DİYALİZ Prof. Dr. Mesiha Ekim Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi 19-23 Mayıs 2010 Antalya 2008 yılında ilk defa RRT

Detaylı

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi ARAÞTIRMA 1 Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi Fahriye Oflaz, Huriye Varol GATA Hemþirelik Yüksek Okulu 06010 Etlik-Ankara Özet Amaç: Bu çalýþmanýn amacý

Detaylı

Dr. Pembe Keskinoðlu*, Dr. Özgü Özkul**, Dr. Ruhan Ayan**, Dr. Gamze Norgaz**, Dr. Hatice Giray*, Dr. Bülent Kýlýç***

Dr. Pembe Keskinoðlu*, Dr. Özgü Özkul**, Dr. Ruhan Ayan**, Dr. Gamze Norgaz**, Dr. Hatice Giray*, Dr. Bülent Kýlýç*** Ýzmir de Bir Saðlýk Ocaðý Bölgesi nde 50-54 Yaþ Arasý Kadýnlarda Menopoz Durumu ile Diðer Etmenlerin Depresyon Görülme Sýklýðýna Etkisi Depression Prevalance and Effects of Menauposal Status and Other

Detaylı

RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1

RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1 RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1 Kalsiyum, fosfor ve magnezyum, kas yapısı, fizyolojik olaylar ve birçok dokunun normal fonksiyonları için gereklidir. Kemik formasyonu, kas kontraksiyonu,

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

Kas iskelet sistem aðrýsý ile vitamin D düzeyleri arasýndaki iliþkinin araþtýrýlmasý

Kas iskelet sistem aðrýsý ile vitamin D düzeyleri arasýndaki iliþkinin araþtýrýlmasý ARAÞTIRMA 7 Kas iskelet sistem aðrýsý ile vitamin D düzeyleri arasýndaki iliþkinin araþtýrýlmasý Mahmut Yener Fiziksel Týp ve Rehabilitasyon Kliniði, Harput Devlet Hastanesi, Elazýð Giriþ Son zamanlarda

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi. Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital

Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi. Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital ARAÞTIRMA Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital Eda Aslan 1, Nadya Þimþek 2 1 Yard. Doç.

Detaylı

Þizofreni ve Cinsiyet: Baþlangýç Yaþý ve Sosyodemografik Özellikler

Þizofreni ve Cinsiyet: Baþlangýç Yaþý ve Sosyodemografik Özellikler Þizofreni ve Cinsiyet: Baþlangýç Yaþý ve Sosyodemografik Özellikler Hatice GÜZ* ÖZET Bu çalýþmada, DSM-IV taný kriterlerine göre þizofreni tanýsý alan 160 hastada (95'i erkek, 65'i kadýn) baþlangýç yaþý

Detaylı

2) Kolekalsiferol (D 3)

2) Kolekalsiferol (D 3) Sunum İçeriği Öğretim Görevlisi :Yrd.Doç.Dr.Bekir ÇÖL Hazırlayan ve Sunan : Fulya ÇELEBİ Konu : D Vitamini 31/10/2008 D vitamini formları kaynaklarına genel bakış Deride ve vücutta D vitamini sentezi İnce

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU Alanin Transaminaz ( ALT = SGPT) : Artmış alanin transaminaz karaciğer hastalıkları ( hepatosit hasarı), hepatit, safra yolu hastalıklarında ve ilaçlara bağlı olarak

Detaylı

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Fibromiyalji hasta görüntüleri Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Aðrýyý görüntüleme ve patolojisini tanýmlamada baþarýlý yöntemdir. Aðrý kaynaðýnýn vücudun neresinde olduðunu gösterebilir.

Detaylı

K 2 vitamini takviyesi postmenopozal kadınlarda kalça kemik geometrisi ve kemik gücü endekslerini geliştiriyor

K 2 vitamini takviyesi postmenopozal kadınlarda kalça kemik geometrisi ve kemik gücü endekslerini geliştiriyor K 2 vitamini takviyesi postmenopozal kadınlarda kalça kemik geometrisi ve kemik gücü endekslerini geliştiriyor M. H. J. Knapen & L. J. Schurgers & C. Vermeer Özet K vitamini kemik metabolizmasını düzenleyen

Detaylı

Erken bebeklik döneminde D vitamini yetersizliðinin özellikleri

Erken bebeklik döneminde D vitamini yetersizliðinin özellikleri Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2005; 48: 8-13 Orijinal Makale Erken bebeklik döneminde D vitamini yetersizliðinin özellikleri Zerrin Orbak 1, Þükrü Hatun 2, Behzat Özkan 1, Hakan Döneray 3, Filiz

Detaylı

Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma

Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma Johanna M. Geleijnse,* Cees Vermeer,** Diederick E. Grobbee, Leon J. Schurgers,** Marjo H. J. Knapen,**

Detaylı

29 Fizik Tedavi Alan Hastalarýn Yaþam Kalitesinin Deðerlendirilmesi Assessment For Quality Of Life Of Patients Receiving Physical Therapy 1 Yrd.Doç. Dr.Birsen ALTAY 2 Yrd.Doç. Dr. H.Demet GÖNENER 1 Hemþ.

Detaylı

KEMİK MARKERLARI. Dr. Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

KEMİK MARKERLARI. Dr. Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu KEMİK MARKERLARI Dr. Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Maturitas. 2010 April; 65(4): 301 307 Maturitas. 2010 April; 65(4): 301 307 Markus J Seibel Biochemical Markers of Bone Turnover Part I : Biochemistry

Detaylı

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðu Tanýsý Alan Çocuklarýn Ebeveynlerinde Kiþilik Bozukluklarý

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðu Tanýsý Alan Çocuklarýn Ebeveynlerinde Kiþilik Bozukluklarý ARAÞTIRMA Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðu Tanýsý Alan Çocuklarýn Ebeveynlerinde Kiþilik Bozukluklarý Oya Güçlü 1, Murat Erkýran 1 1 Uz. Dr., Bakýrköy Ruh Saðlýðý ve Sinir Hastalýklarý Eðitim ve

Detaylı

KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞUNUN YORUMLANMASI

KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞUNUN YORUMLANMASI KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞUNUN YORUMLANMASI Doç. Dr. H. Gonca TAMER Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Osteoporoz Kemik yoğunluğunun azalması

Detaylı

Bipolar bozuklukta bilişsel işlevler. Deniz Ceylan 22. KES Psikiyatride Güncel Oturumu Nisan 2017

Bipolar bozuklukta bilişsel işlevler. Deniz Ceylan 22. KES Psikiyatride Güncel Oturumu Nisan 2017 Bipolar bozuklukta bilişsel işlevler Deniz Ceylan 22. KES Psikiyatride Güncel Oturumu Nisan 2017 AÇIKLAMA 2012-2017 Araştırmacı: yok Danışman: yok Konuşmacı: yok Olgu 60 yaşında kadın, evli, 2 çocuğu var,

Detaylı

Mardin ili ilköðretim okullarýnda 6-15 yaþ grubu öðrencilerde kilo fazlalýðý ve obezite prevalansý

Mardin ili ilköðretim okullarýnda 6-15 yaþ grubu öðrencilerde kilo fazlalýðý ve obezite prevalansý Týp Araþtýrmalarý Dergisi 2007: 5 (1): 31-35 ARAÞTIRMA Mardin ili ilköðretim okullarýnda 6-15 yaþ grubu öðrencilerde kilo fazlalýðý ve obezite prevalansý Uz. Dr. Ayfer Gözü Dicle Üniversitesi Týp Fakültesi,

Detaylı

DÖNEM V - C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı 1. Hafta 09/09/2015. ÇARŞAMBA Doğuştan çarpık ayak. Kongenital Pes Ekuinovarus

DÖNEM V - C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı 1. Hafta 09/09/2015. ÇARŞAMBA Doğuştan çarpık ayak. Kongenital Pes Ekuinovarus DÖNEM V C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı. Hafta 08.0 09: 09:0 0: 0.0. :0. :00 :. 6.00 6. 7.00 07/09/0 Bel ve Boyun Ağrıları Neck and Back Pain BORD(Bornova A blok. Kat Osteokondrozlar

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme Doç. Dr. Levent KÜEY* Özet Depresyon psikiyatrik bozukluklar arasýnda en sýk karþýlaþýlan hastalýklardan biridir. Depresif hastalarýn önemli bir

Detaylı

Persistan veya Rekürren Hiperparatiroidism TANI. Doç. Dr. Özlem ÜSTAY TARÇIN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Persistan veya Rekürren Hiperparatiroidism TANI. Doç. Dr. Özlem ÜSTAY TARÇIN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Persistan veya Rekürren Hiperparatiroidism TANI Doç. Dr. Özlem ÜSTAY TARÇIN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları HİPERPARATİROİDİZM 1. Primer HiperPTH a) Tek adenom (%83) b) Hiperplazi (%15) CERRAHİ

Detaylı

Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin

Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin Yaþlýlýk Çaðý Depresyonlarý Yrd. Doç. Dr. Lut TAMAM*, Dr. Seva ÖNER* Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin geliþimine koþut olarak ortalama insan ömrü uzamaktadýr. Bunun sonucunda yaþlý olarak

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI 2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI Doğru cevap: B Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Ders Notları Cilt 2 Sayfa: 10 Doğru cevap: A Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Cilt 1 Ders Notları Sayfa: 233

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7)

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) DEKAN DEKAN YRD. BAŞKORDİNATÖR BAŞKORDİNATÖR YRD. BAŞKORDİNATÖR YRD.

Detaylı

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD.

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Obezitede Anksiyete Bozuklukları ve Depresyon Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı: Sanofi Danışman: Teva, BMS Konuşmacı: Lundbeck Obezite giderek artan bir toplum sağlığı

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

Osteoporozda korunma yöntemleri (Vaka örnekleriyle)

Osteoporozda korunma yöntemleri (Vaka örnekleriyle) Osteoporozda korunma yöntemleri (Vaka örnekleriyle) Dr. Erdal DUMAN İzmir Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniği www.erdalduman.com OSTEOPOROZ Düşük kemik

Detaylı

Kadýnlarýn Pap smear yaptýrma durumlarý ile bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi

Kadýnlarýn Pap smear yaptýrma durumlarý ile bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 25-29 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006 ARAÞTIRMA Kadýnlarýn Pap smear yaptýrma durumlarý ile bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi Aygül Akyüz (*), Gülten Güvenç (*), Tülay

Detaylı

OSTEOPOROZUN ANNE KARNINDA ATILAN TEMELLERİ

OSTEOPOROZUN ANNE KARNINDA ATILAN TEMELLERİ OSTEOPOROZUN ANNE KARNINDA ATILAN TEMELLERİ Doç.Dr.Ferit Saraçoğlu FemCARE Kadın Sağlığı Kliniği Osteoporoz Kemik kütlesinde azalma ve mikro mimarisinde bozulmaya neden olan kemik hastalığıdır Consensus

Detaylı

BÖBREK NAKLİ SONRASINDA KEMİK SORUNLARI. Dr. Ali Çelik Dokuz Eylül Üniversitesi Nefroloji Bilim Dalı

BÖBREK NAKLİ SONRASINDA KEMİK SORUNLARI. Dr. Ali Çelik Dokuz Eylül Üniversitesi Nefroloji Bilim Dalı BÖBREK NAKLİ SONRASINDA KEMİK SORUNLARI Dr. Ali Çelik Dokuz Eylül Üniversitesi Nefroloji Bilim Dalı Böbrek Nakli Sonrasında Kemik Sorunları 1. Nakil öncesi kemik metabolizmasını etkileyen riskler ve kemik

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde 7 Prof. Dr. Ali KUTSAL Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde temizlenen kan kalbin sol tarafýna gelir ve buradan kalbin kasýlmasý ile atardamar sistemine geçer.kapiller adý verilen ve doku

Detaylı