YGS TARİH NOTLARI BİLAL ÇAĞLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YGS TARİH NOTLARI BİLAL ÇAĞLAR"

Transkript

1 1 YGS TARİH NOTLARI BİLAL ÇAĞLAR TOKAT GAZİ OSMAN PAŞA LİSESİ, TARİH ÖĞRETMENİ

2 TARİH 9 I. TARİH BİLİMİ TARİHİN TANIMI VE KONUSU: Tarih; insanların geçmişteki siyasi, sosyal, kültürel faaliyetlerini, neden-sonuç ilişkisi içinde yer ve zaman göstererek, belgelere dayalı olarak objektif olarak inceleyen bir bilimdir. Tarihin konusu; insanların geçmişteki siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini faaliyetleridir Tarihte Olay ve Olgu Olay; hayat içinde tek tek meydana gelen, başlangıcı ve bitişi belli olan kısa süreli gelişmelerdir. Örnek; Haçlı Seferleri, Malazgirt Savaşı, İstanbul un Fethi Olgu; olayların sonuçlarına bağlı olarak ortaya çıkan uzun süreli, daha soyut ve süreklilik gösteren gelişmelerdir. Örnekler: Olay Olgu Kavimler Göçü > Derebeyliğin Avrupa da yaygınlaşması, Malazgirt Savaşı > Anadolu nun Türkleşmesi, Fransız İhtilali > Milliyetçilin yaygınlaşması, Sanayi İnkılâbı > Sömürgeciliğin Hızlanması Tarihte Sebep-Sonuç, Yer-Zaman İlişkisi Tarihi olaylar bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlıdır. Olaylar arasında sebep-sonuç ilişkisi vardır. Bir olay kendisinden önceki bir olayın sonucunu ve kendisinden sonraki bir olayın sebebini oluşturabilir. Tarihte her olay belli bir mekânda gerçekleşir. Tarihi olayların oluşumunda coğrafi özelliklerin (mekânın) etkisi vardır. TARİHİN YÖNTEMİ: Tarihin yöntemi fen bilimlerinden farklıdır. Çünkü tarihi olaylar laboratuar ortamında tekrar edilemez, üzerinde deney ve gözlem yapılamaz. Tarih geçmişte yaşanmış, sona ermiş ve aynı şekilde tekrarlanmayan olayları inceler. Tarihin yöntemi; olayların geçmişten günümüze ulaşan izlerini, kalıntılarını (belgelerini) inceleyip değerlendirmektir. Tarihi olayların incelenmesi ve takip edilmesinde gereken yöntem aşamaları şunlardır: 1. Kaynak Arama(Araştırma): Tarihi olaylardan günümüze ulaşan belgelerin tespit edilmesi ve ortaya konmasıdır. Belge (kaynak); geçmişten günümüze kalan ve tarihi olaylar hakkında bilgi veren her türlü malzemelerdir. a. Birinci elden kaynaklar: Tarihi olayın geçtiği döneme ait her türlü belgelerdir. b. İkinci elden kaynaklar: Olaylın geçtiği döneme yakın ya da o dönemin kaynaklarından yararlanılarak meydana getirilen eserlerdir. Ayrıca tarihi kaynakları türüne göre de sınıflandırabiliriz: a. Yazılı Kaynaklar; Her türlü yazılı belgeler b. Sözlü Kaynaklar; Destan, efsane, hikâye, şiir c. Kalıntılar; Arkeolojik buluntular d. Sesli ve Görüntülü Kaynaklar; cd, film, ses kaydı, fotoğraf, resim vb. 2. Verileri Tasnif etme(sınıflandırma): Verilerin önemine, güvenilirliğine ve kronolojik sıraya göre bir sistem dâhilinde sınıflandırılmasıdır. 3. Verileri Tahlil Etme (Çözümleme, Analiz): Elde edilen bilgilerin yeterli olup olmadığının kontrol edilmesidir. 4. Tenkit Etme (Eleştiri): Verilerin gerçekliği ve bilgi açısından güvenirliliğinin belirlenmesidir. İç tenkit; yazar görüşlerinin eser üzerindeki etkilerinin araştırılması ve verilen bilgilerin farklı kaynaklarda nasıl yer aldığına bakılmasıdır. Dış Tenkit ise; eserin adı, yazarı, basıldığı yer, basım tarihi ve benzeri özelliklerin tespit edilmesidir. Belgelerin orijinalliği, tarihi ve benzeri yönlerinin araştırılmasıdır. 5. Terkip Yapma (Birleştirme): Elde edilen bilgilerin birleştirilerek sonuca ulaşılması aşamasıdır. Tarih Araştırmalarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: 1) Konuyla ilgili çeşitli kaynaklardan yararlanılmalıdır. 2) Konuyla ilgili kaynak taraması yapılmalı, bütün belgeler değerlendirilmelidir. 3) Olayın meydana gediği yer ve zaman mutlaka belirtilmelidir. 4) Olaylar arasında neden- sonuç ilişkisi kurulmalıdır. 5) Tarihi olaylarla ilgili kural konulamaz, genelleme yapılamaz. 6) Konular tarafsız bir şekilde incelenmeli ve aktarılmalıdır. 7) Doğru değerlendirmeler yapmak için olayın üzerinden belirli bir süre geçmiş olmalıdır. 8) Tarihi olaylar günümüzün değer yargılarıyla değil, olayın geçtiği dönemdeki şartlar dikkate alınarak yorumlanmalıdır. TARİHİN TASNİFİ: Zamana Göre Tasnif: Tarihi olayların kronolojik sıraya ve çağlara bölünmesiyle yapılan tasniftir. Örnek: Tarih Öncesi, İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ, Yakın Çağ, IV. Yüzyıl, V. Yüzyıl Mekâna Göre Tasnif: Tarihi olayların geçtiği kıta, bölge, ülke ve şehirlere göre tasnifidir. Coğrafi tasnif de denir. Örnek: Asya Tarihi, Ortadoğu Tarihi, Türkiye Tarihi, Amasya Tarihi Konuya Göre Tasnif: İnsanların siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda gösterdikleri faaliyetlere bakılarak yapılan tasniftir. Örnek: Bilim Tarihi, Sanat Tarihi, İktisat Tarihi, İslam Tarihi, Felsefe Tarihi, Eğitim Tarihi ZAMAN VE TAKVİM: Zamanı ölçmek için hazırlanan çizelgeye takvim denir. Takvimde yıl, ay, hafta ve gün gibi temel birimler kullanılmıştır. Takvimler genel olarak ay ve güneşin hareketlerine göre düzenlenmiştir. 2

3 3 Ay yılı; Ay ın Dünya etrafındaki 12 defa dönüşü esas alınarak yapılmıştır. Bir Ay yılı 354 gündür. İlk defa Mezopotamya toplumları tarafından kullanılmıştır yılından itibaren sadece mali işlerde kullanılmaya devam edilmiş, 1982 yılında, mali yılbaşının 1 Ocak tarihine alınmasıyla kaldırılmıştır. Güneş yılı; Dünyanın Güneş etrafındaki bir defalık dönüş süresi olup 365 gün 6 saattir. Güneş takvimi ilk defa Eski Mısırlılar tarafından kullanılmıştır. Ay yılı ile Güneş yılı arasında bir yılda 11 günlük fark vardır. Toplumlar kendileri için önemli gördükleri önemli olayları takvim başlangıcı saymışlardır: a) Yahudiler: Yaradılış günü, MÖ 3761, b) Eski Yunan: İlk Olimpiyat yılı, MÖ 776, c) Eski Roma: Roma nın kuruluş yılı, MÖ 753, d) Hıristiyanlar: Hz. İsa nın doğumu, Milat (0), e) Müslümanlar: Peygamberimizin Medine ye Hicreti (Miladi 622). Türklerin Kullandığı Takvimler: 1) 12 Hayvanlı Türk Takvimi: Yıllar hayvan isimleriyle adlandırılmıştır. Bu hayvanlar; Sıçan, Sığır, Pars, Tavşan, Ejder, Yılan, At, Koyun, Maymun, Tavuk, Köpek, Domuz. Güneş yılı esasına göre düzenlenen bu takvimde bir yıl 365 gün 5 saattir. Aylar sayılarla belirtilmiştir. Her 12 yılda bir başa dönülmüştür. İslam öncesi Türk devletlerinde, Çinliler ve Tibetlilerde kullanılmıştır. 2) Hicri Takvim: Ay yılı esasına göre hazırlanan bu takvimde bir yıl 354 gündür. Ay yılı, Ay ın dünyanın etrafında 12 defa dönmesi sonucunda geçen zamandır. Takvim başlangıcı Hicret tir (622). Miladi Takvimle arasında bir yılda 11 günlük fark vardır. Bu fark her 33 yılda, bir yıla tekabül eder. İlk kez Hz. Ömer devrinde kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye de 1 Ocak 1926 tarihinden itibaren miladi takvime geçilmiştir. Günümüzde dini günlerin ve bayramların belirlenmesinde kullanılmaktadır. 3) Celali Takvim: Güneş yılı esasına göre yapılmıştır. 1 yıl 365 gün 6 saattir. Büyük Selçuklu hükümdarı Melikşah ın emriyle, Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanmıştır. Hicri 471 (Miladi 1079) ramazan ayının 10. gününe rastlayan Nevruz; hem yılbaşı hem de tarih başlangıcıdır. Babürlüler zamanında Takvim-i İlahi adıyla bir süre kullanılmıştır. 4) Rumi Takvim: Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Takvim başlangıcı Hicret tir. Yılbaşı ise Mart başıdır. Miladi takvimle arasında 584 yıllık fark vardır. Osmanlı İmparatorluğu nda mali işlerde karşılaşılan güçlükleri(vergi, maaş vb.) ortadan kaldırmak amacıyla 1677 yılından itibaren kullanılmaya başlanmıştır (Hicri 1255) yılından itibaren bütün resmi işlerde kullanılmıştır. 5) Miladi Takvim: Güneş yılı esasına gör düzenlenen bu takvimde bir yıl 365 gün 6 saattir. Takvim başlangıcı Hz. İsa nın doğumudur (milat). Yılbaşı 1 Ocak tır. Miladi takvimi geliştirenler; Mısırlılar, Julius Sezar ve Papa XIII. Gregorius tur(1582). Ülkemizde 1 Ocak 1926 tarihinden itibaren kullanılmaya başlanmıştır. TARİH ÖĞRETİMİNİN FAYDALARI: a) Tarih, insanlara, vatan ve millet kavramları ile milli ve kültürel değerleri öğretir. b) Milli birlik ve beraberlik anlayışının kuvvetlenmesini sağlar. c) İnsanların geçmişten ders alıp geleceğe yön vermelerini sağlar. d) Devlet yöneticilerine devletin nasıl yönetileceği konusunda yardımcı olur. e) İnsanlara karşılaştıkları durumları tarihi olaylarla bağlantı kurarak mantıklı bir sonuca varma yeteneği kazandırır. f) İnsanların aralarındaki sorunları barış yoluyla çözümlemelerine yardımcı olur. g) Tarih öğretimi bu günkü uygarlığın nasıl meydana geldiğini öğretir. h) Uygarlıkların tüm toplumların katkısıyla oluştuğunu öğretir. i) Geçmişten ders çıkararak geleceğine yön vermeyi sağlar. TARİHİ OLAYLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: Her tarihi olay, meydana geldiği dönemin sosyal, siyasal ve ekonomik ortamına bağlıdır. Bu nedenle tarihi olayları değerlendirirken, olayın meydana geldiği dönemin koşulları mutlaka göz önünde tutulmalıdır. Tarihçi olayları değerlendirirken mensubu olduğu toplumun değerlerinden bağımsız hareket etmeli, tarafsız olmalıdır. Tarihi Bilgilerin Değişebilir Özelliği: Tarihte bilgiler olayın geçtiği döneme ait verilere dayanır. Zamanla yeni belge ve bulguların elde edilmesiyle hem yeni bilgiler elde edilebilir, hem de mevcut bilgiler değişebilir. TARİH YAZICILIĞININ GELİŞİMİ: İlk tarih yazıcılığını Hititler analler yazarak başlatmışlardır. Tarih anlayışı belli aşamalardan geçerek günümüzdeki bilimsel tarih anlayışına ulaşmıştır. Göktürkler, Orhun Kitabeleri, Ruslar, Kronikler ve Osmanlılar Vakayinameler yazmışlardır. Hikâyeci Tarih: Tarihi olayların neden-sonuç ilişkisi üzerinde durulmadan hikâye tarzında yazılmasıdır. Efsane ve masal türü bilgilere de yer verilmiştir. Herodot un Historia sı bu türün ilk örneğidir. Avrupa ve İslam dünyasında XVIII. yüzyıla kadar bu türde eserler yazılmıştır. Öğretici Tarih: Toplumdaki birlik ve beraberliği güçlendirmek, ahlaki değerleri geliştirmek amacıyla kişilerin iyi yönleri ön planda tutularak yazılan eserlerdir. Bu tarzın ilk temsilcisi Thukydides tir. XIX.

4 yüzyıla kadar Avrupa ve İslam dünyasında bu türde eserler yazılmıştır. Araştırmacı Tarih: 19. yüzyılda doğmuştur. Olayların nedenleri, sonuçları başka olaylar ile ilgisi araştırılarak kaynaklara dayandırılarak ve tarafsız bir biçimde yazılan tarih çeşididir. 2. Türklerde tarih Yazıcılığı: Osmanlılar Döneminde Tarih Yazıcılığı Osmanlılarda tarih yazıcılığında temel amaç, devletin başarılarını gelecek nesillere aktarmaktır. XVIII. yüzyıla kadar olayları devlet tarafından görevlendirilen şehnameci denilen görevliler yazardı. XVIII. yüzyıldan itibaren vakanüvislik ortaya çıkmıştır. Devlet görevlisi olan vakanüvisler, bir yandan kendilerinden önce yazılanları, toplamışlar diğer yandan da kendi dönemlerine ait olayları kaydetmişlerdir. Osmanlılar İslamiyet öncesi Türk Tarihi ni büyük ölçüde ihmal etmiş İslam merkezli bir tarih anlayışını benimsemişlerdir. Osmanlılardan ilk vakanüvis Naima Efendi dir. Naima Tarihi adlı bir eseri vardır. Bundan başka Hoca Saadettin Efendi, Peçevi Selaniki ve Ahmet Cevdet Paşa da ünlü tarihçilerdir. Cumhuriyet Döneminde Tarih Yazıcılığı: Cumhuriyet döneminde yeni tarih anlayışının ortaya çıkmasında Atatürk ün büyük rolü olmuştur. Türklerin İslam ı kabul etmeden önce de zengin bir kültüre, parlak bir uygarlığa sahip olduklarını, dünya uygarlığına ve siyasetine önemli katkı sağladıkları görüşünü savunan Atatürk, Türklerin tarihini araştırmaya büyük önem vermiştir. Türk milletinin tarihinin araştırılarak ortaya çıkarılması için 1931 yılında Türk Tarih Kurumu nu kurmuştur. TARİHİN FAYDALANDIĞI BİLİM DALLARI: Coğrafya: Coğrafi mekânın özelliklerinin insan topluluklarının üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak için tarihe yardımcı olur. Arkeoloji: Tarihi kalıntıları ve eserleri ortaya çıkaran kazı bilimidir. Antropoloji: İnsanların fiziki yapısını inceleyerek sistemli ve karşılaştırmalı olarak insan ırklarını sınıflandırır. Etnografya: Toplumların öz kültürlerini, örf ve adetlerini inceler. Hukuk: Toplu halde yaşayan insanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallardır. Kronoloji: Tarihi olayların oluş zamanını ve sırasını inceler. Edebiyat: Duygu ve düşünceleri söz veya yazı ile anlatma sanatıdır. Felsefe: Akıl ve mantık ilkelerine uygun düşünmeyi esas alan bir bilimdir. Olayların doğru tahlili ancak o dönemin felsefesinin doğru bilinmesiyle mümkün olur. Paleografya: Eski yazıların tür ve şekillerini ve uğradıkları değişimleri inceler. Epigrafya: Anıtlar, taşlar ve kitabelerdeki yazıları çözümler ve yorumlar. Kimya: Belgelerin orijinalliğinin ve hangi döneme ait olduğunun belirlenmesinde tarihe yardımcı olur. Karbon 14 metoduyla kalıntıların yaşını tespit eder. Sanat Tarihi: Sanat eserlerinin değerlendirilmesi ve toplumun sanata bakış açısını belirlemeye çalışır. Heraldik: Armaları inceler. Sicillografi: Mühür bilimi, Jeneloji: Soy kütüğü bilimi, Toponimi: Yer adları bilimi Antroponimi: İnsan Adları Bilimi Onomastik: Ad bilimi Sosyoloji: Toplumların özelliklerini ve yaşayışlarını inceler. Filoloji: Diller ve diller arasındaki ilişkileri inceler. Diplomatik: Devletlerin iç ve dış yazışmalarında kullandıkları belgeleri inceler. Nümizmatik (Meskûkât): Geçmişte basılmış paraları inceler. İstatistik: Belirli bir amaç için veri toplama, tablo ve grafiklerle özetleme, sonuçları yorumlama, özellikler arasındaki ilişkiyi araştırma bilimidir. İstatistiksel veriler tarihi bir olayın değerlendirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve çevreyle ilişkilerini inceler. Doğal dengedeki bozulmanın insan yaşamı, olayların oluşumu ve tarihin akışını nasıl etkilediği konusunda tarihe yardımcı olur. TAKVİM ÇEVİRME Takvim çevirmede bazı formüller kullanılır. Ancak yaklaşık sonuçlar verebilir. Günü gününe çevirmeler için cetvellerden yararlanılır (Faik Reşit Unat, Hicri Takvimleri Miladi Takvime Çevirme Kılavuzu, TTK Basımevi, Ankara, 1988 ). 1. Miladiden Hicriye Çevirme: H= (M - 622) + (M - 622) / 33 Örnek: 2007 yılını Hicri yıla çeviriniz. Çözüm: H=( ) + ( ) / 33 H= / 33 H= ,9 > 42 H= 1427 Not: Gerçekte 2007 yılı, Hicri 1428 yılına karşılık gelmektedir. 2. Hicriden Miladiye Çevirme: M= (H + 622) H / 33 Örnek: 1428 hicri yılını miladi yıla çeviriniz. Çözüm: M= ( ) 1428 / 33 M= M= Miladiden Rumiye: R= M Rumiden Miladiye: M= R Miladi yılını Rumiye çeviriniz. Çözüm: = Rumi yılını Miladiye çeviriniz. Çözüm: =1902 II. İLKÇAĞ UYGARLIKLARI TARİH ÖNCESİ DEVİRLER: Tarih Öncesi Devirlerin Özellikleri: a) Bu devirler kullanılan araç-gereçlere göre adlandırılmıştır. b) Sırasıyla taş, toprak ve madenler kullanılmış, giderek daha dayanıklı ve kullanılışlı araç-gereçler yapılmıştır. c) Toplumlar arası iletişim yavaş olduğu için bu devirler dünyanın her bölgesinde aynı anda yaşanmamıştır. d) Mısır gibi dış etkilere kapalı toplumlarda sırayla, Anadolu gibi dış etkilere açık toplumlarda savaş, istila, göç ve ticaret gibi gelişmelerin sonucunda birden fazla dönem aynı anda yaşanmıştır. 4

5 5 e) Mesela Taş devrinde yaşayan bir toplum, maden devrini yaşayan başka bir toplumla karşılaşırsa madenleri kullanmaya başlar. Eski Taş Devri(Paleolitik) (MÖ ): İnsanlar küçük topluluklar halinde avcılık ve toplayıcılık yaparak yaşamışlardır. Mağaralarda yaşayan bu insanlar, mağara duvarlarına resimler yaptılar. Buzul çağlarının yaşandığı bu devirde insanlar soğuktan korunmak için hayvan postlarından giysiler yapmışlardır. Bu dönemden kalan buluntular; çakmak taşından yontulmuş ilkel el baltaları, kemik ve ağaçtan yapılmış araçlar ve silahlardır. Dünyada Paleolitik Dönem İzleri: Altamira(İspanya), Lasque(Fransa). Türkiye de Paleolitik Dönem İzleri: Karain, Beldibi ve Belbaşı Mağaraları(Antalya), Yarımburgaz Mağarası(İstanbul). Yontma Taş Devri(Mezolitik) (MÖ ): Buzul çağı sona ermiş, iklim şartları yumuşamıştır. İnsanlar avcılık ve toplayıcılığa devam etmişlerdir. Mağara yaşamı devam etmiştir. Dönemin sonlarına doğru ateş bulunmuştur. Dünyada Mezolitik Dönem İzleri: Kuldara Bölgesi(Güney Tacikistan), Türkiye de Mezolitik Dönem İzleri: Beldibi(Antalya), Macunçay(Ankara), Baradiz(Göller Yöresi), Tekkeköy(Samsun) Cilalı Taş Devri(Neolitik) (MÖ ): İnsanlar yerleşik yaşama geçmiş, tarımsal faaliyetler başlamıştır. Köylerin kurulması ile toplumsal hayat başlamış, iş bölümü yapılmış ve can ve mal güvenliğinin sağlanması için askerlik anlayışı doğmuştur. Toplumda hukuk kuralları ortaya çıkmıştır. Ortak giderlerin karşılanması için vergiler toplanmaya başlanmış ve mimari faaliyetler başlamıştır. El sanatları başlamıştır (Dokumacılık ve seramik). Toplumlar arası ticari faaliyetleri başlamıştır. Çok tanrılı din anlayışı ortaya çıkmıştır. Türkiye de Neolitik Dönem İzleri: Çatalhöyük(Konya), Çayönü (Diyarbakır), Sakçagözü (Gaziantep). Maden Devirleri Devirleri(MÖ ): Bakır Çağı: İlk işlenen maden bakırdır. Türkiye deki yerleşim merkezleri; Alacahöyük(Çorum), Beycesultan(Denizli), Kumtepe(Çanakkale), Truva(Çanakkale), İkiztepe(Samsun) Tunç Çağı: Bakır ile kalay karıştırılarak tunç bulunmuştur. Bu devirde ilk şehir devletleri kurulmuştur. Mezopotamya da Sümer, Akad ve Anadolu da Hitit Devleti ortaya çıkmıştır. Türkiye deki Tunç çağı merkezleri; Ahlatlıbel(Ankara), Kültepe(Kayseri). Anadolu da tarihi devirler MÖ yıllarında başlamıştır. İlk yazıyı Asurlu tüccarlar getirmişlerdir. Kayseri Kültepe de Karum denilen Asurlu tüccarlara ait pazaryeri bulunmuştur. Maden Devirleri Devirleri(MÖ ): Demir Çağı: Demirin bulunup işlenmesiyle birlikte daha dayanıklı silahlar ve aletler yapılmaya başlanmıştır. Büyük devletler kurulmaya başlanmıştır. Devrin sonunda yazı bulunmasıyla tarih devirlerine geçilmiştir. Anadolu da tarih öncesinde kurulan bazı yerleşim yerleri varlıklarını daha sonraki devirlerde de devam ettirmişlerdir. Bunlar Hacılar(Burdur), Truva(Çanakkale), Alişar(Yozgat) ve Alacahöyük(Çorum)dur. Kültür: Bir millete ait maddi ve manevi değerler bütünüdür. Bu değerler göç, savaş ve ticaret gibi yollarla dünyanın farklı bölgelerine taşınmış ve kültürler arası etkileşim meydana gelmiştir. Uygarlık Bütün insanlığın benimsediği milletlerarası ortak değerlerdir. MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI: Mezopotamya Mezopotamya, Dicle-Fırat nehirleri arasında kalan bölgedir. Bağdat ın güneyine Aşağı Mezopotamya (Kalde ülkesi), Bağdat ın kuzeyine Yukarı Mezopotamya (Asur ülkesi) denir. Taş olmadığından kerpiç kullanılmıştır. Bundan dolayı günümüze kadar fazla bir eser kalmamıştır. Tarihte ilk uygarlıklar burada ortaya çıkmıştır. Mezopotamya Neden Bu Kadar Önemlidir? Göç yolları üzerindedir. Toprakları verimlidir. İklim elverişlidir. Irmaklar sulamada faydalıdır. SÜMERLER (MÖ MÖ 2350): Mezoptamya da ilk şehir(site) devletlerini(ur, Uruk, Larsa, Lagaş) kurmuşlardır. Ziggurat adı verilen tapınakları yedi katlıydı. Gözlemevi olarak da kullanılmıştı. Sitelerin başında Patesi veya Ensi denilen rahip-krallar bulunurdu. Bir patesi çevre sitelere hâkim olursa Lugal, bütün Sümer ülkesine hâkim olursa Lugal Kalma denirdi. Krallar ve rahipler en üst toplumsal sınıfı oluştururdu. Halk hürler ve kölelerden oluşmuştu. Ordu yaya ve savaş arabalı askerlerden oluşmuştu. Sümerler çok tanrılı bir inanca sahipti. Ahiret inançları yoktu. Gılgamış, Yaratılış ve Tufan destanları Sümerlere aittir. Kara sabanı kullanmışlar, sulama kanalları yapmışlar ve tarımı geliştirmişlerdi.

6 6 Ay yılı esaslı takvimi geliştirdiler. Matematikte dört işlemi kullanmışlar, bölme ve çarpma cetvelleri hazırlamışlar, yüzey ve hacim ölçmeyi öğrenmişler, daireyi 360 dereceye bölmüşlerdi. Çivi yazısını bulmuşlardır(mö 3500). Çivi yazısı mabetlere getirilen ürünlerin tespitiyle doğdu. Rahiplerin yönetimini yıkan Lagaş sitesi kralı Urukagina (MÖ 2375) ilk yazılı kanunları yaptı. Elamlar tarafından yıkıldılar. AKATLAR (MÖ MÖ 2100): MÖ 4000 lerde Arabistan dan gelen ve Orta Mezopotamya ya yerleşen Samiler tarafından kurulmuştur. Kurucuları I. Sargon dur. Başkent Agade şehriydi. İlk merkezi büyük imparatorluğu kurdular. İlk düzenli ve sürekli orduyu kurdular. Zafer anıtları günümüze kadar gelmiştir. Sümerler tarafından yıkılmıştır. ELAMLAR (MÖ MÖ 640): Sümer ülkesinin doğusuna Elam denilmiştir. MÖ 3000 yıllarında merkezi Sus şehri olan Elam Krallığı kurulmuştur. Elamlılar Sümer egemenliğine son vermişlerdir. Madencilik, çanakçömlek yapımı ve seramik sanatında ilerlemişler ve çivi yasını kullanmışlardı. Asurlular tarafından yıkılmışlardır. BABİLLİLER: I. Babil Krallığı (MÖ ): MÖ III. binde Arabistan dan çıkan Samilerin bir kolu olan Amurrular, Akad ülkesine yerleşerek Babil Krallığı nı kurdular. 6. hükümdar Hammurabi kendi kanunlarını yapmıştır. Dine dayalı devlet yerine gücünü ordudan alan mutlak krallık anlayışını benimsemiştir. Ceza, mülkiyet ve ticaret alanlarında dönemin en gelişmiş kanunlarını yapmıştır. Kısasa kısas prensibini benimsemiştir. I. Babil Devleti MÖ 1800 yıllarında Hitit kralı I. Mürşil in saldırısıyla yıkıldı. II. Babil Krallığı ( ): Babilliler Medler ile birleşerek Asur devletini yıktılar ve II. Babil Krallığı nı kurular. Meşhur hükümdar Nabukadnezar Yahudi Devleti üzerine seferler yaparak Kudüs ü zapt etmiş ve Yahudileri Babil e sürmüştür. II. Babil devleti Pers kralı Kirus tarafından ortadan kaldırılmıştır (MÖ 539). Babilliler Sümerlerin etkisi altında kalmışlar ve tapınaklarına ziggurat adını vermişlerdir. Babil in Asma bahçeleri ve Babil Kulesi önemli mimari eserlerdir. ASURLULAR(MÖ MÖ 609): Arabistan dan gelerek Yukarı Mezopotamya ya yerleşmişler ve askeri güce dayanan bir imparatorluk kurmuşlardır. Başkenti Ninova dır. Koloni ticaretiyle uğraştılar. Asurlular Anadolu da ticaret kolonileri (Kültepe, Alişar, Boğazköy) kurmuşlardır. Bu kolonilerde Karum adı verilen pazarlar vardı. Asurlular çivi yazısını kullanmışlardır. Anadolu ya yazıyı Asurlular getirmiştir. Tarihte bilinen ilk kütüphaneyi Ninova da kurmuşlardır. ORTA ASYA UYGARLIĞI: Orta Asya da kurulan kültür merkezlerinin tarihi MÖ 5000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Yapılan arkeolojik kazılar sonucunda yontma taş çağına kadar uzan kültür bölgeleri ortaya çıkarılmıştır. Bu kültürlerden kuzeyde olan göçebe toplulukların kültürüdür. Diğeri ise, güneyde daha çok akarsu boylarına yerleşmiş toplulukların kültürüdür. Anav Kültürü (MÖ ) Türkmenistan ın başkenti Aşkabat yakınlarındaki Anav bölgesinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Orta Asya nın en eski kültürüdür. Bu kültürün insanların yerleşik hayata geçmiş, tuğladan yapılmış evler yapmışlardır. Tarım yapmışlar, koyun, keçi, sığır ve deve gibi hayvanları beslemişlerdir. Elde edilen buluntular dokumayı ve seramikten eşya yapmayı bildiklerini göstermektedir. b) Afanasyevo Kültürü (MÖ ): Altay ve Sayan dağlarının kuzeybatısındaki bozkırlarda gelişmiştir. Avcı ve savaşçı bir toplumdur. Koyun ve at gibi hayvanları beslediği bilinmektedir. Kartalı kutsal bir hayvan olarak kabul etmişlerdir. Yapılan kazılarda ayrıca çeşitli bakır eşyalar, çakmak taşından yapılmış ok uçları, kemikten yapılmış iğnelerde bulunmuştur. Afanasyevo kültürü geniş bir bölgeyi etkileyerek Orta Asya uygarlığının temelini oluşturmuştur. c) Kelteminar Kültürü (MÖ 3000 ler): Harezm bölgesinde (Aral Gölünün güneyi Ceyhun Nehri havzası) yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Bu kültürün mensuplarının balıkçılık ve hayvancılık ile geçimlerini sağlamışlardır. Yerleşik bir hayat şekli yaşadıkları anlaşılmaktadır. ç) Andronova Kültürü (MÖ ): Altay-Tanrı dağları, Güney Sibirya ve Hazar Denizi nin doğusuna kadar olan bölgede oluşmuş bir kültürdür. Orta Asya kültürleri içinde yayılma alanı en geniş olanıdır. Afanasyevo kültürünün devamı olarak da kabul edilebilir. Bu kültürün insanları, atı binek ve yük hayvanı olarak kullanmışlardır. Bakır, tunç ve altından yapılmış eşyalara bu kültürde rastlanır. Bu kültürün izlerine Batı Türkistan da da rastlanmaktadır. Bu kültürün en önemli buluntuları; geniş ağızlı kulpsuz ve süslü kaplar, taş kaşıklar, ok uçları, kemik iğneler, kabzalar, hançerler, saplı baltalar ile inci, küpe gibi süs eşyalarıdır. d) Karasuk Kültürü (MÖ ): Yenisey Irmağı nın kollarından biri olan Karasuk Nehri nden adını alan bu kültürdür. Orta Asya uygarlığında demir madeni ilk olarak bu kültürde işlenmiştir. At, deve, koyun ve sığır beslemişlerdir. Yün eğirmesini ve dokumasını, keçeden çadır yapmasını öğrenmişler ve üzeri çadırla örtülü dört tekerlekli arabalar yapmışlar ve kullanmışlardır. e) Tagar Kültürü (MÖ ): Altay dağları bölgesinde (Abakan ve Minnisk-Minusinsk bölgesinde) görülmüş olan bu kültür, en yeni ve gelişmiş olanıdır. Bu kültüre ait tunçtan iki yanı keskin bıçaklar,

7 7 hançerler, çok sayıda ok uçları, altın süs eşyaları, iğne, tarak gibi eşyalar bulunmuştur. Ayrıca eşya üzerinde görülen kabartma hayvan başları, gelecekteki Orta Asya sanatlarına temel teşkil etmiştir. İSKİTLER (MÖ 700. YY. - MÖ 2. YY.): Önceden Tanrı dağları ile Fergana bölgesinde yaşayan İskitler (Sakalar) daha sonra Karadeniz in kuzeyine göç ederek burada varlık sürdürmüşlerdir. Medlerle birleşerek Urartu devletini yıkmışlar ve Perslerle savaşmışlardır. Perslerle yaptıkları savaşlar Alp Er Tunga destanına konu olmuştur. Atlı göçebe bir toplum olan İskitler Göktanrı inancına sahiptiler. İskitler, altın ve gümüş işçiliğinde ustaydılar. Sanatta hayvan üslubunu kullanmışlardır. MISIR UYGARLIĞI: Mısır ın etrafı çöller ve denizlerle çevrilidir. Nil nehri ülkeye hayat verir. Mısır da ilk zamanlarda Nom adı verilen şehir devletleri ortaya çıkmıştır. MÖ 3000 de kral Menes ülkede siyasi birliği sağlamıştır. Böylece tanrı krallar yönetimi başlamıştır. Mısırlılar, Kuzey Suriye hâkimiyeti için Hitit Devleti ile savaştılar ve tarihte bilinen ilk yazılı antlaşmayı(kadeş Antlaşması MÖ 1280) yaptılar. Persler, Ege göçleriyle iyice zayıflayan Mısır Devleti ni yıkarak bir eyalet haline getirdiler. Daha sonra Mısır a Büyük İskender, Ptoleme Devleti ve Romalılar egemen oldular. Mısır toplumu; kâtipler, rahipler, askerler, tüccarlar, zanaatkârlar, çiftçiler ve köleler olarak çeşitli sınıflara ayrılmıştı. Memurların içinde kâtiplerin önemli bir yeri vardı. Mısırlılar en çok tarımla uğraşıyor, deniz kenarında balıkçılık yapıyor, ülkenin güneyindeki maden yataklarını işletiyorlardı. Uzak ülkelerle denizaşırı ticaret yapıyorlardı. Mısır krallarına firavun denilirdi ve tanrı olarak kabul edilirdi. Bunun yanında Amon, Ra gibi başka tanrılar da vardı. Firavun Akhenaton, devrinde tek bir tanrıya tapılmasını emretti, ancak başarılı olamadı. Mısırlılar resim (hiyeroglif) yazısını kullanmışlardır. Bu yazıyı 1822 de Fransız bilgin Jean-François Şampolyon ilk defa okudu. Mısırlılar, bilim alanında ilerlediler; güneş takvimini geliştirdiler, pi sayısını buldular. Nil in her yıl taşması, kaybolan tarla sınırlarının yeniden tespiti geometriyi geliştirdi. Ahiret inancından dolayı mumyacılık, tıp ve eczacılık gelişti. Mısırlılar mimarlık alanında da önemli başarılar elde etiler. Büyük tapınaklar (Karnak, Luksor ), kaya mezarları, piramitler(keops, Kefren ve Mikerinos ) yaptılar. Heykeltıraşlık sanatında çok ilerlediler. MEDLER(MÖ. 7. YY. - MÖ 550): 7. yüzyıl sonlarında İran ın batı bölgesinde Medlerin başına geçen Keyaksar dağınık halde bulunan boyları topladı. İskitleri Medya dan çıkardı. Babillilerle birleşerek Asur devletini yıktı. Batıya doğru ilerleyerek Anadolu hâkimiyeti için Lidya kralı Alyat ile çarpıştı; ancak kesin bir sonuç alamadı. Kızılırmak sınır olmak üzere barış yapıldı. Keyaksar dan sonra Persler, Medlerin başkenti Ekbatan ı zapt ederek bu devlete son verdiler. PERSLER (MÖ 550-MÖ 331): Devletin kurucusu II. Kirus tur. Pers Devleti yaptığı fetihlerle Hindistan dan Anadolu ya, Mezopotamya dan Mısır a kadar uzanan İlkçağın en geniş imparatorluklarından biri haline geldi. Karadeniz in kuzeyindeki İskitler ile savaştılar. MÖ 486 da Salamis deniz savaşında Yunan donanmasının Persleri bozguna uğratması Persleri iyice zayıflattı. Büyük İskender çıktığı Asya seferiyle Pers Devletini yıkarak topraklarını ele geçirdi. Anadolu MÖ yılları arasında Pers egemenliğinde kalmıştır. Pers Devleti, içinde birçok kavmin yaşadığı bir imparatorluktu. Merkeziyetçi bir devlet olan Pers devletinin başında Ahameniş sülalesinden krallar bulunurdu. Devletin başkenti Persepolis idi. Ülke satraplıklara ayrılmıştı. Şah gözü ve şah kulağı denilen görevliler satraplıkları teftiş ederlerdi. Pers ordusu, kalabalık bir orduydu Pers, Med Turanlı askerlerden oluşurdu. Persler Zerdüştlük dinine inanmışlardı ve ateşgede denilen tapınakları vardı. Bu dinde iyilik tanrısı Hürmüz ve kötülük tanrısı Ehrimen vardı. Persler Mezopotamya ve Yunan sanatlarının etkisinde kalmışlar ve Pers üslubu meydana getirmişlerdir. Kralları için Persepolis ve Sus ta büyük saraylar yapmışlardı. Nakş-i Rüstem deki kral mezarları ve Darius un Bisütun da bulunan kitabesi önemli anıtlardı. HİNT UYGARLIĞI (MÖ ): Hindistan tarih boyunca birçok kavmin istilasına uğramıştır. İlk uygarlık MÖ 4000 de İndus nehri kıyısında ortaya çıkmıştır. MÖ 1500 lerde Hindistan a gelen Ariler, nüfusları az olduğu için kast sistemini kurdular. Bu yüzden siyasi birlik sağlanamadı. Hindistan da Brahmanizm ve Budizm dinleri varlık göstermiştir. Sınıfsal ayrıma yol açan Kast sistemi beş guruba ayrılır: a) Brahmanlar (Din adamları) b) Kşatriyalar (Racalar, askerler, asiller) c) Vaysiyalar (Tüccarlar ve çiftçiler) d) Südralar (Zanaatkârlar ve işçiler) e) Paryalar (Kast sisteminin dışındakiler) ÇİN UYGARLIĞI: Çin uygarlığı, Sarı Irmak ve Gök Irmak çevresinde gelişmiştir. MÖ 3. yüzyılda siyasi birliği sağlamıştır. Orta Asya ya ve İpek Yolu na hâkim olmak için Türklerle savaşmışlardır. Türklere karşı Çin Seddi ni yapmışlardır. Çinliler Göktürk Devleti ni bölerek egemenlik altına almışlar, sınırlarını İran dan Kore ye, Moğolistan dan Güneydoğu Asya ya kadar genişletmişlerdir. Tanrının Oğlu unvanını taşıyan imparatorun kutsal olduğuna inanılırdı. Çinliler, ordu, devlet yönetimi ve din konusunda Türklerden etkilenmişlerdir. Çin de toplumsal yapı soylular (egemen sınıf) ve köylülerden oluşuyordu. Ülke ekonomisi tarıma dayanıyordu. İpek yolu ticareti de önemliydi. Çin de tarımın dışında ipekli dokumacılık, porselen, madeni eşya imalatı, heykelcilik, tapınak mimarisi çok gelişmişti.

8 8 Pusula, kâğıt, mürekkep, barut, seramiği ilk kez Çinliler bulmuşlardı. Çin de Konfüyüsçülük, Taoizm ve Budizm yayılmıştı. DOĞU AKDENİZ UYGARLIKLARI FENİKELİLER Lübnan dağları ile doğu Akdeniz kıyıları arasındaki bölgede yaşayan Fenikeliler, Sami kavimlerdendir. Şehir devletleri (Biblos, Sidon, Tir) halinde yaşamışlardır. Toprakları tarıma elverişli olmadığı için deniz ticareti ve koloniciliğe yönelmişler Karadeniz, Ege ve Akdeniz kıyılarında birçok koloniler kurmuşlardır. Romalılarla uzun zaman mücadele eden Kartaca bu kolonilerin en önemlisiydi. Kartacalı Hannibal Pön savaşlarında Romalılarla mücadele etmiş, fakat başarılı olamamıştır. Harf yazısı (alfabe), cam ve boyayı Fenikeliler buldular. 22 harfli Fenike Alfabesini buldular. İBRANİLER: Sami asıllı bir kavim olan İbraniler, Eski çağda Filistin e gelerek yerleştiler yılında Davut tarafından bir krallık kuruldu. Devletin merkezi Kudüs şehriydi. Süleyman zamanı, en parlak zamanlarıdır. Süleyman ın ölümünden sonra devlet İsrail ve Yuda devletleri olarak ikiye ayrıldı. İsrail devletine Asurlular Yuda devletine ise Babilliler son verdiler. Bir daha devlet kuramayan İbraniler, sırasıyla Pers, İskender ve Roma egemenliğine girdiler. Roma egemenliği altında çıkardıkları bir isyan sonucunda MÖ 70 yılında yurtlarından sürüldüler. İbraniler ilk kez tek tanrılı bir din olan Musevilik e inanmışlardı. Ancak bu dini millileştirmişlerdir. Mescid-i Aksa yı (Süleyman Tapınağı) yapmışlardır. ANADOLU UYGARLIKLARI: HİTİTLER(MÖ MÖ 700): Hititlerden önce Anadolu da Hattiler vardı. Hattiler(MÖ MÖ 1700) kültür ve inanç bakımından Hititleri etkilemişlerdir. Hatti kültürüne ait önemli eserler Alacahöyük te bulunmuştur. Hititler MÖ 2000 yılı başlarında Kafkaslardan Orta Anadolu ya gelerek Kızılırmak boylarına yerleştiler. Merkezi Hattuşaş olan Hitit Devleti ni kurdular. Hitit siyasi tarihi üç dönem halinde incelenmektedir: a) Eski Devlet(MÖ MÖ 1400), b) Yeni Devlet(MÖ MÖ 1200) ve c) Geç Hitit Şehir Devletleri(MÖ MÖ 700) Hititler Kuzey Suriye egemenliği için Mısırla savaşmış ve Kadeş Antlaşması nı(mö 1280) imzalamıştır. Hitit kralı aynı zamanda başkomutan, baş yargıç ve baş rahipti. Kralların yetkilerini asillerden oluşan Pankuş Meclisi sınırlardı. Kraliçe (Tavananna) kral olmadığı zaman ona vekâlet ederdi. Sosyal yapı; kral ve ailesi, asiller, rahipler, sanatçılar, askerler, memurlar ve kölelerden oluşuyordu. Heykel ve kabartma sanatlarında gelişmişlerdir. Yazılıkaya ve İvriz kabartmaları en önemli örneklerdir. Hititler, Asurlulardan aldıkları çivi yazısını kullanmışlardır. Tanrılara hesap vermek amacıyla anal denilen yıllıklar yazmışlardır. Mezopotamya'dan aldıkları kanunları geliştirmişler, medeni hukuk ve ceza hukuku alanlarında ilerlemişlerdir. Hititlerin inancı çok tanrılıydı. Bu yüzden Anadolu ya Bin Tanrı İli denilmiştir. Ahiret inancı zayıftı. En büyük tanrıları Arinna, Teşup ile Hepat tır. İYONYALILAR(MÖ XII. YY.-VII. YY.): İyonya, İzmir ve Büyük Menderes arasındaki bölgedir. Akalar burada şehir devletleri kurmuşlardır(efes, Milet, Foça ve İzmir). Deniz ticaretiyle uğraşmış ve Karadeniz kıyısında koloniler(sinop, Samsun ve Trabzon) kurmuşlardır. İyonya da bilim ve felsefe gelişmiştir. Homeros (Edebiyat), Ksenefon (Coğrafya), Hipokrat (Tıp), Diojen (Felsefe), Herodot (Tarih) gibi bilim adamları çıkmıştır. Thales ilk güneş tutulmasını hesaplamıştır. Pisagor ilk defa dünyanın yuvarlak olduğunu öne sürmüştür. İyonyalılar mimaride ilerlemişler, İyon Nizamını geliştirmişlerdir. Fenike alfabesini kullanmışlardır. İyonya da bilimin ve felsefenin gelişmesinde etkili olan faktörler: a) Denizcilikle uğraşan İyon şehir devletlerinin zenginleşmesi, b) Zenginlerin bilginleri ve sanatçıları desteklemeleri, c) Ön Asya dan gelen ticaret yollarının bitişme noktasında bulunması, d) Demokratik yönetimlerin olması (özgür düşüncenin gelişmesi). URARTULAR (MÖ 900- MÖ 600): Asya kökenli Hurriler tarafından kurulmuştur. Devletin kurucusu I. Sardur dur. Başkenti Tuşpa dır(van). Asurlulara karşı mücadele etmişlerdir. Kimmer saldırılarıyla sarsılan Urartular Medler tarafından yıkılmışlardır. Çok tanrılı bir dine inanmışlardır. En büyük tanrıları savaş tanrısı Haldi dir. Ölümden sonraki hayata inandıkları için mezarlarını ev ve oda biçiminde yapmışlar ve içine ölenleri eşyalarıyla gömmüşlerdir. Temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Tarımı geliştirmek için sulama kanalları ve bentler yaptılar. Maden işçiliği, kaya oymacılığı ve kabartma sanatlarında ilerlediler. Çivi yazısını kullandılar. FRİGYALILAR (M.Ö. 800 MÖ 676): İlk siyasi birliklerini MÖ 750 yıllarında kuran Frigyalıların başkenti Gordion, bilinen ilk kralı Gordios tur. Anadolu ya Boğazlar yoluyla gelmişlerdir. Kral Midas zamanında çok güçlenmişlerdi. MÖ 700 yıllarında Kafkaslardan gelen Kimmer saldırılarıyla iyice zayıflamışlar, Lidya ve Pers egemenliğine girmişlerdi. Ekonomileri tarım ve hayvancılığa dayanıyordu. Tarımı korumak ve geliştirmek için sert kanunlar yapmışlardı. Buna göre saban kırmak ve öküz kesmenin cezası ölümdü. Çok tanrılı bir inançları vardı. En önemli tanrıları bereket tanrıçası Kibele dir.

9 9 Kerestecilik, kuyumculuk, kaya mimarisi, maden işlemeciliği, seramik sanatı ve dokumacılık gelişmiştir. Tapates adı verilen halı ve kilim dokumuşlardır. Fabl denilen hayvan hikâyeleri ilk kez burada görülür. LİDYALILAR (MÖ ): Lidya, Gediz ve Küçük Menderes arasındaki bölgedir. Lidyalılar, MÖ 1200 lerde bölgeye gelerek yerleşmişlerdir. Kral Giges tarafından kurulan devletin başkenti Sardes şehridir. Lidyalılar, ticaretler uğraşmışlar ve Kral Yolu nu (Sard- Ninova arasında) yapmışlardır. Tarihte ilk kez parayı kullanmışlardır. Orduya önem vermeyip paralı asker kullandıkları için kısa zamanda Persler tarafından yıkıldılar. Kral mezarları yığma tepeler(tümülüsler) şeklindedir. EGE VE YUNAN UYGARLIĞI Ege ve Yunan uygarlığı; Ege adaları, Yunanistan ve Batı Anadolu da yaşayan toplumların meydana getirdikleri bir uygarlıktır. GİRİT (MÖ MÖ 1200): Ege uygarlıklarının ilki Girit adasında kurulmuştur. Şehir devletleri halinde yaşadılar. Bunların en önemlisi Knossos dur. Dor saldırıları sonucunda yıkıldılar. Ekonomileri balıkçılık, tarım, ticarete dayalıydı. Coğrafi konumundan dolayı çevre kültürlerle yakın ilişkiler kurmuştur. Ahiret inancı vardır. MİKEN (MÖ MÖ 1200): MÖ 2000 yıllarında Mora yarımadasına ulaşan Akalar Miken şehrini kurdular. Çanakkale boğazına sahip olmak için Truvalılarla savaştılar. Akaların egemenliğine MÖ 1200 lerde Dorlar son verdi. ESKİ YUNAN UYGARLIĞI (MÖ MÖ 337): Dorlar, Yunanistan ve Ege adalarını ele geçirerek Akaların egemenliğine son verdiler. Yunanistan da polis adı verilen şehir devletleri (Atina, Isparta, Korint Larissa, Teb) kurdular. Bu şehir devletlerinden Sparta oligarşik, Atina demokratiktir. Tarımsal arazilerin az olması nedeniyle şehir devletleri deniz ticareti yapmışlar ve Ege, Karadeniz ve Akdeniz de koloniler kurmuşlardır. Koloni; bir devletin kendi toprakları dışında siyasi, ekonomik, dini sebeplerle ele geçirdiği ve yönettiği şehirlere denilir. Halk, siyasi haklara sahip yurttaşlar, siyasi hakları olmayan özgür yurttaşlar, hiçbir hakkı olmayan köylüler ve köleler olarak sınıflara ayrılmıştı. Sınıflar arası mücadeleler sonucunda bir takım hukuki düzenlemeler yapılmıştır. Dragon soyluların ayrıcalıklarını korumaya yönelik yasalar yaptı. Solon soyluların ayrıcalıklarına son verdi. Doğuştan köleliği kaldırdı. Klistenes sınıflar arası farklılıkları kaldırarak demokrasi anlayışını geliştirdi. Eski Yunanlılar çok tanrılı bir inanca (Zeus, Artemis, Apollon, Hera) sahiptiler. Tanrılarını insan şeklinde ve ölümsüz olarak düşünmüşlerdir. Yunanistan da heykeltraşlık ve mimari gelişmiştir. Yunanlılar tarih, matematik, tıp aritmetik, geometri, astronomi ve felsefe alanlarında çalışmalar yaptılar. Sokrates, Platon ve Aristo ilk filozoflardır. Yunanlılar Fenike alfabesini alarak geliştirmişlerdir. M.Ö. 776 da ilk olimpiyat oyunları Atina da yapılmıştır. Olimpiyatlar Yunanlılar arasında kültürel birliğin oluşmasında etkili olmuştur. Bu şehir devletleri Yunanistan ı ele geçirmek isteyen Perslere karşı başarılı oldular. Pers savaşlarından sonra Atina ile Sparta arasında Peleponnes savaşları yapıldı ve Sparta bu savaşlardan üstün çıktı. Makedonyalı Büyük İskender MÖ 337 de Yunan şehir devletlerini hâkimiyeti altına aldı. İSKENDER İMPARATORLUĞU (MÖ 359 MÖ 323): MÖ VII. yüzyılda Yunanistan ın kuzeyinde kurulan Makedonya devleti II. Filip zamanında Balkanların büyük kısmını ve Yunanistan ı egemenlik altına alarak Helen birliğini kurdu. Onun ölümünden sonra yerine oğlu Büyük İskender geçti (MÖ 336). Büyük İskender Asya seferine çıkarak Pers devletine son verdi ve topraklarını ele geçirdi. Daha sonra Hayber geçidini aşarak Hindistan a kadar ilerledi. Ancak ordusundaki isteksizlik nedeniyle Babil e döndü, Arabistan a yapacağı sefere hazırlık yaptığı sırada hastalanarak öldü (323). İskender, Persepolis sarayının protokolünü kabul etmişti. Mali alanda yenikliler yapmış ve altın para bastırmıştı. Şehirler kurarak askeri üsler meydana getirmişti. İskender in ölümüyle İmparatorluk dağıldı ve yeni devletler kuruldu: a) Mısır da: Ptolemeler (MÖ ), b) Anadolu dan Hindistan a kadar: Selevkoslar (MÖ ), c) Makedonya da: Antigonitler (MÖ ), Selevkos un MÖ 280 deki ölümü üzerine Anadolu da yerel krallıklar kuruldu: a) Kuzey Batı Anadolu da: Bitinya Krallığı, b) Karatenizin güney kıyılarında: Pontus Krallığı, c) Orta Anadolu da: Kapadokya Krallığı, d) Batı Anadolu da: Bergama Krallığı, Büyük İskender in Asya seferi sonucunda Yunan kültürü ve Asya kültürleri kaynaşarak Helenistik Uygarlığı meydana getirmiştir. Helenistik dönem boyunca Bergama, Efes, Milet, Selefkiye, Antakya ve İskenderiye gibi şehirler çok gelişmiş, bilim ve kültür merkezleri olmuştur. ROMA UYGARLIĞI: İtalya da uygarlık orta taş çağından itibaren başlamış ve MÖ 3000 yıllarında yeni taş çağını yaşamıştır. Yarımadaya zaman içinde büyük göçler olmuştur. Sırasıyla İtalikler, Etrüskler, Fenikleiler ve Yunanlılar gelmişlerdir. Roma şehri M.Ö. 753 de Romulus tarafından kurulmuştur. Krallık (MÖ 753- MÖ 510): Kral, İhtiyarlar Meclisi tarafından teklif edilmiş, Kuria adı verilen halk meclisi tarafından seçilmiştir. Kral Senatoya kaşı sorumluydu.

10 10 Cumhuriyet (MÖ 510- MÖ 27): Cumhuriyet döneminde devlet konsül adı verilen iki yüksek memur (bir yıllık süre ile) tarafından yönetilmiştir. Konsüller birbirlerine ve senatoya karşı sorumluydular. Başlıca görevleri orduya komuta etmek, senatoyu toplantıya çağırmak, vergilerin toplanmasını sağlamaktı. Cumhuriyet döneminde Roma genişleyerek İtalya yarımadası ve Akdeniz in batısında bulunan yerleri egemenliği altına almıştır. Daha sonra Makedonya, Suriye ve Mısır ı zapt eden Roma, Doğu Akdeniz in fethini tamamlamıştır. Kartacalılarla yaptıkları Pön savaşlarıyla tüm Akdeniz e egemen olmuşlardır. Roma da çıkan sınıfsal çatışmalar ve dış saldırılardan yararlanmak isteyen bazı komutanlar ve konsüller yönetimi ele geçirmek istemişlerdi. Bunlardan biri de Julius Caesar dı. Julius Caesar MÖ 50 de kendini ömür boyu diktatör seçtirmiştir. İmparatorluk (MÖ ): MÖ 27 yılında Oktavianus a Augustus unvanı verilerek imparatorluk devri başlamıştır. Bu devirde halkın refah seviyesi yükselmiştir. Ancak III. yüzyıldan itibaren Roma imparatorluğu güç kaybetmeye başlamıştır. Merkezi otoritenin bozulması, kavimler göçü, uzun süren savaşlar ve iç karışıklar gibi nedenlerle imparatorluk 395 yılında ikiye bölünmüştür. a) Batı Roma İmparatorluğu (başkent Roma), b) Doğu Roma İmparatorluğu ( ) (başkent İstanbul), Batı Roma İmparatorluğu 475 yılında barbar kavimlerin saldırılarıyla yıkılmıştır. Doğu Roma İmparatorluğu(Bizans): En parlak dönemi Justinyanus dönemidir ( ). Bizans XI. Yüzyılın ikinci yarısında Büyük Selçuklu devletiyle Malazgirt Savaşı nı(1071), Anadolu Selçuklu devletiyle de Miryakefalon Savaşı nı yapmıştı. Türklerle yaptığı savaşlarda yenilerek Anadolu yu Türklere bırakmıştır yılında İstanbul un Osmanlılar tarafından fethedilmesiyle yıkılmıştır. Krallık döneminde Senato ile Kuria adı verilen halk meclisi kralı seçerdi. Cumhuriyet döneminde senatonun seçtiği iki konsül ülkeyi yönetirdi. Sezar ın ölümüyle Oktavianus kendini Augustus unvanıyla imparator ilan etmiştir. Roma imparatorluğunun çok geniş sınırlara sahipti. Güçlü ve disiplinli bir ordusu vardı. Ordunun temelini lejyon denilen askeri birlikler meydana getirmiştir. Roma toplumunda halk, Patriciler (asiller), Plepler (zanaatkârlar) ve köleler olmak üzere üçe ayrılırdı. Particiler ile plepler arasında uzun süren çatışmalar sonucunda sınıfsal farklılıkları ortadan kaldırmak için On İki Levha Kanunları yapılmıştır. Böylece plepler de memur ve asker olma hakkını elde etmiştir. Roma hukuku günümüz Avrupa hukukunun temelini oluşturmuştur. Romalılar ilk dönemlerde tarım ve hayvancılıkla uğraşmışlardı. Zamanla Akdeniz ve çevresinin Roma egemenliğine girmesi sonucu, ticari faaliyetler gelişmiştir. Latince konuşan Romalıklar, Yunan kültürü ve edebiyatının etkisinde kalmışlardı. Tarih yazıcılığı ve hitabet sanatında gelişmişlerdi. Latin Alfabesi ni kullanmışardır. Mısırlıların Güneş Takvimi ni geliştirerek kullanmışlardır. Hıristiyanlığın Yayılışı: Romalılar önceleri Yunan tanrılarına tapıyorlardı. Daha sonra Hıristiyanlık yayılmaya başlamıştır. Hıristiyanlık, 313 yılında Milano Fermanı ile serbest bırakılmış, 381 yılında Roma nın resmi dini haline gelmiştir. Kavimler göçünden sonra hızla yayıldı. Hıristiyanlıkta ilk mezhep ayrılıkları 325 İznik Konsülü ile başlamıştır. 451 yılında Kadıköy Konsülü ile İstanbul Kilisesi Roma dan ayrıldı. Böylece Hıristiyan dünyasında iki ana mezhep ortaya çıktı: a) Katolik Kilisesi (merkezi: Roma, ruhani lideri Papa), b) Ortodoks Kilisesi (merkezi: İstanbul, ruhani lideri Patrik), Bizans İmparatorluğu thema denilen eyaletlere bölünmüştür. Şehirleri tekfur denilen valiler yönetmiştir. Helen kültürünü benimseyen Bizans, Ortodoks mezhebini kabul etmiş ve resmi dil olarak Grekçeyi kullanmıştır. Anadolu da Roma dönemi Eserleri a) Aspendos Tiyatrosu, b) Bozdoğan Kemeri, c) Augustus Tapınağı, d) Ankara daki Roma Hamamı e) Çemberlitaş Bizans Devri Eserleri İstanbul da Ayasofya, Aya İrini, Hora, Sergios, Baküs kiliseleri, Efes teki Meryem Ana kilisesi, İstanbul da Binbirdirek ve Yerebatan sarnıçları. III. İLK TÜRK DEVLETLERİ TÜRK ADININ ANLAMI VE KÖKENİ: a) Uygur metinlerinde; güç, kuvvet anlamındadır. b) Kaşgarlı Mahmud a göre; olgunluk çağı demektir. c) Çin metinlerinde; miğfer anlamına gelir. d) Ziya Gökalp e göre; türeli; nizamlı, geleneklerine bağlı demektir. e) Arminius Vambery e göre türeyen, çoğalan f) Genel olarak; güçlü, kuvvetli manasına kullanılır. Türk Adı ilk defa Ne Zaman Kullanıldı? Türk adından ilk olarak Çin yıllıklarında bahsedilmiştir. Bizanslılar, İranlılar ve Araplar VIII. yüzyıldan itibaren Türkçe konuşan topluluklara Türk adı verilmiştir. Hangi Topraklara Türkiye Denildi? VI. Yüzyıl (Bizans Kaynakları): Orta Asya IX. - X. Yüzyıllar: Volga nehrinden Orta Avrupa ya kadar uzanan bölge XII. Yüzyıldan İtibaren: Anadolu XIII. Yüzyıl: Mısır ve Suriye ORTA ASYA NERESİDİR? Orta Asya; doğuda Kingan dağlarından, batıda Hazar denizi ve İtil boylarına, güneyde Hindikuş ve Karanlık Dağlarından, kuzeyde Sibirya ya kadar uzanır.

11 11 Türklerin ilk ana yurdu; Altay-Sayan Dağları nın kuzeybatısı, Tanrı Dağları nın kuzeyi, Aral Gölü nün çevresi ve Hazar Denizi nin doğusunda kalan bölgedir. Orta Asya, geniş bozkırların ve çöllerini bulunduğu bir bölgedir. Altay dağları, Ötüken dağları, Sayan dağları bölgenin önemli dağlarıdır. Amuderya, Siriderya, Orhun ve İrtiş ırmakları vardır. Karasal iklimin etkili olduğu bölgede yazlar sıcak ve kurak kışlar soğuk geçer. ORTA ASYA KÜLTÜRLERİ Orta Asya da kurulan kültür merkezlerinin tarihi MÖ 5000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Arkeolojik kazılar sonucunda yontma taş çağına kadar uzan kültür bölgeleri ortaya çıkarılmıştır. Yapılan kazılarda bu bölgelerde yaşayan insanların yerleşik hayata geçtikleri, tuğla ve kerpiçten evler yaptıkları, tarımla uğraştıkları, çanak-çömlek yapımını bildikleri, madenleri işledikleri ortaya çıkmıştır. Anav Kültürü (MÖ ): Türkistan ın Aşkabat yakınları Afanesyevo Kültürü (MÖ ): Altay-Sayan dağlarının kuzey batısı Andronova Kültürü (MÖ ): Hazar Denizinin Kuzey doğusundan Ural dağlarına kadar uzanan geniş bölge Karasuk Kültürü (MÖ ): Karasuk nehri kıyısı Tagar Kültürü (MÖ ): Abakan bölgesi GÖÇLERİNİN SEBEPLERİ VE SONUÇLARI (Başlama: MÖ XVI. yy. Yoğunlaşma: MÖ XII. yy ile MS IV. ve IX. yy.) Göçlerin Sebepleri: a) İklim değişikliğine bağlı olarak kuraklık, salgın hastalıklar, otlakların daralması, b) Nüfus artışı ve toprakların yetersiz kalışı, c) Boylar arası mücadeleler, dış baskılar, yeni yurtlar bulma arzusu, d) Türklerin bağımsızlığına düşkün olmaları Göçlerin Sonuçları: a) Orta Asya dan göç ederek çok geniş bir coğrafi bölgeye yayıldılar. b) Türkler göç ettikleri bölgelerdeki farklı kültürleri etkilediler ve etkilendiler. c) Bu etkilenmeler sonucunda Türk boyları arasında siyasi, sosyal, kültürel ve dini farklılıklar meydana geldi. d) Göç eden Türk boyları gittikleri yerlerde yeni Türk devletleri kurdular. ASYA HUN DEVLETİ (MÖ 4. YY ) Tarihte bilinen ilk Türk devletidir. Devletin merkezi Ötüken şehriydi. Hunlarla ilgili ilk yazılı belge MÖ 318 tarihli Çin ile yapılan bir antlaşmadır. Teoman Dönemi (MÖ ): Bilinen ilk hükümdarı Teoman dır. Türk topluluklarını bir bayrak altında toplamıştır. Çin topraklarının bir kısmını ele geçirmiştir. Mete Dönemi (MÖ ): Onluk sisteme dayanan ilk düzenli orduyu kurdu. İç karışıklıkları önledi. Tunguzlar ve Yüeçilerle savaşarak onları egemenlik altına aldı. Çin e birçok seferler düzenleyerek yenilgiye uğrattı. Çin ile bir antlaşma yapılmıştır(mö 200). Bu antlaşmaya göre Çin kuzeyindeki bozkırları Hunlara bırakmayı ve vergi vermeyi kabul etmiştir. Mete nin Çin Politikası: Mete Çin i mağlup etmesine rağmen vergi almakla yetinmiş, Çin e yerleşmeye karşı çıkmıştır. Çünkü Türklerin milli benliklerini yitireceklerini düşünüyordu. Asya Hun devleti Mete zamanında en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Hun Devleti ile Çin İpek yolu egemenliği için sık sık mücadele etmişlerdir. Mete den sonra iç karışıklıklar ve Çin ile yapılan mücadeleler Hun devletini zayıflatmıştı. Bu dönemde çok güçlenen Çin, Hun devletini yıkmak için Türk boylarını birbirine düşürmüş ve Türk halkını rahata ve lükse alıştırmıştır. Uzun süren Çin savaşları Hun devletini yıprattı. Hunların İpek Yolu egemenliği sona erdi ve taht kavgalarıyla devlet ikiye bölündü: Batı Hunları (MÖ 58-38): Çi Çi nin Tanrı Dağları ile Isık Göl bölgesinde kurduğu bir devlettir. Çin tarafından yıkılmıştır. Batı Hun Halkı Aral gölü çevresine göç etmek zorunda kaldı. Güney Hunları (MÖ 58-48): Güney Hunları ise MS 48 de ikiye ayrıldılar: Kuzey Hunları (48-156); bir süre Sibirya ve Çungarya bölgelerinde bağımsız yaşadılar, Siyenpi saldırılarıyla yıkıldılar. Daha sonra Batı Hunlarına katıldılar. Güney Hunları (48-216) ise Çin sınırına yerleşip 216 yılına kadar varlıklarını sürdürdüler. Çin Siyaseti: a) Çin Türklerle mücadele etmek için farklı yöntemler kullanmıştır. Türk akınlarını durdurmak için Çin Seddi'ni yaptırmıştır. b) Çin prenseslerini Hun Hakanlarıyla evlendirerek, prensesin yanında Hun sarayına çok sayıda hizmetçi gönderdiler. Bu hizmetçiler casusluk faaliyetinde bulunarak, Türkler hakkında bilgi topladılar. c) Türk beylerine hediyeler göndererek, onları kendilerine bağlamaya ve ekonomik olarak Çin'e bağımlı yaşamaya alıştırdılar. d) Hediyeleri ve ekonomik yardımları birden keserek Türkleri itaat altına almaya çalıştılar. e) Türk beylerini birbirlerine karşı kışkırtarak parçalanmasını sağladılar. KAVİMLER GÖÇÜ (375): Kavimler Göçü Batı Hunlarının MS 375 yılında Volga (İtil) nehrini aşarak Batı'ya doğru ilerlemeye başlaması üzerine, başlamıştır. Hunların önünde bulunan Germen kavimleri (Ostrogotlar, Vizigotlar, Gepitler, Vandallar) batıya göç etmeye başladılar. Kavimler Göçünün Sonuçları: a) Roma İmparatorluğu; Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı (395). Batı Roma İmparatorluğu 476 yılında Germen kavimlerinin saldırılarıyla yıkıldı.

12 12 b) Avrupa'nın etnik yapısı değişerek yeni milletler ortaya çıktı. Bu günkü İngiltere, Fransa, İspanya ve Almanya gibi devletlerin temelleri atılmıştır. c) Türkler Avrupa Hun Devleti ni kurdular. Türk kültürü Avrupa da yayılma göstermiştir. d) Avrupa'da feodalite (derebeylik) rejimi ortaya çıktı. e) Avrupa da kilise güçlenmiş ve skolâstik düşünce egemen olmuştur. f) Kavimler Göçü İlk çağın bitişi, Ortaçağın başlangıcı olarak kabul edilir. AVRUPA HUN DEVLETİ ( ): Balamir önderliğinde Karadeniz in kuzeyinden batıya geçerek kısa zamanda Tuna boylarına ulaştılar(375). Uldız döneminde öncelikle Doğu Roma yı etkisiz hale getirme ve arkasından Batı Roma üzerine yürüme politikası uygulanmıştır. Uldız ın ölümünden sonra Hunların yönetimine Karaton, Rua daha sonra Attila ve Bleda geçmiştir. Attila Dönemi( ): Margos Antlaşması(434): a) Çeşitli nedenlerle ülkelerini terk eden Hunlar Doğu Roma Devleti ne kabul edilmeyecek. Romalı mülteciler ve esirlerin her biri için Avrupa Hunlarına sekiz altın fidye ödenecektir. b) Romalılar, Hunların hâkimiyetindeki kavimlerle antlaşma yapmayacak. c) Ticari faaliyetler belli sınır kasabalarında devam edecek. d) Romalıların Hunlara verdiği vergi 300 libre altın yerine 700 libre altın olacak. Devletin en parlak dönemidir. Kaynaklarda Attila tanrının kırbacı diye bahsedilir. I. Balkan Seferi(442): Attila, Margos Antlaşmasına uymayan Bizans üzerine sefere çıkarak Trakya üzerinden Bizans a ilerledi. Bizans ın isteği üzerine barış yapıldı, Bizans ın ödediği vergi artırıldı. II. Balkan Seferi(447): Yıllık vergisini vermeyen Bizans üzerine yeniden sefere çıkan Attila, İstanbul yakınlarındaki Büyük Çekmece ye kadar ilerledi. Yapılan Anatolyos Antlaşması yla Bizans ın ödediği vergi üç katına çıkarıldı. Galya Seferi(451): Batı Roma ordusuyla Katalanum savaşını yaptı. Savaşta her iki taraf da ağır kayıplar verdi(451). İtalya Seferi(452): Attila Alp dağlarını aşarak İtalya ya girdi. Papa nın ricası üzerine Roma ya girmekten vazgeçti. Attila'nın ölümünden sonra Cermen kavimleri ve Bizans ın saldırıyla Avrupa Hun Devleti yıkıldı. I. KÖKTÜRK DEVLETİ ( ) : Bumin Kağan ( ): Devletin kurucusu Bumin Kağan, başkenti Ötüken dir. Bumin Kağan ın kardeşi İstemi Yabgu ülkenin batı topraklarını yönetmiştir. Mukan Kağan ( ): Kök Türklerin en parlak dönemidir. Ülkenin doğusunu kendisi, batısını amcası İstemi Yabgu yönetmiştir. Avarlar ile savaşarak onların batıya göç etmelerine sebep oldu. Kitanları ve Kırgızları egemenlik altına aldı. Çin hanedanlarını(çu ve Çi) baskı altına alarak Akhunlar üzerine seferler düzenledi. İstemi Yabgu nun Batı Siyaseti: İstemi Yabgu İpek yolunu kontrol etmek amacıyla Akhunlara karşı İran'daki Sasani devletiyle işbirliği yaptı. Yapılan savaşlar sonucunda Akhun Devleti yıkılarak toprakları Sasaniler ve Göktürkler tarafından paylaşıldı. Sasanilerin İpek Yolu ticaretini engellemeye başlaması üzerine İstemi Yabgu; bu defa da Sasanilere karşı Bizans ile işbirliği yaparak, Sasani devletinin zayıflamasını sağladı. İstemi Yabgu Orta Asya nın batı bölgelerinin Türkleşmesini sağlamıştır. Ta-po Kağan ( ): Ta-po Kağan ülkenin doğusunu İşbara nın, batısını da Jo-tan ın idaresine vermişti. Tapo Kağan, Maniheizmi kabul ederek bu dinin yayılmasına çalıştı. İstemi Yabgu nun oğlu Tardu Kağan olmak istiyordu. Bu yüzden Tapo Kağan ile arası açıldı. Çin'in kışkırtması ile Doğu ve Batı Göktürk devletleri olarak ikiye ayrıldı: Doğu Köktürk Devleti ( ): İşbara Kağan ( ), Çin ile yaptığı mücadelede başarılı olamadı. Çin Türkleri asimile etmeye ve Köktürklere bağlı kavimleri ayaklanmaya teşvik etti. Ülkede kıtlık ve salgın hastalıklar ortaya çıktı. Kimin Kağan( ) Çince konuşmaya ve Çinliler gibi yaşamaya başladı. Şi-pi Kağan devrinde devlet yeniden güçlenmiş, ülkede düzen sağlanmış ve Çin e seferler düzenlenmişti. Çu-lo Kağan devrinde Çinliler tekrar üstünlüğü ele geçirdiler. Doğu Köktürk Devleti, Kie-li Kağan ( ) devrinde Çin egemenliğine girdi. Batı Köktürk Devleti ( ): Batı Göktürk kağanı Tardu nun amacı, Doğu Göktürk Devletini de egemenlik altına almaktı. Çıktığı Çin seferinde Çinliler su kuyulularını zehirlediği için ordusunun büyük kısmı zehirlendi. Tardu öldükten sonra, kağanlar Çin baskısına dayanamayıp Çin egemenliğine girdiler (659). II. KÖK TÜRK (KUTLUK) DEVLETİ ( ): I. Kök Türk Devleti nin yıkılmasıyla, Çin in egemenliğinde yaşayan Türkler, 50 yıl süren bir esaret dönemi yaşadılar. Bu süre içinde defalarca Çin e karşı ayaklandılar. Bunlardan biri de Kürşad ayaklanmasıydı. Kutluk Kağan ( ): 682 Yılında Kutluk Kağan ın başlattığı ayaklanma başarılı oldu. Türkler yeniden bağımsızlıklarına kavuştular. Kutluk Kağan İlteriş unvanını aldı. Devletin merkezi Ötüken şehriydi. İlteriş Kağan Tonyukuk u vezir tayin etti. Daha sonra devletin merkezini Karakurum a taşıdı. Çin i baskı altında tutmak, devletin yiyecek, giyecek vb. ihtiyaçlarını karşılamak için Çin e 46 sefer yaptı( ). Kapgan Kağan ( ): İlteriş Kağan dan sonra kardeşi Kapgan Kağan geçti.

13 13 Temel amacı Çin i baskı altında tutarak, bütün Kök Türk boylarını Türk egemenliğinde toplamaktı. Çin e başarılı yaptığı akınlar sonucunda Çin Türk esirlerini serbest bıraktı. Türklere tohumluk darı, tarım aletleri ve kumaş verdi. Kapgan Kağan döneminde Türk boylarının çoğu egemenlik altına alınmış ve Türk birliği büyük ölçüde sağlanmıştır. Kapgan Kağan ın sert ve kırıcı tavrı ve Çin in kışkırtmaları iç isyanlara sebep odu. Kapgan Kağan bu isyanları bastırmaya çalıştığı sırada pusuya düşürülerek öldürüldü. Bilge Kağan ( ): II. Kök Türk Devleti en parlak devrini Bilge Kağan zamanında yaşamıştır. Ülkeyi kardeşi Kültigin ve veziri Tonyukuk ile yönetti. Tahta çıktıktan sonra isyanları bastırıp iç karışıklıkları düzelttikten sonra Karlukları, Kırgızları, Türgişleri ve Uygurları yeniden egemenlik altına almıştır. Bilge Kağan Çin ile de savaşmış ancak onlarla barış yapmıştır. 727 de Tonyukuk ve 731 de Kültigin ölmüştür. Bilge Kağan Kitanlara karşı bir zafer daha kazandıktan sonra öldü(734). Bilge Kağan'dan sonra zayıflayan devlet; Karluk, Basmil ve Uygur Türkleri tarafından 744 yılında yıkıldı. Kök Türk Devleti nin Türk Tarihindeki Önemi: a) Tarihte Türk adıyla kurulan ilk devlettir. b) Orhun Anıtları nı dikerek (II. Kök Türk zamanında) Türk tarihi ve Türk edebiyatının ilk yazılı kaynaklarını oluşturmuşlardır. c) Milliyetçilik duygusu, Fransız İhtilali nden 1000 yıl önce Kök Türkler döneminde en yüksek seviyede yaşanmıştır. d) Asya Hun Devleti nden sonra Türkleri tarihte ikinci defa tek bayrak altında toplamayı başarmışlardır. e) İslam dan önceki Türk devletleri içinde sınırları en geniş ve en güçlü olanıdır. f) Batı Türkistan ın Türkleşmesini sağlamışlardır. g) Köktürk alfabesini kullanmışlardır. UYGUR DEVLETİ ( ): Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Kağan başkenti Ötüken şehrinden Ordubalık (Karabalgasun) şehrine taşımıştır. Moyen- Çur ( ): Moyen-Çor dönemi Uygurların en parlak dönemidir. Moyen-Çur Karluk, Basmil ve Türgişleri kendine bağladı. Müslüman Araplar ile Çinliler arasında yapılan Talas Savaşı nda(751) Abbasilere yenilen Çinliler güç kaybına uğramışlardı. Bu durumdan yararlanan Uygurlar, Çin in Tarım havzasını ele geçirdiler. Moyen-Çor, Çin imparatoruna yardım etti ve vergiye bağladı. Moyen- Çur, Türk boyları üzerine seferler yaparak onları yönetimi altına almıştır. Bögü Kağan ( ): Çin ile savaşarak pek çok şehrini işgal etmiş ve ganimetler ele geçirmişti. Onun döneminde devlet çok zenginleşmiş ve büyük saraylar yapılmıştır. Çin seferinden dönerken Mani dinini tanıyarak bu dini kabul etti. Zamanla Mani dinini benimseyen Uygurlar mücadeleci ve savaşçı özelliklerini yitirdiler. Bu dinin de etkisiyle yerleşik hayata geçtiler. Baga Tarkan ( ) Bögü Kağan ın veziriydi. Onu öldürerek Kağan oldu. Ülke düzenini sağlamak için kanunlar çıkardı. Daha sonra Çin entrikaları ve diğer kavimlerle mücadeleler yüzünden devlet zayıfladı. Kırgızlar Uygur devletine son verdiler(840). Uygur Devleti nin yıkılmasından sonra Uygurların çoğunluğu Karluk ülkesine, Çin sınırlarına Beşbalık ve Turfan a yerleştiler. Kansu (Sarı) Uygur Devleti ( ): Uygurların bir kısmı Kansu bölgesine göç ederek Kansu Uygur Devleti ni kurdular. Bu devlet, Çin ile ticari ilişkiler kurmuş ve Budizmi benimsemiştir. Ancak siyasi ve askeri açıdan güçlenememiştir. Doğu Türkistan (Turfan) Uygur Devleti ( ): Beşbalık, Turfan, Kuça ve Tanrı Dağları çevresine yerleşerek burada bir devlet kurdular. Ticaret yaparak ekonomik yönden güçlenmişlerdir. Tarım ve sanatta başarı gösterdiler. Mengli Kağan devrinde bağımsızlığı ilan ettiler ancak siyasi yönden etkili olamadılar. Budizmi kabul ederek birçok tapınalar yaptılar. Kâğıt yapımı ve hareketli matbaa tekniğini uyguladılar da Moğol egemenliğine girdikten sonra Moğollara devlet teşkilatlanmasında ve Türk kültüründen etkilenmelerinde öncülük etmişlerdir. DİĞER TÜRK DEVLETLERİ Avarlar: Orta Asya da Avar Devleti ne Kök Türkler son verince, Avarlar batıya doğru ilerleyerek 558 de Tuna boylarına ulaştılar. Bayan Han önderliğinde 565 yılında Macaristan da bir devlet kurdular. 619 yılında tek başına, 629 yılında da Sasanilerle ortaklaşa İstanbul u kuşattılar ancak sonuç alamadılar. İstanbul u ilk defa kuşatan Türkler Avarlardır. Slav topluluklarının göç etmesine neden olarak, bunların doğu Avrupa ve Balkanlara inmesini sağladılar. Böylece Balkanların Slavlaşmasında etkili oldular. 805 yılında Franklar tarafından yıkıldılar. Bulgarlar: Hunların Ogur Türkleriyle karışımından Bulgarlar ortaya çıkmıştır. Bulgarlar, 630 yılında Kök Türk Devleti nin yıkılması üzerine Kubrat yönetiminde Büyük Bulgar Devleti ni kurdular. Hazar saldırılarıyla Bulgar Devleti sona erince Bulgarların bir kısmı Tuna nehri, bir kısmı da Volga nehri kıyılarına göç etmek zorunda kaldı. Tuna Bulgar Devleti ( ): Tuna boylarına (Bulgaristan) göç eden Bulgar Türkleri Asparuh yönetiminde Tuna Bulgar Devleti ni kurdular. Tuna Bulgarları Bizans ile mücadele etmişler ve Slavları egemenlik altına almışlardır. Kurum Han zamanında Bizans ı kuşattılar. Boris Han zamanında Hıristiyanlığı kabul ettiler. Nüfuslarının az olması ve Hıristiyanlığı kabul etmeleri nedeniyle Slavların arasında eriyip yok oldular. İdil (Volga) Bulgar Devleti ( ): Büyük Bulgarya Devleti nin yıkılmasından sonra Volga kıyılarına giden Bulgarlar burada İdil Bulgar Devleti ni kurdular. Devletin başkenti Bulgar şehriydi. IX. ve XII. yüzyıllar arasında Avrupa nın en önemli bir ticaret merkezlerinden biriydi.

14 14 Almış Han zamanında (X. yüzyıl) Müslüman oldular yılında Altınorda Devleti tarafından yıkıldı. Altınorda Devleti nin parçalanmasıyla kurulan Kazan Hanlığı nın esas kitlesini oluşturdu. Kama Bulgarlarına bugün Kazan Türkleri denilir. Hazarlar: I. Kök Türk Devleti nin yıkılmasıyla 630 yılında Hazar Denizinin kuzeyi ve Kafkaslar bölgesinde Hazar Kağanlığı kuruldu. Bizans- Sasani savaşlarında Bizans ı destekleyerek Sasanilerin zayıflamasında etkili oldular. Müslüman Araplar ile Hazarlar arasındaki savaşlar Hz. Osman zamanında başladı ve Emeviler döneminde şiddetlendi. VIII. ve IX. yüzyıllarda Doğu Avrupa nın en büyük devleti haline geldiler. Hazarlar Peçenek akınları ile zayıflamış ve ticaret yolları üzerindeki denetimini kaybetmiştir. Hazar Devleti ne 968 yılında Ruslar son vermiştir. Hazarlar ticareti geliştirdiler. Bölgede huzuru ve ulaşım güvenliğini sağladıkları için bu döneme Hazar Barış Çağı (VII.-IX. yüzyıllar) denilmiştir. Hazar yöneticileri Museviliği benimsediler. Ancak halk arasında Hıristiyanlık ve Müslümanlık da yayılmıştı. Macarlar: Volga nehri ile Ural Dağları arasında yaşayan Fin-Ugor kavimleri, V. yüzyılda Don nehri kıyılarına ulaştılar. Buradaki Ogur Türkleriyle karışması sonucunda Macar kavmi ortaya çıkmıştır. Avar ve Sibir baskısı sonucunda göç ederek Macaristan a geldiler ve 896 yılında Macar Devleti ni kurdular. XI. yüzyılda Hıristiyanlığı kabul ederek bundan sonra Türklük özelliklerini kaybettiler. Macarlar genel olarak konargöçer olup çadırlarda yaşamışlardır. Slavlara ve Ruslara karşı savaşlarda başarılı olmuşlardır. Peçenekler: Önceleri I. Kök Türk Devleti ne bağlı olarak yaşadılar. Talas Savaşı ndan sonra Karlukların baskısıyla batıya göç ederek Volga boylarına yerleştiler. Bu bölgeden Hazar ve Oğuz baskıları sonucunda X. yüzyıl sonlarında Karadeniz in kuzeyine gelerek yerleştiler. Ruslarla yüzyıldan fazla mücadele ederek onların güneye inmesini engellediler. XI. yüzyılın sonlarında Oğuzların saldırıları sonucunda Balkanlara geldiler. Peçeneklerin bir kısmı Bizans ordusunda görev aldılar. Malazgirt Savaşı nda Bizans ordusundaki Peçeneklerin bir kısmı Selçuklu ordusuna katıldı. Balkanlarda güçlenen Peçenekler Bizans ile şiddetli bir mücadeleye giriştiler. Çaka Beyliği ve Anadolu Selçukluları ile ittifak yaparak Bizans ı baskı altına aldılar. Ancak Bizans kurnaz bir politikayla, Kıpçaklar ı Peçenekler üzerine saldırtmış ve Peçeneklerin dağılmasına sebep olmuştur. Kıpçaklar: Önceleri Balkaş Gölü ve İrtiş ırmağı arasındaki bölgede yaşayan Kıpçaklar, X. yüzyılın sonlarında Karahıtayların baskısıyla batıya göç ederek Doğu Avrupa ya yerleştiler. Burada Rus prenslikleriyle şiddetli mücadeleler yaptılar. Kıpçakların bir kısmı Balkanlara inerek Bizans ile anlaşıp Peçeneklere ağır bir darbe vurdular(1091). XIII. Yüzyılda Moğol ilerleyişi karşısında Macaristan a indiler ve Hıristiyanlığı kabul ettiler. Kıpçakların bir kısmı da yurtlarında kalıp Altınorda Devleti nin hizmetine girdiler ve bu devletin Türleşmesini sağladılar. Kıpçakların birçoğu Eyyubi ve Memluk devletlerinin ordularında görev yaptılar. Karadeniz in kuzeyindeki topraklara Kıpçak Bozkırları denilmektedir. Kıpçakların Oğuz Türkleriyle yaptığı mücadeleler Dede Korkut Hikâyeleri nde anlatılır. Codex Cumanicus; Kıpçak Türk şivesi ile yazılan Latin, Fars ve Kuman dilleri üzerine yazılmış bir sözlüktür. Oğuzlar: Önceleri, Gök Türk ve Uygur egemenliğinde yaşadılar. Uygur Devleti ni yıkılmasından sonra Seyhun bölgesine yerleştiler. Seyhun bölgesindeki Oğuzların bir kısmı, Kıpçak ve Karluk baskıları sonucunda Karadeniz in kuzeyine göç ettiler. XI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kıpçak ve Rus baskıları yüzünden Balkanlara inmişlerdir. Balkanlara inen Oğuzların bir kısmı, Bizans ordusunda görev aldılar ve Malazgirt Savaşında Selçuklu saflarına geçtiler. Seyhun bölgesinde kalan Oğuzlar bu bölgede Oğuz-Yabgu Devleti ni kurdular. X. yüzyılın sonlarına doğru İslamiyet i kabul eden Oğuzlar, Büyük Selçuklu Devleti ni kurdular ve Anadolu yu fethettiler. Tarihte Türk milletinin siyasi, kültür ve medeniyet alanında en büyük rolü oynayan koludur. 24 Oğuz Boyu vardır. Sibirler: Issık Gölü civarında Asya Hun Devleti ne bağlı olarak yaşadılar. Sibirler V. yüzyılda Avarların baskısıyla göç ederek Ural-Altay Dağları bölgesine yerleştiler. VI. Yüzyıl başlarında Doğu Avrupa ya gelen Sibirler, Sasanilerle anlaşarak, Bizans a karşı savaştılar. Anadolu ya ilk Türk akını Avrupa Hunları tarafından, ikinci akın Sibirler tarafından yapılmıştır. Avarlar, Bizanslılar ve Sasaniler ile yaptıkları savaşlar sonucunda zayıflayan Sibirler, İstemi Han zamanında Kök Türk Devleti ne bağlandılar. Daha sonra Hazarların egemenliğine girdiler. Bugünkü Sibirya adı Sabir Türklerinden gelir. Başkırtlar: Ural Dağlarının çevresinde yaşayan Başkırtlar, IV.- X. yüzyıllar arasında çeşitli Türk boylarına bağlı varlıklarını sürdürdüler. Cengiz Han döneminde Moğol egemenliğine girdiler. XIII. Yüzyılda Altınorda Devleti ne bağlanarak Müslüman oldular. XVII. Yüzyılda Rus egemenliğine giren Başkırtlar, bağımsızlıklarını kazanmak için zorlu mücadeleler verdiler. Özellikle yıllarındaki isyan Ruslar tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı yılında tamamen Rus egemenliğine giren Başkırtlar, günümüzde Rusya Federasyonu na bağlı Başkırdistan Özerk Cumhuriyeti olarak varlığını sürdürmektedir. Türgişler:

15 15 Türgişler, önceleri Kök Türk Devleti nin egemenliğinde yaşadılar. II. Kök Türk Devleti nin yıkılmasıyla bağımsızlıklarına kavuştular(717). Bilinen ilk hükümdarları Baga Tarkan dır. Kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır. Su-lu Kağan zamanında Maveraünnehir bölgesine giren Emevilerle mücadele ederek Orta Asya nın Müslümanların eline geçmesine engel oldular. Su-lu Kağan ın ölümünden sonra Sarı ve Kara Türgişler olmak üzere ikiye ayrıldılar. Sarı Türgişler Altay Dağlarının kuzeyinde, Kara Türgişler de Talas vadisinde yaşadılar. 766 yılında Karluklar Türgişlerin siyasi varlıklarına son verdiler. Kırgızlar: Asya Hunları zamanında İrtiş nehri civarında yaşadılar. Daha sonra Yenisey ırmağı bölgesine yerleştiler. Bir süre Kök Türk ve Uygur egemenliğinde kaldılar. 840 yılında Uygur Devleti ni yıkarak merkezi Ötüken olan bir devlet kurdular yılında Cengiz Han zamanında Moğolların egemenliğine girdiler. Kırgızlar, Cengiz Han a bağlanan ilk Türk kavmidir. XIX. yüzyılda Rus egemenliğine giren Kırgızlar, 1916'da Ruslara karşı milli isyan başlatmışlar, ancak Rus çarı tarafından ağır bir şekilde cezalandırılmışlardır de Sovyet Rusya nın dağılmasıyla bağımsızlıklarını kazandılar. Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı Kırgızlara aittir. Karluklar: Altay dağlarının batısında Kök Türk egemenliğinde yaşayan Karluklar, Basmil ve Uygurlarla birlikte Kök Türk Devleti ni yıktılar. Daha sonra Uygur egemenliğine giren Karluklar Uygurlarla anlaşamayınca batıya göç ettiler. 766 yılında Türgiş Devleti ni yıkarak Talas nehri civarında bir devlet kurdular. Balasagun şehrini başkent yaptılar. Müslüman Araplar ile Çinliler arasındaki Talas Savaşı nda (751) Çin e karşı Arapları destekleyerek Çinlilerin yenilmesini sağladılar. Böylece Orta Asya nın Çinlileşmesini önlediler. İslamiyet i kabul eden ilk Türk topluluğu olan Karluklar, Karahanlı Devleti nin kurulmasında etkili oldular. XII. yüzyılda Karahıtayların ve Moğolların egemenliği altına girmişlerdir. Kimekler: VII. yüzyılda Altay Dağlarının kuzeybatısı ile İrtiş Irmağının orta bölgelerinde Kök Türk egemenliğinde yaşadılar. Kök Türk Devletinin yıkılmasından sonra bağımsız hale geldiler. X. yüzyılda Kitanların baskıları sonucunda Ural Dağlarının güney bölgelerine göç etmek zorunda kaldılar. XI. yüzyıla gelindiğinde Kimeklerin boy birliğine dayalı yapısı bozuldu. İyice zayıflayan Kimekler Kıpçakların egemenliğine girdiler. Kimeklerde ülke 11 ile ayrılmış, her ilin başına hakanın soyundan gelen ve tutug denilen yöneticiler görevlendirilmişti. ESKİ TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK Devlet Yönetimi: Devlete il denilmiştir ve kutsaldı kabul edilirdi Doğu-batı, sağ-sol diye ikili teşkilatla yönetilirdi. Ortada (merkezde) asıl hükümdar, sağ ve solda ise hanedan üyelerinden yabgular bulunurdu. Kut Anlayışı: Türkler devleti yönetme yetkisinin tanrı tarafından verildiğine inanıyorlardı. Bu yönetme hakkına Kut diyorlardı. Kut un kan yoluyla hükümdarın tüm erkek çocuklarına geçtiğine inanılırdı. Bütün hanedan üyelerinin hükümdar olma hakkına sahip olması sık sık taht kavgalarına yol açıyordu. Bu durum Türk devletlerini ya iç savaş sonucu istikrarsızlığa, ya da bölünmeye götürüyordu. Hükümdar: Bütün hanedan üyesi erkeklerin hükümdar olma hakları vardı. Hükümdar unvanları: Şanyü, Tanhu, Hakan, Han, Yabgu, İlteber, İdi-kut, gibi. Türklerde devlet hükümdar ailesinin ortak malı sayılırdı. Ülke hükümdarın sağlığında oğulları arasında paylaştırılırdı. Her prensin (Tekin) hükümdar olma hakkı vardı. Hükümdarın görevleri devleti adaletle yönetmek, ülkede huzur ve düzeni sağlamak, Türk boylarını bir bayrak altında toplamak ve muhtaç insanlara yardım etmekti. Bu durum sosyal devlet anlayışının bir gereğiydi. Hatun denilen hükümdar eşleri de devlet yönetiminde söz sahibiydi. Hükümdar seferde iken devleti idare eder, meclise katılır ve yabancı elçileri kabul ederdi. Kurultay(toy, kengeş) denilen meclis devlet yönetiminde etkiliydi. Kurultayda hükümdarın ölümü, savaş veya milli felaketlerde kurultay toplanırdı. Devlet Yönetimiyle İlgili Bazı Terimler: Ayukı: hükümet, Aygucı(vezir), Yabgu (ülkenin batı kanadını yöneten hanedan üyesi), Buyruk(Bakan), Tamgacı(Dış siyaset işlerini yürüten görevliler), Tigin: (hükümdar çocukları), Şad: (yönetici olarak tayin edilen hanedan mensupları), Tudun(denetim ve vergi işlerinden sorumlu görevli), Apa(sivil yönetici), Tarkan(ordu komutanı). Toplum Tapısı: Türkler önceleri göçebe yaşamışlar, Uygurlarla beraber yerleşik hayata geçmeye başlamışlardır. Aile Türk toplumunun temeliydi. Ataerkil bir aile yapısı vardı. Tek kadınla evlilik yaygındı. Kadın toplumda saygın bir yeri vardı. Türk toplumunda mülkiyet köle sınıfı yoktu. Boy beyleri, töreye göre boyu idare ederlerdi. Yılın belli zamanlarında toy denilen şölenler yapılmıştır. Bu eğlenceler toplumdaki birliği ve dayanışmayı artırmıştır. Türk toplumunu oluşturan birimler: Oguş (Aile), Urug (Soy), Boy, Budun (Millet), İl (Devlet). Ordu: Türk ordusu ücretli değildi. Her Türk aynı zamanda askerdi yani kadın-erkek her an savaşa hazırdı. Türk ordusunun temeli atlı askerlerden meydana geliyordu. Mete onluk sisteme dayanan ilk ordu teşkilatını kurmuştur. Türk ordusunda ok, yay, kement, kılıç, kargı, süngü, kalkan gibi silahlar kullanılmış ve savaşlarda genellikle Turan taktiği uygulanmıştı.

16 16 Hukuk: Türklerde yazılı olmayan hukuk kurallarına töre denilirdi. Türk hukuku ilk kez Uygurlar tarafından yazılı hale getirilmiştir. Hükümdarın başkanlık ettiği ve siyasi suçlara bakan yüksek mahkemeye yargu adı verilirdi. Yarganlar idaresindeki mahkemeler ise adi suçlara bakarlardı. Kısa süreli hapis cezaları uygulanmıştır. Din ve İnanış: Totemizm(Tabiat kuvvetlerine inanma): Dağ, ağaç, göl, kaya gibi varlıkların gizi güçlere sahip olduklarına inanırlardı. Atalar Kültü: Ölmüş büyüklere ve atalara ait hatıralar kutsal sayılır ve saygı gösterilirdi. Şamanizm: Kam veya şaman adı verilen kişilerin, kötü veya iyi ruhlarla temas sağladıklarını inanılarak, bunların büyücülük ve sihir özelliklerine başvururlardı. Türkler arasında ayrıca Mani dini, Budizm, Musevilik, Hıristiyanlık gibi dinler de yayılmıştı. Göktanrı Dini: Türklerin İslam dan önceki en yaygın diniydi. Bu dine göre; Gök Tanrı, evreni yaratan ve gökte oturan tek bir tanrıdır. Ahiret inancı olduğu için, ölüleri atı, eşyası ve silahıyla birlikte gömüyorlardı. Cennet e Uçmağ, cehenneme ise Tamu diyorlardı. Mezarlara(kurgan) ölünün, sağlığında öldürdüğü düşman sayısı kadar balbal adı verilen küçük heykeller dikerlerdi. Ölüleri için yuğ adı verilen cenaze törenlerinde yas tutarlardı. Ölen kişi için yakınlarına yuğ aşı verilirdi. Ekonomik Hayat: Göçebe bir hayat yaşayan Türklerin temel geçim kaynağı hayvancılıktı. Hayvancılığa bağlı olarak dokumacılık da yapılırdı. Ticaret önemli bir gelir kaynağıydı. Türkler et, deri canlı hayvan, kösele, silah ve madeni ürünler, hayvansal gıdalar ve dokumalar satarlar, tarım ünleri, ipek kumaş ve giyim eşyası alırlardı. Türk ülkeleri İpek Yolu üzerindeydi. Çin-Türk mücadelesinin temel nedeni İpek Yolu na hâkim olmaktı. Ayrıca Hazar ve Bulgar ülkelerinden başlayıp, Ural, Sibirya ve Altaylar üzerinden Çin'e giden yola Kürk Yolu deniliyordu. Türkler bu yolla sansar, samur, kunduz, vaşak gibi av hayvanlarının kürklerinin ticaretini yapıyorlardı. Özellikle demircilikte ileri gitmişlerdir. Yazı, Dil ve Edebiyat: Türkler 38 harfli Göktürk Alfabesi ile 18 harfli Uygur Alfabesini kullanmışlardır. VIII. yüzyıla ait Orhun Kitabeleri II. Göktürk Devleti zamanında Bilge Kağan(735), Kültigin(732) ve vezir Tonyukuk(727) adlarına dikilmişlerdir. Yolluğ Tigin isimli bir Türk prensi tarafından yazılmıştır. Bu yazılar 1893 yılında Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen tarafından okunmuştur. Törenlerde saz eşliğinde koşuk denilen şiirler söylenirdi. Ölüler için düzenlenen ve yuğ adı verilen törenlerde sagu denilen ağıtlar söylenmiştir. Türk atasözlerine sav denilirdi. Başlıca Türk Destanları: Hunlar, Oğuz Kağan destanı İskitler(Saka), Alper Tunga ve Şu destanları Göktürkler, Ergenekon ve Bozkurt destanları Uygurlar, Göç ve Türeyiş destanları Kırgızlar, Manas destanı Bilim ve Sanat: Türkler 1 yılı 365 gün 5 saat olarak hesaplayarak, 12 hayvanlı Takvim i oluşturmuşlardır. Bu takvimde yıllara hayvan isimleri(sıçan, Sığır, Pars, Tavşan, Ejder, Yılan, At, Koyun, Maymun, Tavuk, Köpek, Domuz) verilmiştir. Uygurlar tahta harflerden matbaayı ve pamuktan kâğıdı yapmışlardır. Eşya ve binalarda hayvan üslubu denilen, hayvan figürlerini kullanmışlardır. Kurgan denilen mezarların başına balbal denilen heykeller dikmişlerdir. Halı dokumacılığında ilerlemişlerdir. IV. İSLAM TARİHİ VE UYGARLIĞI İSLAMİYET İN DOĞUŞU SIRASINDA DÜNYA: Avrupa: İslam ın doğduğu yıllarda, Avrupa da Hıristiyanlık yayılmıştı. Kavimler Göçü sonrasında kurulan Ostrogot, Vizigot ve Frank krallıkları kurulmuştu. Orta Doğu ve Balkanlarda Bizans İmparatorluğu hâkimdi. Avrupa da derebeylik rejimi yaygınlaşmıştı. İran ve Orta Asya: İran da Sasaniler devleti vardı ve Mecusilik inancı yaygındı. Orta Asya da Göktürkler; Göktanrı inancı, Budizm, Mani dini ve Şamanizm inançlarına sahiptiler. Çin, Hindistan ve Japonya: Sui Hanedanının hâkim olduğu Çin de Konfüçyüs, Taoizm, Budizm inançları yayılmıştı. Siyasi birliğin mevcut olmadığı Hindistan da Hinduizm, Budizm gibi çeşitli dinler mevcut olup toplum, eşitsizliğe dayanan Kast sistemi ile tabakalara ayrılmıştı. Japonya da ise, Japonların milli dini Şintoizmin yanında Budizm ve Taoizm inançları yayılmıştı. İslamiyet in Doğuşu Sırasında Arabistan: Büyük bir bölümü çöllerle kaplı Arabistan, Asya nın güneybatısında bir yarımadadır. Yarımada üç bölgeye ayrılır; Hicaz, Yemen ve Necid. Hicaz ve Yemen bölgeleri yaşamaya elverişli coğrafya ve iklime sahiptir. İslamiyet ten önce Arabistan da siyasi birlik kurulamamıştı. Güney Arabistan da Main, Seba ve Himyeri devletleriyle, Kuzey Arabistan da Nabati, Gassani, Hire ve Kinde devletleri kurulmuştu. İslam öncesi döneme cahiliye dönemi denir. Bu dönemde putperestlik inancı vardı. Arap toplumu; siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik ve ahlaki yönden çöküntü yaşıyordu. Toplumda kadının değeri yoktu; mal gibi alınıp satılırdı. Kız çocukları diri diri toprağa gömülürdü. Arabistan da kabileler arasında savaşlar, kan davaları, çok kadınla evlilik ve köle ticareti yaygındı.

17 17 Ekonominin temeli kervan ticareti olup, hayvancılık da önemli bir yer tutardı. Yemen de tarım yapılırdı. Hicaz bölgesinde üç tane şehir vardı; Mekke, Medine ve Taif. Mekkeliler ticaretle, Medineliler tarımla geçinirlerdi. Taif Mekkeli zenginlerin yazlık şehriydi. Şehirlerde yaşayıp sanat ve ticaretle uğraşanlara medeni, çölde göçebe yaşayıp deve ve koyun besleyenlere bedevi denirdi. Kureyş kabilesinin yaşadığı Mekke de iki aile ön plandaydı; Haşimoğulları ile Ümeyyeoğulları. Bu iki aile sürekli birbirleriyle iktidar mücadelesi vermiştir. Kabileler arasında haram aylarda savaş yapılmaz, bu aylarda Araplarca kutsal sayılan Mekke de Ukaz Panayırı düzenlenir; alışveriş, şiir, hitabet ve at yarışları, gibi etkinlikler düzenlenir ayrıca Kâbe deki putlar da ziyaret edilirdi. Bu etkinlikler Arabistan da kültürel birliğin oluşmasını sağlamıştı. En yaygın inanç putperestlik olup merkezi Mekke şehriydi. Kâbe de 360 civarında put vardı. Ayrıca Hıristiyanlık, Musevilik, Haniflik ve Mecusilik inançları da görülmekteydi. HZ MUHAMMED İN HAYATI: Hz. Muhammed in Çocukluğu ve Gençliği: Hz. Muhammed 571 yılında Mekke de doğdu. Babası Abdullah, annesi Amine dir. Hz. Muhammed Haşimoğulları ailesindendir. Dedesi Abdülmuttalip Mekke nin ileri gelenlerinden olup Kureyş kabilesinin önderiydi. Hz. Muhammed in babası doğmadan öldüğü için altı yaşına kadar annesi büyütmüş sonra sekiz yaşına kadar dedesi daha sonra dedesi de ölünce onu amcası Ebu Talip himaye etmiştir. Amcası Ebu Talip in himayesinde büyüyen Hz. Muhammed ticaret kervanlarıyla Suriye ve Yemen bölgesini tanımış ticari yaşamın yöntem ve kurallarını öğrenmiştir. Hz. Muhammed gençliğinde dürüstlüğü ve güvenilirliği(el-emin) ile tanınmış Mekke nin zengin hanımı Hz. Hatice ile evlenmiştir. Hz. Muhammed gençliğinde ticaretle uğraşmıştır. Peygamber Oluşu ve Peygamberliği: Hz. Muhammed hiçbir zaman putlara tapmamış, Haniflik inancını tercih etmiştir. Kırk yaşına geldiğinde sık sık Nur dağındaki Hira mağarasına giderek orada günlerce ibadet ve tefekküre dalıyordu. 610 yılında bir gün Hira mağarasında Cebrail meleği ilk vahiyi getirdi. İlk vahiden sonra üç yıl vahiy gelmemiş, üçüncü yıl içinde gelen vahiyle İslam a davet görevi başlamıştır. Hz. Muhammed, İslam dinini ilk önce kendi yakınlarına tebliğ etti. Hz. Hatice, Hz. Ali, Hz. Zeyd ve Hz. Ebubekir ilk Müslüman olanlardı. Mekke Döneminde: Hz. Muhammed davetini önceleri gizlice(üç yıl), daha sonra açıkça tebliğ etmiştir. Mekkeli Müşrikler İslam ın yayılmasını engellemek için Müslümanlara baskı ve işkence yapmaya başladılar. Mekkeli müşrikleri İslam a karşı çıkmalarında; a) Zenginlerin ekonomik çıkarlarını kaybetmekten korkmaları, b) İslam ın bütün insanları eşit olarak görmesi, c) İslam ın putları yasaklaması, d) Geleneklere bağlılık, e) Kabile üstünlüğü anlayışı ve kötü alışkanlıklar, etkili olmuştur. Mekkelilerin baskı ve işkenceleri artınca, Müslümanların bir kısmı Habeşistan a hicret etti. Habeş kralının Müslümanlara iyi davranması üzerine bir yıl sonra başka bir kafile daha Habeşistan a gitti. İslam ın Mekke de yayılmaya devam etmesi üzerine müşrikler, Müslümanlara karşı boykot uygulamaya başladılar. Onlarla her türlü ilişkiyi kestiler. Bu durum üç yıl sürdü. 619 yılında Hz Hatice ve Ebu Talip öldü (Hüzün yılı). 620 yılında İslam ı yaymak amacı ile Taif e giden peygamberimiz orada Taifli müşriklerin şiddetli tepkileri ile karşılaşmış ve üzgün bir şekilde Mekke ye dönmüştü. 621 yılında Medineli 12 kişi ile Akabe de görüştü(1. Akabe Biatı). 622 yılında 73 erkek 2 kadın (2. Akabe Biatı) görüştü. Hicret ve Medine Şehir Devletinin Kuruluşu: Peygamberimiz, Hz. Ebubekir ile 622 de Mekke den Medine ye hicret etti. Peygamberimiz, Mekkeli Müslümanlar (muhacir) ile Medineli Müslümanları (ensar) kardeş ilan etti. Medine de yaşayan Müslümanlar ile Yahudiler arasında bir vatandaşlık antlaşması yaptı. Peygamberimiz Medine de bütün kan davalarını kaldırdı. Ardından Mescid-i Nebevi inşa edildi. Peygamberimiz Medine de bir şehir devleti kurmuştu. Bu devletin başkanı, yargıcı ve komutanı kendisiydi. Hicret in Sonuçları: a) Medine İslam devleti kuruldu. b) İslam ın yayılması için uygun bir ortam oluşmuştur. c) Hicret, Hz. Ömer in halifelik döneminde takvim başlangıcı kabul edilmiştir. Vatandaşlık Antlaşması: a) Diyetlerle fidyelere ait kurallara önceden olduğu gibi bundan sonra da uyulacaktır b) Museviler din özgürlüğüne sahip olacaktır. c) Yahudiler ve Müslümanlar üçüncü bir tarafa savaş ilanına mecbur kalırsa birbirlerine yardım edecektir. d) İki taraf da Kureyşli müşrikleri korumayacaktır. e) Medine ye bir saldırı durumunda şehrin korunması için taraflar birlikte hareket edecektir. f) İki taraftan biri bir düşmanla barış yaparsa iki taraf da barış şartlarına uyacaktır. g) Üzerinde ihtilafa düşülen bir konuda, Allah ın Resulü ne başvurulacaktır. Hz. Muhammed in Siyasi ve Askeri Faaliyetleri: Bedir Savaşı (624): Peygamberimiz Müslümanların Mekke de kalan mallarına karşılık, Suriye den Mekke ye dönen bir kervanı ele geçirmek için harekete geçti. Ancak kervanbaşı Ebu Süfyan saldırıya uğrayacağını haber alarak Mekke den yardım istedi. Mekkeliler

18 18 bin kişilik bir kuvvetle harekete geçtiler. Bedir de yapılan savaşı Müslümanlar kazandılar. Savaşın Sonuçları: a) Müslümanların yaptıkları ve kazandıkları ilk savaştır. Müslümanların kendine güveni artmıştır. Mekke nin Arabistan daki itibarı sarsılmıştır. b) Ganimet dağıtımı ve esirlere muamele gibi konularda İslam savaş hukukunun temelleri atılmıştır. c) Esir alınan Mekkelilerden zengin olanlar fidye karşılığında, okur-yazar olanlar ise 10 çocuğa okuma yazma öğretmek şartıyla serbest bırakılmışlardır. d) Antlaşmaya uymayan Ben-i Kaynuka Yahudileri Medine den çıkarılmıştır. Uhud Savaşı (625): Mekkelilerin, Bedir yenilgisinin intikamını almak istemeleri ve Medine Yahudilerinin kışkırtması gibi nedenlerle; Mekkeliler 3000 kişilik bir kuvvetle Medine üzerine yürüdüler. Savaş Uhud dağı eteğinde oldu, Müslümanlar okçuların yerlerini terk etmeleri yüzünden savaşı kaybettiler ve Uhud dağına doğru çekildiler. Mekkeliler de Bedr in intikamını almış olduklarına inanarak çekip gittiler. Savaşın Sonuçları: a) Müslümanların ilk yenilgisidir. Müslümanlar Peygamberimize itaatin önemini kavramışlardır. b) Mekkeliler, Müslümanları tek başlarına yok edemeyeceklerini anlamışlardır. c) Mekkelilerle gizlice anlaşan Ben-i Nadir Yahudileri Medine den çıkarılmıştır. d) Peygamberimiz savaştan sonra Mekke-Medine arasındaki kabileleri kazanarak Mekke yi yalnız bırakma gayesi gütmüştür. Hendek Savaşı (627): Mekkelilerin, İslam devletine son darbeyi vurmak istemeleri, Hayber ve Medine Yahudilerinin Mekkelileri kışkırtması gibi nedenlerle, Mekkeliler çeşitli kabilelerden topladıkları on bin kişilik bir ordu ile Medine üzerine yürüdüler. Selmani Farisi nin teklifiyle Medine nin kuzey bölümüne hendekler kazıldı. Mekkeliler ilk defa gördüğü bu savunma taktiği karşısında başarılı olamadılar ve kuşatmayı kaldırıp çekildiler. Savaşın Sonuçları: a) Mekkeliler savunmaya, Müslümanlar taarruza geçmişlerdir. b) Müslümanlar Medine yi savunacak güce ulaştıklarını ispatlamışlardır. Arap kabileleri arasında İslam yayılmıştır. c) Mekkelilerle işbirliği yapan Ben-i Kureyza Yahudileri Medine den çıkarılmıştır. Hudeybiye Antlaşması (628): Hz. Muhammet 628 yılında Kâbe yi ziyaret etmek için 1500 kişiyle yola çıktı. Ancak Mekkeliler Müslümanların şehre girmesini engellediler. Uzun görüşmelerden sonra iki taraf arasında Hudeybiye Antlaşması imzalandı. Buna göre; a) İki taraf arasında on yıl savaş olmayacak. b) Müslümanlar Kâbe yi ertesi yıl hac mevsiminde ziyaret edecek. c) Velisinin izni olmadan Hz. Muhammed e sığınanlar geri teslim edilecek. Mekke ye sığınan Müslümanlar geri verilmeyecek. d) Arap kabileleri Mekkeliler ve Müslümanlardan istedikleri tarafı tutabilecekler, ancak Mekkeliler ve Müslümanlar kendilerini destekleyen kabilelere herhangi bir yardım yapmayacaklardı. Hudeybiye Antlaşmasının Önemi: a) Mekkeliler Müslümanları hukuken tanımışlardır b) İki taraf arasında gerginlik azalmış ve İslam Mekkeliler arasında yayılmıştır. c) Mekke kervanları Medine topraklarından geçmeye başlamış, Müslümanların ticari hayatı canlanmıştır. d) Antlaşma gereği Medine ye alınmayan Müslümanlar, Mekke kervanlarına saldırmaya başlayınca, Mekkeliler Müslümanlara başvurarak antlaşmanın bu maddesinin değiştirilmesini istemişlerdir. Hayber in Fethi (629): Hendek savaşında Hayber Yahudilerinin Mekkelileri desteklemesi sebebi ile Hayber fethedilmiştir. Hayber in Fethiyle; a) Medine-Şam ticaret yolu güvenlik altına alınmıştır. b) Arabistan da Müslümanlara karşı direnebilecek bir Yahudi merkezi kalmamıştır. Mute Savaşı (629): Müslümanların Bizans ile yaptıkları ilk savaştır. Bizans a bağlı Gassaniler in bir Müslüman keşif kolunu pusuya düşürüp şehit etmeleri üzerine Hz. Muhammed üç bin kişilik bir orduyu Zeyd b. Harise komutasında Suriye ye gönderdi. İslam ordusu yüz bin kişilik Bizans ordusuyla yaptığı savaşta yenildi. Halid b. Velid kumandayı eline alarak, daha fazla kayıp vermeden geri çekilmeyi başardı. Mekke nin Fethi(630): Mekkelilerin Hudeybiye Antlaşmasına uymamaları üzerine Hz. Muhammed on bin kişilik bir kuvvetle Mekke yi fethetti. Böylece; Müslümanların karşısındaki en büyük engel ortadan kalktı. Müslümanlar en büyük güç haline geldi. İslam ın yayılışı hızlandı. Huneyn Savaşı ve Taif Seferi (630): Müslümanları yok etmek için Hevazin ve Sakif kabileleri birleşerek Huneyn vadisinde pusu kurdular. Peygamberimiz on bin kişilik bir orduyla sefere çıktı. İslam ordusu savaşı kazandı. Müşriklerin bir kısmı Taif e sığındı. Tebük Seferi (631): Bizans ın büyük bir orduyla Arabistan üzerine yürüdüğü haberi üzerine Hz. Muhammed otuz bin kişilik orduyla Suriye ye sefere çıktı. Haberin asılsız olduğu anlaşılınca geri döndü. Veda Haccı ve Peygamberimizin Vefatı: Peygamberimiz 632 de veda haccını yaptı. Mekke ye gelen Hz. Muhammed, Arafat dağının eteğinde kalabalık bir Müslüman topluluğuna bir konuşma yaptı.

19 19 Peygamberimiz Veda Hutbesi nde bütün insanların eşit olduğunu, bütün Müslümanların birbiriyle kardeş olduğunu, birbirlerinin canlarına ve mallarına kastetmemelerini, cahiliye döneminde görülen kötü alışkanlıkların, kumarın, kan davalarının ve zulmün kaldırıldığını belirtti. Peygamberimiz, Veda Haccı ndan sonra Şam ticaret yolunun güvenliğini sağlamak için Bizans üzerine bir sefere karar verdi ve bir ordu hazırladı. Ordunun başına Üsame Bin Zeyd i tayin etti. Bu sırada hastalanarak 08 Haziran 632 tarihinde 63 yaşındayken vefat etti. DÖRT HALİFE DEVRİ ( ): Halife: Peygamberimizden sonra İslam devletinin başına geçen ve onun peygamberliği dışındaki devlet başkanlığıyla ilgili tüm yetkilerine sahip olan kişidir. Dört Halife döneminde halifeler seçimle devlet başkanı olmuşlardır. Hz. Ebubekir Dönemi ( ) Hz. Ömer in teklifiyle halife Hz. Ebubekir seçildi. Onun halife seçilmesinde, ilk Müslümanlardan olması, önemli işlerde Hz. Muhammed in onu vekil yapması, maddi ve manevi en fazla fedakârlık yapanlardan birisi olması etkili oldu. Üsame b. Zeyd komutasındaki ordu Suriye ye gönderilmiş, yöredeki kabileleri egemenliği altına alarak geri dönmüştür(632). Hz. Ebubekir devrinde yalancı peygamberler ortadan kaldırılmıştır (Müseyleme, Tuleyha, Esved El-ensi, Sicah). Zekât vermeyen kabileler itaat altına alındı. Kur an-ı Kerim kitap haline getirildi (Zeyd b. Sabit başkanlığındaki heyet). Hz. Ebubekir Dönemi Fetihleri: Halid b. Velid emrindeki ordu Hire bölgesini ele geçirdi. Amr b. As komutasındaki ordu Filistin bölgesinde, Ebu Ubeyde b. Cerrah emrindeki ordu ise Şam ın güneyinde, fetihlere girişti. Halid b. Velid Bizanslıların üzerine gönderdiği Gassani birliklerini Ecnadin de bozguna uğrattı. İslam orduları Yermük Savaşını (634) kazandılar, böylece Suriye nin kapıları açılmış oldu. Hz. Ömer Dönemi ( ): Irak, İran ve Horasan ın Fethi: Kadisiye Savaşı (636): Sa d b. Ebi Vakkas komutasındaki ordu Kadisiye de Sasani ordusunu yendi. Irak Müslümanların eline geçti ve İran yolu açıldı. Sasanilerin başkenti Medain ele geçirildi (637). Daha sonra Ahvaz ve ve Huzistan Müslümanların eline geçti. Nihavend Savaşı (642): Numan b. Mukarrin emrindeki İslam ordusu Nihaved savaşını kazanınca Sasani Devleti yıkıldı. İran Müslümanları eline geçti. Suriye, Filistin ve Mısır ın fethi: Yermük savaşından sonra, Ebu Ubeyde b. Cerrah ın emrindeki İslam ordusu Şam ı ele geçirdi. Daha sonra Suriye nin fethi tamamlandı(639). Suriye nin fethedildiği yıl Kudüs kuşatıldı. Patriğin isteği üzerine Hz. Ömer bizzat gelerek Kudüs ü teslim aldı. Amr b. As, 639 da Mısır üzerine yürüyerek 642 de Mısır ı fethetti. İslam Devleti nin örgütlenmesi: a) Ülke toprakları idari birimlere ayrıldı ve illere valiler atandı. b) Mali ve askeri divanlar kuruldu. c) Adli teşkilat oluşturularak illere kadılar atandı. d) Düzenli ordu kuruldu. Ordugâh şehirler kuruldu(cünd). e) Devlet hazinesi; Beytülmal oluşturuldu. f) Askeri ikta sisteminin temelleri atıldı. g) Askeri posta teşkilatı kuruldu. h) Hicri takvim kabul edildi. Hz. Osman Dönemi ( ): Yapılan Fetihler: 651: Ahnef b. Kays emrindeki İslam ordusu Horasan ve Toharistan ı fethederek Ceyhun ırmağına ulaştı. Müslümanlar Türklerle ilk defa karşılaştılar. 652: İslam orduları Kafkasları aşarak Hazar ülkesine girdiler. Belencer de yenilip Kafkasların güneyine çekildiler. 646: İskenderiye önlerinde Bizanslıları Amr b. As mağlup etti. 647: Mısır Valisi Abdullah b. Sa d, Libya çölünü aşarak Tunus u ele geçirdi. İlk İslam donanmasını Muaviye b. Ebu Süfyan kurdu : Kıbrıs vergiye bağlandı. 655: Zatüs-Savari deniz savaşında Bizans donanması yenilgiye uğratıldı. Girit ve Malta adalarına seferler yapıldı, Rodos fethedildi. Kur an-ı Kerim in Çoğaltılması: Fetihlerle birlikte sınırların genişlemesi, İslam ın yayılması, insanların dini kaynağından öğrenme ihtiyacının artması üzerine Kur an çoğaltılarak önemli merkezlere gönderilmiştir. Böylece Kur an-ı Kerim in aslı korunmuş, Müslümanların inançlarını kaynağından daha kolay bir şekilde öğrenmeleri sağlanmıştır. İç Karışıklar ve Hz. Osman ın Şehadeti: Ümeyye ailesinden olan kişilerin yönetimde etkin hale gelmeleri ve bazı valilerin kötü uygulamaları sebebiyle Mısır, Kufe, Basra ve Şam da isyanlar çıkmıştı. Mısır, Kufe ve Basralı isyancılar Medine ye gelerek halifeden Mısır valisinin değiştirilmesini istediler. Hz. Osman bu isteği reddedince, isyancılar halifenin evini kuşattılar ve onu şehit ettiler. Hz. Ali Dönemi ( ): Hz. Ali dönemi iç karışıklar içinde geçmiş ve bu dönemde fetihler olmamıştır. Hz. Ali halifeliğini kabul etmeyen Hz. Aişe, Talha ve Zübeyir in başını çektiği muhalif grup ve Şam valisi Muaviye nin başını çektiği grup ile mücadele etmiştir. Cemel Vakası (656): Bu olayda Hz. Ali, Hz. Aişe, Talha ve Zübeyir in başını çektiği muhalif grubu yenerek dağıtmıştır. Hz. Aişe nin devesinin etrafında geçtiği için Cemel (deve) olayı adını almıştır. Bu olaydan sonra Hz. Ali başkenti Kufe ye taşımıştır. Sıffin Savaşı (657): Hz. Ali, halifeliğini kabul etmeyen Şam valisi Muaviye ile Sıffin de savaştı.

20 20 Savaşta kesin sonuç alınamayınca, taraflar kimin halife olması gerektiği konusunu hakemlerin kararına bıraktılar. Ancak hakemlerin verdiği karar da tarafları memnun etmeyince Hz. Ali nin ordusunda bölünmeler oldu. Böylece üç muhalif grup ortaya çıktı: Hz. Ali taraftarları (Şiiler), Hariciler, Hz. Ali nin Şehadeti: Hariciler Hz. Ali, Muaviye ve Amr b. As ı öldürmek için eş zamanlı bir suikast planı hazırladılar. Bu suikastta Hz. Ali, Abdurrahman b. Mülcem adındaki bir harici tarafından şehit edildi. Muaviye ve Amr ise kurtuldular. Hz. Ali nin şehadetiyle dört halife dönemi sona erdi. EMEVİLER DEVRİ ( ): Hz. Ali nin şehadetinden sonra Kufe halkı, Hz. Hasan ı halife seçti. Ancak Hz. Hasan Muaviye ile mücadele edemeyip bir anlaşma yaparak halifelikten çekildi. Muaviye, Hz. Hasan ile yaptığı anlaşmaya göre; kendisinden sonra, Hz. Hasan ın küçük kardeşi Hz. Hüseyin in halife olmasını kabul etmişti. Ancak Hasan ın ölümünden sonra antlaşmaya aykırı olarak oğlu Yezid i veliaht tayin etti. Böylece Muaviye döneminde halifelik saltanata dönüştü. Devletin merkezi Kufe den Şam a taşındı. Muaviye nin halife olmasıyla İslam tarihinde Emeviler devri başlamış oldu. Muaviye Dönemi ( ): a. Bizans Üzerine yapılan Seferler: b. I. İstanbul Kuşatması (668), Süfyan bin Avf El-Ezdi kumandasında yapıldı. Bu seferde Ebu Eyyub El-Ensari şehit düştü. c. II. İstanbul Kuşatması (674), beş yıl sürdü ve İslam donanması ağır kayıplar verdi. d. 2. Doğuda ve Batıda Yapılan Fetihler: e. Doğuda merkezi Merv olan Horasan vilayeti kuruldu ve 50 bin asker buraya yerleştirildi. f. İslam orduları Maveraünnehir e girerek Buhara, Semerkant ve Tirmiz şehirlerini vergiye bağladı. g. İslam orduları Tunus u fethettiler. Ukbe bin Nafi, 670 de Kayravan şehrini kurarak askeri bir üs haline getirdi. Yezid Dönemi ( ): Kerbela Olayı (680): Hz. Ali nin oğlu Hz. Hüseyin, Yezid in halifeliğini tanımadı. Bu arada Kufeliler Hz. Hüseyin i halife seçmek için onu Kufe ye davet ettiler. Ancak Kerbela denilen yerde Hz. Hüseyin ve arkadaşları Yezid in askerleri tarafından şehit edildiler. Kerbela Olayı, Emevi hanedanına olan düşmanlığı artırdı. İslam dünyasındaki ayrılıklar (Şii-Sünni) daha da derinleşti. Abdülmelik Dönemi ( ): a) İç Karışıklıklar ve Bunların Giderilmesi: Abdullah bin Zübeyr in Hilafet Davası: Hz. Ebubekir in torunu Abdullah bin Zübeyir, kendisini Hicaz da halife ilan etmişti. Abdülmelik in gönderdiği Haccac bin Yusuf, Mekke yi muhasara etti. Abdullah bu muhasarada öldü. Muhtar Es-Sekafi İsyanı: Abdülmelik devrinde, Irak ta Muhtar, Hz. Hüseyin in intikamını almak bahanesiyle isyan etti. Ancak Hicaz da isyan eden Abdullah Bin Zübeyr ile arası açıldı. Abdullah kardeşi Musab emrinde büyük bir orduyu Kufe ye göndererek Muhtar ı öldürttü. b) Devlet Teşkilatında Yapılan Yenilikler: Arapça resmi dil ilan edildi, Devlet dairelerinde Araplara görev verildi. İlk İslam parası bastırıldı. Posta teşkilatı kuruldu. I. Velid Dönemi ( ): a) Anadolu ve Kafkasya da yapılan Fetihler: İslam orduları Adana, Ankara, Ereğli ve Amasya yı aldılar. Azerbaycan ve Kafkasya seferinde Bender ve çevresi ele geçirildi. b) Kuzey Afrika ve İspanya da Yapılan Fetihler: Musa bin Nusayr emrindeki İslam ordusu Berberileri yenerek Kuzey Afrika ya hâkim oldu. Tarık bin Ziyad emrindeki kişilik İslam ordusu Cebel-i Tarık boğazını geçerek İspanya ya geçti. Kadiks Savaşı nda Vizigot kralı Rodrik i te yenerek bu krallığa son verdi (711). Daha sonra Müslümanlar bütün İspanya yı fethettiler ve buraya Endülüs adını verdiler. c) Maveraünnehr ve Türkistan da Yapılan Fetihler: 705 yılında Horasan valisi Kuteybe bin Müslim Toharistan a girerek Buhara, Semerkant, Fergana ve Belh şehirlerini fethetti. 712 yılında Emevi orduları Hindistan ın İndüs bölgesini fethettiler. Ömer Bin Abdülaziz Dönemi ( ): Dürüstlüğü ve adaletiyle meşhur olan Ömer, devrinde Şiilere hoşgörülü davrandı. Ehl-i Beyt e hakaret edilmesini yasakladı. V Vergilerin adil bir şekilde toplanmasına çalıştı. II. Yezid Dönemi ( ): Emevilerin çöküş döneminin başladığı bir dönem olarak değerlendirilir. İsyanlar, Arap kabileleri arasındaki rekabet ve savaşlar başladı. Hişam Dönemi ( ): Puvatye Savaşı (732): Emevilerin Endülüs valisi Abdurrahman El- Gafıki, Frank kralı Charles Martel emrindeki Frank ordusuyla Puvatye de (Poitiers) yaptığı savaşta yenilerek geri çekildi. Bu savaş, Müslümanların Batı Avrupa daki fetihlerinde bir dönüm noktası oldu; Müslümanlar Avrupa karşısında gerilemeye başladı. Doğudaki Fetihler: Horasan valisi Nasr bin Seyyar Maveraünnehr in doğusundaki Türk illerinin bir kısmını zapt etti. Emevilerle Hazarlar arasındaki savaşlar devam etti. Mervan bin Muhammed 737 de Hazarları mağlup etti yıllarında Bizans la savaşlar yapıldı. İç Olaylar: Hz. Hüseyin in torunu Zeyd Irak ta isyan etti, fakat isyan bastırıldı. Kuzey Afrika da Berberiler isyan ettiler. Abbasoğulları Emevilere karşı mücadeleye başladılar.

YERYÜZÜNDE YAŞAM ANADOLU VE MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI

YERYÜZÜNDE YAŞAM ANADOLU VE MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI YERYÜZÜNDE YAŞAM ANADOLU VE MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI ANADOLU VE MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI YUNAN ANADOLU MEZAPOTAMYA İRAN MISIR HİNT ANADOLU VE MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI GENEL ÖZELLİKLERİ: 1- Genellikle iklim

Detaylı

İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI MISIR UYGARLIĞI İRAN UYGARLIĞI HİNT UYGARLIĞI ÇİN UYGARLIĞI DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI

İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI MISIR UYGARLIĞI İRAN UYGARLIĞI HİNT UYGARLIĞI ÇİN UYGARLIĞI DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI MISIR UYGARLIĞI İRAN UYGARLIĞI HİNT UYGARLIĞI ÇİN UYGARLIĞI DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI Kelime anlamı İki nehrin arası olan Mezopotamya,

Detaylı

HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI

HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI DERS NOTLARI-ŞİFRE ETKİNLİK TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ HELEN UYGARLIĞI Makedonyalı İskender in doğu ile batı

Detaylı

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı.

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı. M.Ö 2000 den itibaren Eski Yunan da ve Ege de polis adı verilen şehir devletleri ortaya çıkmıştır. Bunlardan en önemlileri Atina,Sparta,Korint,Larissa ve Megara dır. Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak

Detaylı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı III. ÜNİTE TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ ( BAŞLANGIÇTAN X. YÜZYILA KADAR ) A- TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI I-Türk Adının Anlamı

Detaylı

TANER ÖZDEMİR TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ ZAMAN VE TAKVİM

TANER ÖZDEMİR TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ ZAMAN VE TAKVİM ZAMAN VE TAKVİM Takvim zamanı günlere, aylara, yıllara bölme metoduna takvim adı verilir. DİKKAT: Takvimlerin ortaya çıkmasında insanların ekonomik uğraşları önemlidir. UYARI: Hicri takvimin başlangıcı

Detaylı

Yunan Medeniyeti kendinden sonraki Hellen ve Roma Medeniyetleri üzerinde etkili olmuştur.

Yunan Medeniyeti kendinden sonraki Hellen ve Roma Medeniyetleri üzerinde etkili olmuştur. Yunan Grek Uygarlığı Video Ders Anlatımı YUNAN (GREK) (M.Ö. 1200 336) Akalara son veren DORLAR tarafından kurulan bir medeniyettir. Yunan Medeniyeti kendinden sonraki Hellen ve Roma Medeniyetleri üzerinde

Detaylı

10. Ege ve Yunan Uygarlığı

10. Ege ve Yunan Uygarlığı 10. Ege ve Yunan Uygarlığı Ege ve Yunan uygarlığı, Ege Denizi ndeki adalar, Yunanistan, Makedonya, Trakya, Batı ve Güney-Batı Anadolu da yaşayan toplulukların meydana getirdiği bir uygarlıktır. 10. Ege

Detaylı

TARİH DERSİ YGS YAZ TATİL ÖDEVİ

TARİH DERSİ YGS YAZ TATİL ÖDEVİ 2014-2015 YAZ TATİL ÖDEVİ TARİH DERSİ YGS YAZ TATİL ÖDEVİ 1. Mısır uygarlığı Nil Nehri kenarlarında oluşmuş-tur. Mezopotamya uygarlığı Fırat ve Dicle nehirleri arasında ortaya çıkmıştır. İlkçağ da Gediz

Detaylı

Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları

Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları Coğrafya Her tarihi olay belli bir coğrafi mekanda meydana gelir.tarihi olayların oluşumu esnasında iklim,yeryüzü şekiller,ekonomik faaliyetler konum vb. coğrafi faktörler

Detaylı

İnsanların var oluşundan yazının icadına kadar olan döneme denir. Tarih öncesi devirlerin birbirinden

İnsanların var oluşundan yazının icadına kadar olan döneme denir. Tarih öncesi devirlerin birbirinden Tarih Öncesi Devirlerde Anadolu Video Ders Anlatımı TARİH ÖNCESI DEVİRLERDE ANADOLU Türkiye tarih öncesi devirlerde üzerinde birçok medeniyet kurulan çok önemli bir yerleşim merkeziydi. Ülkemizin tarihi

Detaylı

Editörden... YGS -LYS TARiH SORU - CEVAP

Editörden... YGS -LYS TARiH SORU - CEVAP II YGS -LYS TARiH SORU - CEVAP EDİTÖR Turgut MEŞE YAZAR Komisyon Katkıda Bulunanlar Mehmet DARDAĞAN Tüm hakları Editör Yayınevi'ne aittir. Yayınevinin izni olmaksızın, kitabın tümünün veya bir kısmının

Detaylı

Sorular 1. Aşağıdaki fotoğraflardan hangisi veya hangileri insanla ilgili özellikleri göstermektedir? I II III

Sorular 1. Aşağıdaki fotoğraflardan hangisi veya hangileri insanla ilgili özellikleri göstermektedir? I II III 2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Sosyal Bilgiler (Coğrafya-Tarih) Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:19 Ocak 2007 İsim/ Soy isim: Sınıf:.. Sorular 1. Aşağıdaki

Detaylı

UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR

UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR 42 2. Ünite UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR 1. Tarihi Çağlara Giriş... 22 2. İlk Çağ Uygarlıkları... 26 Konu Değerlendirme Testi... 47 21 Tarihi Çağlara Giriş 43 46 Tarih daha kolay ve derinlemesine

Detaylı

COĞRAFİK UYGARLIKLAR. Mezopotamya ya kurulmuş devletler: Sümerler, Akadlar, Babiller, Assurlar ve Elamlılar dır. SÜMERLER AKADLAR ASSURLAR BABİLLER

COĞRAFİK UYGARLIKLAR. Mezopotamya ya kurulmuş devletler: Sümerler, Akadlar, Babiller, Assurlar ve Elamlılar dır. SÜMERLER AKADLAR ASSURLAR BABİLLER COĞRAFİK Mezopotamya, günümüz sınırlarına göre çoğu Irak ta bulunan ve arabistana kadar uzanan dar ve uzun bir platodur. Dicle ve Fırat nehirlerin arasına kurulmuş bu yer varlığının en önemli kısımlarını

Detaylı

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere,

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman

Detaylı

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL II. YARIYIL Adı Adı TAR 501 Eski Anadolu Kültür 3 0 3 TAR 502 Eskiçağda Türkler 3 0 3 TAR 503 Eskiçağ Kavimlerinde

Detaylı

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr

Detaylı

UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI

UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI İÇİNDEKİLER TARİHİ ÇAĞLARA GİRİŞ Tarih Öncesi Çağlar a. Taş Çağı b. Maden Çağı Tarih Çağları İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI Kültür ve Uygarlık Mezopotamya Uygarlığı a. Sümerler

Detaylı

EĞİTİM TARİHİ. Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU

EĞİTİM TARİHİ. Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU EĞİTİM TARİHİ Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Türk ve Batı Eğitiminin Tarihi Temelleri a-antik Doğu Medeniyetlerinde Eğitim (Mısır, Çin, Hint) b-antik Batıda Eğitim (Yunan, Roma)

Detaylı

Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti): Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devletî):

Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti): Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devletî): Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti): Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devletî): Orta Asya'da bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti Hunlar tarafından kurulmuştur Hunların ilk oturdukları yer Sarı Irmak'ın kuzeyi

Detaylı

TARİHİN BAŞLANGICI ve ÇAĞLAR

TARİHİN BAŞLANGICI ve ÇAĞLAR Alper ERCAN 6/B 112 TARİHİN BAŞLANGICI ve ÇAĞLAR M.Ö. 3200 yılında yazının bulunuşu ile o dönemlerin insanları hakkında bilgilerimiz hızla artmıştır. Bilim adamları da insanlık tarihini yazılı yazısız

Detaylı

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak

Detaylı

BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ

BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ İÇERİK Müzikoloji nedir? Müzik tarihinin Müzikoloji içindeki yeri Müzik tarihinin temel kavramları Etimoloji (Müzik kelimesinin kökeni) Kültürel evrim

Detaylı

4. Yazılı belgeler dikkate alınırsa, matematiğin M.Ö. 3000 2000 yılları arasında Yunanistan da başladığı söylenebilir.

4. Yazılı belgeler dikkate alınırsa, matematiğin M.Ö. 3000 2000 yılları arasında Yunanistan da başladığı söylenebilir. MATE417 ÇALIŞMA SORULARI A) Doğru/Yanlış : Aşağıdaki ifadelerin Doğru/Yanlış olduğunu sorunun altındaki boş yere yazınız. Yanlış ise nedenini açıklayınız. 1. Matematik ile ilgili olabilecek en eski buluntu,

Detaylı

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ DERS NOTLARI VE ŞİFRE TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ EMEVİLER Muaviye tarafından Şam da kurulan ve yaklaşık

Detaylı

1. YERYÜZÜNDE YAŞAMIN BAŞLAMASI

1. YERYÜZÜNDE YAŞAMIN BAŞLAMASI A- TARİH ÖNCESİ ÇAĞLAR VE TARİH ÇAĞLARI 1. YERYÜZÜNDE YAŞAMIN BAŞLAMASI İnsanlar merak duygusunu gidermek, hayatlarını kolaylaştırmak ve düzene sokmak için birtakım faaliyetlerde bulunurlar. Ateşin kullanılması,

Detaylı

Eğitim Tarihi. Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi

Eğitim Tarihi. Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Eğitim Tarihi Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Türk ve Batı Eğitiminin Tarihi Temelleri a-antik Doğu Medeniyetlerinde Eğitim (Mısır, Çin, Hint) b-antik Batıda Eğitim (Yunan, Roma)

Detaylı

AR&GE BÜLTEN. Kültür Turizmi ve İzmir

AR&GE BÜLTEN. Kültür Turizmi ve İzmir Kültür Turizmi ve İzmir Ümit ÇİÇEK Ege Bölgesi, Anadolu nun batısında, tarihin akışı içerisinde birçok farklı medeniyete ev sahipliği yapmış, suyun hayat verdiği nehirleri ile bereketli ovalara sahip bir

Detaylı

Adý Soyadý :... Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :...

Adý Soyadý :... Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... LYS TARİH Ödev Kitapçığı 1 (TS) Tarih Bilimine Giriþ Eski Çaðlarda Türkiye ve Çevresi Ýslam Öncesi Türk Tarihi Ýslam Tarihi ve Medeniyeti Türk

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Hadrianopolis ten Edrine ye : Bizans Dönemi.......... 4 0.2 Hadrianopolis Önce Edrine

Detaylı

9. SINIF TARİH I DERS NOTLARI

9. SINIF TARİH I DERS NOTLARI 2015 9. SINIF TARİH I DERS NOTLARI MURATKILINÇ Tarih Öğretmeni 9. SINIFLAR TARİH 1 DERS NOTLARI MURAT KILINÇ TARİH ÖĞRETMENİ 2 I.ÜNİTE TARİH BİLİMİ KONULAR 1.TARİH BİLİMİNE GİRİŞ *İnsan ve tarih *Tarihin

Detaylı

HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için

HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için düzenledikleri seferlere "Haçlı Seferleri" denir. Haçlı Seferlerinin

Detaylı

Tarih Bilimi, Uygarlığın Doğuşu ve İlk Uygarlıklar

Tarih Bilimi, Uygarlığın Doğuşu ve İlk Uygarlıklar Tarih Bilimi, Uygarlığın Doğuşu ve İlk Uygarlıklar TARİH: İnsan topluluklarının geçmişte meydana getirdikleri olayları, birbirleriyle olan ilişkilerini, sosyal ve ekonomik durumlarını, yer ve zaman göstererek,

Detaylı

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur.

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Çekerek ırmağı üzerinde Roma dönemine ait köprüde şehrin bu adı ile ilgili kitabe bulunmaktadır. Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Antik Sebastopolis

Detaylı

Roma. Ostrogot. Konstantinopolis. a. Angllar, Saksonlar. b. Franklar c. Gotlar d. Vizigotlar e. Ostrogotlar f. Hunlar g. Vandallar. Piktler.

Roma. Ostrogot. Konstantinopolis. a. Angllar, Saksonlar. b. Franklar c. Gotlar d. Vizigotlar e. Ostrogotlar f. Hunlar g. Vandallar. Piktler. ETKİNLİK 1 KAVİMLER GÖÇÜ AVRUPA YI NASIL ETKİLEDİ? Kaynak 1: Kaynak 2: Kavimler Göçü, MS 100-500 Batı İmparatorluğu Angllar Franklar Katalon 451 (Katalon Savaşı) Kaynak 3: Hunlar Kartaca Gotlar Vizigotlar

Detaylı

Antik Yunan Kentleri (Polis)

Antik Yunan Kentleri (Polis) Antik Yunan Kentleri (Polis) Batı dünyasında gerçek anlamıyla kentin gelişmesi ise Antik Yunan kentleri ile başlamıştır. Atina, Korent, Isparta, Siraküza ve Miletos gibi kentler, hem askeri ve ticari bir

Detaylı

Ünite UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR

Ünite UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR Ünite 2 UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR ÜNİTE 2 UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK UYGARLIKLAR KAVRAMLAR Demokrasi Halkın kendisini, yönetecekleri seçtiği, egemenliğin halka ait olduğu yönetim biçimidir. Dolmen

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU EYLÜL - EKİM I.ÜNİTE :TARİH BİLİMİ Kaynaştırma *İşlenen ve anlatılan konular aracılığı ile öğrenci tarihin tanımı eğitimine tabi olan * Tarihin zamanla alakalı bir bilim olduğunu kavrar. hakkında bilgi

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Eğitim Tarihi Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İslam Öncesi Türklerde Eğitimin Temel Özellikleri 2 Yaşam biçimi eğitimi etkiler mi? Çocuklar ve gençlerin

Detaylı

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ DANIŞMAN:Özer YILMAZ HAZIRLAYAN: Erşad TAN,Tacettin TOPTAŞ İÇİNDEKİLER GİRİŞ I-İNANÇ TURİZMİ A- İnanç Kavramı

Detaylı

6. ÜNİTE: Türklerde Sanat A. İLK TÜRK DEVLETLERİNDE SANAT

6. ÜNİTE: Türklerde Sanat A. İLK TÜRK DEVLETLERİNDE SANAT 6. ÜNİTE: Türklerde Sanat A. İLK TÜRK DEVLETLERİNDE SANAT Bozkırlının nazarında sabit olan şeyin faydası yoktur. O, her an harekete hazır olmalı, kolayca yer değiş-tirebilmelidir. Bu yüzden eski Türkler

Detaylı

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI İlk Özbekistan-Türkiye uluslararası arkeolojik çalışmalar

Detaylı

Roma İmparatorluğu nda uygulanan taş kaplı yol kesiti A: toprak, B-D: taş katmanlar, E: taş kaplama, F: kaldırım ve G: bordür

Roma İmparatorluğu nda uygulanan taş kaplı yol kesiti A: toprak, B-D: taş katmanlar, E: taş kaplama, F: kaldırım ve G: bordür KARAYOLLARI İLK KEZ MEZOPOTAMYA DA GELİŞTİ İlk taş kaplı sokak, Ur kentinde geliştirildikten sonra İranlılar krallar yolunu yaptı. Romalılar karayollarını mükemmelleştirip ilk karayolu ağını kurdu. Mezopotamya

Detaylı

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiyenin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I.

Detaylı

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan,

Detaylı

Sanatın Tanımını yaparmı sınız Nurdan Gül Kökten

Sanatın Tanımını yaparmı sınız Nurdan Gül Kökten Bir duygunun, bir tasarının ya da güzelliğin anlatımında kullanılan yöntemlerin tümü ve bu anlatım sonucu ortaya çıkan üstün yaratıcılıktır. insan yaratıcılığının, yeteneklerinin ve düş gücünün; mimari,

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

BASIN METNİ 16.01.2012 BEYLİKDÜZÜ MİGROS ALIŞVERİŞ MERKEZİ ÇOCUK KÜLTÜR SANAT FESTİVALİ. Thema Anadolica!

BASIN METNİ 16.01.2012 BEYLİKDÜZÜ MİGROS ALIŞVERİŞ MERKEZİ ÇOCUK KÜLTÜR SANAT FESTİVALİ. Thema Anadolica! BASIN METNİ 16.01.2012 BEYLİKDÜZÜ MİGROS ALIŞVERİŞ MERKEZİ ÇOCUK KÜLTÜR SANAT FESTİVALİ Thema Anadolica! ECE TÜRKİYE - BEYLİKDÜZÜ MİGROS ALIŞVERİŞ MERKEZİ NDE UNUTULMAZ BİR KÜLTÜR-SANAT SERÜVENİ Thema

Detaylı

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları 1. Almanya ve İtalya'nın; XIX. yüzyıl sonlarından itibaren İngiltere ve Fransa'ya karşı birlikte hareket etmelerinin en önemli nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? A) Siyasi birliklerini

Detaylı

4. Yazılı belgeler dikkate alınırsa, matematiğin M.Ö. 3000 2000 yılları arasında Yunanistan da başladığı söylenebilir.

4. Yazılı belgeler dikkate alınırsa, matematiğin M.Ö. 3000 2000 yılları arasında Yunanistan da başladığı söylenebilir. Sayfa 1/10 MATE417 DÖNEM SONU SINAVI İÇİN ÇALIŞMA SORULARI A) Doğru/Yanlış : Aşağıdaki ifadelerin Doğru/Yanlış olduğunu sorunun altındaki boş yere yazınız. Yanlış ise nedenini açıklayınız. 1. Matematik

Detaylı

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir?

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir? DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir.

Detaylı

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA III.BÖLÜM Bu bölümde ağırlıklı olarak Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanan ve Kastamonu yu içine alan Batı Karadeniz Bölümü, Kastamonu ili, Araç

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985 1. Adı Soyadı : MEHMET ÇELİK 2. Doğum Tarihi: 05 Haziran 195. Unvanı : Prof.Dr.. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981

Detaylı

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Tarihi Öğretim Yılı Dönemi Sırası 2014-2015 2 1 B GRUBU SORULARI 12.Sınıflar Öğrencinin Ad Soyad No Sınıf Soru 1: Aşağıdaki yer alan ifadelerde boşluklara

Detaylı

2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ

2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ 2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ 1. Alp Er Tunga öldi mü Issız ajun kaldı mu Ödlek öçin aldı mu Emdi yürek yırtılur

Detaylı

kpss Türkiye'nin en çok satan DERS NOTLARI kim korkar tarih ten

kpss Türkiye'nin en çok satan DERS NOTLARI kim korkar tarih ten kpss 2014 Türkiye'nin en çok satan DERS NOTLARI kim korkar tarih ten Komisyon KPSS TARİH DERS NOTLARI Yayın Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu Dizgi-Grafik Tasarım: Merve Koşar Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı Baskı:

Detaylı

MATE 417 MATEMATİK TARİHİ DÖNEM SONU SINAVI

MATE 417 MATEMATİK TARİHİ DÖNEM SONU SINAVI Öğrenci Bilgileri Ad Soyad: İmza: MATE 417 MATEMATİK TARİHİ DÖNEM SONU SINAVI 23 Ocak 2014 Numara: Grup: Soru Bölüm 1 Bölüm 2 Bölüm 3 21 22 23 24 25 TOPLAM Numarası (1-10) (11-15) (16-20) Ağırlık 20 10

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

KÜTAHYA ADININ KÖKENİ VE TARİHİ

KÜTAHYA ADININ KÖKENİ VE TARİHİ 1/6 KÜTAHYA ADININ KÖKENİ VE TARİHİ Kütahya nın eski çağlara kadar uzanan engin bir tarihi vardır. Tarih öncesi çağlara ait bu gün için elimizde ciddi ve tarihi belge yoktur. Çok eski bir efsaneye göre,

Detaylı

BİRECİK İLÇEMİZ Fırat ta Gün Batımı

BİRECİK İLÇEMİZ Fırat ta Gün Batımı BİRECİK İLÇEMİZ Fırat ta Gün Batımı Birecik ilçesi Şanlıurfa Merkez ilçesine 80 km uzaklıkta olup, yüzölçümü 852 km2 dir. İlçe merkez belediye ile birlikte 3 belediye ve bunlara bağlı 70 köy ve 75 mezradan

Detaylı

TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI. Dr. Selçuk KARABAT 1

TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI. Dr. Selçuk KARABAT 1 TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI Dr. Selçuk KARABAT 1 Bağcılığın Tarihi Dünya da çok geniş bir alanda yapılmakta olan bağcılıkta asma veya omca (Vitis sp.) denilen bitki yetiştirilmektedir. Milyonlarca yıl öncesine

Detaylı

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SOSYAL BiLiMLER LiSESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 ic;indekiler I ÜNiTE: BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 1. BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 A. COGRAFYA KESiFLERi

Detaylı

1) Tarih Bilimine Giriş

1) Tarih Bilimine Giriş 1) Tarih Bilimine Giriş Tarihin Tanımı İnsan topluluklarının geçmişteki yaşayışlarını, kültür ve uygarlıklarını, sosyoekonomik yapılarını neden-sonuç ilişkisi içerisinde yer ve zaman göstererek inceleyen,

Detaylı

MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir?

MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir? MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir? 2) Paleolitik çağda doğal malzemeleri hangi yöntemleri kullanıp şekillendirerek

Detaylı

MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR

MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR Dünyanın en eski flütü 40 bin yıl önceye uzanıyor. Hititler in flüt, gitar, lir, arp, tef, çalpara, davul ve gayda kullandığını gösteren taş kabartmalar var.

Detaylı

ANTROPOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ ARA SINAV PROGRAMI. Dersin Adı Sınav Tarihi Sınav Saati

ANTROPOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ ARA SINAV PROGRAMI. Dersin Adı Sınav Tarihi Sınav Saati ANTROPOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ ARA SINAV PROGRAMI Sınıf Dersin Kodu Dersin Adı Sınav Tarihi Sınav Saati Derslik 1. Öğr. 1 1209252 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II 16.03.2015

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

1. BÖLÜM TARİH BİLİMİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM TARİH BİLİMİNE GİRİŞ TARİH BİLİMİNE GİRİŞ TEST-1 1. BÖLÜM TARİH BİLİMİNE GİRİŞ TEST 1 1. Tarih Öncesi Devirlerde, ne meydana gelen olaylar hakkında ve ne de bu olayların sebep ve sonuçları hakkında bilgilerimiz vardır. Bu

Detaylı

LİSANS PROGRAMI İŞLETME

LİSANS PROGRAMI İŞLETME İŞLETME 1 MATEMATİK I 2 İKTİSADA GİRİŞ I 3 GENEL MUHASEBE I 4 HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI 5 İŞLETME İLKELERİ 6 DAVRANIŞ BİLİMLERİ I 1 MATEMATİK II 2 İKTİSADA GİRİŞ II 3 GENEL MUHASEBE II 4 BORÇLAR HUKUKU

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER-6 1.ÜNİTE ( SOSYAL BİLGİLER ÖĞRENİYORUM ) DERS NOTLARI

SOSYAL BİLGİLER-6 1.ÜNİTE ( SOSYAL BİLGİLER ÖĞRENİYORUM ) DERS NOTLARI SOSYAL BİLGİLER-6 1.ÜNİTE ( SOSYAL BİLGİLER ÖĞRENİYORUM ) DERS NOTLARI ZEKİ DOĞAN-Sosyal Bilgiler Öğretmeni http://www.zekidogan.net OLAYLAR KİMLERİ NASIL ETKİLİYOR OLAY: Meydana gelen ya da ortaya çıkan

Detaylı

ŞANLIURFA YI GEZELİM

ŞANLIURFA YI GEZELİM ŞANLIURFA YI GEZELİM 3. Gün: URFA NIN KALBİNDEN GÜNEŞİN BATIŞINA GEZİ TÜRKİYE NİN GURURU ATATÜRK BARAJI Türkiye de ki elektrik üretimini artırmak ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ndeki 9 ili kapsayan tarım

Detaylı

Urla / Klazomenai Kazıları

Urla / Klazomenai Kazıları Urla / Klazomenai Kazıları Oniki İon kenti arasında anılan Klazomenai, Urla-Çeşme yarımadasının kuzey kıyısında, İzmir Körfezi'nin ortalarında yer almaktadır. Klazomenai arazisinin (khora) doğuda Smyrna

Detaylı

MİLLİ MÜCADELE TRENİ www.egitimhane.com

MİLLİ MÜCADELE TRENİ www.egitimhane.com MİLLİ MÜCADELE TRENİ TRABLUSGARP SAVAŞI Tarih: 1911 Savaşan Devletler: Osmanlı Devleti İtalya Mustafa Kemal in katıldığı ilk savaş Trablusgarp Savaşı dır. Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal in ilk askeri

Detaylı

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ 1. Osmanlı İmparatorluğu nun Gerileme Devrindeki olaylar ve bu olayların sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdaki ilişkilerden hangisi bu devir için geçerli

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ I. SINIF (I. ve II. Yarıyıl) ARK 101-102 Arkeolojiye Giriş I-II (2) AKTS (3) Arkeolojinin tanımı, amacı, sınırları ve

Detaylı

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69.

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69. İÇİNDEKİLER TARİHÇE 5 SULTANAHMET CAMİ YAPI TOPLULUĞU 8 SULTAN I. AHMET 12 SULTAN I. AHMET İN CAMİYİ YAPTIRMAYA KARAR VERMESİ 15 SEDEFKAR MEHMET AĞA 20 SULTANAHMET CAMİİ NİN YAPILMAYA BAŞLANMASI 24 SULTANAHMET

Detaylı

Ankara da SELÇUKLU MİRASI. Arslanhane Camii. (Ahi Şerafeddin) 58 YEDİKITA

Ankara da SELÇUKLU MİRASI. Arslanhane Camii. (Ahi Şerafeddin) 58 YEDİKITA Ankara da SELÇUKLU MİRASI Arslanhane Camii (Ahi Şerafeddin) 58 YEDİKITA Çizim: Yük. Mim. Mehmet Emin Yılmaz 11. yüzyıldan başlayarak Anadolu ya yerleşmeye başlayan Türkler, doğuda Ermeni ve Gürcü yapıları,

Detaylı

KONU 1: DÜNYA BİR KÂĞIDA NASIL SIĞAR?

KONU 1: DÜNYA BİR KÂĞIDA NASIL SIĞAR? 2.ÜNİTE YERYÜZÜNDE YAŞAM ÖĞRENME ALANI: İNSANLAR, YERLER, ÇEVRELER KONU 1: DÜNYA BİR KÂĞIDA NASIL SIĞAR? KAVRAMLAR Coğrafi konum: Bir yerin Dünya üzerinde bulunduğu konuma coğrafi konum denir. Ekvator:

Detaylı

Yazar Administrator Perşembe, 26 Nisan 2012 17:25 - Son Güncelleme Cumartesi, 19 Mayıs 2012 14:22

Yazar Administrator Perşembe, 26 Nisan 2012 17:25 - Son Güncelleme Cumartesi, 19 Mayıs 2012 14:22 Batman'ın tarihi hakkında en eski bilgiler halk hikayeleri, mitler ve Heredot tarihinde verilmektedir. Ortak verilere göre MED kralı Abtyagestin'in torunu Kyros karsıtı Erpagazso M.Ö. 550 yilinda yenilince

Detaylı

kpss Yeni sorularla yeni sınav sistemine göre hazırlanmıştır. tarih soru bankası tamamı çözümlü osmanlı siyasi tarihi çağdaş türk ve dünya tarihi

kpss Yeni sorularla yeni sınav sistemine göre hazırlanmıştır. tarih soru bankası tamamı çözümlü osmanlı siyasi tarihi çağdaş türk ve dünya tarihi kpss 2014 Yeni sorularla yeni sınav sistemine göre hazırlanmıştır. tarih soru bankası tamamı çözümlü osmanlı siyasi tarihi çağdaş türk ve dünya tarihi Serkan Aksoy KPSS Tarih Soru Bankası ISBN 978-605-364-598-6

Detaylı

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı.

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı. MUSUL SORUNU VE ANKARA ANTLAŞMASI Musul, Mondros Ateşkes Anlaşması imzalanmadan önce Osmanlı Devleti'nin elinde idi. Ancak ateşkesin imzalanmasından dört gün sonra Musul İngilizler tarafından işgal edildi.

Detaylı

GÖÇ DUVARLARI. Mustafa ŞAHİN

GÖÇ DUVARLARI. Mustafa ŞAHİN Mustafa ŞAHİN 07 Eylül 2015 GÖÇ DUVARLARI Suriye de son yıllarda yaşanan dram hepimizi çok üzmekte. Savaştan ötürü evlerini, yurtlarını terk ederek yeni yaşam kurma ümidiyle muhacir olan ve çoğunluğu göç

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

KENTİN GELİŞMESİ. Slayt 1-26

KENTİN GELİŞMESİ. Slayt 1-26 D 1.2 ANTİK KENT KENTİN GELİŞMESİ Slayt 1-26 1 KENTLERİ ORTAYA ÇIKARAN FAKTÖRLER TEKNOLOJİK, EKONOMİK, TOPLUMSAL VE SİYASAL YENİLİKLER/BULUŞLAR *Akarsuların kontrol altına alınması *Sel baskınlarının engellenmesi

Detaylı

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 4: 2 Temmuz 2007 Konular: Ortaçağda Akdeniz Dünyası ve İtalyan Denizci Devletleri Okuma: Ortaylı, 2000: 89-134.

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 4: 2 Temmuz 2007 Konular: Ortaçağda Akdeniz Dünyası ve İtalyan Denizci Devletleri Okuma: Ortaylı, 2000: 89-134. KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 4: 2 Temmuz 2007 Konular: Ortaçağda Akdeniz Dünyası ve İtalyan Denizci Devletleri Okuma: Ortaylı, 2000: 89-134. Batı Roma Sonrası İtalya M.S. 5. Yüzyıl Kavimler göçü İtalya

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perġembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI TÜRKİYE DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI ENVANTERİ ENV. NO. 58.01.0.02 ÇİMENYENİCE KÖYÜ, KÖROĞLU TEPELERİ, I39-a4 MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI İL SİVAS İLÇE HAFİK MAH.-KÖY VE MEVKİİ Çimenyenice Köyü GENEL

Detaylı

ESKİÇAĞ DA BİLİM. Dünyanın Yedi Harikası

ESKİÇAĞ DA BİLİM. Dünyanın Yedi Harikası ESKİÇAĞ DA BİLİM Dünyanın Yedi Harikası Zeus Heykeli: M.Ö. 450 yıllarında, adına olimpiyat oyunları düzenlenen Tanrıların kralı Zeus için, Olimpiyatlar'a ismini veren Olimpia'da yapılmıştır. Zeus Heykeli,

Detaylı

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek Yaklaşık Ağırlığı 1) Sözel Bölüm %50 2) Sayısal Bölüm %50 Sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini, dil bilgisi ve yazım

Detaylı

Uygur Vatanı ve Çin Arkolojisi (Erken Dönemdeki İlişkiler) DR. FERHAD MAKSUDOV

Uygur Vatanı ve Çin Arkolojisi (Erken Dönemdeki İlişkiler) DR. FERHAD MAKSUDOV Uygur Vatanı ve Çin Arkolojisi (Erken Dönemdeki İlişkiler) DR. FERHAD MAKSUDOV MÖ 6-5. binyılda Orta ve Doğu Asya da «Neolitik Devrim» olarak bilinen çok karmaşık bir süreç gerçekleşmekte idi. Neolitik

Detaylı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Antik Yerleşimler......................... 4 0.2 Roma - Bizans Dönemi Kalıntıları...............

Detaylı

ve AHLAK BÝLGÝSÝ TESTÝ

ve AHLAK BÝLGÝSÝ TESTÝ SOSYAL BÝLGÝLER - DÝN KÜLTÜRÜ ve AHLAK BÝLGÝSÝ TESTÝ 1 [ 9 ] A kitapçýðý soru numarasý B kitapçýðý soru numarasý 1[9] Anadolu uygarlýklarýndan Ýyonyalýlar denizcilik ve deniz ticaretiyle uðraþmýþlardýr.

Detaylı

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Tarih / Terra Cotta Savaşçıları, Çin Halk Cumhuriyeti Kitap / Türkan Röportaj / Doç. Dr. Okan Gülbahar El Sanatları / Geleneksel

Detaylı

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek Yaklaşık Ağırlığı 1) Sözel Bölüm 0 2) Sayısal Bölüm 0 Sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini, dil bilgisi ve yazım kurallarını

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 2. ESKİ YUNAN SİYASAL DÜŞÜNCESİ 2 ESKİ YUNAN SİYASAL DÜŞÜNCESİ

Detaylı

2.ÜNĠTE: YERYÜZÜNDE YAġAM

2.ÜNĠTE: YERYÜZÜNDE YAġAM 2.ÜNĠTE: YERYÜZÜNDE YAġAM KAZANIMLAR 1. Farklı ölçeklerde çizilmiş haritalardan yararlanarak ölçek değiştiğinde haritanın değişen özellikleri hakkında çıkarımlarda bulunur. 2. Konum ile ilgili kavramları

Detaylı

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin

Detaylı