Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ OPTİKSEL TELSİZ İÇİN YÜKSEK DERECELİ LORENTZ - GAUSS LASER DEMETLERİNİN PIRILDAMA ANALİZİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ Muhsin Caner GÖKÇE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ANKARA 01 Her hakkı saklıdır i

2 ÖZET Yüksek Lisans Tezi OPTİKSEL TELSİZ İÇİN YÜKSEK DERECELİ LORENTZ-GAUSS LASER DEMETLERİNİN PIRILDAMA ANALİZİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ Muhsin Caner GÖKÇE Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Faruk ÖZEK Tez çalışmasında, türbülanslı atmosfer içinde yayılan Super Lorentz-Gauss (SLG) laser demetlerinin alıcıdaki ortalama ışık şiddeti dağılımı, pırıldama indisi ve pırıldamadan kaynaklanan bit hata oranı incelenmiştir. SLG laser demetlerinin türbülanslı ortamda yayılırken en uygun pırıldama performansını sağlayacak optik parametreler; Gauss kaynak boyutu, Lorentz kaynak boyutu, odak uzaklığı (kaynaktan demet beline olan uzaklık), iletim uzaklığı Matlab simülasyonu ile elde edilmiştir. Sonuçlar Gauss laser demeti ile karşılaştırılmış, pırıldamanın olumsuz etkisini azaltmak bakımından SLG laser demetlerinin Gauss laser demetine göre üstünlük sağladığı sonucuna varılmıştır. Haziran 01, 81 sayfa Anahtar Kelimeler: Optiksel telsiz, optik dalga yayılımı, türbülans, pırıldama, bit-hataoranı, super Lorentz-Gauss laser demetleri i

3 ABSTRACT Master Thesis SCINTILLATION ANALYSIS AND EVALUATION OF SUPER LORENTZ- GAUSSIAN LASER BEAMS FOR OPTICAL WIRELESS Muhsin Caner GÖKÇE Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Electronics Engineering Supervisor: Prof. Dr. Faruk ÖZEK In this thesis, average intensity distribution, scintillation indexes and bit error rate caused by the scintillation of Super Lorentz Gauss (SLG) laser beams are investigated in turbulent atmosphere. While SLG beams propagate in turbulent atmosphere, the optical parameters namely Gaussian beam width, Lorentzian beam width, focal length, propagation distance, for optimum scintillation performance are obtained via Matlab simulation. Results are compared with Gaussian laser beam. To conclude, the SLG laser beams are proven to be superior to Gaussian laser beam for the reduction of the scintillation effect. June 01, 81 pages Key Words: Optical wireless, optical wave propagation, turbulance, scintillation, bit error rate, super Lorentz-Gauss laser beams ii

4 TEŞEKKÜR Çalışmalarım boyunca değerli yardım ve katkılarıyla beni yönlendiren danışman hocam Prof. Dr. Faruk ÖZEK e (Ankara Üniversitesi), yine araştırmalarımın her aşamasında bilgi ve yardımlarını esirgemeyen Doç. Dr. Halil EYYUBOĞLU na (Çankaya Üniversitesi), çalışmalarımdaki katkılarından dolayı Dr. Filiz SARI ya (Ankara Üniversitesi) içten duygularla teşekkür ederim. Tez çalışmalarım sırasında yanımda olup destek veren aileme sonsuz sevgi ve teşekkürlerimi sunarım. Muhsin Caner GÖKÇE Ankara, Haziran 01 iii

5 İÇİNDEKİLER ÖZET... i ABSTRACT... ii TEŞEKKÜR...iii KISALTMALAR DİZİNİ... vi ŞEKİLLER DİZİNİ... vii ÇİZELGE DİZİNİ... ix 1. GİRİŞ MATERYAL VE YÖNTEM İletişim Kanalı ve Kayıplar İşaretleme kaybı (Mispointing) Optik bileşenlerde kayıplar ve çevre ışımaları Geometrik kayıp (Diffraction effects) Moleküler ve aerosol kayıplar Türbülans ve etkileri Pırıldama Pırıldamanın oluşumu Pırıldamanın etkileri Laser Demeti Dalga Modeli Gauss laser demeti Laser Demetinin Yayılımı TÜRBÜLANSLI ORTAMDA YAYILAN SUPER LORENTZ-GAUSS...LASER DEMETLERİ İÇİN IŞIK ŞİDDETİ ANALİZİ Super Lorentz-Gauss Laser Demeti Kaynak Profili SLG Laser Demeti Kaynak Düzlemi Işık Şiddeti Türbülanslı Ortamda Alıcıda Ortalama Işık Şiddeti TÜRBÜLANSLI ORTAMDA YAYILAN SLG LASER DEMETLERİ İÇİN PIRILDAMA İNDİSİNİN HESAPLANMASI SLG LASER DEMETLERİNİN BİT HATA ORANI SONUÇLAR VE TARTIŞMA KAYNAKLAR EKLER... 7 EK 1 Çeşitli Hava Koşulları Altında Görüş Uzaklığı ve Zayıflama Oranları... 7 EK Adaptif Optik (Adaptive Optics, AO) Yöntemi EK 3 Topluluk Ortalaması (Ensembe Averages) ve Varyans iv

6 EK 4 Işık Şiddeti Analizinde Kullanılan Matlab Kodları EK 5 Pırıldama Analizinde Kullanılan Matlab Kodları ÖZGEÇMİŞ v

7 KISALTMALAR DİZİNİ ADSL Asimetrik Sayısal Abone Hattı Asymmetric Digital Subscriber Line AO Uyarlanabilir optik Adaptive Optics BER Bit Hata Oranı Bit Error Rate BRI Temel Hız Arayüzü Basic Rate Interface DWDM Yoğun dalgaboyu bölmeli Dense Wavelength Division çoklama Multiplexing GaAlAs Gallium Aluminum Arsenide Gallium Aluminum Arsenide HDSL Yüksek Hız Sayısal Abone Hattı High-Bit Rate Digital Subscriber Line IR Kızıl ötesi Infrared ITU Uluslararası Telekom Birliği International Telecom Union LED Işık Yayan Diyot Light Emitting Diode LMDS Yerel Çok Noktalı Dağıtım Local Multipoint Distribution Service Servisi LG Lorentz-Gauss Lorentz-Gauss N-ISDN Dar Bant Birleşik Servisler Narrowband Integrated services digital Sayısal Şebeke network OOK Açma Kapama Anahtarlama On-Off Keying OTH Optiksel Telsiz Haberleşme Optical Wireless Communication PRI Primer Hız Arayüzü Primary Rate Interface RADSL Hız Uyarlamalı Sayısal Abone Rate Adaptive Digital Subscriber Line hattı RF Radyo Frekansı Radio Frequency SDSL Simetrik Sayısal Abone Hattı Symmetric digital subscriber line SLG Super Lorentz Gauss Super Lorentz Gauss SNR Sinyal Gürültü Oranı Signal-to-Noise Ratio VDSL Wimax Çok Yüksek Veri Hızı Sayısal Abone Hattı Mikrodalga Erişim İçin Dünya Çapında Birlikte Çalışabilirlik Very-high-bit-rate digital subscriber Line Worldwide Interoperability for Microwave Access vi

8 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1.1 Optiksel telsiz sistemi blok diyagramı ve iletim kanalı... Şekil 1. Binalar arası optiksel telsiz ile iletişim... 3 Şekil 1.3 Son noktaya bağlantı sorununun (Last mile problem) çözümü... 3 Şekil 1.4 Uydu-denizaltı arası optiksel telsiz bağlantısı... 4 Şekil 1.5 Gezgin terminaller arası iletişim... 4 Şekil 1.6 Elektromanyetik spektrum... 5 Şekil.1 OTH sistemlerinde kayıplar Şekil. Ticari olarak mevcut OTH sistemleri için sinyal güç kayıpları Şekil.3 Platform hareketi sonucu işaretleme kaybı Şekil.4 Platform hareketinden kaynaklanan işaretleme kaybı Şekil.5 Geometrik kayıp Şekil.6 Havadaki gaz moleküllerinin dalgaboyuna bağlı geçirgenliği Şekil.7 Atmosferde Rayleigh saçılması Şekil.8 Atmosferde Mie saçılması Şekil.9 Görüş uzaklığından kaynaklanan zayıflama kaybı Şekil.10 Hava paketçikleri, pırıldama ve demet genişlemesinin oluşumu... 0 Şekil.11 Hava paketleri ve laser demet sapmasının oluşumu... 0 Şekil.1 Pırıldamanın oluşumu... 1 Şekil.13 Günün değişen saatlerine ve aylara göre pırıldama sonucu...güç kaybı, db... Şekil.14 Semboler arası girişim (ISI)... 3 Şekil.15 OOK iletişimde olasılık dağılımı... 5 Şekil.16 Laser demeti dağılımlarının zayıf türbülans altında 1km lik atmosferi...geçtikten sonraki durumu... 6 Şekil.17 Yayılım geometrisi gösterimi... 7 Şekil.18 Düzlemsel dalgalar... 9 Şekil.19 Küresel dalgalar Şekil.0 Gauss demeti genlik profili Şekil.1 a. yakınsak demet, b. odaklanmış demet c. ıraksak demet... 3 Şekil. Gauss demetinin iletim uzaklığına bağlı genişlemesi Şekil.3 Gauss demeti iletim uzaklığı eğrilik yarıçapı değişimi Şekil.4 Gauss demeti iletim uzaklığı dalga yüzeyi dağılımı Şekil 3.1 Kaynak boyutu w, w = 1cm olan SLG 10, SLG 00 ve Gauss lsx gsx...demetlerinin normalize genlik profili Şekil 3. Kaynak boyutu w, w = 1cm olan SLG 10 demetinin analitik ve seri lsx gsx...açılımı kullanılarak elde edilen normalize genlik profili vii

9 Şekil 3.3 Kaynak boyutu w, w = 1, w, w = 3 cm olan SLG 00, SLG 01, SLG 10, lsx lsy gsx gsy...slg 11 laser demetlerinin kaynak düzleminde normalize ışık şiddeti...profilleri Şekil 3.4 İletim uzaklığı değiştirilerek elde edilen ışık şiddeti profilleri (SLG 10 ) Şekil 3.5 Dalga boyu, kırılma indisi yapı sabiti ve iletim uzaklığı değiştirilerek...elde edilen şiddeti profilleri (SLG 10 ) Şekil 3.6 İletim uzaklığı değiştirilerek elde edilen ışık şiddeti profilleri (SLG 11 ) Şekil 4.1 Pırıldama analizinde kullanılan parametreler... 5 Şekil 4. Pırıldama indisinin Gauss kaynak boyutu ile değişimi (SLG 11 )... 5 Şekil 4.3 Pırıldama indisinin Gauss kaynak boyutu ile değişimi (SLG 10 ) Şekil 4.4 Pırıldama indisinin iletim uzaklığı ile değişimi (SLG 11 ) Şekil 4.5 Pırıldama indisinin iletim uzaklığı ile değişimi (SLG 10 asimetrik kaynak...boyutu) Şekil 4.6 Pırıldama indisinin kaynağın odak uzaklığı ile değişimi (SLG 10 ) Şekil 4.7 Pırıldama indisinin iletim uzaklığı ile değişimi (SLG 10, SLG 11 ve Gauss...laser demeti) Şekil 4.8 Pırıldama indisinin, kırılma indisi yapı sabiti ile değişimi (SLG 10,...SLG 11 ve Gauss laser demeti) Şekil 5.1 BER değerinin SNR a bağlı değişimi (SLG 10, SLG 11, ve Gauss demeti...l= km, 15 /3 C n 10 m = ) Şekil 5. BER değerinin SNR a bağlı değişimi (SLG 10, SLG 11 ve Gauss demeti...l= km, 16 /3 C n 5 10 m = ) Şekil 5.3 BER değerinin SNR a bağlı değişimi (SLG 10, SLG 11 ve Gauss demeti...l=.5 km, 16 /3 C n 5 10 m = ) Şekil 5.4 BER değerinin SNR a bağlı değişimi (SLG 10, SLG 11 ve Gauss demeti...l=3.1 km, 16 /3 C n 5 10 m = ) Şekil 5.5 BER değerinin SNR a bağlı değişimi (Kaynak boyutu farklı SLG /3...demetleri ve Gauss demeti L= km, = 5 10 m ) Şekil 5.6 BER değerinin SNR a bağlı değişimi (Kaynak boyutu farklı SLG /3...demetleri ve Gauss demeti L= km, = 5 10 m ) C n C n viii

10 ÇİZELGE DİZİNİ Çizelge 1.1 OTH sistemlerinin diğer haberleşme sistemleri ile.karşılaştırılması....7 ix

11 1. GİRİŞ Modern haberleşmenin önemli ihtiyaçlarından birisi yüksek miktarda verinin, gerçek zamanlı ve düşük maliyetli olarak aktarılmasıdır. İletim kanalındaki band genişliği talebinin her geçen gün artması, var olan sistemleri geliştirme veya bunlara alternatif sistemler oluşturma ihtiyacı doğurmaktadır. Fiber optik kablolar ve son olarak Optiksel Telsiz Haberleşme (OTH) sistemleri bu ihtiyaçları karşılayacak çözümler olarak kabul edilebilir (Willebrand ve Ghuman 001a,b, Bouchet vd. 006, Majumdar ve Ricklin 008). Optiksel telsiz fibersiz optik ya da serbest ortam optiksel (Free Space Optics) iletişim olarak da adlandırılır (Killinger 00) lı yıllarda yarı iletkenler kullanılarak laser diyotların üretimi, ışık sinyallerini pratikte kullanma imkanı doğurdu li yılların başlarında fiber optik haberleşme, omurga denilen ve çok yüksek veri hızlarına ihtiyaç duyulan telekomünikasyon altyapılarında kullanılmaya başlandı. Bugün veri hızının Terabit/saniye lere ulaştığı fiber teknolojisi, ilk zamanlarda yüksek maliyeti ve metropol alanlarda kazı yapmanın getirdiği zorluklar gibi nedenlerle alternatif olarak OTH sistemlerinin gelişimini başlattı. Bu sistemler, yüksek band genişliği, kurulum kolaylığı, frekans tahsisine gerek olmayışı, hareketli kullanıcılar tarafından kullanabilmesi gibi imkanlarıyla günümüz haberleşmesinde sıkça kullanılmaktadır. OTH sistemi, gönderici (transmitter/sender) ve alıcı (receiver) olmak üzere iki ana alt sistemden oluşur. Gönderici kısmında, elektriksel sinyali optik sinyale çeviren laser kaynağı, kaynağı besleyen sürücü devreleri, modülatör ve laser demetini alıcıya yönlendiren merceklerden oluşur. Alıcı kısmında, çevredeki ışımaları filtreliyen optik filtre, geometrik olarak genişlemiş demeti odaklayan ince kenarlı mercek, fotodetektör, yükselteç ve demodülator devresi bulunmaktadır (Bouchet vd. 006), (Şekil 1.1). 1

12 Şekil 1.1 Optiksel telsiz sistemi blok diyagramı ve iletim kanalı OTH sistemlerinin hem açık hem de kapalı alan için uygulamaları giderek yaygınlaşmaktadır. Bu uygulamalar için verilebilecek birkaç örnek şu şekildedir: Uygulama örnekleri: Kapalı alan (Indoor): Bilgisayarlar; klavye, fare (mouse), ofis cihazları, bina içi telefonlar gibi iletişim cihazlarında IR (Infrared) ışıma yapan optik demetler kullanılır. Bu sayede, veri iletimi için kullanılan fazla miktarda bağlantı kablosu kullanımının önüne geçilmektedir (spaghetti problem).

13 Açık alan (Outdoor): Binalar arası ses, görüntü iletimi, internet erişimi (Şekil 1.) Geçici iletişim uygulamaları: Canlı yayın görüntü iletimi; spor karşılaşmaları, yerleşke (campus) uygulamaları Şekil 1. Binalar arası optiksel telsiz ile iletişim Metropol fiber optik şebekesi dışında kalan yeni kullanıcının son noktaya bağlantı sorunu nun (Last mile problem) açıklanması ve çözümü (Şekil 1.3). Şekil 1.3 Son noktaya bağlantı sorununun (Last mile problem) çözümü 3

14 Uydu-denizaltı ve gezgin terminaller arası iletişim örnekleri sırası ile şekil 1.4 ve 1.5 de sunulmuştur. Şekil 1.4 Uydu-denizaltı arası optiksel telsiz bağlantısı Şekil 1.5 Gezgin terminaller arası iletişim 4

15 Elektromanyetik spektrumun opto-elektronik uygulamarın yer aldığı kısmına optik band adı verilir. Optik band: Morötesi (Ultraviyole) Görünür ışık Infrared (IR) bölgelerinden oluşur (Özek 1995). OTH sistemlerinde, genellikle, dalga boyu 800 nm ile 1550 nm arası, optik band ın infrared (kızıl ötesi) bölgesi kullanılır. Şekil 1.6 Elektromanyetik spektrum 5

16 OTH Sistemlerinin Diğer Haberleşme Sistemleri ile Karşılaştırılması RF tabanlı haberleşme sistemleri ile karşılaştırıldığında üstünlükleri: Yüksek band genişliğine sahip olması: Veri hızı, LED ışık kaynağı kullanıldığında 155 Mbps, direk modülasyonlu laser kulanıldığında.5 Gbps, laser sürekli dalga çıkışı bir modülatör vasıtasıyla modüle edildiğinde 10 Gbps seviyelerinde olmaktadır (Baykal 008). Girişim olmaması: Laser kaynağının doğrusal ve dar demete sahip olması istenmeyen kullanıcılarla iletişimi önler ve iletişim gizliliği sağlar. Kablosuz alıcı ile verici arasında direkt görüş (line of sight) olacak şekilde, protokolden bağımsız olarak veri iletilir. Radyo frekansını kullanmadığı için ITU (International Telecom Union) standartlarında lisansa tabi değildir. Kurulum ve işletim maliyeti düşük olmaktadır. RF sistemlerin getirdiği elektromanyetik kirlilik yoktur. RF sistemlerde karşılaşılan çoklu yol bozulması (multi-path fading) gözlenmez. Karmaşık devre ve dizayn ihtiyacının olmaması. Taşınabilirlik. Fiber optik haberleşme sistemleri ile karşılaştırıldığında üstünlükleri: Kurulum kolaylığı ve taşınabilir olması: Fiber optik sistemlerde iletişim noktaları arasına fiber kablo döşenmesi gerekir, bu oldukça zahmetli ve yüksek maliyetli bir iştir. OTH sisteminde iletim noktaları arası atmosferdir ve doğrusal laser demetleri kullanılır. Metropol fiber optik şebekesi dışında kalan yeni kullanıcıya yüksek veri transferi ile erişim kolaylığı sağlar (Şekil 1.3). Optiksel telsiz sisteminin, telekomünikasyon alt yapısında kullanılan diğer haberleşme sistemleriyle, sağladığı veri hızı ve iletişim uzaklığı bakımından karşılaştırılması Çizelge 1.1 de verilmiştir (Baykal 008). 6

17 Çizelge 1.1 OTH sistemlerinin diğer haberleşme sistemleri ile karşılaştırılması Haberleşme Sistemi Maksimum Veri Hızı Maksimum Haberleşme Uzaklığı Optiksel Telsiz DWDM'siz 10 Gbps Tekrarlayıcısız 5 km Fiber Optik DWDM ile Tbps Tekrarlayıcısız 100 km Wimax (Worldwide Interoperability for Microwave Access) LMDS (Yerel Çok Noktalı Dağıtım Servisi) N-ISDN, BRI (Dar bant Birleşik Servisler Sayısal Şebeke, Temel Hız Arayüzü) N-ISDN, PRI (Dar bant Birleşik Servisler Sayısal Şebeke, Primer Hız Arayüzü) HDSL (Yüksek Hız Sayısal Abone Hattı) ADSL (Asimetrik Sayısal Abone Hattı) SDSL (Simetrik Sayısal Abone Hattı) RADSL (Hız Adaptif Sayısal Abone Hattı) VDSL (Çok Yüksek Veri Hızı Sayısal Abone Hattı) Toplam 75 Mbps Toplam 6 Mbps 144 kbps Mbps 6-10 km çap 5 km Bir adet örgülü per kablo üzerinden 5.5 km İki adet örgülü per kablo üzerinden 3.5 km Mbps 3.5 km 8 Mbps 3.5 km.3 Mbps 600 kbps'den 7 Mbps'ye dinamik olarak adapte edilebilir 1.5 km'ye kadar 13 Mbps 300 m'ye kadar 5 Mbps DWDM (Dense wavelength division multiplexing): Yoğun dalgaboyu bölmeli çoklama Bir adet örgülü per kablo üzerinden 5.5 km Bir adet örgülü per kablo üzerinden 5.5 km İki adet örgülü per kablo üzerinden 13 Mbps için 1.5 km 5 Mbps için 300 metre OTH sisteminin yetersizlikleri: Daha kısa iletim uzaklığı: Tipik 3-5 km Atmosfer şartlarından olumsuz etkilenme : Özellikle sis ve pus, yoğun kar gibi olumsuz atmosfer şartlarından RF sistemlere göre daha fazla etkilenmektedir. Diğer ışıma kaynaklarından etkilenme: Gündüz şartlarında güneşten kaynaklanan ışımalar ve diğer çevre ışımaları sistem performansını olumsuz etkiler. İletim ortamının değişken olması: Türbülans ve sonucunda oluşan pırıldama (scintillation) 7

18 Amaç ve Kapsam Optiksel telsiz sistemlerinde gönderici-alıcı arasında ilerleyen laser demeti pırıldamadan etkilenmektedir. Pırıldama, kısa iletim uzaklığında (0-1 km) küçük olmasına rağmen iletim uzaklığı arttıkça (1-5 km) ortaya çıkardığı kümülatif etki de fazla olmaktadır. Pırıldamayı azaltmak için farklı tip laser demetleri kullanılabilir. Bu sebeple, SLG laser demetlerinin analiz ve değerlendirilmesi yapılarak değişen ortam koşullarında ve iletim uzaklıklarında avantaj sunup sunmadığı belirlenmiştir. Sonuçlar optiksel telsiz sistemleri için uygulanabilir ve geliştirilebilir. Tez çalışmasında, Pırıldama oluşumu verildi. SLG Laser demetlerinin kaynak ve alıcıdaki ışık şiddeti profilleri incelendi. SLG laser demetlerinin pırıldama analizi yapıldı. Yatay iletim uzaklıklarında, pırıldamanın etkisini azaltmak amacıyla en uygun performans kriterini veren optik parametreler elde edildi. Pratikte Gauss laser demeti yaygın olarak kullanıldığı için SLG laser demetleri, Gauss laser demeti ile pırıldama bakımından karşılaştırıldı ve avantajları incelendi. Pırıldama analizinden elde edilen sonuçları değerlendirmek amacıyla, pırıldamadan kaynaklanan bit hata oranı hesaplandı. SNR değişimine karşılık BER grafikleri çizdirildi. SLG laser demetlerinin, pırıldama ve ışık şiddet dağılımını hesaplamak için genişletilmiş Huygens- Fresnel integrali kullanıldı. 8

19 . MATERYAL VE YÖNTEM.1 İletişim Kanalı ve Kayıplar Optiksel telsiz sistemlerinde iletim kanalı atmosferdir. Atmosferde ilerleyen bir ışık dalgası, çeşitli molekül türleri, parçacıklar, hava paketçikleri, mercekler vb. ile etkileşim halindedir. Bu etkileşim, optiksel sinyalde güç kaybına, bit hata oranının (BER: Bit Error Ratio) artmasına neden olmaktadır. Laser demeti ile kurulan bir bağlantıda meydana gelebilecek kayıplar şekil.1 de özetlenmiştir. Şekil.1 OTH sistemlerinde kayıplar Atmosferde zayıflama: Moleküler soğurma, moleküler saçılım ve aerosol soğurma ihmal edilebilir düzeydedir. Aerosol (sis, pus) saçılma ise maksimum iletim uzaklığını olumsuz etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Türbülans ve etkileri: OTH sistemlerinde demet sapması ihmal edilebilir düzeydedir. Özellikle pırıldama ve demet genişlemesi sistemi olumsuz etkileyen faktörlerdendir. 9

20 Ticari olarak mevcut OTH sistemleri sinyal güç kayıpları için pratik değerler şekil. de verilmiştir (Kim vd. 1998). Bu çalışmaya göre, 1 km, 4 km ve 8 km lik görüş uzaklığında kurulan sistemde, BER = 10-9 şartını sağlayan 5 nw alıcı gücü elde edilmiştir. Deneysel çalışma (çözüm yolu ile birlikte) şu şekilde yorumlanabilir: İşaretleme kaybı, uzaklık ve hava koşulları ile değişmez (her sistemde var olan kayıplardır. Daha az rüzgar hızı, sonuç olarak daha az bina salınımı ile azaltılabilir). Optik bilenlerde kayıplar, uzaklık ve hava koşulları ile değişmez (her sistemde var olan kayıplardır. Daha kaliteli mercek ya da filtre ile azaltılabilir). Artan görüş uzaklığı, moleküler ve aerosol kayıpları azaltır (Türbülanssız açık havada daha yüksek performans elde edilir). İletim uzaklığı arttıkça geometrik kayıplar ve pırıldama artmaktadır (Değişik tipte laser demetleri kullanılarak geometrik kayıp ve pırıldama azaltılabilir). Şekil. Ticari olarak mevcut OTH sistemleri için sinyal güç kayıpları 10

21 .1.1 İşaretleme kaybı (Mispointing) İşaretleme kaybı, optiksel telsiz sisteminin kurulduğu platformların (bina, kule vb.) rüzgar, sismik hareketler, doğal salınımlar sonucu rastgele sallanmasından oluşur. Bu olay alıcıdaki sinyalin zayıflamasına neden olur (Arnon 003). Şekil.3 de Platform hareketinden oluşan işaretleme kaybı gösterilmiştir. r: Mercek yarıçapı cm s: Platform hareketi cm Şekil.3 Platform hareketi sonucu işaretleme kaybı İşaretleme kaybı, şekil.3 deki platform hareketinden yola çıkılarak Eşitlik.1 de verilmiştir. İşaretlemeKaybı: İ k = MercekAlanı / Mercek hareket alanı = π r ( r s) π + (.1) Örnek: Mercek yarıçapı = 10 cm 5 cm lik platform hareketi olduğu zaman; Mercek hareketi yarıçapı=10+5=15 cm İ k π = 10 log 10 log 3.51 db = = π

22 Mercek boyutu farklı iki farklı alıcının, platform hareketinden kaynaklanan zayıflaması şekil.4 de verilmiştir. Şekil.4 Platform hareketlerinden kaynaklanan işaretleme kaybı.1. Optik bileşenlerde kayıplar ve çevre ışımaları Optik bileşenlerde kayıplar OTH sistemlerinde kullanılan, gönderici mercek, alıcı mercek, çevre ışımalarını önleyen optik filtre, demet şekillendirici gibi optik bileşenlerin kullanılan dalga boyları ile ilişkili geçigenlikleri vardır. Geçirgenlik, optik bileşenden çıkan ışıma ile giren ışımanın oranından bulunabilir. Optik bileşenler kullanılan dalga boyuna göre seçilmekte ve geçirgenlikleri < 1 olmaktadır. Bu etki optik kayıpları oluşturur. Çevre ışımaları Açık alan uygulamalarında güneş ışımaları sistem performansını olumsuz etkiler. Güneşin pozisyonu iletim yönüne paralel olduğunda alıcıya ulaşan güc, vericiden 1

23 yayılan güçten fazladır. Güneş ten yayılarak, m başına ulaşan güç (Watts/m ) Eşitlik. te verilmiştir (Chabane vd. 003). Power _ radiated 100 cos π = Elevation radiation Power _ radiated : güneşten yayılan güç (.) Elevation radiation : geliş açısı (radyan) Buna göre alıcıya gelen güç Eşitlik.3 ile belirlenir: P = F Power _ radiated Capture _ surface Width _ band /100 (.3) solar solar receiver nm ( ) burada, F solar : Güneşin güç spektrumunu tanımlayan bir dalga boyu Capture _ surface : Alıcının yüzey alanı Width _ band : Alıcının band genişliği ( ) receiver nm Kapalı ortamlarda ise bina içi aydınlatmalar sorun oluşturmaktadır. Bir örnek olarak floresan lamba, optiksel telsiz sistemlerinde kullanılan dalga boylarında IR ışıma yapmaktadır. Floresan lambadaki IR ışımalar, harcanan toplam enerjinin yaklaşık %30 unu içerir. Görünür bölgedeki ışıma ise sadece toplam enerjinin %5 i kadardır (Arı 006)..1.3 Geometrik kayıp (Diffraction effects) Göndericiden iletilen laser demeti, demet açısı α ve iletim uzaklığı L nin bir fonksiyonu olarak genişler (Kim vd. 1998). Alıcıda oluşan demetin boyutu, alıcının optik bileşenlerinden büyüktür ve bu geometrik kayıba neden olur (Şekil.5). 13

24 Geometrik kayıp Eşitlik.4 te verilmiştir. Şekil.5 Geometrik kayıp L Geo S Ar = 10Log S Laser (.4) burada, L Geo : Geometrik kayıp db S Ar : Alıcı (toplayıcı mercek) yüzey alanı cm S Laser : Alıcıya ulaşan demetin kesit alanı cm.1.4 Moleküler ve aerosol kayıplar Yeryüzü atmosferi, optik yayılımı soğurma, tekrar yayma ve saçınıma uğratma bakımından değişen karakteristiklere sahip bir çok gazın karışımıdır. Bu gazların her birinin miktarı yükseklik, zaman ve coğrafik bölgelerin bir fonksiyonu olan konumla birlikte değişir. Moleküler soğurma Atmosferde yayılan ışının emilimi fotonların atomlarla veya moleküllerle (N, O, H, H O, CO, O 3,.. ) etkileşiminin bir sonucudur. Foton gaz molekülleri tarafından tutularak, kinetik enerjiye çevrilir. Bu şekilde soğrulma meydana gelir. Atmosferi oluşturan bileşenler arasında su buharı ve CO optik iletimi etkileyen en önemli unsurlardır (Bass 1994). 14

25 Atmosfer içindeki temel soğurma moleküllerinin IR ışımalar üzerindeki geçirgenlik miktarının dalga boyuna göre değişimi şekil.6 da verilmiştir (Churnside ve Shaik 1989). Şekil.6 Havadaki gaz moleküllerinin dalgaboyuna bağlı geçirgenliği Optiksel telsiz sistemleri, dalgaboyu λ =0.7 µm ile 1.55 µm arasında, optik band ın özellikle infrared bölgesinde uygulanmaktadır. Bu band aralığında soğurucu moleküllerinin geçirgen kabul edileceği iletim pencereleri (atmospheric windows) şekil.6 da görülmektedir. Kullanılacak dalgaboyu bu pencereler içinde olmalıdır. Su molekülleri tarafından soğurmanın en az olduğu dalgaboyları 0.8 µm ve 1.55 µm dir. Dolayısıyla bu dalgaboylarında iletişim tercih edilmektedir. Aerosol soğurma Havada bulunan parçacıkların, yayılan optik dalga ile etkileşiminden oluşur. Bu parçacıklar sis, duman, pus, toz vb. olabilir. Optiksel telsiz sistemleri için en olumsuz durum sisli havadır. Sis parçacıklarını çapı ortalama 1µm dir ve optiksel telsiz sistemlerinde kullanılan dalga boyları ile karşılaştırılabilecek boyuttadır. 15

26 Moleküler saçılım Rayleigh saçılım olarakta adlandırılır. Molekül çapının, atmosferde yayılan ışının dalga boyundan küçük olması durumunda oluşur. Puslu hava koşullarında meydana gelir. Hava molekülleri ve pus gelen yayılım enerjisinin yayılım görüldüğü tüm yönlerde yeniden dağılmasına neden olur. Dolayısıyla orjinal yönde yayılan enerjinin azalması söz konusudur. Hava molekülleri için 3µm den büyük dalga boylarında moleküler saçılım yoktur. Ama 1µm nin (özelikle görünür ve mor ötesi aralıkta) altındaki dalga boylarında moleküler saçılımdan bahsetmek mümkündür. Gökyüzünün mavi rengi, Rayleigh saçılımına klasik bir örnektir (Şekil.7). λ: Dalga boyu, d: Molekül çapı Şekil.7 Atmosferde Rayleigh saçılması Aerosol saçılım Mie saçılım olarakta adlandırılır. Parçacık çapının, yayılan ışının dalga boyu ile aynı yada büyük olması durumunda oluşur. Foton parçacık tarafından engellendiğinden optik alıcıya ulaşmayabilir (Şekil.8). Optiksel telsiz sistemi en çok Mie saçılımından etkilenir. Gün batımının kızıl rengi, Mie saçılımına klasik bir örnektir. d: Parçaçık çapı Şekil.8 Atmosferde Mie saçılması Mie saçılımında, laser ışınının büyük bir bölümü parçacık tarafından engellenir. Bu durumda dalga boyu arttırılırsa daha az enerji kaybı olan Rayleigh saçılımına yaklaşılır. 16

27 Mie saçılımı, Rayleigh saçılımı, moleküler ve aerosol soğurmadan meydana gelen zayıflama, Beer yasası ile tanımlanmaktadır (Weichel 1990) (Eşitlik.5). ( ) ( 0) P L σ L σ L τ = = e (%) Aatm = 10log( e ) ( db) (.5) P burada, P( L ) : L iletim uzaklığındaki ışıma gücü P( 0 ) : Göndericideki (kaynak) ışıma gücü (Watt) (Watt) σ : Birim iletim uzaklığındaki zayıflama katsayısı (Eşitlik.7) (1/km) L : Gönderici ve alıcı arası uzaklık (km) τ : İletim (%) A atm : Atmosferik zayıflama (db) Birim iletim uzaklığındaki zayıflama katsayısı σ, dört terimin toplamı ile aşağıdaki gibi ifade edilir, σ = αm+ αa+ βm+ βa (.6) burada, α m : Moleküler soğurma katsayısı α a : Aerosol soğurma katsayısı β m : Moleküler yada Rayleigh saçılma katsayısı β a : Aerosol yada Mie saçılma katsayısı Moleküler ve Aerosol kayıplar içinde Mie saçılımının etkisi baskın olarak görülmektedir (Andrews 005). Rayleigh saçılması ise yakın IR laser dalgaboyunda çok küçük bir değerdedir. Optiksel telsiz sistemlerinin kullanıldığı, dalgaboyuna bağlı zayıflama pencerelerinden yararlanılarak moleküler ve areosol soğurma gözardı edilebilir (Şekil.6). Dalga boyu ve görünebilirlikle ilişkili olarak ışığın gücündeki azalma Eşitlik.7 te verilmiştir. 17

28 3.91 λ σ βa = V 550nm q ( 1 km) (.7) burada, q: Saçılmaya neden olan parçacıkların büyüklük dağılım katsayısı V: Görüş uzaklığı ( km ) λ : Dalga boyu ( nm ) q = 1.6 ( V > 50 km ) = 1.3 ( 6 km < V < 50 km ) = V 1/3 ( V < 6 km ) Görüş uzaklığı, Visibility meter ile ölçülür. Bu sayede görünürlüğe bağlı olarak havadaki zayıflama miktarı bulunur. Bir optiksel telsiz sisteminde hava koşuları; sis, pus, yağmur, kar ve görüş uzaklığına bağlı olarak oluşan zayıflama oranı çeşitli çizelgeler ile verilir. Örnek bir Uluslar Arası Görünebilirlik Kod Çizelgesi (International Visibility Code) Ek 1 de verilmiştir (Kim vd. 1997). L=1.8 km de konuşlandırılmış alıcının, görüş uzaklığına bağlı zayıflama değişimi, üç farklı dalga boyu kullanılarak hesaplanmıştır (Şekil.9). Şekil.9 Görüş uzaklığından kaynaklanan zayıflama kaybı 18

29 Kısa görüş mesafelerinde zayıflama miktarı dalgaboyundan bağımsızdır. Bu sebepten farklı dalga boyu kullanımı sistem performansını etkilemez (Sarı ve Özek 011)..1.5 Türbülans ve etkileri Optiksel telsiz sistemlerinde iletim ortamını oluşturan atmosferin, yayılan optik dalga üzerinde etkileri olmaktadır. Atmosfer, ısı, basınç ve nem farklılıklarından dolayı farklı kırılma indislerine sahip hava paketçiklerinden oluşur. Paketçikler arasındaki büyük indis farkları yoğun türbülanslı ortamı, küçük indis farkları az türbülanslı ortamı ifade eder. Laser demeti atmosferde ilerlerken bu paketçikler tıpkı mercek gibi davranıp odaklama ve dağıtma işlemi yaparak, optik demeti bozulmaya uğratırlar (Kim vd. 1999). Bozulma miktarı türbülansın kuvvetine ve atmosferdeki optik yolun uzunluğuna bağlıdır (Akbulut 006). Türbülans, özellikle yeryüzüne yakın yerlerde daha etkili olup, yerden yükseldikçe etkisi azalmaktadır (Andrews ve Philips 1998). Ayrıca, rüzgar hızı ve sıcaklık türbülansın önemli bir ölçütüdür. Türbülans seviyesi C n sabiti ile ölçülebilir. Yüksek türbülans, yeryüzüne yakın seviyede sıcak, güneşli yaz günlerinde oluşurken düşük türbülans, aksamları sıcaklık degisimlerinin az oldugu, hafif rüzgarlı durumlarda görülür. Kaynaktan gönderilen laser demeti, türbülanslı atmosfer tarafından üç etkiye maruz kalır: Pırıldama (scintillation) Demeti sapması (beam wander) Demeti genişlemesi ve dağılması (beam spreading) Laser demetleri bu üç ekiden en çok pırıldama tarafından etkilenir (Teong 00). 19

30 İlerleyen optik demetin çapından küçük hava paketçikleri, laser işaretini bozan ve titreştirerek ışık şiddetinde dalgalanma yaratan pırıldamayı (scintillation) oluşturur. Ayrıca bu paketçikler, laser demetini genişleterek yayılmasına neden olurlar (beam spreading). Optik demetin çapından büyük olan paketler ise demet sapmasını oluşturur (beam wander). Şekil.10 ve.11 de havada rastgele dizilmiş, farklı kırılma indisine sahip küçük ve büyük paketlerin ilerleyen bir laser demetine etkisi gösterilmiştir (Kim vd. 1998). Şekil.10 Hava paketçikleri, pırıldama ve demet genişlemesinin oluşumu Şekil.11 Hava paketleri ve laser demet sapmasının oluşumu Türbülansın etkisini azaltmak amacıyla önerilen Adaptif Optik (Adaptive Optics, AO) yöntemi EK de verilmiştir. 0

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Antenler Yayılım modları Bakış doğrultusunda yayılım Bakış

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ Anten Parametrelerinin Temelleri Samet YALÇIN Anten Parametrelerinin Temelleri GİRİŞ: Bir antenin parametrelerini tanımlayabilmek için anten parametreleri gereklidir. Anten performansından

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü nedir? Basit olarak, istenmeyen veya zarar veren ses db Skalası Ağrı eşiği 30 mt uzaklıktaki karayolu Gece mesken alanları 300 mt yükseklikte

Detaylı

Ahenk (Koherans, uyum)

Ahenk (Koherans, uyum) Girişim Girişim Ahenk (Koherans, uyum Ahenk (Koherans, uyum Ahenk (Koherans, uyum http://en.wikipedia.org/wiki/coherence_(physics#ntroduction Ahenk (Koherans, uyum Girişim İki ve/veya daha fazla dalganın

Detaylı

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır.

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır. 2 HABERLEŞMENIN AMACI Herhangi bir biçimdeki bilginin zaman ve uzay içinde, KAYNAK adı verilen bir noktadan KULLANICI olarak adlandırılan bir başka noktaya aktarılmasıdır. Haberleşme sistemleri istenilen

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II Nihat KABAOĞLU Kısım 5 DERSİN İÇERİĞİ Sayısal Haberleşmeye Giriş Giriş Sayısal Haberleşmenin Temelleri Temel Ödünleşimler Örnekleme ve Darbe Modülasyonu Örnekleme İşlemi İdeal

Detaylı

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ 1.1. Giriş Kinematik, daha öncede vurgulandığı üzere, harekete sebep olan veya hareketin bir sonucu olarak ortaya çıkan kuvvetleri dikkate almadan cisimlerin hareketini

Detaylı

H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık

H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık 2. Ahenk ve ahenk fonksiyonu, kontrast, görünebilirlik 3. Girişim 4. Kırınım 5. Lazer, çalışma

Detaylı

Bunu engellemek için belli noktalarda optik sinyali kuvvetlendirmek gereklidir. Bu amaçla kullanılabilecek yöntemler aşağıda belirtilmiştir:

Bunu engellemek için belli noktalarda optik sinyali kuvvetlendirmek gereklidir. Bu amaçla kullanılabilecek yöntemler aşağıda belirtilmiştir: Çok yüksek bandgenişliğine sahip olmaları, Fiber Optik kabloları günümüzde, transmisyon omurga ağlarında vazgeçilmez hale getirmiştir. Bununla beraber, yüksek trafik taşıyabilme kapasitesini tüm ağ boyunca

Detaylı

Optoelektronik Tümleşik Devreler. 2008 HSarı 1

Optoelektronik Tümleşik Devreler. 2008 HSarı 1 Optoelektronik Tümleşik Devreler 2008 HSarı 1 Kaynaklar: R. G. Hunsperger, Integrated Optics: Theory and Technology, 3rd Edition, Springer Series in Optical Science, Springer-Verlag, 1991 2008 HSarı 2

Detaylı

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Deneyin Temeli Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Fotoelektrik etki modern fiziğin gelişimindeki anahtar deneylerden birisidir. Filaman lambadan çıkan beyaz ışık ızgaralı spektrometre

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Sinyaller Sinyallerin zaman düzleminde gösterimi Sinyallerin

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

2. Işık Dalgalarında Kutuplanma:

2. Işık Dalgalarında Kutuplanma: KUTUPLANMA (POLARİZASYON). Giriş ve Temel ilgiler Işık, bir elektromanyetik dalgadır. Elektromanyetik dalgalar maddesel ortamlarda olduğu gibi boşlukta da yayılabilirler. Elektromanyetik dalgaların özellikleri

Detaylı

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu ÖZET Yük. Müh. Uğur DOĞAN -Yük. Müh Özgür GÖR Müh. Aysel ÖZÇEKER Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Jeodezi

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 13. BÖLÜM FİBER OPTİK ÖLÇÜMLERİ

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 13. BÖLÜM FİBER OPTİK ÖLÇÜMLERİ DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 13. BÖLÜM FİBER OPTİK ÖLÇÜMLERİ KONULAR test ekipmanları zayıflama ölçümleri dispersiyon ölçümleri OTDR saha uygulamaları eye paternleri

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 3. Veri ve Sinyaller

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 3. Veri ve Sinyaller Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 3. Veri ve Sinyaller Analog ve sayısal sinyal Fiziksel katmanın önemli işlevlerinden ş birisi iletim ortamında

Detaylı

Doğrudan Dizi Geniş Spektrumlu Sistemler Tespit & Karıştırma

Doğrudan Dizi Geniş Spektrumlu Sistemler Tespit & Karıştırma Doğrudan Dizi Geniş Spektrumlu Sistemler Tespit & Karıştırma Dr. Serkan AKSOY Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Elektronik Mühendisliği Bölümü saksoy@gyte.edu.tr Geniş Spektrumlu Sistemler Geniş Spektrumlu

Detaylı

ANALOG İLETİŞİM SİSTEMLERİNDE İLETİM KAYIPLARI

ANALOG İLETİŞİM SİSTEMLERİNDE İLETİM KAYIPLARI BÖLÜM 6 1 Bu bölümde, işaretin kanal boyunca iletimi esnasında görülen toplanır Isıl/termal gürültünün etkilerini ve zayıflamanın (attenuation) etkisini ele alacağız. ANALOG İLETİŞİM SİSTEMLERİNDE İLETİM

Detaylı

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GÜRÜLTÜ 6.1 Giriş İnsan çevresini ciddi bir şekilde tehdit eden önemli bir problem de "gürültü" dür. Gürültüyü arzu edilmeyen seslerin atmosfere yayılması şeklinde ele almak uygundur. Son zamanlarda iş

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları 2 1 Kodlama ve modülasyon yöntemleri İletim ortamının özelliğine

Detaylı

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ Prod-el tarafından telsiz pazarı için sunulan ECOS (Extended Communication System- Genişletilmiş Haberleşme Sistemi)

Detaylı

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU 19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU HAZIRLAYAN : Y.DOÇ. DR. NURGÜN TAMER BAYAZIT İTÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ YAPI BİLGİSİ ABD TAŞKIŞLA TAKSİM-34437 İST TEMMUZ, 2014

Detaylı

ELK 412- Telsiz ve Mobil Alar 1. Ara Sınav Soruları ve Çözümleri

ELK 412- Telsiz ve Mobil Alar 1. Ara Sınav Soruları ve Çözümleri MALTEPE ÜNVERSTES ELEKTRK-ELEKTRONK MÜHENDS BÖLÜMÜ ELK 41- Telsiz ve Mobil Alar 1. Ara Sınav Soruları ve Çözümleri Örenci Adı Soyadı : Örenci no : Akademik yıl : 011-01 Dönem : Bahar Tarih : 09.04.01 Sınav

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ UYDULARARASI VE UYDUDAN YERE LASER İLE İLETİŞİM İÇİN TASARIM PARAMETRELERİ Deniz KARAÇOR ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ANKARA 008

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

SPEKTROSKOPİK ELİPSOMETRE

SPEKTROSKOPİK ELİPSOMETRE OPTİK MALZEMELER ARAŞTIRMA GRUBU SPEKTROSKOPİK ELİPSOMETRE Birhan UĞUZ 1 0 8 1 0 8 1 0 İçerik Elipsometre Nedir? Işığın Kutuplanması Işığın Maddeyle Doğrusal Etkileşmesi Elipsometre Bileşenleri Ortalama

Detaylı

Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi

Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi Yiğitcan Eryaman 1, Haydar Çelik 1, Ayhan Altıntaş 1, Ergin Atalar 1,2 1 Bilkent Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Fotonik Kristallerin Fiziği ve Uygulamaları

Fotonik Kristallerin Fiziği ve Uygulamaları Fotonik Kristallerin Fiziği ve Uygulamaları Ekmel Özbay, İrfan Bulu, Hümeyra Çağlayan, Koray Aydın, Kaan Güven Bilkent Üniversitesi, Fizik Bölümü Bilkent, 06800 Ankara ozbay@fen.bilkent.edu.tr, irfan@fen.bilkent.edu.tr,

Detaylı

Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi

Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi Ahmet Altun, Engin Öksüz, Büşra Ülgerli, Gökay Yücel, Ali Özen Nuh Naci

Detaylı

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU LASER (Light AmplificaLon by SLmulated Emission of RadiaLon) Özellikleri Koherens (eş fazlı ve aynı uzaysal yönelime sahip), monokromalk

Detaylı

Bilgisayar Ağları ve Türleri

Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar ağı, birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin, ses, sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluşturduğu yapıdır. Ağlar sadece bilgisayarlardan

Detaylı

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Işık 3B yüzeye ulaşır. Yüzey yansıtır. Sensör elemanı ışık enerjisini alır. Yoğunluk (Intensity) önemlidir. Açılar önemlidir. Materyal (yüzey) önemlidir. 25 Ekim

Detaylı

Kablosuz Ağlar (WLAN)

Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz LAN Kablosuz iletişim teknolojisi, en basit tanımıyla, noktadan noktaya veya bir ağ yapısı şeklinde bağlantı sağlayan bir teknolojidir. Bu açıdan bakıldığında kablosuz iletişim

Detaylı

Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a

Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a Kuantum Mekaniği Düşüncesinin Gelişimi Dalga Mekaniği Olarak da Adlandırılır Atom, Molekül ve Çekirdeği Açıklamada Oldukça Başarılıdır Kuantum

Detaylı

LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ

LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ Mak. Yük. Müh. Emre DERELİ Makina Mühendisleri Odası Edirne Şube Teknik Görevlisi 1. GİRİŞ Ülkelerin

Detaylı

Bazı Kavramlar. Analog: Zaman içinde sürekli farklı değerler alabilir. Digital (Sayısal): Zaman içinde 1 ve 0 değerleri alabilir.

Bazı Kavramlar. Analog: Zaman içinde sürekli farklı değerler alabilir. Digital (Sayısal): Zaman içinde 1 ve 0 değerleri alabilir. WAN Teknolojileri IEEE IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers - Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) standartlar kurulu elektrik mühendisliği, elektronik, radyo, ilgili mühendislik,

Detaylı

Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının

Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının 2. FREKANS TAHSİS İŞLEMLERİ 2.1 GENEL FREKANS TAHSİS KRİTERLERİ GENEL FREKANS TAHSİS KRİTERLERİ Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının yapılması

Detaylı

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Düzlemsel Güneş Toplayıcıları Vakumlu Güneş Toplayıcıları Yoğunlaştırıcı Sistemler Düz Toplayıcının Isıl Analizi 2 Yapı olarak havası boşaltılmış

Detaylı

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler MIT AçıkDersSistemi http://ocw.mit.edu 18.034 İleri Diferansiyel Denklemler 2009 Bahar Bu bilgilere atıfta bulunmak veya kullanım koşulları hakkında bilgi için http://ocw.mit.edu/terms web sitesini ziyaret

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

Anten Tasarımı. HFSS Anten Benzetimi

Anten Tasarımı. HFSS Anten Benzetimi Bu dokümanda, antene ait temel bilgiler verilmiş ve HFSS programında anten tasarımının nasıl yapıldığı gösterilmiştir. Anten Tasarımı HFSS Anten Benzetimi KAZIM EVECAN Dumlupınar Üniversitesi Elektrik-Elektronik

Detaylı

AERODİNAMİK KUVVETLER

AERODİNAMİK KUVVETLER AERODİNAMİK KUVVETLER Prof.Dr. Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi, Sivil Havacılık Yüksekokulu, 26470 Eskişehir Bir uçak üzerinde meydana gelen aerodinamik kuvvetlerin bileşkesi ( ); uçağın etrafından

Detaylı

AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI

AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETĠMĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Hava Yönetimi Dairesi BaĢkanlığı Gürültü ve TitreĢim Kontrolü ġube Müdürlüğü AKUSTĠK RAPOR DEĞERLENDĠRME METODLARI Çevre Kanununca Alınması

Detaylı

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Güneş Enerjisiyle Soğutma (Nebi Yelegen, Canan Ceylan) Güneş Enerjisi ile Su Damıtma Sistemleri (Fitim Zeqiri, Abdullah Mat) Güneş Enerjisi ile Kurutma

Detaylı

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti MODULASYON Bir bilgi sinyalinin, yayılım ortamında iletilebilmesi için başka bir taşıyıcı sinyal üzerine aktarılması olayına modülasyon adı verilir. Genelde orijinal sinyal taşıyıcının genlik, faz veya

Detaylı

Mühendislikte İstatistik Yöntemler

Mühendislikte İstatistik Yöntemler .0.0 Mühendislikte İstatistik Yöntemler İstatistik Parametreler Tarih Qma.3.98 4..98 0.3.983 45 7..984 37.3.985 48 0.4.986 67.4.987 5 0.3.988 45.5.989 34.3.990 59.4.99 3 4 34 5 37 6 45 7 45 8 48 9 5 0

Detaylı

Uluslararası Yavuz Tüneli

Uluslararası Yavuz Tüneli Uluslararası Yavuz Tüneli (International Yavuz Tunnel) Tünele rüzgar kaynaklı etkiyen aerodinamik kuvvetler ve bu kuvvetlerin oluşturduğu kesme kuvveti ve moment diyagramları (Aerodinamic Forces Acting

Detaylı

İletim Hatları ve Elektromanyetik Alan. Mustafa KOMUT Gökhan GÜNER

İletim Hatları ve Elektromanyetik Alan. Mustafa KOMUT Gökhan GÜNER İletim Hatları ve Elektromanyetik Alan Mustafa KOMUT Gökhan GÜNER 1 Elektrik Alanı Elektrik alanı, durağan bir yüke etki eden kuvvet (itme-çekme) olarak tanımlanabilir. F parçacık tarafından hissedilen

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M

1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M FİZİK DÖNEM ÖDEVİ OPTİK SORULARI 1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M 2. Üstten görünüşü şekildeki

Detaylı

ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR

ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR 1.1 Amaçlar AC nin Elde Edilmesi: Farklı ve değişken DC gerilimlerin anahtar ve potansiyometreler kullanılarak elde edilmesi. Kare dalga

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI 0 DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI Dünya güneşten koptuktan sonra, kendi ekseni etrafında dönerken, meydana gelen kuvvetle; ekvator kısmı şişkince, kutuplardan basık kendine özgü şeklini almıştır. Bu şekle

Detaylı

Optik Haberleşme (EE 539) Ders Detayları

Optik Haberleşme (EE 539) Ders Detayları Optik Haberleşme (EE 539) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Optik Haberleşme EE 539 Her İkisi 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin Dili

Detaylı

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek KAPASİTE FAKTÖRÜ VE ENERJİ TAHMİNİ Kapasite faktörü (KF) bir santralin ne kadar verimli kullanıldığını gösteren bir parametredir. Santralin nominal gücü ile yıllık sağladığı enerji miktarı arasında ilişki

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ AÇILARI GİRİŞ Güneş ışınları ile dünya üzerindeki yüzeyler arasında belirli açılar vardır. Bu açılar hakkında bilgi edinilerek güneş enerjisinden en

Detaylı

Geometrik nivelmanda önemli hata kaynakları Nivelmanda oluşabilecek model hataları iki bölümde incelenebilir. Bunlar: Aletsel (Nivo ve Mira) Hatalar Çevresel Koşullardan Kaynaklanan Hatalar 1. Aletsel

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ

GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ Mehmet YILDIRIM 1 ve Ahmet ÖZKURT 2 1 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, İzmir, myildirim@btk.gov.tr

Detaylı

DALGA YAYILMASI Sonsuz Uzun Bir Çubuktaki Boyuna Dalgalar SıkıĢma modülü M={(1- )/[(1+ )(1-2

DALGA YAYILMASI Sonsuz Uzun Bir Çubuktaki Boyuna Dalgalar SıkıĢma modülü M={(1- )/[(1+ )(1-2 DALGA YAYILMASI Sonsuz Uzun Bir Çubuktaki Boyuna Dalgalar SıkıĢma modülü = M={(1- )/[(1+ )(1-2 )]}E E= Elastisite modülü = poisson oranı = yoğunluk V p Dalga yayılma hızının sadece çubuk malzemesinin özelliklerine

Detaylı

PMD-101 (Polarization Mode Dispersion)

PMD-101 (Polarization Mode Dispersion) PMD-101 (Polarization Mode Dispersion) Polarization (Polarizasyon) Bir elektromagnetik dalganın elektrik alan vektörünün doğrultusu. Elektromagnetik dalgalar yatay, düşey, dairesel ve eliptik polarizasyonlu

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ 14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ KONULAR 1. GERİLİM DÜŞÜMÜNÜN ANLAMI VE ÖNEMİ 2. ÇEŞİTLİ TESİSLERDE KABUL EDİLEBİLEN GERİLİM DÜŞÜMÜ SINIRLARI 3. TEK FAZLI ALTERNATİF AKIM (OMİK) DEVRELERİNDE YÜZDE (%) GERİLİM

Detaylı

DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET

DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET AMAÇ: DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET Bir nesnenin sabit hızda, net kuvvetin etkisi altında olmadan, düzgün bir hat üzerinde hareket etmesini doğrulamak ve bu hızı hesaplamaktır. GENEL BİLGİLER:

Detaylı

ISI TRANSFER MEKANİZMALARI

ISI TRANSFER MEKANİZMALARI ISI TRANSFER MEKANİZMALARI ISI; sıcaklık farkından dolayı sistemden diğerine transfer olan bir enerji türüdür. Termodinamik bir sistemin hal değiştirirken geçen ısı transfer miktarıyla ilgilenir. Isı transferi

Detaylı

Kızılötesi. Doğrudan alınan güneşışığı %47 kızılötesi, %46 görünür ışık ve %7 morötesi ışınımdan oluşur.

Kızılötesi. Doğrudan alınan güneşışığı %47 kızılötesi, %46 görünür ışık ve %7 morötesi ışınımdan oluşur. Kızılötesi Kızılötesi (IR: Infrared), nispeten daha düşük seviyeli bir enerji olup duvar veya diğer nesnelerden geçemez. Radyo frekanslarıyla değil ışık darbeleriyle çalışır. Bu nedenle veri iletiminin

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Uydu ağları Uydu parametreleri Uydu yörüngeleri GEO uydular

Detaylı

Kablolu Şebekelerde Şeffaflık Fiber Optik Kablo Denetimi

Kablolu Şebekelerde Şeffaflık Fiber Optik Kablo Denetimi Kablolu Şebekelerde Şeffaflık Fiber Optik Kablo Denetimi Kablo arızalarının tanımlanması, yerlerinin tespit edilmesi ve rapor edilmesi Fiber Optik Kablo Telekomünükasyonun Geleceği Kompleks fiber optik

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II ZAMANA BAĞLI ISI İLETİMİ 1.Deneyin Adı: Zamana bağlı ısı iletimi. 2. Deneyin

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 9. BÖLÜM ANALOG SİSTEMLER

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 9. BÖLÜM ANALOG SİSTEMLER DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 9. BÖLÜM ANALOG SİSTEMLER Analog Sistemler Giriş 9.1 Analog Bağlantılarına Genel Bakış 9. Taşıyıcı Gürültü Oranı (CNR) 9..1 Taşıyıcı Gücü

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 İletim Hatları İLETİM HATLARI İletim hatlarının tarihsel gelişimi iki iletkenli basit hatlarla (ilk telefon hatlarında olduğu gibi) başlamıştır. Mikrodalga enerjisinin

Detaylı

8.04 Kuantum Fiziği Ders IV. Kırınım olayı olarak Heisenberg belirsizlik ilkesi. ise, parçacığın dalga fonksiyonu,

8.04 Kuantum Fiziği Ders IV. Kırınım olayı olarak Heisenberg belirsizlik ilkesi. ise, parçacığın dalga fonksiyonu, Geçen Derste Kırınım olayı olarak Heisenberg belirsizlik ilkesi ΔxΔp x 2 Fourier ayrışımı Bugün φ(k) yı nasıl hesaplarız ψ(x) ve φ(k) ın yorumu: olasılık genliği ve olasılık yoğunluğu ölçüm φ ( k)veyahut

Detaylı

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY DÜZ TOPLAYICI Düz toplayıcı, güneş ışınımını, yararlı enerjiye dönüştüren ısı eşanjörüdür. Akışkanlar arasında ısı geçişi sağlayan ısı eşanjörlerinden farkı,

Detaylı

Ebrium Katkılı Fiber Amplifikatörleri (EDFA)

Ebrium Katkılı Fiber Amplifikatörleri (EDFA) Ebrium Katkılı Fiber Amplifikatörleri (EDFA) Haluk Tanrıkulu İçindekiler : 1. Fiber Optik Sistemlerinin Gelişimi 1.1. Fiber Optik Haberleşme Sistemi 1.2. Fiber Optik Sinyal İletimini Etkileyen Faktörler

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK DALGA NEDİR? Bir deprem veya patlama sonucunda meydana gelen enerjinin yerkabuğu içerisinde farklı nitelik ve hızlarda yayılmasını ifade eder. Çok yüksek

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ Öğr. Gör. RECEP KÖKÇAN Tel: +90 312 267 30 20 http://yunus.hacettepe.edu.tr/~rkokcan/ E-mail_1: rkokcan@hacettepe.edu.tr

Detaylı

MAK 210 SAYISAL ANALİZ

MAK 210 SAYISAL ANALİZ MAK 210 SAYISAL ANALİZ BÖLÜM 6- İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. Ali Rıza YILDIZ 1 İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Bütün noktalardan geçen bir denklem bulmak yerine noktaları temsil eden, yani

Detaylı

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Farklı sonlu eleman tipleri ve farklı modelleme teknikleri kullanılarak yığma duvarların

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Hal Değişkenleri Arasındaki Denklemler Aralarında sıfıra eşitlenebilen en az bir veya daha fazla denklem kurulabilen değişkenler birbirine bağımlıdır. Bu denklemlerden bilinen

Detaylı

Veri Ağlarında Gecikme Modeli

Veri Ağlarında Gecikme Modeli Veri Ağlarında Gecikme Modeli Giriş Veri ağlarındaki en önemli performans ölçütlerinden biri paketlerin ortalama gecikmesidir. Ağdaki iletişim gecikmeleri 4 farklı gecikmeden kaynaklanır: 1. İşleme Gecikmesi:

Detaylı

PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ

PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ İSO ATMK - AGİD Sektör Toplantısı PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ A.Kamuran TÜRKOĞLU, Kevork BENLİOĞLU, Tuba BASKAN 23.06.2011 1 İÇERİK 1. Işık Şiddeti - Kandela 2. Işık Akısı - Lümen 3. Aydınlık

Detaylı

ĐKLĐM VE HAVA DURUMU

ĐKLĐM VE HAVA DURUMU ĐKLĐM VE HAVA DURUMU PERFORMANSA DAYALI MĐMARĐ TASARIM FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ BEYKENT ÜNĐVERSĐTESĐ PROF. DR. SALĐH OFLUOĞLU THE COURSE MATERIAL WAS ADAPTED FROM BUILDING PERFORMANCE ANALYSIS FROM CERTIFICATE

Detaylı