ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU"

Transkript

1 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU Adrenal ve Gonadal Hastalıklar Çalışma Grubu tarafından hazırlanmıştır ANKARA

2 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği 2015 ISBN: Baskı: Mayıs 2015 TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ ve METABOLİZMA DERNEĞİ Meşrutiyet Cad., Ali Bey Apt. 29/12 Kızılay 06420, Ankara Tel. (0312) Faks (0312) E_posta: Grafik Tasarım ve Yayın Hizmetleri BAYT Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti. Ziya Gökalp Cad. 30/31 Kızılay 06420, Ankara Tel. (0312) Faks (0312) Baskı Pelin Ofset Matbaacılık Ltd. Şti. İvedik O.S.B Matbaacılar Sitesi Sk. No: 28 Yenimahalle / Ankara Tel. (0312) Baskı Tarihi: Mayıs 2015

3 BÜYÜK İŞLER, MÜHİM TEŞEBBÜSLER; ANCAK, MÜŞTEREK MESA-İ İLE KABİL-İ TEMİNDİR. MUSTAFA KEMAL ATATÜRK, 1925

4 4 YAZARLAR TEMD ADRENAL GONAD ÇALIŞMA GRUBU KILAVUZ YAZARLARI (Alfabetik sıra ile) Doç. Dr. Abdullah TAŞLIPINAR Prof. Dr. Bülent Okan YILDIZ Uzm. Dr. Coşkun MERİÇ Prof. Dr. Esen AKBAY Prof. Dr. Fahrettin KELEŞTİMUR Uzm. Dr. Fatma Ela KESKİN Prof. Dr. Hulusi ATMACA Prof. Dr. İlhan TARKUN Uzm. Dr. Mahmut YAZICI Doç. Dr. Melek Eda ERTÖRER Prof. Dr. Murat YILMAZ Prof. Dr. M. Kemal BALCI Doç. Dr. Nur KEBAPÇI Prof. Dr. Nuri ÇAKIR Doç. Dr. Özlem ÜSTAY TARÇIN Prof. Dr. Pınar KADIOĞLU Prof. Dr. Rıfat EMRAL Doç. Dr. Serkan YENER Prof. Dr. Ş. Erol BOLU Uzm. Dr. Yalçın BAŞARAN

5 SUNUM 5 Değerli Meslektaşlarım, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği olarak kuruluşumuzdan bu yana, yapmış olduğumuz çalışmalarımızda ve dernekçe düzenlediğimiz tüm faaliyetlerimizde, meslektaşlarımıza yararlı olduğumuz düşüncesiyle hareket etmekteyiz. Yoğun iş temposu içinde bulunan siz değerli meslektaşlarımız için, tanı ve tedavi rehberleri güncel literatürü sürekli ve ayrıntılı izlemeniz ve kanıta dayalı verilerin değerlendirilmesiyle ülkemiz koşullarına da uygun olacak öneriler paketi sunmayı hedeflemiştir. Çalışma şartlarında, her hasta için ayrılan sürenin kısıtlı olması nedeniyle, bu rehberlere baş vurmak işlerimizi pek çok zaman kolaylaştırırken, hata riskini de azaltmaktadır. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Çalışma grupları üyelerinin özverili çalışmaları ile oluşturulan bu rehberler, bütünüyle derneğimiz tarafından, hazırlanmış ve yayınlanmıştır. Gıda ve ilaç endüstrisi gibi başka bir kaynaktan destek alınmadığından bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Faydalı olması dileği ile katkıda bulunan tüm üyelerimize teşekkür eder, günlük klinik uygulamalarınızda bu kılavuzlardan yararlanacağınızı düşündüğümüz siz değerli meslektaşlarımıza çalışmalarında başarılar dilerim. Saygılarımla Prof. Dr. Mustafa Sait Gönen TEMD Başkanı

6 6 ADRENAL VE GONAD HASTALIKLARI ÇALIŞMA GRUBU LİSTESİ ABBAS ALİ TAM ABDULLAH TAŞLIPINAR AHMET YILDIRIM ALİ SAKLAMAZ ALİM UZUNALİMOĞLU ARİF ENDER YILMAZ AYDAN USMAN BANU ŞARER YÜREKLİ BERRİN DEMİRBAŞ BÜLENT OGÜN HATİPOĞLU BÜLENT OKAN YILDIZ COSKUN MERİÇ DERYA ÖZ ELİF KILIÇ KAN EROL BOLU ESEN AKBAY ESRA NUR ADEMOĞLU ESRA Ş. HATİPOĞLU ESRA TUTAL FARUK ALAGÖL FATİH TANRIVERDİ FETTAH ACIBUCU FEVZİ BALKAN GÖKHAN ÖZIŞIK GÜLAY ŞİMŞEK BAĞIR GÜZİN FİDAN YAYLALI HALİT DİRİ HAMİYET YILMAZ HASAN FAHRETTİN KELEŞTİMUR HULUSİ ATMACA HÜLYA GÖZÜ HÜSNİYE BAŞER İLHAN TARKUN İLKNUR ÖZTÜRK ÜNSAL KADRİYE AYDIN KÜRŞAD ÜNLÜHIZARCI MAHMUT YAZICI MEHMET ALİ GÜNDOĞAN MEHMET AŞIK MEHMET EMİN ÖNDE MELEK EDA ERTÖRER METİN GÜÇLÜ MUAMMER KARADENİZ MURAT YILMAZ MUSTAFA DEMİRPENÇE MUSTAFA GÜRKAN TAŞKALE MUSTAFA KEMAL BALCI MUSTAFA ÖZBEK MUSTAFA ÖZTÜRK MUSTAFA ÜNÜBOL MUTLU GÜNEŞ MÜYESSER SAYKİ ARSLAN NEŞE ÇINAR NUR KEBAPÇI NURİ ÇAKIR ÖZEN ÖZGÜL ÖZKAN SANDALCI ÖZLEM ÇELİK ÖZLEM ÜSTAY TARÇIN PINAR KADIOĞLU RIFAT EMRAL SEMİN MELEHAT FENKÇİ SEMRA AYTÜRK SERKAN YENER SÜHEYLA GÖRAR SÜMER PEK ŞEN ILGIN TEVFİK DEMİR TUĞBA GÜMÜŞ YALÇIN BAŞARAN YASİN ŞİMŞEK YAVUZ SELİM DEMİR ZAFER PEKKOLAY ZEHRA BERBEROĞLU

7 ÖNSÖZ 7 Değerli meslektaşlarım, Yaşamın ilk kurgulandığı anlardan itibaren canlılığın başlama ve devamında en önemli sistemlerden biridir endokrinoloji. Hayatın devamında beslenme ve üreme temeldir. Bu kavramların içinin doldurulmasında en önemli akslardan biri ise adrenal ve gonad aksıdır. Bu aksı nöroendokrin kontrolden farklı düşünmek de konuyu eksik değerlendirmeye yol açabilir. Bu kılavuzu planlar iken bu kaygıyı gözardı etmemeye çalıştık. TEMD Adrenal ve Gonad Hastalıkları Çalışma grubu olarak güncel konuları da içeren konu başlıklarını kılavuzumuz içinde bulundurmayı hedefledik. Bunu yaparken ulusal ve uluslararası kaynakları araştırdık. Gördük ki konuların önemli bir kısmında kılavuz düzeyinde kaynak bulmak her zaman mümkün değil. Kılavuzda ki birçok konunun ulusal anlamda ilk kez kaleme alınmış konular olduğunu söylemek mümkün. Bundan sonra ki gelişmeleri gözden kaçırmamak için bu konu başlıklarının herbirinin başlıbaşına birer sempozyum ve seminer konusu olduğunu ve oluşturulacak bilimsel platformlarda tartışılarak tekrar tekrar kaleme alınması gerektiğini düşünüyorum. Yeni kılavuzlar öncesinde konuları daha sık gündeme getirelim. Böylece ülkemiz koşullarında daha kullanılabilir yollar üretebileceğimizi biliyorum. Kılavuzdan yararlanan arkadaşlarımızın bu kılavuza eleştirel açıdan da bakarak bizlere yol göstermelerini diliyorum. Bu çabanın daha anlamlı olabilmesi için tüm TEMD üyelerini grubumuz çalışmalarına daha aktif olarak katılıma davet ediyorum. Yoğun çalışma koşullarına rağmen bu kılavuz yazılımında görev alan hocalarıma ve arkadaşlarıma sonsuz teşekkür ederim. Onursal karşılığının hazzını taşıyacaklarını umar saygı ve sevgilerimi sunarım. Prof. Dr. Ş. Erol BOLU Adrenal ve Gonad Hastalıkları Çalışma Grubu Başkanı

8 8 KISALTMALAR ACE : Anjiotensin dönüştürücü enzim ACTH : Adrenokortikotrop Hormon ADH : Antidiüretik Hormon AK : Adrenal karsinom Al : Aldosteron APA : Aldosteron üreten adenom AMH : Anti Mülleryen Hormon An : Androstenodion ALT : Alanin Aminotransferaz AST : Aspartat Aminotransferaz BAH : Bilateral adrenal hiperplazi BİAH : Bilateral idiopatik adrenal hiperplazi BT : Bilgisayarlı tomografi β-hcg : Beta human koryonik gonadotropin CBG : Kortizol bağlayıcı globulin CPK : Kreatinin Fosfokinaz CRH : Kortikotrop salgılatıcı hormon CRP : C-reaktif Protein CT : Bilgisayarlı tomografi DAX1 : Doz duyarlı seks reversal- adrenal hipoplazi gen ürünü DOC : Deoksikortikosteron DHEA : Dihidroepiandrostenodion DHEA-S : Dihidroepiandrostenodion sülfat DHT : Dihidrotestosteron E1 : Östron E2 : Östradiol EPT : Östrojen ve progestasyonel ajan tedavisi ET : Östrojen tedavisi FDA : Gıda ve İlaç İdaresi FDG PET : [18F]-fluorodeoksiglukoz Positron Emisyon Tomografisi FSH : Follikül uyaran hormon GDH : Glukokortikoid ile düzeltilebilir hiperaldosteronizm GnRH : Gonadotropin salgılatıcı hormon hcg : Human koriyonik gonadotropin hmg : İnsan menopozal gonadotropin HH : Hipogonadotropik hipogonadizm HPA : Hipotalamik pitüter adrenal HPG : Hipotalamik pitüter gonadal HT : Hormon Tedavisi ICSI : İntrastoplazmik sperm enjeksiyon IgG : İmmünglobülin G İn-B : İnhibin B IRMA : İmmünoradyometrik assay İTT : İnsulin Tolerans Testi İV : İntravenöz IVF : İnvitro fertilizasyon KAH : Konjenital adrenal hiperplazi K : Kortizol KS : Kortikosteroid KVH : Kardiyovasküler hastalık LAP : Lenfadenopati (Lenfadenomegali) LH : Luteinizan Hormon MEN : Multipl Endokrin Neoplazi MPA : Medroksiprogesteron asetat MRG : Magnetik Rezonans Görüntüleme 11β-HSD : 11β-hidroksisteroid dehidrogenaz PET-CT : Pozitron emisyon tomografisi- Kompütarize Tomografi Serbest Androjen indeksi pcrh : Plasental Corticotropin Releasing Hormon POY : Prematüre over yetersizliği PRA : Plazma renin aktivitesi PH : Primer Hiperaldosteronizm PA : Plazma aldosteron PRA : Plazma renin aktivitesi PRL : Prolaktin Pro : Progesteron 17-0H P : 17 hidroksi progesteron PSA : Prostat spesifik antijen RAAS : Renin-Anjiotensin-Aldosteron Sistemi RKÇ : Randomize kontrollü çalışma spsa : Serbest Prostat Spesifik Antijen SHBG : Seks Hormon Bağlayıcı globulin sai : Serbest Androjen indeksi SF-1 : Steroidojenik faktör- 1a sk : Serbest idrar Kortizolü st : Serbest Testosteron TEMD : Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Tm : Tümör TSH : Tiroid Stimulan Hormon tt : Total Testosteron UAH : Unilateral adrenal hiperplazi USG : Ultrasonografi VKİ : Vücüt Kitle İndeksi WHI : Women s Health Initiative

9 İÇİNDEKİLER 9 HİPOTALAMUS-HİPOFİZ-ADRENAL AKSIN DEĞERLENDİRİLMESİ 11 HİPOTALAMUS- HİPOFİZ- GONAD AKSI DEĞERLENDİRME TESTLERİ 15 CUSHING SENDROMU 21 PRİMER HİPERALDOSTERONOZİM (PH) 37 FEOKROMOSİTOMA 41 ADRENAL ADENOMLAR ve KARSİNOMLAR 59 ADRENAL İNSİDENTAL KİTLELER 71 PRİMER ADRENAL YETMEZLİK (ADDİSON HASTALIĞI) 81 ERKEK HİPOGONADİZMİ TANI ve TEDAVİSİ 89 GEÇ ORTAYA ÇIKAN ERKEK HİPOGONADİZM HASTA YÖNETİMİ 97 JİNEKOMASTİ 105 PRİMER OVERYAN YETERSİZLİK (POY) 117 HİPERANDROJENEMİLİ HASTAYA YAKLAŞIM 129 POLİKİSTİK OVER SENDROMU: TANI ve TEDAVİSİ 141 MENOPOZAL ve POSTMENOPOZAL HASTA YÖNETİMİ 149 ADRENAL HASTALIKLARIN TANI TAKİBİNDE GENETİK YAKLAŞIM 159 GONADAL HASTALIKLARIN TANI TAKİBİNDE GENETİK YAKLAŞIM 177 GEBELİK ve ADRENAL HASTALIKLAR 191 CİNSEL KİMLİK BOZUKLUKLARI ve TRANSSEKSÜALİZM 203 ENDOKRİN ENGELLEYİCİLER ve ADRENAL-GONAD ETKİLEŞİMİ 211

10

11 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU HİPOTALAMUS-HİPOFİZ-ADRENAL AKSIN DEĞERLENDİRİLMESİ Hipotalamus-hipofiz-adrenal (HHA) aksın değerlendirilmesi, adrenal yetmezlik şüphesi olan hastalarda glukokortikoid replasman kararını belirleyici olduğundan son derece önemlidir. ACTH ve kortizol salınımının diurnal ritminin olması, ACTH nın ölçüm metodu ile ilgili sıkıntılar olması sebebiyle bazal hormon düzeyleri ile HHA aksın yeterliliğini değerlendirmek her zaman mümkün değildir. Ancak yine de sabah erken saatlerde ( ) alınan bazal serum kortizol düzeyleri kişinin stres dışı durumlardaki endojen kortizol rezervini yansıtmaktadır. Bazal kortizol düzeylerinin <3 µg/dl olması adrenal yetmezliği gösterirken 18 µg/dl olması HHA aksın yeterli fonksiyona sahip olduğuna işaret eder. Ancak bazal kortizol 3-18 µg/dl arasında kalan ve klinik olarak adrenal yetmezlik şüphesinin olduğu hastalarda dinamik uyarı testlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Hipotalamus-hipofiz-adrenal aksı değerlendiren dinamik testlerin her birinin bazı avantajları ve dezavantajları vardır. Klinik uygulanabilirlik, yan etkiler, testi etkileyen komorbid klinik durumlar veya ilaç kullanımı gibi faktörler göz önüne alınarak yapılacak test belirlenmeli ve ona göre yorumlanmalıdır. Her ne kadar HHA aks uyarı testlerinde uyarılmış kortizol düzeyi için önerilen eşik değerler olsa da örtüşen değerler olabileceği unutulmamalı, özellikle glukokortikoid replasman tedavi kararı verilirken hastanın klinik bulguları dikkatle değerlendirilmelidir. Hipotalamus-hipofiz-adrenal aksı değerlendiren testler insülin hipoglisemi testi (İHT), ACTH stimülasyon testleri (1 ve 250 µg), glukagon, metirapon ve CRH uyarı testleridir. Bir test ile elde edilen sonuçlar şüpheli ise ikinci bir doğrulayıcı test gerekebilir. İnsülin Hipoglisemi Testi (İHT) İnsülin tolerans testi olarak da adlandırılır ve HHA aksını değerlendirmede altın standart test olarak kabul edilmektedir. Hastaya dışarıdan insülin verilerek oluşturulan hipogliseminin CRH, ACTH ve kortizol salınımını uyarması prensibine dayanır. HHA aksı bir bütün olarak değerlendirmesi nedeni ile önemlidir. Aynı zamanda büyüme hormonu (GH) aksını da değerlendirmeye olanak sağlar. Ancak hipoglisemi hastalar için rahatsız edici bir deneyim olmasının yanı sıra ciddi riskler de barındırmaktadır. Test uygulanırken bir sağlık personelinin gözetimi şart olup acil durumlar için gerekli medikal ekipmanlar hazır bulundurulmalıdır. İskemik kalp hastalığı, aritmi ve epilepsi hastalarında uygulanmamalıdır. İleri yaş da bir kontrendikasyondur. Testin hazırlığı ve uygulanması: Gece yarısından sonra hastanın aç kalması gerekir, hasta su içebilir. Sabah damar yolu açılır, U/kg kristalize insülin intravenöz (iv) yolla uygulanır. Akromegali gibi insülin direnci ile seyreden hastalıklarda insülin dozu 0.3 U/kg a kadar çıkılabilir. Hastanın başında iv dekstroz solüsyonu hazır bulundurulmalıdır. İnsülinin iv olarak uygulanmasını takiben hasta hipogliseminin belirtileri açısından gözlenir ve 15 dakikada bir kapiller kandan glikoz ölçülür. Böyle kan şekerinin düşüş eğilimi belirlenir. Hastada hipoglisemi belirtilerinin belirginleştiği sırada venöz kandan glikoz ve kortizol için kan örnekleri alınır. Bu arada laboratuara gönderilen venöz kandan biyokimyasal hipogliseminin (glikoz <40 mg/dl) oluştuğu

12 12 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR ÇALIŞMA GRUBU doğrulanır. Hipoglisemi anı testin 0. dakikası kabul edilerek dakikalarda kortizol (ve gerekirse GH ölçümü) için kan alınır. İlk insülin enjeksiyonundan 45 dakika sonra hipoglisemi oluşmamışsa başlangıçta verilen doz kadar insülin tekrar verilir. Test süresince bu konuda deneyimli bir sağlık personelinin hastayı gözlem altında tutması gerekir, hastada ciddi hipoglisemi bulguları çıkarsa oral veya parenteral glikoz verilebilir, glikoz vermek testin güvenilirliğini etkilemez, çünkü hipoglisemi ile HHA aksı uyarılmış durumdadır. Test bittikten sonra hasta birkaç saat gözlemlenmelidir. İnsülin hipoglisemi testi: Zaman (dk) -15 (bazal) 0 (hipoglisemi) * Kortizol GH *isteğe bağlı Testin yorumlanması: Hipoglisemik değer elde edilmiş hastada hipoglisemi anı 0. dakika olarak alınmalıdır ve bu süreçte HHA aks uyarılmış durumdadır. Test sırasında 20 µg/dl (550 nmol/l) üzerinde kortizol seviyesi aksın yeterli olduğunun göstergesi kabul edilir. Bazı yayınlar ise 18 µg/ dl (500 nmol/l) yi normal cevap olarak kabul ederler. İHT yukarıda da belirtildiği gibi genel olarak HHA aksın değerlendirilmesinde altın standart olarak değerlendirilmektedir. Ancak İHT ideal bir test değildir; hipoglisemiye maruz kalmanın tehlikeleri, kontrendike olduğu durumların mevcudiyeti ve ayrıca testin tekrarlanabilirliğindeki problemler testin zayıf taraflarıdır. ACTH Stimülasyon Testleri Adrenal yetmezliğin değerlendirilmesinde en yaygın kullanılan testtir. Kullanılan sentetik ACTH analoğu, insan ACTH 1-39 molekülünün 1-24 aminoasit dizilimine sahiptir ve ACTH 1-39 molekülünün tüm biyolojik aktivitesini oluşturur. Uzun yıllardır dünyada kullanılan, İHT inde görülen yan etkilerin olmaması ve daha kolay uygulanabilir olması nedeni ile sık kullanılan bir test olmuştur. Test klasik olarak 250 µg ACTH ile yapılmaktadır. Ancak özellikle son 10 yılda 250 µg ACTH nın farmakolojik dozda bir uyaran olduğu, 1 µg ACTH nın ise daha fizyolojik serum ACTH düzeylerini sağladığı gösterilmiştir ve günümüzde her iki doz ile de testler yapılmaktadır. Standard (250 mg) ACTH stimülasyon testi: Test öncesi açlık şart olmamakla birlikte yaygın olarak açlık ve sabah saatleri tercih edilir. 250 µg ACTH iv yolla uygulanmadan önce ve enjeksiyondan dakika sonra kortizol ölçümü yapılır. Bazı araştırıcılar 30 veya 60 dakikalık testin yeterli olduğunu düşünürler ama son yıllarda yapılan çalışmalar göstermiştir ki 60. dakikada testin sonlandırılması %11 vakada yanlış olarak adrenal yetmezlikle uyumlu sonuçlar verebilmektedir. Düşük (1 µg) doz ACTH testi: Son yıllarda yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. 1 µg ACTH nın adrenal bezi yeteri kadar uyaracak kapasitede olduğu gösterilmiştir. Testin yapılma şekli standart doz ACTH testi ile aynıdır. En önemli endikasyonu (hipofiz cerrahisi sonrası erken dönem gibi) yeni ortaya çıkan sekonder adrenal yetmezliklerdir. Önemli bir problem hazır 1 µg ACTH nın bulunmaması nedeniyle 250 µg ACTH dan dilüsyonla elde edilmesidir. Ancak

13 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU hazırlanan iv synacthen ampulün eklendiği serum fizyolojik solüsyon buzdolabında 4 ay kadar muhafaza edilebilmektedir. ACTH Stimülasyon Testi Zaman (dk) Kortizol Yorum: Hem düşük doz hem de standart doz ACTH stimülasyon testi ile adrenal yetmezlik tanısı konabilir, ancak olayın primer mi yoksa sekonder mi olduğu plazma ACTH düzeyi ile belirlenir. Ancak teknik problemler nedeniyle ideal bir ACTH ölçüm metodu yoktur ve hafif yetmezliklerde ACTH ölçülmesi yararlı olmayabilir. ACTH stimülasyon testlerinde herhangi bir anda kortizol düzeyinin µg/dl den büyük olması yeterli cevap olarak kabul edilir. Ancak düşük doz ACTH testi için yeterli kortizol eşik değerinin 12.5 µg/dl olduğunu gösteren ülkemizde yapılmış çalışmalar da vardır. Standart doz veya düşük doz ACTH testine yeterli cevap veren bir kişi çeşitli stres olayları karşısında glukokortikoid ihtiyacı göstermez, ancak ACTH eksikliği yeni başlamışsa (erken dönem hipofiz cerrahisi gibi), adrenal bezlerin atrofiye uğraması için yeterli zaman geçmemiş olacağından standart doz ACTH testi yanlış olarak normal cevap ortaya çıkarabilir. Böyle durumlarda düşük doz test veya (kontrendikasyon yok ise) İHT daha uygundur. En ideal olanı her laboratuarın kendi normal değerlerini tesbit etmesidir. Glukagon Stimülasyon Testi Subkütan veya intramusküler kullanımı ile HHA aksı değerlendirmede kullanılan bir testtir. Bir gecelik açlığı takiben intramusküler olarak 1 mg glukagon uygulanır ve uygulama öncesi ile enjeksiyondan sonraki dakikalarda kortizol icin kan alınır. Eş zamanlı olarak GH aksını da değerlendirmeye olanak sağlar. En sık görülen yan etki bulantı olup güvenle uygulanabilen bir testtir. Testin dezavantajları uzun olması ve özellikle HHA aks için rölatif olarak zayıf bir uyarı oluşturmasıdır. Bu sorun uygun eşik değerler kullanılarak aşılabilir. Glukagon Stimülasyon Testi Zaman (dk) Kortizol GH Yorum: Testte kortizol değerinin >16-18µg/dl olması normal kabul edilmektedir, ancak sağlıklı gönüllülerde yapılan çalışmalarda glukagon testi ile en düşük kortizol değerinin 9.1 µg/dl ye kadar düşebildiği gösterilmiştir. Uzun yıllardır kullanılan ve son zamanlarda giderek önem kazanan bir testtir. Metirapon Testi Metirapon, hipofiz ve adrenal rezervi birlikte değerlendirebilen, bu nedenle primer ve sekonder adrenal yetmezlik tanısında kullanılabilen bir testtir. Metirapon 11 beta hidroksilaz enzimini inhibe ederek kortizol biyosentezini azaltır, buna bağlı olarak ACTH uyarımı olur ve inhibe olan

14 14 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR ÇALIŞMA GRUBU 11 beta hidroksilaz enziminin proksimalindeki hormon (11 deoksikortizol) artar. Primer adrenal yetmezlik şüphesi kuvvetli olan hastalarda metirapon testi yapılmamalı, ACTH testi tercih edilmelidir. Metirapon testinin en çok tercih edildiği yer sekonder adrenal yetmezlik düşünülen ama ACTH testine normale yakın cevap veren hastalardır. Metirapon bulunmasında karşılaşılan zorluklar testin yaygın kullanımını engellemektedir. Testin yapılışı: Gece tek doz 30 mg/kg metirapon az bir gıda ile alınır, sabah saat 08:00 da 11 deoksikortizol ve kortizol icin kan alınır. Normal hipofiz adrenal aksı olanlarda sabah plazma 11 deoksikortizol düzeyi >7 µg/dl olur. Sabah kortizolünün <10 µg/dl olması yeterli inhibisyon olduğunu gösterir. CRH Stimülasyon Testi İnsan veya ovine CRH kullanılır, ovine CRH yarı ömrünün uzun olması nedeni ile tercih edilir. Doğrudan hipofizi uyararak ACTH ve kortizol ölçümü prensibine dayanır. Genel olarak adrenal yetmezlik tanısında uygun bir test değildir, bu konuda bazal kortizol, ACTH ölçümü ve ACTH testleri daha faydalıdır. Daha ziyade Cushing sendromu nun farklı etiyolojilerin araştırılmasında kullanılır (Detaylar icin bakınız Cushing sendromu). Kaynaklar 1. Arlt W, Allolio B. Adrenal insufficiency. Lancet 2003; 361: Grinspoon SK, Biller BM. Clinical review 62: laboratory assessment of adrenal insufficiency. J Clin Endocrinol Metab 79: , Hurel SJ, Thompson CJ, Watson MJ, Harris MM; Baylis PH, Kendall-Taylor P. The short Synacthen test and insülin stress test in the assessment of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis. Clin Endocrinol 44: , Dickstein G, Shechner C, Nicholson WE, Rosner I, Shen-Orr Z, Adawi F, Lahav M. Adrenocorticotropin stimulation test: effects of basal cortisol level, time of day, and suggested new sensitive low dose test. J Clin Endocrinol Metab 72: , Dokmetas HS, Colak R, Kelestimur F, Selcuklu A, Unluhizarci K, Bayram F. A comparison between the 1 µg adrenocorticotropin (ACTH) test, the short ACTH (250 µg) test, the insulin tolerance test in the assessment of hypothalamo-pituitary adrenal axis immediately after pituitary surgery. J Clin Endocrinol Metab 85: , Karaca Z, Tanriverdi F, Atmaca H, Gokce C, Elbuken G, Selcuklu A, Unluhizarci K, Kelestimur F. Can basal cortisol measurement be alternative to the insulin tolerance test in the assessment of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis before and after pituitary surgery. Eur J Endocrinol 163: , Karaca Z, Lale A, Tanrıverdi F, Kula M, Unluhızarcı K, Keleştimur F. The comparison of low and standard dose ACTH and glucagon stimulation tests in the evaluation of hypothalamo-pituitary-adrenal axis in healthy adults. Pituitary 14: , 2011.

15 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU HİPOTALAMUS- HİPOFİZ- GONAD AKSI DEĞERLENDİRME TESTLERİ Hipergonadizm ve Hipogonadizm Hipergonadizm ve hipogonadizm tanısında testosteron düzeyleri ile birlikte hipofizer gonadotropin düzeylerinin ölçülmesi çoğunlukla yeterlidir. Seks hormon düzeyleri düşük iken FSH/LH ölçümleri yüksek ise primer (hipergonadotropik hipogonadizm), düşük veya normal ise sekonder/tersiyer (hipogonadotropik hipogonadizm) gonadal yetmezlikten bahsedilir. Hipergonadizm Bazal testosteron ve estradiol düzeyleri ile birlikte FSH ve LH konsantrasyonlarının ölçümü tanı için genellikle yeterlidir. Hipogonadizm Estradiol düzeyleri erken folliküler fazda bile 50 pg/ml (180 pmol/l) nin altına nadiren inmektedir. Oligomenore veya amenore varlığında 30 pg/ml (110 pmol/l) nin altındaki düzeyler gonadal yetmezlik göstergesidir. Erkeklerde ise normal gonadal fonksiyon için testosteronun referans değerleri ng/dl (10-35 nmol/l) dir. GnRH (Gonadorelin) Uyarı Testi Amaç: Hipofizer gonadotropin rezervinin değerlendirilmesi Endikasyonlar: Hipogonadizm etiyolojisinin belirlenmesi, puberte prekoksun doğrulanması Kontrendikasyonlar: Hipopituitarizm Yan etkiler: Bulantı, kusma, baş ağrısı, karın ağrısı, menstrüel kanamalar Yöntem: Hastanın geceden aç kalması gerekmemektedir, ancak test hasta istirahat halindeyken uygulanmalıdır. Bazal (0. dk.) LH ve FSH ölçümleri için kan örnekleri alınır. 100 mg GnRH (gonadorelin) 15 sn. içerisinde İV olarak uygulandıktan sonra 30 ve 60. dk. larda LH ve FSH ölçümleri için tekrar kan alınır (FSH yanıtı geç gözlendiğinden dolayı 90. dk. da kan örneği alınabilir). Yorumlama: GnRH verildikten sonra LH düzeylerinde mg/l (12-23 IU/L) lik artış olması normal yanıt olarak değerlendirilir. FSH genellikle daha yavaş ve az düzeyde yanıt vermektedir (bazı kaynaklarda LH düzeyinin bazalin iki katı, FSH düzeyinin ise katı artış göstermesi yeterli yanıt olarak kabul edilir). Sekonder hipogonadizmi olan ve hipotalamo-hipofizer lezyonu saptanmayan hastalarda LH yanıtı körelmiş ve LH/FSH oranı tersine dönmüş olarak saptanır. Tersiyer hipogonadizimde ise abartılı gonadotropin yanıtı gözlenmektedir.

16 16 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR ÇALIŞMA GRUBU Önemli Hatırlatmalar Hipogonadizm tanısında bazal gonadotropin ve gonadal steroid düzeylerinin ölçümleri oldukça güvenilir olduğundan günümüzde GnRH testine nadiren ihtiyaç duyulmaktadır. GnRH uyarı testi ile hipotalamik ve hipofizer lezyonların ayırıcı tanısı tam olarak yapılamayabilir, ayrıca anoreksia nevrozalı hastalarda da test yanıltıcı olabilir. FSH ve LH yanıtları cinsiyete ve menstrüel siklus durumuna göre değişiklik gösterebilmektedir. Bundan dolayı bu test düzenli siklusu olan kadınlarda menstrüasyonun folliküler fazında yapılmalıdır (siklusun 3-7. günlerinde). Ancak sağlıklı bireylerde bile FSH yanıtı gözlenmeyebileceği unutulmamalıdır. Normalde prepubertal çocuklarda GnRH ya FSH ve LH yanıtı gözlenmemektedir. FSH ve LH artışı saptanması puberte prekoksu düşündürmektedir. Primer testiküler yetmezliği olan bireylerde abartılı gonadotropin yanıtı gözlenebilir. Özellikle seminifer tübül defekti olanlarda anormal FSH ve normal LH yanıtı saptanabilir. Akromegalik hastalarda GnRH ya artmış GH yanıtı oluşabilir. GnRH Agonisti Uyarı Testi Amaç: Hipofizer gonadotropin rezervinin değerlendirilmesi Endikasyonlar: Hipogonadizm ve gecikmiş pubertenin ayırıcı tanısı, in-vitro fertilizasyon sırasında gonadotropin dozlarının ayarlanması Kontrendikasyonlar: Androjen duyarlı tümör, astım, epilepsi veya migren öyküsü Yan etkiler: Ödem, baş ağrısı, yorgunluk, jinekomasti, overyan hiperstimülasyon, çoğul gebelik Yöntem: Bazal (24 saat öncesinden) FSH, LH, E2, total testosteron ölçümleri için kan örnekleri alınır μg/gün buserelin (4-6 bölünmüş dozda) uygulandıktan 24 saat sonra aynı ölçümler tekrarlanır. Yorumlama: GnRH analoglarına LH ve testosteron düzeylerinde belirgin bir artış olması gecikmiş puberteyi desteklerken, artış olmaması veya körelmiş yanıt alınması sekonder hipogonadizmi düşündürmektedir. Önemli Hatırlatmalar Bu test invitro fertilizasyon sırasında verilen gonadotropin dozlarının ayarlanması için yararlıdır. FSH düzeylerinin 9.5 IU/L den, E2 düzeylerinin 180 pg/ml den az değişimi gonadotropinlere yeterli cevabın olmadığını ve daha fazla gonadotropin verilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Aynı test buserelin yerine leuprolid ile de yapılabilmektedir, ancak testin yorumlanması ile ilgili farklı görüşler mevcuttur. 1 mg leuprolid asetat 14:00 da SK olarak verildikten sonra FSH ve E2 düzeylerinde 2 kattan az artış saptanması follikül stimülasyon yetersizliğini desteklemektedir.

17 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU HCG Uyarı Testi Amaç: Leydig hücre fonksiyonlarının değerlendirilmesi Endikasyonlar: Hipogonadizm ayırıcı tanısı, bilateral kriptorşidizm veya hermafroditizm saptanan bireylerde testis dokusunun varlığının araştırılması Kontrendikasyonlar: Androjen duyarlı tümör, astım, epilepsi veya migren öyküsü Yan etkiler: Ödem, baş ağrısı, yorgunluk, jinekomasti, overyan hiperstimülasyon, çoğul gebelik Yöntem: 4 gün süreyle 4000 İU İM olarak veya 0. ve 2. günlerde 2000 İU hcg SC olarak uygulanır. Alternatif olarak 5000 IU/1.7 m 2 veya çocuk hastalarda 100 IU/kg dozunda hcg İM olarak uygulanarak saatlerde testosteron ölçümü yapılabilir. Yorumlama: Ardışık uygulamada son dozdan sonra, tek uygulama ise saat sonra testosteron düzeylerinin bazalin iki katına çıkması normal yanıtı gösterir. hcg ye testosteron yanıtının olmaması primer hipogonadizm, abartılı yanıt alınması ise sekonder hipogonadizm ile uyumludur. Skrotal testis dokusunun izlenmediği prepubertal erkeklerde hcg ye pozitif yanıt alınması ektopik testis dokusunun varlığını desteklemektedir. Önemli Hatırlatmalar Primer gonadal yetmezlikte normal yanıt beklenmez. Testosteron prekürsörü steroidler ölçülerek primer hipogonadizmin testosteron biyosentezindeki defekte mi yoksa androjen insensitivitesine mi bağlı olduğu ayırt edilebilir. Testosteron prekürsörü steroidlerin düşük saptanması testosteron biyosentezinde defekt olduğunu düşündürmekte, yüksek saptanması ise androjen insensitivitesini desteklemektedir. Klomifen Sitrat Testi Amaç: Hipotalamo-hipofizer östrojen reseptörlerine bağlanıp östrojenin negatif feedback etkisi engellenerek gonadotropin yanıtının değerlendirilmesi Endikasyonlar: Ovulasyon indüksiyonu Kontrendikasyonlar: Gebelik Yan etkiler: Transaminaz yüksekliği, depresyon, görme bozukluğu, sıcak basması, dispeptik yakınmalar, memelerde gerginlik ve hassasiyet, baş ağrısı, overyan hiperstimülasyon, çoğul gebelik Yöntem: Bazal (0. dk.) LH ve FSH ölçümleri için kan örnekleri alınır. Kadınlarda 5 gün süreyle (menstrüasyon varsa siklusun 5. gününden itibaren); erkeklerde 7-10 gün süreyle 100 mg/gün dozunda klomifen oral olarak verildikten soran LH ve FSH ölçümleri için tekrar kan örnekleri alınır (bazı kaynaklarda klomifenin başlangıçta 50 mg/gün dozunda verilmesi, yeterli yanıt alınamaması durumlarında ise sırasıyla 100 mg/gün ve 200 mg/gün verilerek testin tekrarlanması önerilmektedir).

18 18 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR ÇALIŞMA GRUBU Yorumlama: Kadınlarda LH ve FSH düzeylerinin 5. günde normalin üzerine çıkması ve sonrasında kademeli olarak azalması; erkeklerde ise 1 hafta sonra LH düzeylerinde 2 kat veya üzerinde bir artış olması normal yanıt olarak değerlendirilir. FSH düzeyleri de daha az oranda artabilmektedir. Önemli Hatırlatmalar Prepubertal hastalarda paradoksal olarak gonadotropin düzeylerinde azalma gözlenebilir. Klomifen testinde anormal yanıt alınması veya FSH/LH yanıtı gözlenmemesi durumunda hipotalamik lezyonların hipofizer lezyonlardan ayırımı yapılamayacağından bu testin kullanılabilirliği kısıtlıdır. Ancak GnRH ya cevap normal iken klomifene cevap olmaması gonadotropin yetersizliğinin hipotalamik orjinli olduğunu düşündürmektedir. Prepubertal çocuklarda klomifen sitrat testine cevap alınamaması durumunda puberte gecikmesi ile izole gonadotropin eksikliği ayırımı yapılamaz, ancak pubertal gelişimi geri kalmış çocuklarda normal yanıt alınması durumunda ilerleyen dönemde puberteye girilebileceğini desteklemektedir. Anoreksia nevroza ve hiperprolaktinemide klomifen sitrat testine yanıt körelmiştir. Progesteron Çekilme Testi Amaç: Hastanın estojenik durumunun belirlenmesi Endikasyonlar: Primer-sekonder amenore ayırıcı tanısı Kontrendikasyonlar: Nedeni bilinmeyen vajinal kanama, ciddi karaciğer yetmezliği, meme-genital kanser şüphesi, ölü embriyo abortusu Yan etkiler: Halsizlik, güçsüzlük, ciddi baş ağrısı, kusma, baş dönmesi, baygınlık, görme, konuşma veya denge problemleri, aritmi, vajinal kanama, göğüste sıkışma hissi Yöntem: Hastaya 5 gün süreyle MPA 10 mg/gün dozunda verilir. İlacın kesilmesini takip eden 2-7 gün içerisinde kanama olup olmadığı değerlendirilir. Yorumlama: İlacın kesilmesini takip eden 2-7. günlerde kanama olursa test pozitif olarak yorumlanır. Çekilme kanamasının olması durumunda endometriyumu uyaracak düzeyde yeterli endojen estrojenin olduğu, hipotalamo-hipofizer-overyen aksın fonksiyonel olduğu ve endometriyum ile dış ortam arasındaki akış yolunun intakt olduğu anlaşılır. Böylece problemin hormonal feed-back mekanizmalardaki bozukluktan kaynaklandığı tespit edilmiş olur. Önemli Hatırlatmalar Kanamanın olabilmesi için endometriyumun önceden estrojen ile uyarılmış olması gereklidir. Progesteron ile çekilme kanaması gözlenmeyen hastalarda genital organlarda anatomik bir bozukluk ya da yeterli endojen estrojen düzeyinin olmadığı düşünülür. Bunun ayrımı için estrojen-progesteron çekilme testi yapılmalıdır.

19 ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU Estrojen-Progesteron Çekilme Testi Amaç: Genital organlardaki anatomik yapının ve endojen estrojen üretiminin değerlendirlmesi Endikasyonlar: Primer-sekonder amenore ayırıcı tanısı Kontrendikasyonlar: Nedeni bilinmeyen vajinal kanama, ciddi karaciğer yetmezliği, meme-genital kanser şüphesi, ölü embriyo abortusu, venöz tromboemboli, porfiri Yan etkiler: Halsizlik, güçsüzlük, ciddi baş ağrısı, kusma, baş dönmesi, baygınlık, görme, konuşma veya denge problemleri, aritmi, vajinal akıntı, kanama veya rahatsızlık, göğüste sıkışma hissi, bilek ve ayaklarda şişlik, memelerde ağrı, ödem veya hassasiyet Yöntem: Hastaya günlerde mg/gün CEE ve günler MPA 10 mg/gün verilir ve kanamanın olup olmadığı değerlendirilir. Yorumlama: Hastada kanama gözlenmezse genital organlarda anatomik bir bozukluk (transvers vajinal septum, imperfore hymen, ascheman sendromu vb.), müllerien agenezi veya testiküler feminizasyon düşünülmelidir. Kanama gözlenmesi ise endojen estrojen üretim bozukluğunu düşündürür. Önemli Hatırlatmalar Serum FSH düzeyine bakarak hipogonadotropik-hipergonadotropik amenore ayırımı yapılabilir. FSH düzeyi <5 miu/ml ise hipogonadotropik amenore, >40 miu/ml ise hipergonadotropik amenoreden bahsedilir.

20

İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK. ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013

İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK. ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013 İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013 İlk kez 1855 te Thomas Addison tarafından tanımlanmıştır Sıklığı milyonda 60-120

Detaylı

KLİNİK OLARAK BELİRGİN OLMAYAN ADRENAL KİTLEYE (İNSİDENTALOMA) YAKLAŞIM

KLİNİK OLARAK BELİRGİN OLMAYAN ADRENAL KİTLEYE (İNSİDENTALOMA) YAKLAŞIM KLİNİK OLARAK BELİRGİN OLMAYAN ADRENAL KİTLEYE (İNSİDENTALOMA) YAKLAŞIM Adrenal bezler, her iki böbreğin üzerinde yerleşmiş üçgen biçiminde organlardır. Vücut metabolizmasını, su ve tuz dengesini düzenlemelerinin

Detaylı

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri TESTOSTERON (TOTAL) Kullanım amacı: Erkeklerde ve kadınlarda farklı kullanım amaçları vardır. Erkeklerde en çok, libido kaybı, erektil fonksiyon bozukluğu, jinekomasti, osteoporoz ve infertilite gibi belirti

Detaylı

KADIN İNFERTİLİTESİNDE LABORATUVARIN ROLÜ

KADIN İNFERTİLİTESİNDE LABORATUVARIN ROLÜ KADIN İNFERTİLİTESİNDE LABORATUVARIN ROLÜ OVERYEN REZERV PREMATÜR OVARYEN YETMEZLİK POLİKİSTİK OVER SENDROMU Dr.MURAT ÖKTEM Menstrüel siklusların düzenli olması %95 ovülasyon olduğunu gösterir. Fakat yeterli

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi

Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi Ayırıcı Tanı Nasıl Yapılmalı? Prof. Dr. Kürşad Ünlühızarcı Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı Kayseri PKOS Tanı Kriterleri NIH 1990

Detaylı

CUSHİNG HASTALIĞINA YAKLAŞIM

CUSHİNG HASTALIĞINA YAKLAŞIM CUSHİNG HASTALIĞINA YAKLAŞIM Prof. Dr. Erdinç ERTÜRK Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ererturk@uludag.edu.tr ENDOKURS- 24-27 MART 2011, ESKİŞEHİR Cushing

Detaylı

Androjenler ve Anabolik Steroidler

Androjenler ve Anabolik Steroidler Androjenler ve Anabolik Steroidler Sentezleri Androjenler kolesterolden sentezlenirler. Testosteron, testisin interstisyel (leydig ) hücrelerinde, 5-Pregnonolon dan sentezlenir. Testosteron salındıktan

Detaylı

Adrenal insidentalomaların nedenleri, prevalansı ve doğal seyri nasıldır?

Adrenal insidentalomaların nedenleri, prevalansı ve doğal seyri nasıldır? NIH Consensus and State-of-the-Science Statements Volume 19, Number 2, February 4 6, 2002 KLİNİK OLARAK BELİRGİN OLMAYAN ADRENAL KİTLEYE (İNSİDENTALOMA) YAKLAŞIM Doç. Dr. Ali İlker Filiz, Doç. Dr. Yavuz

Detaylı

Konjenital adrenal hiperplazi. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Konjenital adrenal hiperplazi. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Konjenital adrenal hiperplazi (KAH) Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Dersin Amacı KAH patogenezinin öğrenilmesi KAH lı hastaların klinik ve laboratuar bulgularının

Detaylı

PROLAKTİNOMAYA YAKLAŞIM

PROLAKTİNOMAYA YAKLAŞIM PROLAKTİNOMAYA YAKLAŞIM Prof. Dr. Ferihan Aral İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Prolaktinoma * En sık hipofiz

Detaylı

Konjenital adrenal hiperplazi (KAH) Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Konjenital adrenal hiperplazi (KAH) Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Konjenital adrenal hiperplazi (KAH) Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Dersin Amacı KAH patogenezinin öğrenilmesi KAH lı hastaların klinik ve laboratuar bulgularının

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

IVF DE KULLANILAN İLAÇLAR VE PROTOKOLLER

IVF DE KULLANILAN İLAÇLAR VE PROTOKOLLER IVF DE KULLANILAN İLAÇLAR VE PROTOKOLLER Hem. Meral IŞIK Acıbadem Kadıköy Hastanesi IVF Ekip Lideri 16 Ekim 2012 de Acıbadem Kadıköy Hastanesi nde I. Üreme Sağlığı ve İnfertilite Hemşireliği Seminerinde

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

GEBELİKTE PROLAKTİNOMA

GEBELİKTE PROLAKTİNOMA GEBELİKTE PROLAKTİNOMA Prof. Dr. Ferihan Aral İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Prolaktinoma Hipofiz tümörleri

Detaylı

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ Prof. Dr. Fırat ORTAÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD. Jinekolojik Onkoloji Departmanı Polikistik Over Sendromu(PKOS)

Detaylı

IM/SC ENJEKSİYON İÇİN LİYOFİLİZE TOZ İÇEREN AMPUL

IM/SC ENJEKSİYON İÇİN LİYOFİLİZE TOZ İÇEREN AMPUL Pregnyl 5000 IU IM/SC ENJEKSİYON İÇİN LİYOFİLİZE TOZ İÇEREN AMPUL FORMÜLÜ PREGNYL, enjeksiyonluk liyofilize toz içeren ampul ile çözücü içeren ampulden oluşur. Etken madde insan koriyonik gonadotropini

Detaylı

KADINDA REPRODÜKTİF SİSTEM HASTALIKLARI. Prof. Dr. Özer Açbay

KADINDA REPRODÜKTİF SİSTEM HASTALIKLARI. Prof. Dr. Özer Açbay KADINDA REPRODÜKTİF SİSTEM HASTALIKLARI Prof. Dr. Özer Açbay (-) (+) (-) (-) involution Gonadarj Telarj Adrenarj Aromataz Hipogonadizmin semptom ve sonuçları 1. Amenore (primer, sekonder) veya oligomenore

Detaylı

İNFERTİL HASTANIN HORMON DEĞERLENDİRMESİ NASIL YAPILMALIDIR? DOÇ. DR. ERCAN BAŞTU

İNFERTİL HASTANIN HORMON DEĞERLENDİRMESİ NASIL YAPILMALIDIR? DOÇ. DR. ERCAN BAŞTU İNFERTİL HASTANIN HORMON DEĞERLENDİRMESİ NASIL YAPILMALIDIR? DOÇ. DR. ERCAN BAŞTU İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Reprodük>f Endokrinoloji ve İnfer>lite

Detaylı

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Dr. Ayşegül Örs Zümrütdal Başkent Üniversitesi-Nefroloji Bilim Dalı 20/05/2011-ANTALYA Böbrek kistleri Genetik ya da genetik olmayan nedenlere bağlı olarak, Değişik

Detaylı

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon GONAD HORMONLAR Uyarı Hipotalamus GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi camp Protein fosforilasyon camp Protein fosforilasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Testosteron sentez ve salınım

Detaylı

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği Ergenlik problemleri Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği Ergenlik İnsan gelişiminde seksüel olgunlaşmanın ve büyümenin tamamlandığı sonunda üreme kapasitesinin elde

Detaylı

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Ektopik Gebelik Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Tanım Fertilize ovumun endometriyal kavite dışında

Detaylı

DİFERANSİYE TİROİD KANSERİ

DİFERANSİYE TİROİD KANSERİ DİFERANSİYE TİROİD KANSERİ RİSK GRUPLARINA GÖRE TEDAVİ-TAKİP Dr.Nuri ÇAKIR Gazi Ü Tıp Fak Endokrinoloji ve Metabolizma B.D 35.Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıKongresi 15-19 Mayıs 2013-Antalya

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

AKUT ADRENAL YETMEZLĐK TEDAVĐ PROTOKOLÜ

AKUT ADRENAL YETMEZLĐK TEDAVĐ PROTOKOLÜ AKUT ADRENAL YETMEZLĐK TEDAVĐ PROTOKOLÜ GĐRĐŞ Aşağıdaki hastalarda adrenal kriz olabileceği düşünülmelidir. Bilinen primer adrenal yetmezliği olanlar Hipopituitarizm (herhangi bir hipofizer hormon eksikliği)

Detaylı

TİROİD NODÜLLERİNE YAKLAŞIM

TİROİD NODÜLLERİNE YAKLAŞIM NE YAKLAŞIM Prof. Dr. Sibel Güldiken TÜTF, İç Hastalıkları AD, Endokrinoloji BD PREVALANSI Palpasyon ile %3-8 Otopsi serilerinde %50 US ile incelemelerde %30-70 Yaş ilerledikçe sıklık artmakta Kadınlarda

Detaylı

CUSHİNG SENDROMU VE CUSHİNG HASTALIĞI SORULARINIZ VE CEVAPLARI

CUSHİNG SENDROMU VE CUSHİNG HASTALIĞI SORULARINIZ VE CEVAPLARI CUSHİNG SENDROMU VE CUSHİNG HASTALIĞI SORULARINIZ VE CEVAPLARI Cushing sendromu ve Cushing hastalığı nedir? Cushing sendromu vücutta gereğinden fazla kortizol hormonun bulunduğu seyrek görülen bir durumdur.

Detaylı

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Habib BİLEN Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı SUNU PLANI Örnek olgu

Detaylı

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir?

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? 86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? A) Angajman B) Pelvik girimden geçiş C) Orta pelvise giriş D) Pelvik çıkım düzlemine giriş E) Omuz

Detaylı

her hakki saklidir onderyaman.com

her hakki saklidir onderyaman.com Andropoz: Yaşlanan Erkek: Tarihsel yaklaşım Yaşlanma ile beraber gonadal (testis) fonksiyonlarda azalma ve bu durumun kişi üzerine etkileri antik çağlardan beri bilinmekte ve araştırılmaktadır. Örneğin

Detaylı

ANTİMÜLLERİAN HORMON (AMH)

ANTİMÜLLERİAN HORMON (AMH) ANTİMÜLLERİAN HORMON (AMH) Menopoz durumunun değerlendirilmesi İnfertilite açısından over rezervinin değerlendirilmesi Yardımcı üreme teknikleri / IVF uygulamalarında over cevabının değerlendirilmesi Prematür

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu 29 yaşında erkek aktif şikayeti yok Dış merkezde yapılan üriner sistem ultrasonografisinde insidental olarak sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması üzerine hasta polikliniğimize

Detaylı

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR MENAPOZ DÖNEMİ VE HORMONLAR DR.ALEV ÖKTEM Menapozun Nedeni Overlerdeki oositlerin üreme yaşlanması sırasında ovülasyon ve atrezi nedeniyle tükenmesidir Kronolojik yaş üreme yaşlanmasının tespiti için çok

Detaylı

109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir?

109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir? 109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir? A) Subserozal B) Pedinküle subserozal C) İntramural D) Servikal E) Tip 0 submukozal Soru kalitesiz

Detaylı

Multipl Endokrin Neoplaziler. Dr. Tuba T. Duman-2012

Multipl Endokrin Neoplaziler. Dr. Tuba T. Duman-2012 Multipl Endokrin Neoplaziler Dr. Tuba T. Duman-2012 Multipl Endokrin Neoplaziler Klinik gözlemlerle, endokrin bezleri içeren neoplastik sendromlar tanımlanmıştır. Paratiroid, hipofiz, adrenal,tiroid ve

Detaylı

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim İLK TRİMESTERDE PROGESTERON Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Progesteron Gebeliğin oluşumu ve devamında çok önemli bir hormondur Progestinler Progesteron (Progestan

Detaylı

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Olgu EKTOPİK GEBELİK Dr. Mutlu Kartal AÜTF Acil Tıp AD Nisan 2010 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Gebelik olabilir, vajinal spotting kanama

Detaylı

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM ENDOKRİN SİSTEM Prof.Dr. Erdal ZORBA Kontrol sistemleri Sinir sistemi Hızlı, anlık değişim ve yanıtlar Endokrin sistem Saniyelerden aylara kadar süren etki ve yanıt endokrin sistem hormonal iletişim 2

Detaylı

ADDİSON HASTALIĞI ve AKUT ADRENAL YETMEZLİK. İnt. Dr. Utku TURAN Mart 2014

ADDİSON HASTALIĞI ve AKUT ADRENAL YETMEZLİK. İnt. Dr. Utku TURAN Mart 2014 ADDİSON HASTALIĞI ve AKUT ADRENAL YETMEZLİK İnt. Dr. Utku TURAN Mart 2014 Thomas Addison 1855 yılında yorgunluk, hiperpigmentasyon ve ölümle sonuçlanan bir durum tespit etmiş ve bu durumun adrenal bezin

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir.

Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir. PROLAKATİNOMA NEDİR? Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir. Hipofiz tiroid, overler, testisler ve adrenal bezleri kontrol eden hormonları üretir. Hipofiz

Detaylı

FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ

FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ IM/SC Enjeksiyon İçin Liyofilize Toz İçeren Flakon Steril, Apirojen FORMÜLÜ : Her bir flakon etkin madde olarak, İnsan Menopozal Gonadotropin (hmg; Menotropin) 150 IU (150 IU FSH ve 150 IU LH) ve katkı

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. CHORAGON 5000 I.U. I.M. enjeksiyonluk çözelti için toz ve çözücü ampul

KULLANMA TALİMATI. CHORAGON 5000 I.U. I.M. enjeksiyonluk çözelti için toz ve çözücü ampul KULLANMA TALİMATI CHORAGON 5000 I.U. I.M. enjeksiyonluk çözelti için toz ve çözücü ampul Kas içine enjekte edilerek kullanılır. Etkin madde: Her bir liyofilize toz içeren ampul 5000 IU insan koryonik gonadotropini

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Hipertiroidi ya da hipertiroidizm, tiroid bezinin fazla çalışmasıyla ortaya çıkan hastalık tablosudur. Hipertoridizme sebep olan birçok mekanizma

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

İnsidental Adrenal Kitlelerinde ve Adrenal Metastazlarda Güncel Değerlendirme ve Cerrahi Girişim Kararı

İnsidental Adrenal Kitlelerinde ve Adrenal Metastazlarda Güncel Değerlendirme ve Cerrahi Girişim Kararı İnsidental Adrenal Kitlelerinde ve Adrenal Metastazlarda Güncel Değerlendirme ve Cerrahi Girişim Kararı Doç. Dr. Semih Görgülü GATA Genel Cerrahi AD Meme ve Endokrin Cerrahi Ünitesi Ankara Sunum Planı

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ. İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ. İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU CUSHİNG SENDROMU Cushing sendromu uzun zamanda yüksek kortizol hormon

Detaylı

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD Multipl Myeloma da PET/BT Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD İskelet sisteminin en sık görülen primer neoplazmı Radyolojik olarak iskelette çok sayıda destrüktif lezyon ve yaygın

Detaylı

İnkretinler (Olgu sunumları ile)

İnkretinler (Olgu sunumları ile) İnkretinler (Olgu sunumları ile) Prof. Dr. Erdinç ERTÜRK Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı II. Endokrinolojik Sorunlara Olgu Bazında Çözümler Sempozyumu 5-6 Nisan 2007 - İzmir

Detaylı

Tiroid ince iğne aspirasyon biyopsisi

Tiroid ince iğne aspirasyon biyopsisi Tiroid ince iğne aspirasyon biyopsisi 1. Tiroid nodülü olan hastalarda sitolojik analiz için yapılmaktadır. 2. İşlem hasta yatar pozisyondayken, boyun geriye atılarak uygulanmaktadır. 3. İşlem öncesinde

Detaylı

Kastrasyon Masum Bir Tedavi midir? Dr. Kamil ÇAM Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD

Kastrasyon Masum Bir Tedavi midir? Dr. Kamil ÇAM Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD Kastrasyon Masum Bir Tedavi midir? Dr. Kamil ÇAM Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD İLERİ EVRE PROSTAT KANSERİ HORMONAL TEDAVİ STANDART %80-90 yanıt Hormonal Tedavi Testesteron düzeyini düşüren

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

BÖBREKÜSTÜ BEZİ FİZYOPATOLOJİSİ

BÖBREKÜSTÜ BEZİ FİZYOPATOLOJİSİ FİZYOPATOLOJİ (KLİNİK BİYOKİMYA) BÖBREKÜSTÜ BEZİ FİZYOPATOLOJİSİ Prof. Dr Arif ALTINTAŞ Prof. Dr. Ulvi Reha FİDANCI Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Yapı-Fonksiyon Böbreküstü

Detaylı

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Hipofiz bezi (hypophysis) Hipofizial çukurlukta bulunur (sella turcica) 9 adet hormon üretir İki bölümü vardır: Anterior

Detaylı

ISBN: 978-605-4011-12-4 GENİŞLETİLMİŞ VE GÜNCELLEŞTİRİLMİŞ 5. BASKI

ISBN: 978-605-4011-12-4 GENİŞLETİLMİŞ VE GÜNCELLEŞTİRİLMİŞ 5. BASKI ISBN: 978-605-4011-12-4 GENİŞLETİLMİŞ VE GÜNCELLEŞTİRİLMİŞ 5. BASKI ADRENAL VE GONADAL HASTALIKLAR KILAVUZU HAZIRLAYANLAR (Soyad alfabetik sırasına göre) Ersin Akarsu Hulusi Atmaca Mustafa Kemal Balcı

Detaylı

HİRŞUTİZM AYIRICI TANISI

HİRŞUTİZM AYIRICI TANISI HİRŞUTİZM AYIRICI TANISI Prof Dr Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma hastalıkları BD Hirsutizm - Hipertrikoz Hipertirokoz : Androjen etkisinde olmayan bölgelerde

Detaylı

OLGULARLA HİPOKORTİZOLEMİ. Doç Dr. Gonca Tamer Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi

OLGULARLA HİPOKORTİZOLEMİ. Doç Dr. Gonca Tamer Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi OLGULARLA HİPOKORTİZOLEMİ Doç Dr. Gonca Tamer Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Adrenal yetmezlikli hastaya genellikle adrenal kriz nedeni araştırılırken çok geç tanı konulmaktadır.

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Prof. Dr. M. Sait Yücebilgin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD

Prof. Dr. M. Sait Yücebilgin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Prof. Dr. M. Sait Yücebilgin Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Semen analizi Ovülasyon değerlendirilmesi HSG vardır. Endike ise; Over rezervi tayini Laparoskopi söz konusudur.

Detaylı

Şeker düşürücü ilaçlar

Şeker düşürücü ilaçlar TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES 05 MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ Şeker düşürücü ilaçlar Şeker düşürücü

Detaylı

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır.

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır. HODGKIN LENFOMA HODGKIN LENFOMA NEDİR? Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin kötü huylu bir hastalığıdır. Lenf sisteminde genç lenf hücreleri (Hodgkin ve Reed- Sternberg hücreleri) çoğalır ve vücuttaki lenf

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 09 Nisan 2009 02:34 - Son Güncelleme Perşembe, 09 Nisan 2009 03:06

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 09 Nisan 2009 02:34 - Son Güncelleme Perşembe, 09 Nisan 2009 03:06 ÇOCUKLARDA ENDOKRİN SORUNLAR Memorial Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bölümü'nden Prof. Dr. Oya Ercan, büyüme bozuklukları ile ilgili bilgi verdi. Bu sorunlar, büyüme bozukluklarını ve hormonların fazla

Detaylı

DR. DENİZ CAN ÖZTEKİN T.C.S.B. İZMİR EGE DOGUMEVİ VE KADIN HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TÜP BEBEK MERKEZİ

DR. DENİZ CAN ÖZTEKİN T.C.S.B. İZMİR EGE DOGUMEVİ VE KADIN HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TÜP BEBEK MERKEZİ 4 DR. DENİZ CAN ÖZTEKİN T.C.S.B. İZMİR EGE DOGUMEVİ VE KADIN HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TÜP BEBEK MERKEZİ İnfertilite nedenleri %15 ovulatuar faktorler %30-40 tuboperitoneal faktörler %30-40

Detaylı

Endometriozis. (Çikolata kisti)

Endometriozis. (Çikolata kisti) Endometriozis (Çikolata kisti) Bugün Neler Konuşacağız? Endometriozis Nedir? Belirtileri Nelerdir? Ne Sıklıkta Görülür? Hangi Sorunlara Neden Olur? Nasıl Tanı Konur? Nasıl Tedavi Edilir? Endometriozis

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

GEBE OLMAYAN KADINLARDA VAJİNAL KANAMA. Dr.Müjdat ŞİMŞEK

GEBE OLMAYAN KADINLARDA VAJİNAL KANAMA. Dr.Müjdat ŞİMŞEK GEBE OLMAYAN KADINLARDA VAJİNAL KANAMA Dr.Müjdat ŞİMŞEK EPİDEMİYOLOİ Üreme çağındaki kadınların vajinal kanama nedeniyle acil servise başvurmaları sıktır. Menoraji sağlıklı kadında %9 14 oranında görülür.

Detaylı

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Bölüm 25 Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Dr. Fevzi DEMİREL Nefesle Alınan Kortizonlu İlaçların Yan Etkileri Astım tedavisinde kullanılan

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME

ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME Adolesans ; çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemidir * Fiziksel Büyüme * Cinsel Gelişme * Psikososyal Gelişme Büyüme ve gelişme, adolesansta belirgin bir

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı

Meme ve Over Kanserlerinde Laboratuvar: Klinisyenin Laboratuvardan Beklentisi

Meme ve Over Kanserlerinde Laboratuvar: Klinisyenin Laboratuvardan Beklentisi Meme ve Over Kanserlerinde Laboratuvar: Klinisyenin Laboratuvardan Beklentisi Dr. Handan Onur XXI. Düzen Klinik Laboratuvar Günleri, Ankara, 23 Ekim 2011 MEME KANSERİ Meme Kanseri Sıklıkla meme başına

Detaylı

1 ampulde: 5000 I.U. insan koryonik gonadotropini (hcg) ve mannitol 1 çözücü ampulde: 1 ml izotonik sodyum klorür çözeltisi bulunur.

1 ampulde: 5000 I.U. insan koryonik gonadotropini (hcg) ve mannitol 1 çözücü ampulde: 1 ml izotonik sodyum klorür çözeltisi bulunur. CHORAGON 5000 I.U. I.M. Enjeksiyonluk Çözelti için Toz ve Çözücü Ampul Steril Apirojen FORMÜLÜ 1 ampulde: 5000 I.U. insan koryonik gonadotropini (hcg) ve mannitol 1 çözücü ampulde: 1 ml izotonik sodyum

Detaylı

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi Hastalarında Malnutrisyon ve İnflamasyonun Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Ebru Karcı, Erkan Dervişoğlu lu, Necmi Eren, Betül Kalender Kocaeli Üniversitesi,

Detaylı

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE 11 ÜNİTE 11 ENDOKRİN SİSTEM İç salgı bezleri, endokrin bezler (glandulae endocrinae) olarak tanımlanır. Bu bezlerin oluşturdukları sisteme de Endokrin Sistem adı verilir. Endokrin

Detaylı

Konjenital adrenal hiperplazi. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Konjenital adrenal hiperplazi. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Konjenital adrenal hiperplazi Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Adrenal bez Adrenal korteks fonksiyonları: Mineralokortikoidler sodyum geri alımı ve potasyum

Detaylı

Ameliyat Öncesi Tanı / Nodüler Hastalıkta Kalsitonin Yeri

Ameliyat Öncesi Tanı / Nodüler Hastalıkta Kalsitonin Yeri Ameliyat Öncesi Tanı / Nodüler Hastalıkta Kalsitonin Yeri Dr. M. Umit UGURLU Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Ad. Meme ve Endokrin Cerrahi Ünitesi Tiroid kanserleri tüm kanser vakalarının

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD

Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD Tanım İnfertilite, cinsel yönden aktif ve kontrasepsiyon uygulamayan bir çiftin bir yıl içerisinde gebelik elde edememesi durumudur (WHO). Epidemiyoloji Çiftlerin yaklaşık

Detaylı

MEME KANSERİ TARAMASI

MEME KANSERİ TARAMASI MEME KANSERİ TARAMASI Meme Kanseri Taramanızı Yaptırdınız Mı? MEME KANSERİ TARAMASI NE DEMEKTİR? Kadınlarda görülen kanserlerin %33 ü ve kansere bağlı ölümlerin de %20 si meme kanserine bağlıdır. Meme

Detaylı

Dişi Genital Sistem Anomalileri

Dişi Genital Sistem Anomalileri Dişi Genital Sistem Anomalileri KLEİNEFELTER SENDROMU 47,XXY karyotipine sahip (XXXY gibi diğer varyasyonlar da olabilir) 1:500 erkek insidanla cinsiyet farklanmasıyla ilgili anomaliler içinde en sık görülenidir.

Detaylı

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu ÜCD Ege Şubesi - Ege Üroloji Derneği 20.02.2014 3 % 30-40 Anamnez N Fizik muayene N Endokrin testler N SEMEN ANALİZİ SAYI

Detaylı

ADRENAL KİTLELERK TLELERİNDE DR. FATİH H TUNCA İSTANBUL TIP FAKÜLTES LTESİ GENEL CERRAHİ

ADRENAL KİTLELERK TLELERİNDE DR. FATİH H TUNCA İSTANBUL TIP FAKÜLTES LTESİ GENEL CERRAHİ ADRENAL KİTLELERK TLELERİNDE CERRAHİ YAKLAŞIM DR. FATİH H TUNCA İSTANBUL TIP FAKÜLTES LTESİ GENEL CERRAHİ ANABİLİM M DALI İnsidans Otopsi serilerinde: asemptomatik selim adrenal neoplazi %2-20 20 İnsidental

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR?

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR? LENFOMA NEDİR? Lenfoma, diğer grup onkolojik hastalıklar içinde yaşamın uzatılması ve daha kaliteli yaşam sağlanması ve hastaların kurtarılmaları açısından daha fazla başarı elde edilmiş bir hastalıktır.

Detaylı

Tanım. Tiroid hormon yetersizliği veya etkisizliği sonucu gelişen klinik tablodur. 03.12.2013 Çorlu/Tekirdağ 2

Tanım. Tiroid hormon yetersizliği veya etkisizliği sonucu gelişen klinik tablodur. 03.12.2013 Çorlu/Tekirdağ 2 Hipotiroidi Prof. Dr. Mustafa Kemal BALCI Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Tanım Tiroid hormon yetersizliği veya etkisizliği

Detaylı

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ)

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) Diğer adı ve kısaltma: α fetoprotein, AFP. Kullanım amacı: Primer karaciğer, testis ve over kanserlerinin araştırılması ve tedaviye alınan cevabın izlenmesi amacıyla

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

Tıkanma Sarılığı. Yrd. Doç. Dr. Zülfü Arıkanoğlu

Tıkanma Sarılığı. Yrd. Doç. Dr. Zülfü Arıkanoğlu Tıkanma Sarılığı Yrd. Doç. Dr. Zülfü Arıkanoğlu Normal serum bilirubin düzeyi 0.5-1.3 mg/dl olup, 2.5 mg/dl'yi geçerse bilirubinin dokuları boyamasıyla klinik olarak sarılık ortaya çıkar. Sarılığa yol

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Sedat Gürkok. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Sedat Gürkok. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi Soliter Pulmoner Nodül Tanım: Genel bir tanımı olmasa da 3 cm den küçük, akciğer parankimi ile çevrili, beraberinde herhangi patolojinin eşlik

Detaylı