HĐBRĐT VE TÜMÜ ELEKTRĐKLĐ ARAÇLARDA KONTROL VE ENERJĐ YÖNETĐMĐ SĐSTEMLERĐ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HĐBRĐT VE TÜMÜ ELEKTRĐKLĐ ARAÇLARDA KONTROL VE ENERJĐ YÖNETĐMĐ SĐSTEMLERĐ"

Transkript

1 HĐBRĐT VE TÜMÜ ELEKTRĐKLĐ ARAÇLARDA KONTROL VE ENERJĐ YÖNETĐMĐ SĐSTEMLERĐ Melih YILDIZ Tuğba Nur TOPÇU Ağustos 2012 Ankara 1

2 İçindekiler 1. GİRİŞ HİBRİT ARAÇLARIN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI BİLEŞENLERİ İçten Yanmalı Motorlar, Elektrik Motorları ve Sürücüleri İçten Yanmalı Motorlar (İYM) Elektrik Motorları Elektrik Motor Sürücüsü GÜÇ SİSTEMLERİ BİRİMİ Bataryalar Süper Kapasitörler BATARYA YÖNETİM SİSTEMİ Batarya Teknolojisi Li-İyon Batarya Yönetim Sistemi Özellikleri Ve Yenilikleri Batarya Yönetim Sisteminin Önemi BATARYA ŞARJ ALTSİSTEMİ Ferrorezonanslı Şarj Cihazları (Ferroresonant Chargers) SCR Şarj Cihazları (SCR Chargers) Anahtarlamalı Şarj Cihazları (Switchmode Chargers) Batarya Şarj Kontrol Yöntemleri Sabit Akımda Şarj Etme Yöntemi Sabit Gerilimde Şarj Etme Yöntemi Sabit Akım-Sabit Gerilimde Şarj Etme Yöntemi Şarj Cihazlarının Donanımsal Yapısı Güç İşleme Ünitesi (GİÜ) Şarj Gücü Aktarım Şekilleri İletken Bağlantı (Conductive Coupling) Endüktif Bağlantı (Inductive Coupling) Batarya Şarj Cihazından İstenen Özellikler ÇEVİRİCİ / İNVERTER GÜÇ DAĞITIM CİHAZI (POWER SPLİT DEVİCE) CAN-BUS Arayüz Birimi ENERJİ YÖNETİM SİSTEMİ HİBRİT ELEKTRİK ARAÇ TİPLERİ Hibritleştirme Seviyesine Göre; Mikro Hibrit Elektrik Araçlar

3 Hafif Hibrit Elektrik Araçlar Tam Hibrit Elektrik Araçlar Plug-İn Hibrit Elektrik Araçlar Güç Organlarının Birbirleri İle İlişkisine Göre; Seri Hibrid Araçlar Paralel Hibrit Elektrikli Araçlar Seri-Paralel Hibrit Elektrikli Araçlar ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN MODELLENMESİ TOYOTA PİRUS UN ÇALIŞMA SENARYOLARI

4 1. GİRİŞ Hibrit araçlar, elektrik motoru ile günümüzde kullanılan içten yanmalı motorların (İYM/benzin, dizel) beraber kullanılmasıyla oluşturulmuş araçlardır. Bu araçlar İYM ye göre daha az benzin harcamasına dolayısıyla daha az emisyona (CO2 salınımına ) ve elektrikli araçlara göre daha uzun menzile sahiptir. 2. HİBRİT ARAÇLARIN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI Sistemin bir parçası olan İYM çok uzun zamandır kullanılan bir motordur. Dünya üzerindeki araçların %90 ı İYM ile çalışmaktadır. İYM ler avantaj olarak elektrikli ve hibrit araçlara göre daha fazla yol alır, yakıtı her yerde kolaylıkla bulunur ve performansı yüksektir. Ancak dezavantaj olarak, Dünya daki petrol rezervlerinin tükenmesi, buna bağlı olarak yakıtın pahalılaşması ve çevreye vermiş olduğu zararlardan dolayı başka alternatifler aranmaya başlanmıştır. Sistemin diğer bir parçası olan elektrik motorları da maliyetinin fazla olması, dolum istasyonlarının her yerde bulunmaması, tam depolanmış bir batarya ile en fazla km. gidebilmesiyle, ivmelenmesinin ve performansının düşük olmasıyla dezavantajlı gibi görünse de, İYM ye göre daha basit yapıya sahip olması, çevre ve gürültü kirliliği yapmaması sebebiyle avantajlı sayılır. Mühendisler bu iki motorun avantajlı özelliklerinin kullanımını sağlamak, bu özellikleri artırmak ve dezavantajları minimum seviyeye indirmek amacıyla hibrit araçları tasarlamıştır. 3. BİLEŞENLERİ Hibrit araçlar genel olarak dönüştürücüler ( inverter), batarya grubu, süperkapasitörler, İYM, elektrik makinaları(motor/jeneratör), motor sürücüler, batarya şarj cihazı, güç dağıtım cihazı ve elektrik kontrol ünitesi (ECU) gibi donanımlara sahiptir. Bunların genel yerleşimi Şekil1 de gösterildiği gibidir. Yazılımsal olarak ise CANBUS, PID kontrolleri gibi yazılım içerikli haberleşme ve kontrol sistemleri mevcuttur. 4

5 Şekil 1: Hibirt araç bileşenlerinin genel yerleşimi 3.1.İçten Yanmalı Motorlar, Elektrik Motorları ve Sürücüleri İçten Yanmalı Motorlar (İYM) Sadece İçten yanmalı motorla çalışan araçların motorlarında üretilen enerjinin büyük bir bölümü egzoz gazları ve motor gövdesi aracılığıyla ısı olarak dışarı atılmaktadır. Orta boyutlu bir aracın şehir içi ve dışındaki seyirlerde harcadığı yakıt oranları Şekil 2 de verilmiştir. Parantez içerisindeki değerler otoyol çevrimindeki oranlarını göstermektedir. Şekil 2: Orta Boyutlu Bir Aracın Şehir İçi ve Otoban Çevriminde Harcadığı Enerji Oranları İçten yanmalı motorlarda dönüştürülen kimyasal enerjinin şehir içi çevrimde %62,4 ü ısı olarak dışarı atılmaktadır. Kullanılabilir enerjinin % 17,2 si motor boşta olduğu durumda hareket enerjisine dönüştürülmeden harcanmakta, % 5,8 i fren enerjisi, %5,6 sı ise mekanik kayıp olarak tüketilmektedir. İçten yanmalı motorlu araçlar tasarlanılırken, sürüş performansları söz konusu olduğundan ivmelenme, yokuş çıkma ve en yüksek seyir hızı gibi amaçları sağlayabilecek motorlar seçilmektedir. Bu nedenle tam yükte daha yüksek verimle çalışmaktadırlar (Şekil3). 5

6 Şekil 3: Örnek Bir İYM Verim Haritası Şehir içi trafik koşullarında tam yük koşulları sağlanamadığından ve dur-kalk nedeniyle harcanan yakıt ile mesafe göz önüne alındığında verim son derece düşük olarak gerçekleşmektedir. Kirletici emisyon miktarı da artmaktadır. Buna ek olarak motorun bir durumdan diğer bir duruma geçişi gibi dinamik durumlarda, yakıt püskürtme sitemlerinden dolayı, motorun sabit rejimde çalıştığı duruma göre çok daha fazla yakıt tüketilmekte ve atmosfere salınan kirletici ve zararlı gaz oranları artmaktadır. Dizel ve benzinli araçların tam yük verimleri sırasıyla yaklaşık %40 ve %37 civarındadır. Kısmi yüklerde bir şehir içi çevriminde bu oranlar dizel araçlar için ortalama %20, benzinli araçlar için %17 oranlarında gerçekleşmektedir. Hibrit araçlarda farklı yöntemler ile elektrik enerjisi depo edilir ve bu enerji elektrik motorunda kullanılarak, hem egzoz emisyonları hem de yakıt tüketimi açısından, diğer araçlara göre üstünlükler sağlanır. Ayrıca hibrit araçlarda bulunan İYM tahrik motor görevi görerek hem aracı tahrik eder hem araçta ısı şeklinde kaybedilen frenleme enerjisini depolar hem de elektrik motorunu tahrik ederek jeneratör modunda çalışmasına yardımcı olur Elektrik Motorları Hibrit araçlarda kullanılan elektrik motorlarının stator (sabit) ve rotor(hareketli) olmak üzere iki esas parçası vardır. Bakır sargılar (statorda olan) akım geçirilmesiyle elektromanyetik indüklenme oluşturularak rotoru harekete geçirir. Elektrik motorunda sürtünme az olduğu için çalışması sessizdir ve aşınma yoktur. Bu sistemlerde verim kaybı sadece dişli çark sistemlerinde meydana gelir. Araçlarda kullanılan elektrik motorları; Doğru akım (DC-DA) motoru (çift fazlı) Alternatif akım (AC-AA) motoru (üç fazlı) olmak üzere iki çeşittir. Ancak her iki tipte de avantajlar ve dezavantajlar vardır. Firmaların yaptığı açıklamalara göre AC motor daha hafif, verimi daha yüksek ve daha az bakım gerektiriyor. Aynı zamanda AC motoru şanzıman ve akslara daha kolay birleştirilir ve motorlarda ayrı bir kontrol ünitesine gerek vardır. DC motorda akım, iki fazlı 6

7 olduğundan anahtarlar ile kontrol edilebilmektedir. Ayrıca AC motorun kontrol ünitesi DC motorun kontrol ünitesine göre oldukça pahalıdır. Bu sebeplerle bazı firmalar DC motoru tercih etmektedir Elektrik Motor Sürücüsü Sürücü, elektrik motorunun istenilen devirde veya momentte sürülmesini sağlayan sistemlerdir. Yüksek güç, gerilim ve akım şartlarında çalışan sürücüler için IGBT (Insulated Gate Bipolar Transistor) elektronik anahtarlama elemanları kullanılmaktadır. Bunların dışında sürücü içerisinde sürücü kontrol birim işlemcisi, pasif elektronik elemanları, soğutucu ve DC gerilim düzenleyicileri bulunmaktadır. Sürücü tasarımında ve algoritma içeriğinde elektrik motorunun yüksek sıcaklık, kısa devre ve yüksek akım gibi durumlara karsı güvenlik önlemleri alınmalıdır. Özellikle mıknatıslı motorlarda akım değeri mıknatısları demagnetize etmeyecek şekilde olmalıdır. Sürücü tasarımı için 600V ve 600A akımlara dayanabilen IGBT modülleri bulunmaktadır. Hibrit araçlar için güç konusunda yeterli olan teknoloji için verim, maliyet, ağırlık ve hacim kazançlarının yapılması gereklidir. Sadece tam elektrikli araçlar için daha yüksek akımlara dayanabilecek teknolojilere ihtiyaç duyulmaktadır. Sürücünün verimliliğini artırabilmenin en etkili yolu soğutma ve IGBT deki kayıpların azaltılmasıyla sağlanabilir. IGBT deki kayıpların azalması için iç mimarında yapılacak iyileştirmelere ihtiyaç vardır. Piyasada üretimi bulunan bir hibrit araçta geliştirmiş olan IGBT (Sekil4) yapısı iç mimari iyileştirmeye örnek olarak verilebilir. Hendek tipi olarak adlandırılan IGBT yapısının iç direnci düşük olduğu için IGBT den geçebilecek akım yoğunluğu artarken, hacimsel olarak da IGBT nin boyutları küçülmüştür Sekil 4: IGBT iç mimarisi.. IGBT lerden geçen akımın miktarını düşürmek için 1 adet IGBT yerine, 3 adet IGBT konulması piyasada uygulanan metotlardan biridir (Sekil 5). IGBT boyutu küçülmektedir. Yüzeysel olarak ise soğutma alanı artmıştır. Soğutma işlemini artırabilmek için IGBT modülleri soğutma plakalarıyla çift taraflı olarak temas ettirilip sıkıştırılır. (Sekil 6). 7

8 Sekil 5: Elektrik motor sürücü mimarisi. Sekil 6: IGBT soğutma sistemi. Sürücü teknolojisi artık elektrik motoru içerisine yerleştirilmeye başlanmıştır. Fraunhofer enstitüsü sürücüyü elektrik motorunun etrafına halka seklinde yerleştirmeyi başarmıştır (Sekil 7). Sekil7: Fraunhofer enstitüsü elektrik motoru ve sürücüsü. Hibrit araçlarda maliyet, ağırlık ve hacim kazancı sağlamanın bir diğer yolu ise hibrit araç bileşenlerinden biri olan batarya şarj sisteminin sürücü sistemi içerisine adapte edilmesiyle de sağlanabilir. Araç 3 fazlı şebekeden şarj edilirken, motor sürücüsü şarj sistemi olarak görev görecektir. Şarj sırasında motor devre dışı kalacaktır (Sekil 8). Ek olarak takılacak bir şarj sistemi 8dm 3 hacim, 9 kg ağırlık ve ek maliyet miktarı getirmektedir. Sistemdeki endüktanslar motor sargılarındaki endüktansın görevini görmektedir. Enerji verimliligi açısından küçük güçteki şarj sistemlerinde IGBT yerine MOSFET yapısının kullanılması daha uygundur. 8

9 Sekil 8: Sürücünün şebekeden bataryayı şarj etmesi GÜÇ SİSTEMLERİ BİRİMİ Hibrit araçlarda enerji depolama birimi olarak Li-on, NiMH bataryaları ve süper kapasitörler kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda enerji depolama sistemleri karşılaştırılmıştır. Tablo 1:Batarya çeşitlerinin karşılaştırması Bataryalar Bataryalar kimyasal enerjiden elektrik enerjisi üreten cihazlardır. Batarya da bir hücre, temel olarak pozitif ve negatif elektrotlardan ve elektrotları birbirinden ayıran bir ayırıcıdan oluşmaktadır. Enerji depolama kapasitesi bakımından kurşun-asit bataryalara nazaran iki kat yüksek NiMH ve üç kat yüksek lityum-iyon bataryaları hızla geliştirilmektedir. Yüksek sıcaklık bataryalarının (sodyum-sülfür, sodyum nikel klorür, lityum-demir sülfit), enerji depolama kabiliyetleri yüksek olmasına rağmen, karmaşık yapısı ve yüksek çalışma sıcaklığı ( C) sebebiyle kullanılması zordur. Lityum iyon bataryalar, maliyet ve dengelilik açısından istenilen seviyeye geldiğinde rakipsiz kalacaktır. Kullanım kolaylığı ve ömürleri ile yüksek hücre voltajı (3,6 V), enerji yoğunluğu ( Wh/kg) ve hacimsel yoğunluğu ile birlikte çeşitli tasarım problemlerine çözüm getirir. Özellikle yüksek güç yoğunluğu karakteristiği lityum-iyon bataryaları elektrikli araç uygulamalarında çekici hale getirmiştir. Performansa dayalı olmayan otomotiv uygulamalarında kurşun-asit bataryalar yeterli kalırken, araç tahrik gücünün sağlanması söz konusu olduğunda daha yüksek enerji yoğunluğuna sahip bataryalar gerekir. 9

10 Süper Kapasitörler Teknik terim olarak Elektrokimyasal Çift Tabakalı Kapasitör (EDLC) olarak bilinen ultrakapasitörler ya da süperkapasitörler, yüksek enerji yoğunluğuna sahip kondansatörlerdir. Kondansatörler yükleri pozitif ve negatif plakalar üzerinde depo ederken, ultrakapasitörler yükleri elektrotlar ve elektrolit arasındaki boşluklarda depo ederler. Delikli yapıya sahip karbon bazlı elektrotları, çok yüksek yüzey alanı (>2000m2/g) ve çok ince dielektrik malzemesi de elektrotlar arası mesafenin küçülmesini sağlar. Bu iki özellik sayesinde, çok küçük boyutlarda oldukça büyük kapasitelere ulaşılabilmektedir. Ultrakapasitörler, seri ve paralel bağlanabilmeleri sayesinde mili amper akımlar ya da mili watt güçlerden, yüzlerce amper akım ya da yüzlerce watt güçlere kadar ihtiyaç duyulan birçok endüstriyel uygulamada kullanılabilirler. Enerji yoğunlukları bataryalara göre daha azdır. Ancak deşarj süreleri ve hızlı çevrim ömrü (faydalı şarj yeteneğini kaybetmeden mümkün olan şarj ve deşarj çevrimi sayısı) daha fazladır. Süper kapasitörler hazır halde ivmelenme ve yokuş çıkma gibi ani güç gereksinmelerinde bataryalara yardımcı enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır. 3.3.BATARYA YÖNETİM SİSTEMİ Batarya Teknolojisi Özellikle yüksek güç yoğunluğu karakteristiği lityum-iyon bataryaları elektrikli araç uygulamalarında çekici hale getirmiştir. Batarya teknolojilerinin en önemli tercih sebepleri aşağıdaki gibidir: Boyut Ağırlık Maliyet Güvenirlilik Performans Hibrit ve elektrikli araç uygulamalarında bu özellikler optimize edilecek şekilde seçilmelidir. Performansa dayalı olmayan otomotiv uygulamalarında kurşun-asit bataryalar yeterli kalırken, araç tahrik gücünün sağlanması söz konusu olduğunda daha yüksek enerji yoğunluğuna sahip bataryalar gerekir. Bu durumda NiMH(nikel metal hidrat) ya da li-iyon bataryalar tercih edilir. Burada Li-iyon batarya yönetim sisteminin özellikleri ve yenilikleri ile ilgileneceğiz Li-İyon Batarya Yönetim Sistemi Özellikleri Ve Yenilikleri Enerji depolama yeteneği, ağırlık ve ömürlerinin diğer teknolojilere göre daha avantajlı olmalarından dolayı elektrikli ve hibrit araçlarda lityum bazlı bataryalar tercih edilmektedir. Bu bataryaların kullanımının hızla artması, hücreler ile hücre dizilerinin güvenli ve verimli bir kullanıma yönelik olarak sistem tasarımında 10

11 çözülmesi ve araştırılması gereken birçok problem olduğunu göstermiştir. Bunlar, bataryaların hücrelerinin kullanılması esnasında kimyasal özelliklerini de içeren özelliklerinin izlenmesi, ölçülen parametrelere göre gerçek zamanlı olarak değişkenlerin kontrol edilmesi ve en yüksek performansı sağlayacak şekilde kullanımın sağlanmasıdır. Bataryaların yüksek maliyetleri sebebi ile ortam ve şarj-deşarj şartlarının en uzun batarya ömrünü sağlayacak şekilde oluşturulması da temel tasarım ölçütleri içinde sayılmalıdır. Elektrikli ve hibrit araçlardaki lityum bazlı bataryalar kimyasal özellikleri sebebiyle dikkatli bir şekilde kullanım gerektirir. Uygun olarak tasarlanmış bir batarya sisteminde her bir hücre dengeli şarj seviyesinde (eşit gerilim seviyesi olarak da adlandırılır) olmalıdır Batarya Yönetim Sisteminin Önemi Lityum bazlı batarya sisteminde dengelemenin birçok önemli faydası bulunmaktadır. Bataryalar şarj ve deşarj edildikçe kapasiteleri azalır. Dengeleme olmadan yapılan şarj ve deşarjları gerçekleşmesi sonucunda bataryalar standart kullanım ömürlerini tamamlayamadan bozulur ve hızlı bir şekilde devre dışı kalırlar. Hâlbuki hücresel dengeleme sistemiyle birlikte kullanılan abataryalardan hem daha fazla enerji çekilebilir hem de kullanım ömürleri daha uzun olur. Seri bağlı lipo hücrelerdeki kapasite farklarının etkisi gelişmiş bir batarya yönetim sistemi ile maliyetler düşer ve çevreye olabilecek olumsuz etkiler azaltılmış olur. Dengeleme teknikleri aşağıdaki şekilde gruplandırılır; 1.Pasif dengeleme: Hücre gerilimlerinin kontrollü olarak deşarjı ile eşitlenmesi prensibine göre çalışır. Hücrelerin korunması temel alınmıştır. Ancak sürekli bir güç kaybı bulunmaktadır. Gerili yüksek olan hücre anma değerine inene kadar deşarj edilir. Bu sebeple verimlilik açısından diğer tekniklerle kıyaslanamayacak kadar güç kaybı vardır. Göreceli, olarak maliyeti düşük, uygulaması kolaydır( Renault fluence). 2.Aktif dengeleme: Bu teknik ile enerji gerilimi yüksek olan hücreden gerilimi düşük olan hücreye aktarılır. Kapasitif ve endüktif olmak üzere iki farklı topoloji ile uygulanır. Ayrıca diğerinden farklı olarak şarjdeşarj esnasında uygulanabilir. a.kapasitif dengeleme: switched-capacitor uygulaması olarak da adlandırılan bu teknikte, aynı anda sadece bir hücrenin dengelemesi yapılabilir. Dizinin en sonuna yakın hücrelerde bir dengeleme yapılacak ise işlem daha uzun zaman alır. Dirençlerde güç kaybı söz konusu olmaz. Ancak endüktif dengeleme sistemine göre yavaş çalışır. b.endüktif Dengeleme: dengesizlik gerilimi yüksek olan hücrede ki enerjiyi düşük gerilimli hücreye aktarır, bu prensibe göre çalışır. Topoloji karmaşık ve maliyetli olmakla birlikte en hızlı ve verimli tekniktir. Herhangi bir anda ve herhangi bir hücre için azaltan veya yükselten dönüştürücüler yardımıyla dengeleme işlemi yapabilir. Günümüzdeki bir batarya yönetim sistemi aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır; 1. Veri işleme(data acquisition) 2. Güvenlik ve koruma 3. Bataryaların durumları hakkında tahmin ve karar verme yeteneği 4. Bataryaların şarj ve deşarjlarını kontrol edebilme 11

12 5. Hücre dengelemesi 6. Isıl yönetim (thermal management) 7. Bataryaların durumunu bildirme ve bir kullanıcı arayüzünde yetkilendirme 8. Bataryaların birimleri ve dış ortamdaki diğer cihazlarla haberleşme 9. Batarya ömrünün uzatılması İndüktif Teknikle Çalışan Aktif Dengeleme Sistemi En avantajlı yöntem bu yöntemdir ve avantajları şöyle sıralanır; Daha az sayıda manyetik eleman ve anahtar kullanılması Enerji transferini her bir hücreden bloğa veya bloktan her bir hücreye enerji aktarılabilmesi Her bir bloktan ana yığına enerji aktararak bloklar arası dengeleme yapılabilmesi Güç anahtarı olarak mosfet kullanılabildiği için diyot gibi sabit gerilim düşümü ve buna bağlı kayıplar olmaması Kontrol mantığının basit olması ve kolay bir kontrol algoritmasının kurulmasına imkan vermesi Kesintisiz Hücre Dengeleme Batarya hücre ve dizilerinin şarj, deşarj, yedekte bekleme veya depolandığı ortamlarda dahi dengeleme kabiliyeti bulunmalıdır. Burada gereklilik, hücrenin gerilim, akım, sıcaklık bilgilerini ölçebilen algılayıcılar, koruma elemanları, mikro denetleyici gibi kontrol elemanlarının göreceli olarak basit bir şekilde temin edilebilecek elemanlardan seçilmesi ve kullanılacak yazılıma uygun donanım yapısının kurulmasıdır. Aktif dengeleme işlemi yapılırken sistemin şarjda veya deşarjda olması dengelemenin yapılmasına bir engel teşkil etmemektedir. Sistemde enerji transferini gerçekleştiren izole bir DC/DC kullanılmaktadır. Flyback transformatörünün bir adet yüksek gerilim (HV) sargısı (Ana DC bara bağlantılı), bir Blok sargısı (blok barasına bağlı) ile Lityum iyon hücre sayısı kadar da (10-12 tane) sekonder sargısı bulunacağından HV sargısını nüve ve diğer sargılardan iyi izole etmek gerekir. Ayrıca kontrol kolaylığı açısından sekonder sargıların empedanslarının eşit olabilmesi için tasarım öncesinde gerekli tedbirler alınmalıdır. Yöntemde enerji transferinin yönü yukarıda dengeleme(top balancing), aşağıda dengeleme (bottom balancing) ve bloklar arası dengeleme (balancing between blocks) olarak üç faklı çalışma durumu ile adlandırılmaktadır. Sayılan bu dengeleme durumları aşağıda açıklanmıştır. 1. Yukarıda Dengeleme yönünde enerji aktarılması, enerjisi fazla olan hücreden kendi bloğuna doğrudur. Burada enerji nüve ile primer sargının oluşturduğu manyetik devre üzerinde depolanmakta ve daha sonra ise ortak sekonder sargı üzerinden blok uçlarına transfer edilmektedir. Böylece gerilimi fazla olan hücreden alınan enerji kendiside dahil olmak üzere bütün bloğa paylaştırılmaktadır. 12

13 2. Aşağıda Dengeleme yönünde enerji aktarımı bloktan hücreye doğrudur. Manyetik devre bu defa primer sargı üzerinden şarj edilmekte ve gerilim seviyesi düşük olan sekonder sargı üzerinden sadece o hücreye aktarılmaktadır. 3. Bloklar Arası Dengeleme durumunda ise manyetik nüve primer üzerinden şarj edilerek yüksek gerilim (HV) sargısı üzerinden ana baraya (toplam yığına) aktarılmaktadır. Böylece bloktan alınan bir miktar enerji kendisi de dahil olmak üzere bütün bloklara paylaştırılmaktadır. 3.4.BATARYA ŞARJ ALTSİSTEMİ Batarya şarj cihazları günümüzde yaygın olan ferrorezonanslı şarj cihazları, SCR şarj cihazları ve yeni anahtarlama teknolojileriyle geliştirilen anahtarlamalı şarj cihazlarıdır Ferrorezonanslı Şarj Cihazları (Ferroresonant Chargers) Şekil 9 da gösterilen ferrorezonanslı şarj cihazları, ferroresonanslı bir transformatörün şarj cihazı çıkışını regüle etmesi prensibine göre çalışır. Ferrorezonanslı transformatörler, sabit gerilim veren transformatör ya da otomatik kademeli transformatör olarak da bilinirler. Endüktansı kontrol ederek gerilim ayarlaması yapma mantığına göre çalışırlar. Bir ferrorezonanslı transformatörün primer tarafında, sadece primer sargı bulunur. Sekonder tarafında ise çıkış sargısı ve rezonans sargısı bulunur. Sekonder tarafta kullanılan kondansatör, rezonans karakteristiğini belirler. Transformatörün çalışması esnasında rezonansa giren 3. sargı, nüvenin doyuma girmesini sağlar. Doyuma giren nüve nedeniyle çıkış gerilimi kare dalgadır. Çıkışın kare dalga olması, doğrultularak elde edilen gerilimin daha az dalgalı olmasını sağlar. Ayrıca giriş gerilimi dalgalanmalarında çıkış gerilimi olabildiğince sabittir. Ancak hat frekansındaki küçük değişimlerden oldukça etkilenirler. Elektronik kontrole sahip olmamaları nedeniyle sağlam ve güvenilirlerdir. Fakat gelişmiş kontrol devrelerinin olmaması, batarya şarj ihtiyacını karşılamakta birçok sınırlamayla karşılaşmalarına neden olur. Sonuç olarak bataryayı şarj ederler. Ancak bataryanın kolayca aşırı şarja maruz kalmasına neden olabilirler. Geleneksel transformatörlere göre daha fazla ısı yaymaları sebebiyle verimleri düşüktür. Düşük frekansla çalışmaları nedeniyle sesli çalışırlar aynı zamanda büyük ve ağırdırlar. Yüksek güçlerde yüksek verimle çalışırken (%89-%93) düşük güçlerde verimleri düşüktür (%60). 13

14 Şekil 9: Ferrorezonanslı şarj cihazı SCR Şarj Cihazları (SCR Chargers) Şekil 10 da gösterilen, SCR şarj cihazları, AC hatta bağlı bir transformatör çıkışının, kontrol sinyalleri yardımıyla doğrultulup regüle edilmesi prensibine göre çalışırlar. Tristör kullanımı, bu şarj cihazlarının çıkış geriliminin daha hassas olarak ayarlanmasını sağlar. Ferrorezonans tipin aksine, hat frekansı değişikliklerine daha az duyarlıdırlar. Çıkış gerilimindeki dalgalılık, çıkış akımında da dalgalılığa yol açar ve bu akımlar özellikle yüksek şarj oranında, bataryanın fazla ısınmasına neden olur. Ferrorezonans şarj cihazlarına benzer şekilde, hat frekansında çalışırlar bu nedenle büyük ve ağırdırlar. Giriş ile çıkış arası elektriksel izolasyon için, düşük frekanslı (50-60Hz) bir transformatör kullanılır. Yüksek güçlerde verimleri daha düşüktür. Ses düzeyleri ferrorezonans tipe göre daha azdır. Şekil 10: SCR şarj cihazı Anahtarlamalı Şarj Cihazları (Switchmode Chargers) Bir anahtarlamalı batarya şarj cihazı, tam kontrol edilebilir güç anahtarları (Mosfet, IGBT gibi) içeren bir dönüştürücüdür. Hat frekansına göre yüksek frekansta çalışırlar (Birkaç khz den yüzlerce khz e kadar). 14

15 Mosfet ve IGBT lerin hem kapanması hem de açılması kontrol edilebildiğinden, bu şarj cihazlarının cevap süreleri çok kısadır. Tipik bir anahtarlamalı şarj cihazı, girişindeki bir AC-DC doğrultucu ile giriş gerilimini doğrultur ve regülesiz bir DC gerilim elde eder. Elde edilen DC gerilim ayarlanıp filtre edilerek, batarya şarj edilir. Çıkış gerilimi dalgalanması çok azdır. Anahtarlar PWM kontrol yöntemiyle kontrol edilir. Şekil 11 de tipik bir anahtarlamalı şarj cihazı gösterilmiştir. Şekil 11: Tipik anahtarlamalı şarj cihazı Anahtarlamalı şarj cihazları, izolasyonlu ve izolasyonsuz olmak üzere iki türdür. İzolasyonsuz bir anahtarlamalı şarj cihazının girişinde, Şekil 12 de olduğu gibi düşük frekanslı bir transformatör kullanılarak izolasyon sağlanabilir ve gerilim ayarı yapılabilir. İzolasyonlu tip şarj cihazı için izolasyon transformatörünün boyut, ağırlık ve maliyetinin azaltılması, aynı zamanda uygun tasarımla veriminin geliştirilmesi önemlidir. Çalışma frekansı ile transformatör büyüklüğü ve ağırlığının ters orantılı olması nedeniyle yüksek frekansta çalışmak avantajlıdır. Bu nedenle, anahtarlamalı şarj cihazının izolasyonu genellikle Şekil 13 deki gibi yüksek frekanslı bir transformatör yardımıyla sağlanır. Bunun için girişten doğrultularak elde edilen DC gerilim ayarlanır ardından bir inverter yardımıyla yüksek frekanslı AC gerilim elde edilir, sonra yüksek frekanslı bir transformatör ile birleştirilir. Yüksek frekanslı transformatör, hem izolasyonu sağlar hem de gerilim ayarı yapılmasına olanak sağlar. Şekil 12: Anahtarlamalı şarj cihazının girişinde düşük frekanslı bir transformatör kullanılarak izolasyonun sağlanması 15

16 Şekil 13: Yüksek frekanslı transformatör ile izolasyonu sağlanan anahtarlamalı şarj cihazı Uygun şarj cihazı teknolojisi seçimi, batarya gereksinimlerine ve uygulama ihtiyaçlarına bağlıdır. Ferrorezonans ve SCR tip şarj cihazları sağlam ve güvenilir olup yıllardır varlıklarını sürdürmektedirler. Ancak anahtarlamalı tip şarj cihazları yüksek verimli, hafif, düşük hacimli, sessiz, değişimlere hızlı tepki verebilme gibi özelliklerinden dolayı ferrorezonanslı ve SCR tip şarj cihazlarına göre daha iyidir Batarya Şarj Kontrol Yöntemleri Bir bataryanın şarj ve deşarj olma kabiliyeti bataryanın tasarımı, şarj durumu, sıcaklığı, daha önceki çevrim geçmişi ve kullanımı gibi birçok unsura bağlıdır. Bu çoğul bağımlılık, bataryanın şarj durumu tespitini ve şarj yöntemlerini karmaşık hale getirmektedir. En çok kullanılan batarya şarj yöntemleri; sabit akımda şarj, sabit gerilimde şarj ve sabit akım-sabit gerilim (İki basamaklı) şarj olarak sıralanabilir. Batarya şarj ederken genel eğilim, bataryaya zarar vermeden kısa sürede şarj olabilmesi için şarj cihazının ve bataryanın limitleri çerçevesinde, bataryaya maksimum şarj akımı sağlamaktır. Bu bağlamda, şarj yöntemi büyük şarj ve sızıntı şarjı olmak üzere iki bölüme ayrılabilir. Enerji transferinin büyük kısmı, büyük şarj kısmında ve büyük şarj akımıyla gerçekleşir. Sonra sızıntı şarjı ile ve küçük akımlarla tamamlanır. Şarj süresinin olabildiğince kısa olması, büyük şarj kısmında mümkün olduğunca büyük şarj akımı sağlanmasıyla gerçekleşir. Bataryanın aşırı şarja maruz kalmaması için şarjın sonlarına doğru akım azaltılır. Böylece bataryanın aşırı şarj olup gaz çıkışı ve elektrolit kaybına uğraması nedeniyle ömrünün kısalması ve performansının azalması engellenmiş olur. Şekil 14: Batarya şarj cihazlarının donanımsal yapısı, yerleşimi ve şarj gücü aktarım şekilleri 16

17 Sabit Akımda Şarj Etme Yöntemi Sabit akımda şarj etme yöntemi bataryayı şarj edebilmek için kullanılan basit bir yöntemdir. Şarj akımı seri bağlı olan tüm batarya hücrelerinde eşittir. Bataryalarda şarj durumu arttıkça beraberinde iç direncinde artış göstermesinden dolayı, sabit akımda şarja devam edebilmek için gerilim sürekli arttırılmalıdır. Ancak bu yöntemde seçilen şarj akımı çok önemlidir. Çünkü çok yüksek seçilen şarj akımı bataryanın kısa sürede şarj olmasına imkân sağlarken diğer yandan bataryanın aşırı şarja maruz kalması ve fazla ısınması nedeniyle zarar görmesine sebep olabilir. Düşük akımda şarj ise şarj süresinin uzamasına neden olur Sabit Gerilimde Şarj Etme Yöntemi Sabit gerilimde batarya şarjı, gerçekleştirmesi ve kontrolü basit bir yöntemdir. Şarjın başlangıcında düşük batarya iç direncine bağlı olarak kaynaktan yüksek bir akım çekilebilir, çekilebilecek bu yüksek akımın elemanlara zarar vermemesi için sınırlandırılması gerekir. Batarya elemanlarına, zarar görmeyecekleri gerilimler uygulanarak şarj başlatılır. Daha sonra batarya gerilimi istenen bir seviyeye geldiğinde, gerilim sabit tutularak şarja devam edilir. Şarj artışına bağlı olarak artan batarya iç direnci nedeniyle şarj akımı zamanla azalır. Bu da şarjın, sızıntı akımıyla tamamlanmasını ve böylece bataryanın aşırı şarj olma ihtimalinin, bir önceki yönteme göre azalmasını sağlar. Ancak şarj akımında oluşan azalma nedeniyle bataryanın şarj olma süresi, bir önceki yönteme göre daha uzundur Sabit Akım-Sabit Gerilimde Şarj Etme Yöntemi Sabit akım-sabit gerilim ile şarj etme yönteminde, bataryaya sabit akım ve sabit gerilim olmak üzere iki periyotta şarj uygulanır. Bataryaların aşırı şarja karşı çok hassas olmaları, şarjın başlangıcında sabit gerilim uygulandığında kaynaktan aşırı akımlar çekilmesi ve şarjın olabildiğince kısa olması istendiğinden dolayı şarj önceden ayarlanmış bir gerilim seviyesine ulaşana kadar sabit akımla başlar, sonrasında sabit gerilimle devam eder ve biter Şarj Cihazlarının Donanımsal Yapısı Bir EA(Elektrikli Araçlar) ve HEA(Hibrit Elektrikli Araçlar) batarya şarj cihazı iki ana bölümden oluşur. Güç İşleme Ünitesi (Power Processing Unit) Batarya Enerji Yönetim Sistemi (Battery Energy Management System) (Batarya yönetim sisteminden yukarıda bahsetmiştik, bu konu detaylıca anlatıldığından sadece Güç İşleme Ünitesi nden bahsedilecektir.) Güç İşleme Ünitesi (GİÜ) GİÜ, bataryanın bir elektrik enerji kaynağından şarj olabilmesi için gerekli olan DC akımın elde edildiği ve ayarlandığı ünitedir. Bataryalar şarj olabilmek için genellikle Vdc gerilime ihtiyaç duyarlar. Bu 17

18 ünite mevcut elektrik enerjisi kaynaklarının AC olması sebebiyle genel olarak bir AC-DC dönüştürücüden oluşmaktadır. Ancak günümüzde bazı gelişmiş batarya şarj cihazları DC kaynaktan da şarj gücü sağlayabilecek şekilde tasarlanmaktadır. Literatürde, güç elektroniği ve yarı iletken teknolojisinin gelişimine bağlı olarak farklı istekler doğrultusunda farklı GİÜ leri görmek mümkündür. Bu ünite kaliteli ve verimli bir elektrik enerjisi sağlamasının yanı sıra bataryanın şarj ihtiyaçlarına da en iyi cevap verecek şekilde tasarlanmalıdır Şarj Gücü Aktarım Şekilleri Bir EA ve HEA bataryasına şarj gücü iletimi, Şekil 14 te gösterildiği gibi iletken bağlantı (conductive coupling) ve endüktif bağlantı (inductive coupling), olmak üzere iki şekilde sağlanır İletken Bağlantı (Conductive Coupling) Şarj kaynağının bir iletken vasıtasıyla elektriksel olarak direk araca bağlandığı, şarj gücü aktarım şeklidir. Güvenli bir şarj için iletkenler ve bağlantı noktaları kullanıcının erişemeyeceği şekilde ve komple kaplı olmalıdır. Bu şarj gücü aktarım şeklinin kullanıldığı şarj cihazları, araç üzerinde veya araç dışında olabilir Endüktif Bağlantı (Inductive Coupling) Araca şarj gücü transferi, primeri ve sekonderi parçalarına ayrılabilen özel bir transformatör yardımıyla gerçekleşir. Transformatör kullanımıyla, güç iletimi manyetik yolla gerçekleşirken aynı zamanda elektriksel izolasyon da sağlanmış olur. Bu da endüktif bağlantılı şarjın, iletken bağlantılı şarja göre daha güvenli olmasını sağlar. Bağlantının kolaylıkla yapılabilmesi, düşük maliyetli olması, araç üzerinde minimum ağırlık ve hacme sahip olması için transformatörün büyüklüğünün ve ağırlığının az olması gerekir. Bu nedenle, yüksek frekanslı bir transformatör kullanılır. Şarjın başlayabilmesi için araç dışında ve güç tarafında bulunan primer sargı ile araç üzerinde bulunan sekonder sargı birleştirilir. Primer taraftaki düşük şebeke frekansı, dönüştürücüler yoluyla kHz lik yüksek frekansa çevrilir. Sekonder tarafta manyetik yolla indüklenen yüksek frekanslı emk, araç üzerinde bulunan doğrultucu ile doğrultulur ve batarya kablosu yardımıyla batarya şarj edilir. Bu yöntem, güç iletiminin manyetik yolla yapıldığından dolayı yüksek güçlü şarj cihazları için daha güvenli ve uygundur Batarya Şarj Cihazından İstenen Özellikler EA, HEA ve batarya teknolojilerinin gelişimine paralel olarak, bir batarya şarj cihazından istenenler her geçen gün artmaktadır. Bir batarya şarj cihazından; Yüksek enerji verimliliği Aşırı akım ve aşırı gerilim koruması 18

19 Düşük Toplam Harmonik Distorsiyon (THD) Kurulacağı bölgenin şebekesine uygunluk Uygun maliyet Bataryanın şarj durumuna göre uygun şarj, geniş şarj akımı ve gerilimi aralığı Bataryaya kaliteli elektrik enerjisi sağlama ( Şarjın kalitesi, bataryanın uzun ömürlü ve sağlıklı olması açısından kritik önem taşır. Şarj akımında bulunan dalgalanmalar, bataryanın gereksiz ısınmasına ve ömrünün azalmasına sebep olur. ) Elektriksel izolasyon Tüm elektromanyetik uyum (EMC) kurallarını karşılama Bataryanın şarj-deşarj durumu, sıcaklığı, şarj akımını gibi verileri kullanıcıya görüntüleyebilme Düşük hacim Hafiflik Kolay kullanım Acil durumlarda diğer kaynaklarla bağlantı kurabilme (Örneğin araçlarda bulunan 12V SLI Kurşun- Asit bataryalardan şarj sağlayabilmesi, acil durumlar için önemlidir.) Az gürültü Düşük bakım-onarım Uygun olmayan şarj durumunda otomatik kapanma AC ve DC giriş geriliminde şarj yapabilme Üretici ve güç oranı ayrımı yapmaksızın, tüm batarya tiplerine uygunluk Hızla gelişen EA ve HEA teknolojisine ve standartlarına uygun olma Tüm hava koşullarında şarj edebilme gibi özellikler istenir ÇEVİRİCİ / İNVERTER Hibrit araçlarda iki tip DC/DC çeviriciye ihtiyaç vardır. Bunlardan biri batarya gerilimini aracın ihtiyacı olan 12 V a indiren DC/DC çevirici, diğeri batarya gerilimini elektrik motorunun çalışma gerilimine çeviren yüksek güçlü DC/DC çeviricilerdir. Batarya sisteminin gerilimi, elektrik motoru için gerekli çalışma gerilimini sağlıyorsa yüksek güçlü DC/DC çeviriciye gerek yoktur. Enerji kaynağı süper kapasitör olan araçlarda gerilim değişimi yüksek olduğu için yüksek güçlü DC/DC çeviriciye ihtiyaç duyulur. Sekil 16 da 12V DC/DC çevirici yapısı gösterilmiştir. 12V DC/DC çeviriciler 2-3 Kw arası enerji sağlamalıdır. Düşük güçlerde verimli ve anahtarlama frekansı yüksek olan MOSFET teknolojisi 12V DC/DC çeviricilerde kullanılmaktadır. Çeviricilerin verimleri %90 ların üzerindedir. Hacim, ağırlık ve maliyette kazanç sağlamak için batarya şarj sistemiyle birleştirilerek tek bir yapı haline getirme üzerinde çalışılabilir. 19

20 Sekil 16: DC/DC çevirici mimarisi. 12V DC/DC çeviricilerde verim artışı sağlamak için sert anahtarlama tekniği yerine yumuşak anahtarlama uygulanarak anahtar açma/kapatma kayıpları azaltılabilir. DC/DC çeviricideki verim artışı Şekil 17 de gösterilmiştir. Yumuşak anahtarlama tekniğinde 70 KHz sabit anahtarlama tekniği uygulanmıştır. İkinci aşamada yumuşak anahtarlama etkisinin az olduğu düşük yüklerde 90 KHz, yumuşak anahtarlama etkisinin arttığı yüksek yüklerde 115 KHz kullanılarak verim artışını sağlamıştır (Sekil 18). Sekil 17: Sert anahtarlama ve yumuşak anahtarlama verimleri. Sekil 18: Farklı yüklerde, değişen anahtarlama frekansının verim e etkisi. Yüksek güçlü DC/DC çeviriciler süperkapasitörlü sistemlerde kullanılmak zorundadır. Gücün, gerilimin ve akımın yüksek olması sebebiyle IGBT teknolojisi burada karşımıza çıkmaktadır. Fraunhofer enstitüsü tarafından ilk örnek olarak üretilen DC/DC çevirici 100 Kw gücünde, 25Kw/dm 3 güç yoğunlunda, %97 20

21 verimliliğe sahiptir. 100V gerilimi, 450V ta kadar çıkarabilmektedir. Anahtarlama frekansı 100 KHz ve çevirici yapısı basit buck/boost (düşürücü/yükseltici) çevirici olarak seçilmiştir (Sekil 19). 1 faz yerine, 12 adet buck/boost yapısı kullanarak toplam hacim azaltılmıştır. Sekil 20 de faz sayısına göre DC/DC çeviricideki bileşenlerin hacim değişimi gösterilmiştir. Sekil 19: Buck/Boost yapısı. Sekil 20: Buck/Boost çeviricinin faz sayısına göre hacim değişimi GÜÇ DAĞITIM CİHAZI (POWER SPLİT DEVİCE) Benzin motoru, jeneratör ve elektrik motoruna bağlıdır. Motorun ihtiyacına göre tekerleklere, bataryaya ve elektrik motoruna güç iletir. Önemli bir parça olan PSD, İY Motoru, elektrik motoru ve dinamoyu birbirine bağlayan bir vites kutusu gibi bir görev üstlenir. İçinde bulundurduğu dişli çark sistemi sayesinde(şekil 21) İYM ile elektrikli motoru bağımsız şekilde ya da gerektiği zaman birlikte çalıştırıp araca ayrı ayrı ya da beraber güç aktarmalarını sağlamaktadır. Ayrıca, İYM nin dinamo doğrultusuyla bataryaları doldurması da PSD sayesinde olmaktadır. 21

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva TRİE UPS LER 3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva 3 faz giriş -1 faz çıkış ve 3 faz giriş -3 faz çıkış kesintisiz güç kaynakları başta sanayi, tıp,

Detaylı

Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components

Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components İlker Özelgin, Dr. Murat Yıldırım Ar-Ge Koordinatörlüğü Ford Otosan ozelgin@yahoo.com, iozelgin@ford.com.tr, myildiri@ford.com.tr

Detaylı

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Prof. Dr. Engin ÖZDEMİR KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLĞİ BÖLÜMÜ E-mail: eozdemir@kocaeli.edu.tr İÇERİK: ENERJİ

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

%RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU

%RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU %RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU Çoğu sürücü için yakıt tasarrufu en önemli konudur Daha düşük yakıt tüketimi, depo başına daha çok kilometre ve daha düşük CO2 emisyonları anlamına gelir.

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK 2013 Statik ve Dinamik KGK Karşılaştırması MALİYET 1- Satın alma Dinamik KGK dünyada KGK marketinin sadece %4,3 üne sahiptir, geriye kalan %95,7 si ise statik KGK lere aittir.

Detaylı

Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components

Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components Hibrid Araç Bileşenlerinin Gelişimi Evolution of Hybrid Vehicle Components İlker Özelgin, Dr. Murat Yıldırım Ar-Ge Koordinatörlüğü Ford Otosan ozelgin@yahoo.com, iozelgin@ford.com.tr, myildiri@ford.com.tr

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES

Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES Modüler Hibrit Enerji istasyonu (MOHES) Sivil ve Askeri Endüstrinin bir çok alanında şebeke elektriğinden veya petrol kaynaklı diğer enerji kaynaklarından istifade

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 7: Fotovoltaik Sistem Tasarımı Fotovoltaik Sistemler On-Grid Sistemler Off-Grid Sistemler Fotovoltaik Sistem Bileşenleri Modül Batarya Dönüştürücü Dolum Kontrol Cihazı Fotovoltaik

Detaylı

Doç. Dr. Ersan KABALCI. AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi

Doç. Dr. Ersan KABALCI. AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi 6. Bölüm Şebeke Bağlantıları ve Şebeke Giriş-Çıkışları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi Giriş Elektrik şebekesinin bulunmadığı yerleşimden uzak bölgelerde enerji ihtiyacını

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Havadan Suya Isı Pompası

Havadan Suya Isı Pompası Havadan Suya Isı sı * Kurulum Esnekliği * Ayrılabilir Boyler * Yüksek Enerji Tasarruflu İnverter Teknolojisi 1. Düşük İşletim Maliyeti 4. Farklılık 2. Düşük CO2 Emisyonu 5. Kolay Kurulum 3. Temiz ve Sessiz

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

OFF-GRID veya STAND-ALONE INVERTER NEDİR?

OFF-GRID veya STAND-ALONE INVERTER NEDİR? ON-GRID veya GRID-TIE INVERTER NEDİR? On-Grid solar fotovoltaik sistem, şebekeye bağlı (paralel) bir sistem anlamına gelir. Güneş enerjisi kullanılabilir olduğu zaman, sistem şebekeye güneş tarafından

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği 1 TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI SMART HOME LABORATORY FOR SMART GRID INFRASTRUCTURE IN TURKEY Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Sunan Onur ELMA 2

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

MİLLİ TREN ve TÜBİTAK. Milli ve Özgün Modern Trenlerin Geliştirilmesi

MİLLİ TREN ve TÜBİTAK. Milli ve Özgün Modern Trenlerin Geliştirilmesi MİLLİ TREN ve TÜBİTAK Milli ve Özgün Modern Trenlerin Geliştirilmesi İçerik Günümüzde Kullanılan Modern Trenler. Milli Tren için Milli ArGe. YHT alt bileşenleri ve maliyet yüzdeleri. TÜBİTAK Enstitüleri

Detaylı

İSTİFLEME VE KALDIRMA EKİPMANLARI YENİ ÜRÜNLER RM-ECL1029 I RM-PS1550 I RM-EPT15 I RM-ESE20 I RM-TE10 I RM-T10. www.biglift.gen.tr

İSTİFLEME VE KALDIRMA EKİPMANLARI YENİ ÜRÜNLER RM-ECL1029 I RM-PS1550 I RM-EPT15 I RM-ESE20 I RM-TE10 I RM-T10. www.biglift.gen.tr İSTİFLEME VE KALDIRMA EKİPMANLARI YENİ ÜRÜNLER RM-ECL1029 I RM-PS1550 I RM-EPT15 I RM-ESE20 I RM-TE10 I RM-T10 www.biglift.gen.tr 1 RM-ECL1029 EKONOMİK TAM AKÜLÜ İSTİF MAKİNASI Kompak ve hafif tasarımı

Detaylı

Monoblok trifaze KGK sistemi. PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı

Monoblok trifaze KGK sistemi. PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı Monoblok trifaze KGK sistemi PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı PowerWave 33 güç merkezi ABB, kesintisiz güç kaynağı sistemlerinde global standartlar ortaya koymuștur. PowerWave 33 ün en

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

Geleneksel sıcaklık ayarı: Önce emniyet Elektronik kontrollü termostat Daha fazla verimlilik için güvenli bir seçim

Geleneksel sıcaklık ayarı: Önce emniyet Elektronik kontrollü termostat Daha fazla verimlilik için güvenli bir seçim MAHLE Aftermarket ürün tanıtımı Elektronik kontrollü termostatlar Geleneksel sıcaklık ayarı: Önce emniyet Bir binek araç motorundaki yanma işlemi, yaklaşık 110 C lik çalışma sıcaklığı seviyesinde mükemmel

Detaylı

4 SİLİNDİR BENZİNLİ MOTOR COK-G.ENRJ.005

4 SİLİNDİR BENZİNLİ MOTOR COK-G.ENRJ.005 4 SİLİNDİR BENZİNLİ MOTOR COK-G.ENRJ.005 Teknik Açıklama Komple bir motor test standı olarak denet seti amaçlı tasarlanmıştır. Burada kullanılan motor kontrollü bir katalitik konvertör ile dört silindirli

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

Kaynak: İstanbul Enerji

Kaynak: İstanbul Enerji Elektrikli Araçlar (EA) & Akıllı Şebekeler (Smart-Grid) Yrd. Doç. Dr. Bülent VURAL ELEKTRIKLI ARAÇLAR NEDEN ŞIMDI? 2 Kaynak: İstanbul Enerji Elektrikli Araçlar (Geçmişten Günümüze EA) 1897- Morris ve Salomon'un

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 5. Soğutma Şekline Göre Hava soğutmalı motortar: Bu motorlarda, silindir yüzeylerindeki ince metal kanatçıklar vasıtasıyla ısı transferi yüzey alanı artırılır. Motor krank milinden hareket alan bir fan

Detaylı

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki ELEKTRİK MAKİNALARININ DÜNÜ BUGÜNÜ GELECEKTEKİ DURUMU Mekanik Enerji Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki Elektrik

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak

Detaylı

AKILLI KAVŞAK YÖNETİM SİSTEMİ

AKILLI KAVŞAK YÖNETİM SİSTEMİ AKILLI KAVŞAK YÖNETİM SİSTEMİ 1 1. PROJE ÖZETİ Dünya nüfusu, gün geçtikçe artmaktadır. Mevcut alt yapılar, artan nüfusla ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamakta zorlanmaktadır. Karşılanamayan bu ihtiyaçların

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı HRV-DX Plus DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı HRV-DX Plus DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı IGK cihazları kapalı mekanlardaki egzoz ve taze hava ihtiyacını karşılamak amacı ile tasarlanmış alüminyum

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI

MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI Sekonder koruma rölelerinin test edilmesi için tasarlanmıştır. Genelde bütün tek

Detaylı

2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları

2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları 2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları Doç. Dr. Ersan KABALCI AEK-204 Rüzgar Enerjisi ile Elektrik Üretimi 2.1. Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemlerine Giriş Rüzgar enerjisinin elektriksel

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

VSI-2.0 OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ

VSI-2.0 OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ VSI-2.0 OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ Prins Otogaz Dönüşüm Kiti ile Üstün Performans Yüksek Sürüş Keyfi Kıymet bilenlerin otogaz dönüşüm kiti, Prins! Kıymet Bilenlerin Otogaz Dönüşüm Kiti, Prins! Dünyada sıralı

Detaylı

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ 12. Motor Kontrolü Motorlar, elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren elektromekanik sistemlerdir. Motorlar temel olarak 2 kısımdan oluşur: Stator: Hareketsiz dış gövde kısmı Rotor: Stator içerisinde

Detaylı

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ Trifaze mikro-işlemci kontrollü voltaj regülatörlerimiz 10,5 kva ile 2000 kva güç değerleri arasında standart veya korumalı olarak üretilmektedir. Regülatörlerimiz dengelenmiş

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi

Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi 1 Yakıt Tasarrufu. Minimum Emisyon. Kullanılabilirliğin Artırılması. Daha düşük yakıt tüketimi, daha az karmaşıklık, daha yüksek sürüş konforu, daha fazla

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

Çevreci motorlar için 10 adım

Çevreci motorlar için 10 adım Otomobilleri Yeşil Yapın kampanyasının amacı, araçların çevreye verdiği zararları azaltmak ve sürücülerin çevreye daha duyarlı bir biçimde araç kullanmalarını teşvik etmektir. Çevreci motorlar için 10

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

Hızlı, sessiz ve son derece ekonomik hava alma

Hızlı, sessiz ve son derece ekonomik hava alma Your reliable partner Hızlı, sessiz ve son derece ekonomik hava alma Vacumat Eco her yönüyle verimli Su kalitesi performansı belirler Su kalitesi soğutma ve ısıtma sistemlerinin performansını belirler.

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı Çizgi İzleyen Robot Yapımı Elektronik Elektronik tasarım için yapılması gerek en önemli şey kullanılacak malzemelerin doğru seçilmesidir. Robotun elektronik aksamı 4 maddeden oluşur. Bunlar; 1. Sensörler

Detaylı

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ Sunum İçeriği A) Şirkete Genel Bakış B) Hybrid UPS C) Solar Sulama Sistemi Şirkete Genel

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Bu bölümde Aktarma Organları Sistem Tanımı Mekanik Kavramalar Manuel Transmisyon ve Transaxle

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ MEKATRONİĞİN TEMELLERİ Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Mekatronik Programı Yrd. Doç. Dr. İlker ÜNAL Vize %30 Dersin Koşulları Final %60 Ödev %10 Dersin Konuları Mekatronik Sistemler Birimler ve Ölçme

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM ÖZELLİKLER. DKG-190 Kullanım Kılavuzu V-1.1 (24.03.2015) -1-

DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM ÖZELLİKLER. DKG-190 Kullanım Kılavuzu V-1.1 (24.03.2015) -1- DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM DKG-190 telekom sistemlerinde kullanılan jeneratörlerin çalışma saatlerini azaltmak amacıyla tasarlanmış ileri teknoloji ürünü bir cihazdır. Cihaz kullanıldığı yerlerde

Detaylı

Yeni Nesil Asansörler: GeN2. Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara

Yeni Nesil Asansörler: GeN2. Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara Yeni Nesil Asansörler: GeN2 Asansör r Meslek Alanı Çalıştayı Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara GeN2 TM DEVRİMCİ BİR ASANSÖR SİSTEMİ Seyir Konforu, Verim & Çevre

Detaylı

ALİMİNYUM FRENLEME DİRENÇLERİ.. 1 SAC DİRENÇLER. 5 LAMİNA TİP TEL SARIMLI DİRENÇLER. 6 BORU TİP TEL SARIMLI FRENLEME DİRENÇLERİ 7 REOSTALAR...

ALİMİNYUM FRENLEME DİRENÇLERİ.. 1 SAC DİRENÇLER. 5 LAMİNA TİP TEL SARIMLI DİRENÇLER. 6 BORU TİP TEL SARIMLI FRENLEME DİRENÇLERİ 7 REOSTALAR... İÇİNDEKİLER: ALİMİNYUM FRENLEME DİRENÇLERİ.. 1 SAC DİRENÇLER. 5 LAMİNA TİP TEL SARIMLI DİRENÇLER. 6 BORU TİP TEL SARIMLI FRENLEME DİRENÇLERİ 7 REOSTALAR.... 8 EMC (ŞEBEKE) FİLİTRELERİ.. 9 GİRİŞ-ÇIKIŞ KORUMA

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ KULLANIM KİTAPÇIĞI ve Deneyler İÇİNDEKİLER Eğitim Seti Özellikleri 3 Hibrid Şarj Regülatörü Modülü Özellikleri 4 DC-AC İnverter Modülü Özellikleri 5 AKÜ Modülü Özellikleri

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN

ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN ENC serisi magnet kontrol sistemleri yoğun proseslerde elektromagnetleri çalıştırmak için geliştirilmiştir. Ana kontrol/güç devrelerinde kontaktör kullanılmayan

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

ELEKTRİKLİ HİDROLİK SİSTEM

ELEKTRİKLİ HİDROLİK SİSTEM ELEKTRİKLİ HİDROLİK SİSTEM Daha Sessiz Daha Temiz Bir Çevre İçin Elektrikli Hidrolik Sistem Nedir? Elektrikli Hidrolik Sistem Üst yapılı araçlarda PTO aracılığı ile motordan alınan güce alternatif olarak

Detaylı

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER 1. SOFT STARTERLER Doğru terminoloji ile Elektronik Motor Starter leri ya da yaygın kullanılan adıyla soft starter/motor yumuşak yol vericileri, güç elektroniği

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

KAYNAK ve KESME MAKiNELERi

KAYNAK ve KESME MAKiNELERi KAYNAK ve KESME MAKiNELERi 2016 ÜRÜN KATALOĞU 1 İÇİNDEKİLER SAYFA PoWerPlus+ MMA / TIG / MIG / Plazma Serisi Makineler Inverter MMA DC Kaynak Makineleri 5-8 Tek Fazlı MIG-MAG Sinerjik Gazaltı Kaynak Makineleri

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu Bu kılavuzun amacı bir motoru çalıştırmak üzere bir sürücünün kurulması için gerekli temel bilgileri sunmaktır. Lütfen www.controltechniques.com/userguides veya www.leroy-somer.com/manuals adresinden indirebileceğiniz

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları Yumuşak Yolvericiler Vektör kontrollü AKdem dijital yumuşak yol vericisi, 6-tristör kontrollü olup, 3 fazlı sincap kafesli motorlarda yumuşak kalkış ve duruş prosesleri için tasarlanmıştır. Vektör kontrol,

Detaylı

1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI OTOMOTİV-GÖMÜLÜ SİSTEMLER ÇAĞRI DUYURUSU

1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI OTOMOTİV-GÖMÜLÜ SİSTEMLER ÇAĞRI DUYURUSU 1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI OTOMOTİV-GÖMÜLÜ SİSTEMLER ÇAĞRI DUYURUSU 1. Çağrı Kodu 1511-OTO-GOMS-2015-2 2. Çağrı Başlığı Elektronik Kontrol

Detaylı

KLEA Enerji Analizörü

KLEA Enerji Analizörü KLEA Enerji Analizörü Kolay panel montajı sistem bağlantısı Modüler tasarım Soket kablosu gerektirmez Tespit vidası gerektirmez En yeni teknoloji Veri Toplama Platformu Tüm enerji tüketimleri bir KLEA

Detaylı

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR?

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? 1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? Güç hattı haberleşmesi, verinin kurulu olan elektrik hattı şebekesi üzerinden taşınması tekniğidir. Sistem mevcut elektrik kablolarını kullanarak geniş bantlı veri transferi

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak

Detaylı

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids Mehmet TÜMAY Taner TOPAL Özet Günümüzde elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım teknolojilerinde bilişim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Akıllı şebekeler

Detaylı

Yer Tipi Kendinden Yoğuşmalı Kazan UltraGas

Yer Tipi Kendinden Yoğuşmalı Kazan UltraGas Yer Tipi Kendinden Yoğuşmalı Kazan UltraGas 15-2000 kw Kapasite Aralığı 1 Neden UltraGas? Patentli Alufer ısı eşanjörü teknolojisi ile UltraGas yoğuşmalı kazanlar, yüksek verimlilik ve uygun maliyetli

Detaylı

Geliştirilmiş Inverter Teknolojisi ile Hızlı Isıtma ve Soğutma. Arçelik VRS4 Klima Sistemleri Enerji Verimliliği İle Fark Yaratıyor

Geliştirilmiş Inverter Teknolojisi ile Hızlı Isıtma ve Soğutma. Arçelik VRS4 Klima Sistemleri Enerji Verimliliği İle Fark Yaratıyor Geliştirilmiş Inverter Teknolojisi ile Hızlı Isıtma ve Soğutma Arçelik VRS4 Klima Sistemleri Enerji Verimliliği İle Fark Yaratıyor Enerji Tasarrufu Ve Çevre VRS4 (4. Nesil) V-Scroll Inverter Kompresör

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

Isı ile emk elde etmek

Isı ile emk elde etmek ELEKTRİK ÜRETİMİ Isı ile emk elde etmek İki farklı iletkenin birer uçları birbirine kaynak edilir ya da sıkıca birbirine bağlanır. boşta kalan uçlarına hassas bir voltmetre bağlanır ve birleştirdiğimiz

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI İ ç e r i k Genel bilgi ve çalışma ilkesi Güneş pili tipleri Güneş pilinin elektriksel

Detaylı