KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ"

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ EDİTÖRLER Prof. Dr. Refika Ersu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Doç. Dr. Erkan Çakır Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları BilimDalı 2015 ÇOCUK SOLUNUM YOLU VE HASTALIKLARI VE KİSTİK FİBROZİS DERNEĞİ ÇOCUK GÖĞÜS HASTALIKLARI DERNEĞİ

2 ÖNSÖZ Kistik fibrozis yaşam süresini kısaltan ve yaşam kalitesini etkileyen kalıtsal bir hastalıktır. Hastalık akciğerdeki solunum yollarında yoğun sekresyonlara ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonları sonucunda kronik akciğer hastalığına yol açar. Sindirim sistemi de sıklıkla etkilenir ve malabsorpsiyon nedeniyle hastalar kilo alamazlar. Kistik fibrozisin temel tedavisi akciğerdeki yoğun sekresyonların temizlenmesi, enfeksiyonların tedavisi ve pankreatik yetmezliğin tedavi edilerek gerekli vitamin ve besin desteğinin sağlanmasıdır. Ancak son yıllarda hastalığın temel sorunu olan klor kanalındaki bozukluğu düzelten tedaviler geliştirilmiştir ve bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. Kistik fibrozis hastaları erken tanı alırlar ve uygun tedavi edilirlerse hem yaşam süreleri uzar hem de yaşam kaliteleri artar. Birçok ülkede yenidoğan taraması ile tanı alan kistik fibrozisli hastaların yaşam süresi erken tanı ile uzamıştır. Bizim ülkemizde de yenidoğan taramasının başlamasıyla hastaların tanısının ve tedavisinin gecikmesinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu rehber yenidoğan taramasıyla tanı alan hastaların uygun şekilde izlenmesi ve tedavi edilmesi için yol gösterici olması amacıyla hazırlanmıştır. Amaç hastaların normal boy ve kiloda olmaları ve akciğer enfeksiyonlarından korunmalarıdır. Böylece geliştirilmekte olan tedaviler tüm hastalar için kullanılabilir aşamaya geldiğinde kistik fibrozisli hastalarımız için kistik fibrozis artık yaşam süresini kısaltan değil yaşam kalitesini etkileyen bir hastalık haline gelecektir. Umudunu hiç yitirmeyen hastalarımız ve bu umudu onlar için yaşatan aileleri ve doktorlar, hemşireler, diyetisyenler, fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları, fizyoterapistler ve hastalığın takip ve tedavisinde emeği geçen herkese sonsuz teşekkürlerimiz ile...

3 YAZARLAR (Soyadına göre sıralanmıştır) Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Uzm. Dr. Murat Bal, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Uzm. Dr. Güzin Cinel, Ankara Çocuk Onkoloji Hastanesi, Çocuk Göğüs Hastalıkları Bölümü Doç. Dr. Erkan Çakır, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Esen Demir, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Doç. Dr. Ela Erdem, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Refika Ersu, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Doç. Dr. Selim Gökçe, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı Doç. Dr. Yasemin Gökdemir, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Figen Gülen, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Bülent Karadağ, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Fazilet Karakoç, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Doç. Dr. Arif Kut, Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Uğur Özçelik, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Hasan Özen, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı Prof. Dr. Meral Özgüç, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Remziye Tanaç, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Ebru Yalçın, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Doç. Dr. Özge Yılmaz, Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Prof. Dr. Hasan Yüksel, Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

4 KISALTMALAR ABPA: Allerjik bronkopulmoner aspergillozis BT: Bilgisayarlı tomografi CRMS: Kistik fibrozis ilişkili metabolik sendrom IRT: İmmun reaktif tripsinojen İKS: İnhale kortikosteroit KF: Kistik Fibrozis KFKOT:Kistik Fibrozis kesin olmayan tanı KFTR: Kistik fibrozis trans membran regülatör MRSA: Metisiline dirençli Staphylococcus Aureus NTM: Nontuberküloz mikobakteri OBE: Oral beslenme ekleri PERT: Pankreatik enzim replasman tedavisi PY: Pankreas yetersizliği REE: İstirahatte enerji tüketimi VKİ: Vücut kitle indeksi

5 İÇİNDEKİLER Giriş- Özet BÖLÜM 1. TARAMA TESTİ SONRASI KESİN TANI ALAN KİSTİK FİBROZİSLİ HASTANIN YÖNETİMİ 1.1.:Yenidoğan taraması pozitif gelen hastanın ilgili merkezlere yönlendirilmesi ve tipik kistik fibrozis tanısı alması 1.2.: Tanı sonrası ilk görüşme 1.3.: Aile-KF merkezi-aile hekimleri ve çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimleri arası koordinasyon 1.4: Hasta izlem takvimi 1.5. Kistik fibroziste beslenme, pankreatik yetmezlik değerlendirilmesi ve enzim replasmanı Kistik fibroziste beslenme Beslenme niye önemlidir? Beslenme değerlendirilmesi ve hedefler nedir? Beslenme planlaması Pankreatik yetmezlik değerlendirmesi ve enzim replasman (yerine koyma) tedavisi 1.6.: Solunum sistemine yönelik izlem ve tedaviler :Solunum yolu temizliği: Postürel drenaj ve solunum fizyoterapisi Enfeksiyon kontrolü, izlemi ve tedavisi Viral enfeksiyonlardan korunma ve aşılama Bakteriyel enfeksiyonların erken tanınması, izlemi ve yönetimi : Solunum hastalıklarının izlemi Diğer solunum yolu tedavileri Dornaz alfa Hiperosmolar ajanlar (Hipertonik salin ve mannitol) Kistik fibrozisli hastalarda solunum yolu inflamasyonu tedavisi BÖLÜM 2. TARAMA TESTİ POZİTİF OLAN FAKAT KİSTİK FİBROZİS TANISINI TAM KARŞILAMAYAN HASTALARIN YÖNETİMİ 2.1. Giriş: KFTR-ilişkili metabolik sendrom (CRMS)- Kistik Fibrozis kesin olmayan tanı (KFKOT) 2.2. CRMS-KFKOT tanımı 2.3.CRMS-KFKOT nınaileye Anlatılması ve Tartışılması 2.4. Aile - Aile Hekimi, Hastayı İzleyen Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı ve KF Merkezleri Arasındaki Koordinasyon 2.5. CRMR-KFKOT Klinik Takip ve İzlem 2.6. KF merkezi vizitleri ve KF uzmanı tarafından değerlendirme: Ne zaman, hangi aralıkta? 2.7.Başlangıç Tedavileri: Beslenme, vitamin, solunum yolu temizliği 2.8.İzlem Tedavileri. Pankreatik enzim replasmanı, tekrarlayan ve persiste eden öksürük durumları, solunum yolu temizliği, akciğer grafisi çekimleri 2.9.Sonuç ve Değerlendirme BÖLÜM 3. Kistik fibroziste genetik çalışmalar

6 GİRİŞ-ÖZET Kistik fibrozis (KF) yenidoğan tarama programı itibari ile ülkemizde başlamış bulunmaktadır. Topuk kanından alınan örneklerde immun reaktif tripsinojen (IRT) ölçümü yapılmakta, IRT değeri belirlenen düzeyin üzerinde bulunan bebekler 2. kez topuk kanından IRT ölçümü için çağrılmaktadır. İki IRT değeri de belirlenen eşik değerin üzerinde çıkan bebekler ter testi yapan merkezlere yönlendirilmelidir. Ter testi sonucuna göre hastalar 3 gruba ayrılmakta ve izlem ve tedavileri buna göre yapılmaktadır. Ter testinin uygun teknikle yapılması,doğru yorumlanması ve hastanın uygun şekilde yönlendirilmesi bu tarama programının başarısında temel noktalardır. Ter testi pozitif olan bebekler ve ter testi ara değerde çıkan bebekler KF merkezi tarafından değerlendirilmeli ve gerekli takip ve tedavileri yapılmalıdır. Bu aşamalarda genetik inceleme dahil birçok ilave tetkikler yapılabilir. Rehberin bu kısmında ter testi yorumlanması, hastaların izlem şemaları ve KF tanısı konan bebeğin izlem ve tedavisine ait öneriler bir tablo halinde sunulmaktadır.rehberin ilerleyen kısımlarında ise daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteyen hekimler için kaynakları ile birlikte genişletilmiş bilgi aktarımı mevcuttur. Yenidoğan tarama testi pozitif olan bebeğin izlem şeması Topuktan alınan IRT düzeyleri yüksek (Pozitif) olan hastalar ter testine yönlendirilmelidir (Şekil 1). Ter testi pozitif olan bebeklere KF tanısı konur ve KF merkezine izlem için gönderilir. Ter testi ara değerde çıkan hastalar ise KF merkezine yönlendirilmeli ve tanı ve klinik değerlendirilme aşamaları bu kliniklerde devam edilmelidir (Şekil 2). Ter testinin yorumlanması Ter testinde hastaların terindeki klor miktarı ölçülür. Bu işleme terde klor ölçümü denir ve tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde ise terde klor ölçümü çok az merkezde yapılabildiğinden genellikle terde konduktivite ölçülmektedir. Konduktivite ölçümünde terde klor yanında sodyum, potasyum gibi diğer iyonlarında ölçümü yapıldığından ter testi için pozitiflik değerleri değişmektedir. Ter testi yorumlanırken, sonucu veren laboratuvarın hangi yöntemle testi yaptığı ve sonuç aralıkları mutlaka kontrol edilmelidir. Tablo 1 de ter testi sonuçları ve yorumlaması gösterilmiştir. Ayrıca hastanın 6 ay altında ve üstünde olmasına göre de sonuçlar değişebilmektedir (Ayrıntılı bilgi için bakınız ter testi rehberi). Tablo 1. Ter testi sonuçları ve yorumlanması Yöntem Yaş grupları Ter testi negatif (KF olasılığı çok düşük) Ara değer (Test tekrarı gerekir) Ter testi pozitif (KF tanısını destekler) Terde klor ölçümü Terde konduktivite ölçümü İlk 6 ay <30 mmol/l mmol/l >60 mmol/l 6 ay ve üzeri <40 mmol/l mmol/l >60 mmol/l Her yaş grubu <50 mmol/l mmol/l >90 mmol/l

7 ŞEKİL 1 Şekil 1. Yenidoğan tarama testi sonrası hastaları yönlendirme şeması *IRT: İmmun reaktif tripsinojen **Terde direk klor ölçümü yapan aletlerin sonuçları ***Terde konduktivite (İletkenlik) ölçümü yapan aletlerin sonuçları ****Kesin tanı için mümkünse 2 ter testi pozitifliği gereklidir *****Yenidoğan tarama testi negatif çıkan ya da tarama testi pozitif çıktığı halde ter testi negatif çıkan hastalarda da yaşamın ilerleyen yıllarında KF ortaya çıkabildiğinden, ilerleyen zamanlarda KF klinik bulguları gösteren hastalar bu açıdan değerlendirilmelidir.

8 ŞEKİL 2 Şekil 2. İlk ter testi ara değer çıkan hastaların izlem şeması ve KF ilişkili metabolik sendrom- KF kesin olmayan tanı tanımlanması

9 Tarama testi sonrasında kesin tanı alan hastalara önerilen izlem ve tedavi Tablo 2 de KF tanısı alan hastalara ait öneriler, tablo 3 de hastaların izlem takvimi özetlenmiştir. Tablo 2. KF tanısı alan hastalara ait öneriler KF tanısı alan hastalar KF merkezleri tarafından izlenir. KF merkezinin bulunmadığı illerde eğitim almış çocuk uzmanı izlemde yardımcı olabilir. Bu hastaların da yılda en az 1 kez en yakın KF merkezinde kontrolü önerilir. Hastalara Sağlık Bakanlığı nın uyguladığı rutin aşı takvimi uygulanmalıdır. 6 aydan büyük bebeklere yıllık grip aşısı önerilir. Her vizitte hastaların tartı alımı ve boy büyümeleri izlenmelidir. Tüm hastalara pankreatik fonksiyonların değerlendirilmesi için dışkıda fekal elastaz 1 testi önerilir. Pankreas yetmezliği saptanmayan hastalarda daha sonra gelişebilecek pankreas yetmezliği açısından fekal elastaz 1 düzeyleri en az yıllık olarak kontrol edilmelidir. İki yaş altındaki bütün bebeklerde aşağıdaki durumlarda pankreas enzim replasman tedavisinin (PERT) başlanması önerilir. Pankreas yetmezliği ile ilişkili 2 mutasyonu olan tüm bebekler Fekal elastaz düzeyi <200 mcg/gr ya da objektif pankreas yetmezliği kanıtları olan bebekler (yağlı- pis kokulu, çok sayıda dışkılama, kilo almada yetersizlik) Şüphe götürmez malabsorpsiyon bulgu ve semptomları olup test sonuçları beklenen bebekler İki yaş altı bebeklerde, PERT tedavisi öğün başına Ü (lipaz ünitesi) ile başlanması, dozun öğün başına 2500 Ü/kg ve toplamda Ü/kg /gün ü geçmemesi önerilir. PERT kapsülleri açılarak mikrokürecikler bebeklerde az miktarda su/mama/anne sütü/veya meyve püresi ile karıştırılıp verilir. Karıştırılacak besinin ph değeri <5,5 olmalıdır; yoğurt, elma püresi, meyve suyu bu amaçla kullanılabilir. Küçük çocuklarda kapsül içeriği verilirken yemeğin üzerine serpilmemeli veya yemekle karıştırılmamalıdır. Enzimler yemeğin başında verilir. KF li bebeklerde, ilk besin olarak anne sütü önerilir. İki yaş altında formula ile beslenen bebeklerde, standart formulaların (hidrolize olmayan) kullanılması önerilir. İki yaş altı bebeklerde, kilo kaybı ya da kilo alım azlığı var ise kaloriden zengin besinlerin tüketimi önerilir. İki yaş altı bebeklerde, pozitif beslenme davranışının cesaretlendirilmesi önerilir. Büyüme geriliği olan 1-12 yaş çocuklarda, kilo alımını sağlamak için yoğun beslenme danışması ve davranışsal tedavi önerilir (Gastroenterolog ve diyetisyen tarafından değerlendirme). İki yaş altı bebeklerde, tanıdan sonra yağda eriyen A, D, E ve K vitaminlerinin önerilen dozlarda verilmesi önerilir. İki yaş altı bebeklerde, yağda eriyen vitamin düzeylerinin tedavi başlangıcından 2 ay sonra ve sonra yıllık olarak ölçülmesi önerilir, eğer düzeyler düşük ise daha sık ölçülebilir. Yeterli kalori alımı ve PERT e karşın büyüme geriliği olan iki yaş altı bebeklerde, çinko desteği önerilir (1 mg/kg/gün, bölünmüş dozlarda, 6 aysüreyle). İki yaş altı bebeklerde, aşırı terleme ile tuz kaybı olduğundan, tanı anında 1/8 tatlı kaşığı, 6 aydan itibaren ¼ tatlı kaşığı günlük tuz desteği önerilir. Bu amaçla önerilen dozda sofra tuzu kullanılabileceği gibi, % 20 lik serum sale 10 cc lik ampul preperatı da kullanılabilir ve günlük ortalama 1cc/kg dozunda kullanılması önerilir. İhtiyaç elektrolit düzeylerine göre ayarlanmalıdır. Hastalar 2-3 aylık aralıklarla izlenmelidir, klinik problemi olan hastalar daha sık görülebilir. Hastalar çevresel sigara maruziyetine karşı mutlaka korunmalıdır. Tanı alır almaz hastalara solunum yolu temizliği- fizyoterapi (Postural drenaj ve göğüs perküsyonu) önerilir. Postural drenaj ve göğüs perküsyonu öncesi rutin olarak her hastaya salbutamol inhalasyonu yapılmasına gerek yoktur. Solunum semptomları olanlarda ve salbutamolinhalasyonundan faydagören hastalarda kullanılabilir. Enfeksiyon kontrolü için el yıkama gibi hijyen kurallarına uyulması önerilir. Solunum sekresyon örnekleri (Balgam çıkartamayanlarda orofarengeal aspirasyon) kültürleri en az 3 ayda bir

10 alınmalıdır. Uygun tedaviye rağmen devam eden dirençli solunum problemleri olan hastalarda fleksibl bronkoskopi ve bronkoalveolar lavaj incelemesi önerilir. Stafilokok enfeksiyonu saptanan hastalarda rutin profilaktik antibiyotik kullanımı önerilmez. Solunum sekresyonlarındapseudomonas aeruginosailk izole edildiğinde eradikasyon protokolü uygulanmalıdır. Kronik Pseudomonas aeruginosa enfeksiyonları için düzenliinhale antibiyotik kullanımı önerilir. Her vizitte ve solunumsal şikayetler olduğunda nabız oksimetresi ile oksijen satürasyonu ölçümü önerilir. Akciğer grafisinin ilk 3-6 ay arasında çekilmesi, ilk 2 yaşta kontrolünün yapılması önerilir. Akciğer enfeksiyonu atak dönemlerinde de akciğer grafileri gerektiğinde çekilir. Rutin akciğer bilgisayarlı tomografisi (BT) çekilmesi önerilmez, tedaviye rağmen devam eden akciğer bulgularında ayırıcı tanıda gerekli ise BT çekilebilir. Mukolitik bir ajan olan Dornase alfanın solunum semptomları olan hastalarda yenidoğan döneminden itibaren, günlük 1x1 nebul dozunda olacak şekilde kullanımı önerilir. Dornaz alfa tedavisinin 6 yaşın üstündeki hastalarda solunum fonksiyon testleri normal de olsa rutin kullanılması önerilir. Hipertonik salin (%7) ve inhale mannitol hipertonik ajanlardır. Hipertonik salin (% 7) 6 yaşın altında solunum semptomları olan hastalarda kullanılabilir. İnhale mannitol 6 yaşından büyük hastalardakullanılır. Bronkospazma neden olabildiklerinden bu ilaçların öncesinde salbutamol inhalasyonu verilmesi önerilmektedir. Mukolitik ve hipertonik ajanların etki mekanizmaları ayrı olduğundan birbirlerinin yerine kullanılamazlar. Bir mukolitik ajan ve bir hipertonik ajanın birlikte kullanımı sinerjistik etki gösterebilir. Hasta değerlendirilerek karar verilmelidir. Kronik azitromisin tedavisi seçilmiş vakalarda kullanılabilir. İnhale ve oral kortikosteroid kullanımı rutin önerilmez, KF-astım ve ABPA durumlarında kullanılabilir. Tablo 3. KF tanısı almış hastaların izlem takvimi MÜDAHALE VİZİTTEKİ YAŞ 2 aylığa kadar 6 aylıkken 1 ve 2 yaşlarında yıllık BAKIM KONULARI KF li çocuğun ailesiyle tanıyı ve hastalığı X D D D konuş KF tanısı alan hastayı aile hekimi ile X D D D değerlendir Kilo, boy, baş çevresi ölçümleri X X X X Vital bulgular ve fizik muayene X X X X İnfluenza aşısı X X X TANISAL TESTLER Fekal elastaz* X D X D Solunum kültürü X X X X Kan tahlilleri** D D D X Akciğer radyografisi X X D EĞİTİM Enfeksiyon kontrolü X D D D Sigara maruziyetinden kaçınma X X X X Genetik konsültasyonu X D D D X: her vizitte yap, D: Düşün, *Pankreatik yetmezlik açısından en az yılda bir defa kontrolü önerilir, **Tam kan sayımı, biyokimya, Vitamin A,D,E,K düzeyleri, kanama diyatezi testleri yıllık olarak kontrol edilmelidir

11 BÖLÜM 1. TARAMATESTİ SONRASI KESİN TANI ALAN KİSTİK FİBROZİSLİ HASTANIN YÖNETİMİ 1.1.:Yenidoğan taraması pozitif olan hastanın ilgili merkezlere yönlendirilmesi ve tipik kistik fibrozis tanısı alması KF tarama testi pozitifliği, KF riski olan yenidoğanları tanımlamak için kullanılır, tanı koydurucu değildir. Pozitif tarama testini, tanı koydurucu (ter testi gibi) bir test izlemelidir (Şekil 1). Kistik fibrozis trans membran regülatör (KFTR) gen mutasyonlarınısaptamaktanıya yeni boyut kazandırmasına rağmen, terde klor testi, KF tanısının onaylanması için standart yöntemdir. Yenidoğandan ter elde etmenin zorluğundan dolayı, KF yenidoğan tarama testi pozitifliğinde ter testi, sadece deneyimli laboratuvarlarda yapılmalıdır. Ter testinin başarısını arttırmak için, ağırlığı 2 kg üzerinde, 36 gestasyonel haftadan büyük, en az 2 haftalık olgulara uygulanması önerilir (Ayrıntılı bilgi için bkz Ter Testi Rehberi). Ter testinde dikkat edilmesi gereken durumlar Yeteri kadar ter toplayabilmek için, tarama testi pozitif asemptomatik yenidoğanların en az 2 haftalık ve >2kg olması gerekmektedir. Semptomatik yenidoğanlarda ise (mekonyum ileusu gibi) yeterli ter elde edilebiliyorsa, 48 saat sonrasında bile değerlendirilebilinir. Ancak sonuçsuz kalma ihtimali de yüksektir. Yeterli ter miktarı Gibson- Cooke metodu için 75 mg, Macroduct toplama yöntemi için 15 mikrolitredir. Ter testinde ideal olan klor ölçülmesidir, klor ölçümü yapılamıyorsa standart yöntemlerle yapılan konduktivite ölçümü tanı için kulllanılabilir. Ter testinin yapılması ve sonucunun yorumlanarak aile ile görüşmeninaynı gün içinde yapılması önerilir. Testin Yorumlanması Terde ölçülen klor ya da konduktivite düzeylerinin yaş gruplarına göre normal ve KFiçin pozitif kabul edilen değerleri tablo 1 de sunulmuştur. Tablo 1. Ter testi sonuçları ve yorumlaması Yöntem Yaş grupları Ter testi negatif (KF olasılığı çok düşük) Ara değer (Test tekrarı gerekir) Ter testi pozitif (KF tanısını destekler) Terde direk klor ölçümü Terde konduktivite ölçümü İlk 6 ay <30 mmol/l mmol/l >60 mmol/l 6 ay ve üzeri <40 mmol/l mmol/l >60 mmol/l Her yaş grubu <50 mmol/l mmol/l >90 mmol/l Tarama testi pozitif olan bir hastada ter testi yüksekliği KF için tanı koydurucudur. Ter testinin 2. kez tekrar edilerek tanının kesinleştirilmesi önerilir. Ter testinde ara sonuçlar elde edilirse ter testi 2. ayda tekrarlanır. Yine ara değer bulunması halinde detaylı klinik değerlendirme ve KFTR mutasyon analizinin yapılması gerekir (Şekil 2). (Ayrıca bkz

12 Bölüm 2: KF kesin olmayan tanılı hastanın izlemi). Bu hastalarda6-12 ayda bir ya da ter testi tekrarı ile tanı kesinleşene kadar klinik takip yapılır.

13 1.2.: Tanı sonrası ilk görüşme Yenidoğan tarama testi ile aileye yeni katılmış semptomsuz bir bebeğin ailesine, henüz kesin tedavisi olmayan hayat kısıtlayıcı bir hastalığı olduğu bildirilir. Bu nedenle eğitim ve destek programları geliştirilmelidir (Bkz. KF kesin tanı almış bebeğin ailesine verilecek bilgilendirme broşürü). Eğitim basitçe anne ve babayı suçlamadan, genetik geçişin açıklanması ile başlamalıdır. Gebelik öncesi ve sonrasındaki herhangi bir riskli davranış ve hayat stili (ilaç, alkol, sigara vs) ile ilişkili olmadığı açıklanmalıdır. Takımda yer alan diyetisyen, fizyoterapist ve doktor, uzmanı olduğu alanla ilişkili bulguları, basitçe patofizyolojisini ve tedavisini anlatmalıdır. Hayat süresini kısıtlayan, günlük bakım gerektiren bir hastalık olduğu gerçeği, aile ile paylaşılırken, aynı zamanda hayat beklentisinin giderek arttığı, tedavi sağlayabilecek bir çok yeni ilaç çalışmasının devam ettiği söylenerek umut verilmelidir. Enfeksiyon önlemleri için el hijyeni, solunumla yayılan patojenler, hava kirliliği, sigara dumanına maruz kalma, beslenme, büyüme, deriden aşırı tuz kaybı sonucu gelişen hiponatremik, hipokloremik alkoloz ile giden dehidratasyon bulguları hakkında önerilerde bulunulmalıdır. Aileye soruları ve endişeleri için iletişim kurabilecekleri telefon numarası verilerek, bir sonraki ziyaret planlanmalıdır. İlk görüşmede boy, tartı, baş çevresi ölçümü, beslenme önerileri, pankreatik enzim replasman tedavisi (PERT) için dışkıda fekal elastaz değerlendirmesi yapılmalıdır. Solunum semptom ve bulguları olmasa da, alt solunum yolları patojen değerlendirmesini de içeren solunum değerlendirilmesi yapılmalıdır (Tablo 2-3). KF'li adolesan ve yetişkinlerin %90' ında, pankreatik enzim tedavisini gerektiren pankreas yetmezliği vardır. Ancak yenidoğan tarama testi ile tanı alan KF li hastalarda yeterli yağ absorbsiyonunu sağlayan rezidüel pankreatik egzokrin fonksiyonu olabilir, ancak zamanla hastaların %90 ında pankreatik enzim tedavisini gerektiren pankreas yetmezliği gelişir. Replasman tedavisinin etkinliği steatore ve gaita mikroskobisinde yağ globülleri ile izlenebilir. Hastalara enzim tedavisine ek olarak yüksek enerjili diyet hakkında bilgi verilir. KF li hastalarda anne sütü alımı desteklenmeli, ancak anne sütü yok ise ilk 6 ay anne sütüne uygun şekilde hazırlanmış formüla mamaların alımı önerilmelidir. Bebeğin kilo alımı için yeterli miktarda mamayı alıp almadığı kontrol edilmelidir. A,D,E,K vitaminlerinin eksikliği, tarama testi ile tanı konulan yenidoğanlarda dahi gösterilmiştir. Bu nedenle ilk vizitte, yağda eriyen vitamin düzeyleri ölçülmeli, gerekli durumlarda desteklenmelidir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları ve solunum fizyoterapistleri hastaları solunum yolu temizleme teknikleri ve inhalasyon tedavileri ile ilgili bilgilendirir. Hastalar ve aileleri tanı aldıkları andan itibaren günde en az iki kez dakika süren fizyoterapi seansları için cesaretlendirilmelidir. Solunum fizyoterapisinin özellikle solunum semptomlarının ortaya çıktığı zamanlarda tedavinin önemli bir parçası olduğu anlatılmalıdır. Ailelere ayrıca aletlerin temizliği ve cihazlar nedeni ile ortaya çıkabilecek enfeksiyonlar ile ilgili bilgi verilmelidir.

14 1.3.: Aile-KF merkezi-aile hekimleri ve çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimleri arasında koordinasyon KF, bütüncül yaklaşım gerektiren multisistemik bir hastalıktır. Aile hekimi ya da çocuk doktoru pozitif yenidoğan tarama test sonuçlarını (KF olma ihtimalini) aile ile paylaşır. Kesin tanı KF merkezlerinde konur, bakımın bu merkezlerde başlanıp devam ettirilmesi en uygun yaklaşım olarak görülse de, genelde bu sorumluluk aile hekimi, çocuk hekimleri ve aile ile paylaşılmaktadır. KF uzmanı da, birinci basamak sağlık hizmeti sağlayan doktor ile iletişime geçip tanıyı bildirmelidir. Aile hekimi ve ailenin kendisi KF teşhisi ile uyumlu semptom ve bulgular (kilo almama, yağlı kötü kokulu gayta, karın ağrısı ve distansiyonu, uzamış öksürük ve hışıltı) açısından uyarılmalıdır. Bu hastalarda antibiyotik başlama eşiğinin düşük olması ve daha uzun süre kullanılması, yüksek yağlı diyetle boya göre vücut ağırlığının 50 persentilin üzerinde tutulmasının amaçlanması, rutin aşılamalarına ek olarak 6. aydan itibaren aile halkı ile birlikte influenza aşısı uygulanması, ilaçlara uyumun kontrol edilmesi, enfeksiyon kontrol eğitiminin verilmesi ve tuz desteğine ihtiyaç duyabileceğinin bilinmesi aile hekimi- aile ve KF uzmanı arasındaki diyalogla pekişirilmelidir. Özellikle de coğrafik ve finansal engelleri olup, KF merkezlerinde takip edilmeyen hastalar için KF merkezi ile hastayı izleyen hekim arasındaki iyi iletişim önemlidir (1-4). 1.4: Hasta izlem takvimi Hasta izlem takvimi Tablo 3 te özetlenmiştir. Tablo 3. KF tanısı almış hastaların izlem takvimi MÜDAHALE VİZİTTEKİ YAŞ 2 aylığa kadar 6 aylıkken 1 ve 2 yaşlarında yıllık BAKIM KONULARI KF li çocuğun ailesiyle tanıyı ve hastalığı X D D D konuş KF tanısı alan hastayı aile hekimi ile X D D D değerlendir Kilo, boy, baş çevresi ölçümleri X X X X Vital bulgular ve fizik muayene X X X X İnfluenza aşısı X X X TANISAL TESTLER Fekal elastaz* X D X D Solunum kültürü X X X X Kan tahlilleri** D D D X Akciğer radyografisi X X D EĞİTİM Enfeksiyon kontrolü X D D D Sigara maruziyetinden kaçınma X X X X Genetik konsültasyonu X D D D X: her vizitte yap, D: Düşün, *Pankreatik yetmezlik açısından en az yılda bir defa kontrolü önerilir, **Tam kan sayımı, biyokimya, Vitamin A,D,E,K düzeyleri, kanama diyatezi testleri yıllık olarak kontrol edilmelidir. Her hasta 2-8 haftada bir düzenli kontrole gelmelidir. Sadece uzak mesafede yaşayan hastalar, 3 ayda bir görülebilir.

15 Antropometrik ölçümler, klinik değerlendirme, yapabilenler için solunum fonksiyon testleri, nabız oksimetre ile oksijen saturasyonu ölçümü her vizitte uygulanmalıdır. Yakın solunum fonksiyon takibi, gereğinde akciğer hastalığının ilerlemesini yavaşlatmak için antibiyotik, bronkodilatör ve akciğer rehabilitasyonu ile müdahale, gastrointestinal tutulumu ve malabsorbsiyon varlığını klinik olarak değerlendirip gereğinde enzim ve beslenme takviyesi sağlamak, komplikasyonları takip etmek gereğinde ilgili uzmanlarla (K.B.B, Çocuk Cerrahisi, Endokrinoloji, Kardiyoloji ve Transpantasyon Cerrahisi) konsülte etmek ve psikososyol konular üzerinde durmak monitorizasyonun amaçlarıdır. Solunum yolu kültürleri her kontrolde alınmalıdır. Balgam çıkartamayan küçük çocuklardan, derin boğaz sürüntü örnekleri alınabilir. Hipertonik serum ile uyarılmış balgam örnekleri zaman alması ve pahalı olmasına karşın, antibiyoterapiye rehberlik etmesi nedeniyle önemlidir. İnhale ilaç ve nebulizatör kullanan hastalarda tedavi uyumu kontrol edilmelidir. Hastalar KF merkezindeki klinik ziyaretler sırasında, fizik tedavi verehabilitasyon uzmanları, solunum fizyoterapisti,çocuk gastroenteroloğu ve diyetisyen tarafından kontrol edilmeli ve gerekli durumlarda çocuk psikiyatrisi konsültasyonu istenmelidir. Hastaların tüm verileri ve izleyen birimlerin önerileri kaydedilmelidir (4). Kaynaklar (Bölüm ) 1. Farrell P.M., Rosenstein B.J., White T.B., et al. Guidelines for diagnosis of cystic fibrosis in newborns through older adults: Cystic Fibrosis Foundation Consensus Report. J Pediatr. 2008; 153 (2): Robinson P. How to manage the screened patient. In: Hudson M, ed. Cystic Fibrosis, 3rd ed.london: Edward Arnold; 2007: Rock M.J., Sharp J.K. Cystic Fibrosis and CRMS screening: what the primary care pediatrician should know? Pediatr Ann 2010; 39(12): Ersöz Doğru D., Alikaşifoğlu A, Arıkan H. ve ark. Türk toraks derneği kistik fibrozis tanı ve tedavi rehberi. İstanbul: Aves, 2011:

16 1.5.Kistik fibroziste beslenme, pankreatik yetmezliğin değerlendirilmesi ve enzim replasmanı Kistikfibroziste beslenme Beslenme niye önemlidir? Pankreas KF te etkilenen önemli bir organdır ve pankreas yetersizliği (PY) KF hastalarının neredeyse %85-90 ında görülür. PY zamanında tanınmaz ve tedavi edilmez ise büyüme-gelişme geriliği, malnütrisyon, boy kısalığı, vitamin ve mineral eksiklikleri kaçınılmaz olacaktır. Beslenme durumununsolunum fonksiyonları ve yaşam süresi ile doğrudan ilişkisi vardır. Beslenme durumu kötüleştikçe akciğer fonksiyonları kötüleşir ve akciğer fonksiyonları kötüleştikçe beslenme de zorlaşır. Kas kütlesi kaybı arttıkça solunum ve koyu sekresyonu atmak için gerekli olan öksürük kuvveti azalır (1-5). Bu nedenlerle çocuklarda normal büyüme ve gelişmenin sağlanması ve yetişkinlerde yeterli beslenmenin idamesi KFtedavisinin en önemli amaçlarındandır Beslenmenin değerlendirilmesi ve beslenme hedefleri Yenidoğan döneminde tanı alan bebeklerde beslenmenin düzenlenmesinin amacı normal büyümegelişmenin sağlanmasıdır. Yaşamın ilk yılında büyüme-gelişme ve beslenmeye dikkat edilmesi çok önemlidir, çünkü bu dönemde metabolik ihtiyaçlar çok fazladır; bebeğin ağırlığı 4 ay itibari ile doğum kilosunun iki katına, 1 yaş itibari ile 3 katına çıkmaktadır. Çocuklarda 2 yaşında boya göre ağırlığın 50. persentil eğrisinde olması önerilmektedir ki bu amaca bebekliğin erken döneminde ulaşmak yararlı olacaktır. İki yaş itibari ile vücut kitle indeksi (VKİ) eğrisinin ileri yaşlarda akciğer fonksiyonları ile güçlü bir ilişkisi olduğu bilinmektedir. Yenidoğan tarama programı ile tanı almış bebeklerde sağlıklı görünmelerine karşın malnütrisyon olabilir. Tanı alan hastalarda malnütrisyonun önlenmesi amacıyla, yaşamlarının ilk 6 ayında her ay, 7-12 aylarda 1-2 ayda bir, daha sonraki yaşlarda her muayeneye geldiğinde, daha büyük çocuklarda ve erişkinlerde bir sorun olmadığı takdirde yılda bir büyümeninizlenmesi önerilir. Büyümede herhangi bir duraklama görüldüğünde daha sık değerlendirme yapılmalıdır. Değerlendirmelerde vücut ağırlığı, boy ve baş çevresi (ilk 2-3 yaş) ölçümleri ve bu ölçümlerden hesaplanan boya göre ağırlık persentili (<2 yaş), vücut kitle indeksi (VKİ) persentili (2-18 yaş) ve VKİ i değeri (>18-20 yaş) yeterlidir. KF li çocuk 2 yaşına ulaştığında boya göre ağırlığının 50 persentil olması istenir. Boya göre ağırlıkları <25 persentil olanlar beslenme açısından risk altındadırlar ve çok yakından gerekli önlemler alınarak izlenmelidirler. Daha büyük çocuk ve ergenlerde VKİ 50 persentil olmalıdır. Erişkinlerde ise VKİ değerleri kadınlarda 22, erkeklerde 23 üzerinde olduğunda %FEV 1 60 ın üzerine çıkmakta ve artan VKİ değerlerinde aynı şekilde devam etmektedir.daha yüksek ( 29) VKİ değerlerinin yararı/zararı konusunda veri yetersizdir (4,6-8). Yaşa göre boy 25 persentil olmalıdır (9). Amerikan Kistik Fibrozis Vakfı Beslenme Komitesi ve Avrupa Kistik Fibrozis Derneği nin yayımladıkları uzlaşı raporlarına göre (4-5), erişkinler için VKİ değerinin 19 altında olması beslenme yetersizliği olarak kabul edilmiştir. Çocuklarda ise boya göre ağırlığın (<2yaş) veya VKİ değerinin (2-20yaş) 10 persentil altında olması beslenme yetersizliği olarak değerlendirilmiştir Beslenme planlaması Enerji

17 KF hastalarında REE (istirahatte enerji tüketimi) %7-35 oranında artmıştır REE artışını belirleyen en önemli faktör akciğer hastalığının ağırlığıdır (5,10). KF li çocukların günlük kalori gereksinimlerini belirlemek için değişik formüller önerilmiştir. En basiti sağlıklı çocuklar için önerilen günlük enerjinin % kadarınn verilmesidir (1-11). En iyisi ilk hesaplamadan sonra hastanın ağırlık ve diğer antropometrik ölçümlerini yakından izleyerek kalori gereksinmesinin ayarlanmasıdır. Yaşları 1-12 arasında olan yetersiz ağırlıklı çocuklar için beslenme danışmanlığı ile birlikte davranışsal beslenme girişimleri yapılmalıdır. Daha büyük çocuklar ve erişkinlerde ise ağırlık kazanımını artırmak amacıyla oral nütrisyon ekleri veya enteral beslenme önerilir. KF hastalarında enerjinin %15-20 si proteinden, %35-45 ı yağdan (%10-15 çoklu doymamış yağ asitlerinden-pufa) ve kalanı karbonhidratlardan gelmelidir (12). Bebeklik döneminde emzirme teşvik edilmelidir. Anne sütü büyümeyi ve bağırsak işlevlerini hızlandırır, ishal ve sindirim sistemi dışı enfeksiyonlara karşı korur, immün sistemini güçlendirir (4,5). Bu nedenle, büyümede bir duraklama olmadığı sürece KF li bebekleri ilk 4-6 ay sadece anne sütü ile beslemek ve emzirmeye 12 ay devam etmek özendirilmelidir. Ek gıdalara başlangıç sağlıklı çocuklarda olduğu gibidir. Verilecek formülanın içeriği açısından hidrolize veya polimerik mamalarla beslenme arasında fark yoktur (13). Ancak hastada rezeksiyona bağlı kısa bağırsak, inek sütü proteini alerjisi veya kolestaz varlığında özel formulaların yeri olabilir. Yine MCT (orta zincirli yağ asidi) ağırlıklı formulaları da rutin olarak önermeye gerek yoktur. Bunlar ancak kolestaz varlığında yararlı olurlar. Sütten kesme döneminde verilen gıdalar enerji yoğun olmalıdır. Süt ve süt ürünleri tam yağlı verilmelidir. Çocuğun almak istemediği yeni besinler en az birkaç gün arayla tekrar tekrar sunulmalıdır. Beslenme sırasında gürültü, ışık ve diğer oyun/eğlence faktörleri olmamalı, anne çocuk bağı iyi kurulmalıdır. Çocuk büyüdükçe sağlıklı yaşıtlarınagöre yemek zamanı daha uzun olmaya eğilimlidir. Ancak yemek zamanını kısıtlamak (örneğin 15 dakika) ve aralarda ara öğünler vermek kalori alımını artırabilir (7). Yiyeceklerle yeterli kaloriyi alamayan ya da ağırlık kaybı gözlenen vakalarda oral beslenme ekleri(oral beslenme ekleri-obe) verilebilir. Bunları verirken dikkat edilecek nokta, bu ürünlerin asıl yemeğin yerine geçmemesidir. Ayrıca fazladan enerji verilmesinin KF e bağlı diyabet gelişmesini uyarabileceği unutulmamalıdır. Son yapılan bir derlemede orta dercede malnütrisyonu olan KF hastalarında OBE verilmesinin antopometrik ölçümler veya hastalık seyri üzerine diyet danışımı ve davranışsal önerilere göre ek bir avantajı olmadığı bildirilmiştir (14). Eğer çocuk günlük alması gereken enerjiyi normal besinlerle karşılamakta zorluk çekiyorsa ve ağırlık kazanımı azalmışsa malnütrisyon gelişmeden başlanması daha yerinde olur. Çocuğun yaşına uygun OBE ürünleri seçilmeli ve bunların çocuğun tüm makro ve mikro besin öğesi gereksinimini karşılamadığı bilinmelidir (Tablo 4, Şekil 3).

18 Tablo 4. KF li bebeklerde beslenme ve pankreatik enzim peplasman tedavi önerileri İki yaş altındaki bütün bebeklerde, pankreatikfonksiyonlarınfekalelastaz 1 testi ile değerlendirilmesi önerilir. İki yaş altındaki bütün bebeklerde, aşağıdaki durumlarda pankreas enzim replasmantedavisinin (PERT) başlanması önerilir: Pankreas yetmezliği ile ilişkili 2 mutasyonu olan tüm bebekler Fekal elastaz düzeyi<200 mcg/gr ya da pankreas yetmezliğine dair açık kanıtları olan bebekler Şüphe götürmez malabsorpsiyon bulgu ve semptomları olup test sonuçları beklenen bebekler İki yaş altındaki bebeklerde, pankreas yetmezliği ile ilişkili olmayan 1 ya da 2 mutasyonu olan bebeklerde aşağıdaki durumlar dışında PERT başlanmasını önermemektedir. Yağ malabsorpsiyonunu gösteren pankreas fonksiyon testi sonucu Şüphe götürmez malabsorpsiyon bulgu ve semptomları olup test sonuçları beklenen bebekler İki yaş altı bebeklerde, PERT tedavisinin öğün başına Ü (lipaz ünitesi) ile başlanması, dozun öğün başına 2500 Ü/kg ve toplamda Ü/kg /gün ü geçmemesi önerilir. Tüm yaş gruplarında olduğu gibi, iki yaş altı bebeklerde de jenerik (tescilli olmayan)preperatların kullanılmaması önerilir. Mide asitinden korumalı preperatlar tercih edilir. İki yaş altı bebeklerde, ilk besin olarak anne sütü önerilir. İki yaş altı formula ile beslenen bebeklerde, standart formulaların (hidrolize olmayan) kullanılması önerilir. İki yaş altı bebeklerde, kilo kaybı ya da kilo alım azlığı var ise kaloriden zengin besinlerin tüketimi önerilir. İki yaş altı bebeklerde, pozitif beslenme davaranışının cesaretlendirilmesi önerilir. Büyüme geriliği olan 1-12 yaş çocuklarda, kilo alımını sağlamak için yoğun beslenme danışması ve davranışsal tedavi önerilir. İki yaş altı bebeklerde, A, D, E ve K vitaminlerinin önerilen dozlarda verilmesi önerilir. İki yaş altı bebeklerde, yağda eriyen vitamin düzeylerinin tedavi başlangıcından 2 ay sonra ve sonra yıllık olarak ölçülmesi önerilir. Düzeyler düşük ise daha sık ölçüm yapılabilir. Yeterli kalori alımı ve PERT e karşın büyüme geriliği olan iki yaş altı bebeklerde, çinko desteği önerilir (1 mg/kg/gün, bölünmüş dozlarda, 6 ay). İki yaş altı bebeklerde, tanı anında 1/8 tatlı kaşığı, 6 aydan itibaren ¼ tatlı kaşığı tuz desteği önerilir. İki yaş altı bebeklerde linoleik asit desteğine ilişkin kanıtlar yetersizdir. İki yaş altı bebeklerde dokozahegzaenoik desteğine ilişkin kanıtlar yetersizdir.

19 ŞEKİL 3 Şekil 3. Kilo kaybı ya da yetersiz tartı alımı olan bebeklerin değerlendirilmesi

20 Elektrolit ve mineraller Sodyum: KF li bebekler ter yoluyla fazla miktarda sodyum kaybederler. Anne sütü ve formulalar sağlıklı bebekler için yeterli oranda sodyum içermesine karşın KF li bebeklerin ihtiyacı olan sodyumu karşılayamayabilir. Süt ve formüla dışı bebek besinleri ise genellikle tuz içermezler, bu nedenle büyük süt çocuklarında sodyum alımı yetersiz olabilir. Terle aşırı sodyum kaybı nedeniyle KF li bebekler metabolikalkalozla giden hiponatremik, hipokloremikdehidratasyonla karşı karşıyadır. Bu durumda hiç semptom olmayabilir ya da iştahsızlık, büyüme geriliği, ateş, huzursuzluk ve halsizlik tablosu ile karşımıza çıkabilir. Sağlıklı bebeklerde yaşamın ilk 6 ayında günlük sodyum ihtiyacı 5 meq, 7-12 aylık bebeklerde 16 meq kadardır. Bu değerler KF li bebekler için yetersiz olabilir. Özellikle sıcak iklimler, yüksek çevre ısısı (sıcak evler, aşırı giydirme gibi) gibi durumlarda ek sodyum gereksinimi ortaya çıkar. Kusma ve ishali olan bebekler idame dozdan daha fazla sodyuma gereksinim duyar. KF li bebeklere ek sodyum desteği verilmelidir (7). Başlangıçta günde 1/8 tatlı kaşığı (12.5mEq) sofra tuzu yeterlidir. Bebek büyüdükçe bu oran artırılır ve ¼ tatlı kaşığı (25 meq) verilir, ancak verilen miktar 4 meq/kg/gün ü geçmemelidir(tablo 4).Burada dikkat edilmesi gereken nokta ülkemizde kaşık standardı olmadığından kullanılacak kaşığın ne kadar NaCl aldığı (1 gram sofra tuzu yaklaşık 17 meq Na ve Cl içerir) saptanmalıdır. Sodyum klorür solüsyonları ticari olarak mevcuttur ve daha doğru doz hesabı yapılabilir (Serum Sale %20 ampul, 10 ml lik ampuller halinde, her bir ml'si 3.4mEqNaCI içerir, kg a 1 ml olacak şekilde verilebilir. İzlemde aralıklı elektrolit kontrolleri yapılmalıdır). Çinko: Yenidoğantarama programı dahilinde tanı alan vepankreatik enzim replasman (yerine koyma) tedavisi (PERT) kullanmayan bebeklerin yağ atılımı ile fekal çinko kayıpları vardır. PERT ile çinko emilimi düzelmektedir. Plazma düzeyleri çinko eksikliğini göstermede yeterli değildir. Bu nedenle düzeylerinin takibi önerilmez. Ancak uygun kalori alımı ve PERT e rağmen kilo alamayan hastalara 6 ay boyunca 1 mg/kg/gün (elemental çinko) destek önerilir (7) (Tablo 4). Diğer antioksidanlar ve yağ asitleri Akciğer hasarını önlemede yenidoğan dönemi kritiktir. Bu nedenle selenyum, koenzim Q gibi antioksidanların kullanımı gündeme gelmiştir. KF li hastalarda koenzim Q ve beta karoten seviyeleri düşük bulunmuş, destek tedavisi düzeyleri normale getirmekle beraber klinik yarar gösterilememiştir. KF lihastalarda esansiyel yağ asidi eksikliği gözlenebilir. Destek tedavisi ile eksiklikler giderilebilir. Esansiyel yağ asitlerinden zengin formula daha iyi kilo alımı ve boy uzaması sağlayabilmektedir. Linoleik asitten zengin sıvı yağ desteği ek kalori sağlayabilir, ancak küçük bebeklerde aspirasyon riski vardır. Ayrıca teorik olarak araşidonik asit yolu üzerinden inflamatuarmediyatörlerin artmasına neden olabilir. Diğer yandan omega-3 yağ asidi olan dokozahekzaenoik asit (DHA) araşidonik asit yolu ile metabolize olmaz ve bu nedenle DHA desteğinin inflamasyonu azaltabileceği öne sürülmüştür. Ancak şu anda bu konuda yeterli kanıt bulunmamaktadır (7). Vitaminler KF li çocuklarda semptomatikvitamin A ve E eksiklikleri bildirilmiştir. Yeni tanı almış bebeklerde yağda eriyen vitaminlerden bir ya da daha fazlasının eksikliği vardır. Bazı gruplar daha risklidir; örneğin tanı anında homozigot delta-f508

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ ÖZETİ EDİTÖRLER

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ ÖZETİ EDİTÖRLER T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU KİSTİK FİBROZİS YENİDOĞAN TARAMA TESTİ İLE TANI ALAN HASTALARI İZLEME REHBERİ ÖZETİ EDİTÖRLER Prof. Dr. Refika Ersu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

KİSTİK FİBROZİS. Yenidoğan Tarama Programları Dr Erkan Çakır

KİSTİK FİBROZİS. Yenidoğan Tarama Programları Dr Erkan Çakır KİSTİK FİBROZİS Yenidoğan Tarama Programları Dr Erkan Çakır Yenidoğan Tarama Programları: Tanım ve Amaç Yenidoğan taraması Tedavi edilebilir hastalıkların erken tanısı Sağlıklı yenidoğanların hastalık

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

TAMAMLAYICI BESLENME Prof.Dr Sevin Altınkaynak Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

TAMAMLAYICI BESLENME Prof.Dr Sevin Altınkaynak Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı TAMAMLAYICI BESLENME Prof.Dr Sevin Altınkaynak Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı 1 / 29 Tanım Tamamlayıcı beslenme DSÖ tamamlayıcı beslenmeyi; 6. aydan sonra anne sütü yanında diğer Sadece anne

Detaylı

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI Akut tonsillofarenjit veya çocukluk çağında daha sık karşılaşılan klinik tablosu ile tonsillit, farinks ve tonsil dokusunun inflamasyonudur ve doktora başvuruların

Detaylı

Kronik Pankreatit. Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ

Kronik Pankreatit. Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ Kronik Pankreatit Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ Tanım Pankreasın endokrin ve ekzokrin yapılarının hasarı, fibröz doku gelişimi ile karakterize inflamatuvar bir olay Olay histolojik

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 1. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 49 yaşında kadın hasta, ev hanımı Yakınması: Öksürük, balgam Hikayesi: Yaklaşık 2 aydır şikayetleri olan hasta akciğer grafisinde lezyon görülmesi üzerine merkezimize

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

Birinci Basamakta Hasta Çocuğa Yaklaşım

Birinci Basamakta Hasta Çocuğa Yaklaşım Birinci Basamakta Hasta Çocuğa Yaklaşım 1 Çocuk Sağlığında Eşitsizlikler (DSÖ verileri 1999) Yılda 10 milyon çocuk 5. yaşlarını kutlayamadan ölmektedir 2020 e kadar aynı Geri kalmış-gelişmekte olan ülkelerde

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi Bölüm 17 Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Dr. Gülhan AYHAN ve Dr. Ömer AYTEN Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ

EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ EVDE BAKIM GEREKTİREN PEDİATRİK HASTALARDA BESLENME DESTEĞİ Dr. Mehmet GÜNDÜZ Ankara Çocuk Sağlığı Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Beslenme&Metabolizma Ünitesi Sağlık

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Nütrisyonel tarama metodları

Nütrisyonel tarama metodları Nütrisyonel tarama metodları Doç Dr Sema Basat Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi 02.11.2013 Özellikle hastanede yatan hastada malnütrisyon TANIMLANMIYOR TEDAVİ EDİLMİYOR. NEDEN? TARAMA, DEĞERLENDİRME,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI LEVOSOL 30 mg/5 ml Şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: 1 ml de 6 mg levodropropizin içerir. Yardımcı maddeler: Sakkaroz, metil parahidroksi benzoat, propil parahidroksi benzoat, sodyum

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

Sağlıklı Hamilelik BR.HLİ.081

Sağlıklı Hamilelik BR.HLİ.081 Sağlıklı BR.HLİ.081 Sağlıklı Sağlıklı bir hamilelik geçirmek hamilelik öncesi dönemde sağlığınızla ilgili testleri yaptırmakla başlar. Bu nedenle çocuk istediğinize karar verdiğinizde önce bir kadın hastalıkları

Detaylı

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Silver Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 1000 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 50 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.65 mg 150 B2 Vitamini 2.1 mg 150 Niasinamid 24

Detaylı

Süt Çocuklarında Beslenme ve Ek Gıdalar. Prof. Dr. Esin Koç Gazi Üniversitesi

Süt Çocuklarında Beslenme ve Ek Gıdalar. Prof. Dr. Esin Koç Gazi Üniversitesi Süt Çocuklarında Beslenme ve Ek Gıdalar Prof. Dr. Esin Koç Gazi Üniversitesi Süt çocuğunun beslenmesi 0-6 ay: Emme dönemi Anne sütü Hazır mamalar İnek sütü 6-9 ay: Geçiş dönemi Çorbalar (tahıl, sebze),

Detaylı

Sunum planı. Epidemiyoloji Tanım Sınıflama Değerlendirme Tedavi Özet

Sunum planı. Epidemiyoloji Tanım Sınıflama Değerlendirme Tedavi Özet Sunum planı Epidemiyoloji Tanım Sınıflama Değerlendirme Tedavi Özet En sık hekime başvuru nedeni Okul çağındaki çocuklarda %35-40 viral enfeksiyonlar sonrası 10 gün %10 çocukta 25 günü geçer. Neye öksürük

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini

Detaylı

24 Ekim 2014/Antalya 1

24 Ekim 2014/Antalya 1 Kronik Böbrek Hastalığının Kontrolü ve Yönetimi Doç. Dr. Öznur USTA YEŞİLBALKAN Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İç Hastalıkları Hemşireliği o.u.yesilbalkan@ege.edu.tr 24 Ekim 2014/Antalya 1 SUNUM

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. GİSMOTAL 24 mg/5 ml oral süspansiyon hazırlamak için granül Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. GİSMOTAL 24 mg/5 ml oral süspansiyon hazırlamak için granül Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI GİSMOTAL 24 mg/5 ml oral süspansiyon hazırlamak için granül Ağızdan alınır. Etkin madde: Sulandırılmadan önce; her 100 gram toz, 787 mg trimebutin içerir. Sulandırıldıktan sonra; her

Detaylı

G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA

G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA 392 G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA Kitabın sonuna pratikte yararlı olabilecek 7 ek konmuştur. 1.ekte hastalar için bir kimlik kartı tasarlanmıştır. Hastaların başka bir hemodiyaliz merkezine kısa süreli gittikleri

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALĐMATI LEVOPRONT öksürük şurubu Ağızdan alınır. Etkin madde: 1 ml de 6 mg Levodropropizin içerir. Yardımcı maddeler: Metil paraben, propil paraben, sakkaroz, kiraz aroması, monohidrat sitrik

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Habib BİLEN Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı SUNU PLANI Örnek olgu

Detaylı

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME Beslenme Yetersizliğine Bağlı Sorunlar 1 PROTEİN ENERJİ YETERSİZLİĞİ Büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji, protein, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterince alınmamasına

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI FUSİNAT 500 mg film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Bir film kaplı tablet 500 mg sodyum fusidat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristal selüloz PH 200, krospovidon, laktoz anhidrat,

Detaylı

NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ ÇOCUK ENFEKSİYON YOĞUN BAKIM İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ

NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ ÇOCUK ENFEKSİYON YOĞUN BAKIM İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ Sayfa No 1 / 5 1.AMAÇ: Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Enfeksiyon yoğun bakım ünitesinde yatmakta olan her hastanın vital organ fonksiyonlarının desteklenmesi; organ

Detaylı

YENİDOĞANLARDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI

YENİDOĞANLARDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI YENİDOĞANLARDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI Doç. Dr. Nurullah OKUMUŞ Dr. Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağ. Ve Hast. Eğitim Araştırma Hastanesi Yenidoğan Kliniği ANKARA HASTANEMİZDE EVDE SAĞLIK HİZMETİ Hastanemizde,

Detaylı

30.12.2014. Anne Sütünün Önemi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Anne Sütünün Önemi. Anne Sütünün Önemi. Anne Sütünün Önemi

30.12.2014. Anne Sütünün Önemi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Anne Sütünün Önemi. Anne Sütünün Önemi. Anne Sütünün Önemi 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 15.Hafta ( 22-26 / 12 / 2014 ) ANNE SÜTÜNÜN ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ Slayt No: 22 Bebeğin bağışıklık sisteminin gelişimini kolaylaştırır. Bebekte kulak enfeksiyonları

Detaylı

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Topluluğu kuruluşlarından Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri, Türkiye nin yerinde sağlık ve bakım çözümleri sunan ilk ve en büyük kuruluşudur.

Detaylı

İmmünkompromize Konakta Aşılama Rehberi. Uzm.Dr. Ebru DİK İzmir Bozyaka E.A.H

İmmünkompromize Konakta Aşılama Rehberi. Uzm.Dr. Ebru DİK İzmir Bozyaka E.A.H İmmünkompromize Konakta Aşılama Rehberi Uzm.Dr. Ebru DİK İzmir Bozyaka E.A.H 2013 IDSA İmmünkompromize Kişilerin Aşılanması İçin Klinik Uygulama Rehberi Bu rehber, immünkompromise hastaların ve onlarla

Detaylı

Kronik Öksürük. Dr. Kürşat Uzun N.E. Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD ve Yoğun Bakım Bilim Dalı

Kronik Öksürük. Dr. Kürşat Uzun N.E. Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD ve Yoğun Bakım Bilim Dalı Kronik Öksürük Dr. Kürşat Uzun N.E. Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD ve Yoğun Bakım Bilim Dalı Epidemiyoloji Polikliniklerde en sık 5. şikayet %88-100 neden saptanıyor Spesifik tedavi

Detaylı

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU...

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU... EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz...iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xv Şekiller

Detaylı

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Menopozda Öz-bakım Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Yapılan araştırmalar, kadınların menopozun ne olduğunu, bedenlerinde meydana gelen değişikliklerin

Detaylı

Eser Elementler ve Vitaminler

Eser Elementler ve Vitaminler Doç. Dr. Onur POLAT Eser Elementler ve Vitaminler Esansiyel eser elementin temel özellikleri diyetten kesilmesi veya yetersiz alımıyla yapısal ve biyokimyasal değişikliklerin olması ve bu değişikliklerin

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar

Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar üretir. Bunların başında insülin gelmektedir. İnsülin, pankreastan

Detaylı

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ Yrd.Doç.Dr. Gülten KOÇ Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015

TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015 TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015 ŞUBE PROJELERİ Proje Adı tarih Hedef İzlenecek strateji Sorumlu kişiler Kistik fibrozis Kasım- Erişkin Göğüs Hastalıkları uzmanlarının bu Kistik

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. KULLANMA TALİMATI ANTISTAX 180 mg Sert Jelatin Kapsül Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. Yardımcı maddeler: Susuz kolloidal silisyum

Detaylı

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır.

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır. HODGKIN LENFOMA HODGKIN LENFOMA NEDİR? Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin kötü huylu bir hastalığıdır. Lenf sisteminde genç lenf hücreleri (Hodgkin ve Reed- Sternberg hücreleri) çoğalır ve vücuttaki lenf

Detaylı

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor.

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ETACİD % 0,05 Nazal Sprey 2. BİLEŞİM Etkin madde: Mometazon furoat 50 mikrogram/püskürtme 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ETACİD erişkinler, adolesanlar ve 6-11 yaş arasındaki çocuklarda

Detaylı

Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan

Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan ilaç dışında- kullanabilecekleri güvenilir bir antibiyotik

Detaylı

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR:

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR: NÜTRİSYONEL VE METABOLİK DESTEK: Malnütrisyon: Gıda tüketiminin metabolik hızı karşılamayamaması durumunda endojen enerji kaynaklarının yıkımı ile ortaya çıkan bir klinik durumdur ve iki şekilde olabilir.

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: 300 mg pankreatin (en az 8000 FIP ünitesi lipaz; en az 9000 FIP ünitesi amilaz; en az 500 FIP ünitesi proteaz) ve 50 mg safra disperti (%

Detaylı

Çölyak Sprue; Non Tropikal Sprue; Glüten Enteropatisi,

Çölyak Sprue; Non Tropikal Sprue; Glüten Enteropatisi, ÇÖLYAK HASTALIĞI Çölyak Sprue; Non Tropikal Sprue; Glüten Enteropatisi, Çölyak hastalığı sindirim sisteminin otoimmün hastalığıdır. Buğday, arpa gibi tahılların içinde bulunan GLÜTEN maddesine karşı ortaya

Detaylı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Doç. Dr. Betül ULUKOL AKBULUT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ateş Hipotalamik set-point in yükselmesi Çevre ısısının çok artması Ektodermal

Detaylı

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyb. Hemş. Dr. Selda ÇELİK İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

Ercefuryl Oral Süspansiyon

Ercefuryl Oral Süspansiyon Ercefuryl Oral Süspansiyon FORMÜLÜ Bir ölçekte (5 ml): Nifuroksazid 200 mg (Nipajin M, şeker, alkol ve portakal aroması içerir.) FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Farmakodinamik Özellikleri: Bir nitrofuran türevi

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

Komplikasyonların önlenmesine, erken evrede tanınmasına, tedavi edilmesine, böbrek fonksiyonunun en üst düzeyde sürdürülmesine yöneliktir.

Komplikasyonların önlenmesine, erken evrede tanınmasına, tedavi edilmesine, böbrek fonksiyonunun en üst düzeyde sürdürülmesine yöneliktir. Komplikasyonların önlenmesine, erken evrede tanınmasına, tedavi edilmesine, böbrek fonksiyonunun en üst düzeyde sürdürülmesine yöneliktir. Böbreğin tam fonksiyone olmaması nedeniyle; SIVI-ELEKTROLĠT DENGESĠZLĠĞĠ

Detaylı

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya Gebelikte diyabet taraması Prof. Dr. Yalçın Kimya Gestasyonel diyabet İlk defa gebelik sırasında saptanan diyabet Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2010;33(Suppl 1):S62 9.

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Resmi Gazete Tarihi Sayısı Değişiklik Açıklaması İlk Yayın 24.12.2001 24620 1. Değişiklik 31.08.2003 25125 EK-1 in 7 inci maddesi, Madde 6 (Eklendi)

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir

Detaylı

Kronik Hepatit B li Hastanın Güncel Tedavisi

Kronik Hepatit B li Hastanın Güncel Tedavisi Kronik Hepatit B li Hastanın Güncel Tedavisi Prof. Dr. Reşat Özaras İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Enfeksiyon AD. rozaras@yahoo.com Genel Bakış HBV Enfeksiyonunda Neredeyiz? Eradikasyon

Detaylı

THİNCAL 120 mg Kapsül

THİNCAL 120 mg Kapsül KULLANMA TALİMATI THİNCAL 120 mg Kapsül Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir kapsülde 120 mg Orlistat. Yardımcı maddeler: Mikrokristalin selüloz, sodyum nişasta glikolat, sodyum lauril sülfat, talk, povidon,

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Uygulanmadan önce uygun infüzyon çözeltisi içinde seyreltilen bir konsantredir.

KULLANMA TALİMATI. Uygulanmadan önce uygun infüzyon çözeltisi içinde seyreltilen bir konsantredir. KULLANMA TALİMATI TRACUTİL Konsantre infüzyon çözeltisi Damar içine uygulanır. Etkin madde: 10 ml lik herbir ampul Demir (II) klorür tetrahidrat 6.958 mg, Çinko klorür 6.815 mg, Mangan (II) klorür tetrahidrat

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 OLGULAR EŞLİĞİNDE GÜNDEMDEKİ İNFEKSİYON HASTALIKLARI Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Olgu E.A 57 yaşında,

Detaylı

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır.

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 1 / 5 1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk a detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 2. Kapsam: Bu talimat çocuk ın değerlendirilmesine ilişkin faaliyetleri

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI, Prof. Dr. Muzaffer METİNTAŞ,, Doç. Dr. Akın KAYA 1. Baskı 2011 ISBN : 978-605-88844-6-5 2011 Sentez Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Büyük Sanayi 1. Cadde Çavuşoğlu

Detaylı

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar Verem Haftası etkinlikleri çerçevesinde Akkuş İlçe Sağlık Grup Başkanımız Dr. Mustafa AKDOĞAN 18/01/2010 tarihinde ilçemizde çalışan din adamları ve halka yönelik verem hastalığı ile ilgili çeşitli bilgiler

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi...

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi... HEMOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi... xiii I. BÖLÜM HEMOFİLİ TANI

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN 1 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Magnezyum stearat, mısır nişastası,

Detaylı

Tularemi Tedavi Rehberi 2009. Doç. Dr. Oğuz KARABAY Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği

Tularemi Tedavi Rehberi 2009. Doç. Dr. Oğuz KARABAY Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği Tularemi Tedavi Rehberi 2009 Doç. Dr. Oğuz KARABAY Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği 1 Rehber nasıl hazırlandı? Güncel kaynaklar 5 rehber, İnternet

Detaylı

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir.

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Genel anlamda ise kanser, hücrelerde DNA'nın hasarı sonucu hücrelerin

Detaylı