ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI"

Transkript

1 JANETA SERVİNİ VLADİMİR ROME Y ANİ SERVİNİ ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI I (birinci) SINIF ELEKTROTEKNİK MESLEĞİ tüm eğitim profilleri için Üsküp, 2014 yılı.

2 Yazarlar: Mr. Janeta Servini, Elek. Müh. Vladimir Rome, Elek. Müh. Yani Servini Denetleme: Prof. Dr. Stoyan Deskovski, Elek. Müh. Suza Blajevska, Elek. Müh. Eftim Peyovski Editör: Janeta Sarvini İlustrasyon ve grafik düzenleme: Vladimir Rome Kapak tasarım: Vladimir Rome Düzeltici: Gülser Klinçe Çeviri: Sakip Saliji Redaksiyon: Dr. Fatima Hocin Yayıncı: Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı Basimevi: Graficki centar dooel, Üsküp /1 no lu ve tarihli karar ile Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından kitabın kullanımını onaylandı.

3 Malzemesiz mühendislik yoktur. Anonim

4

5 İÇİNDEKİLER Önsöz... ix 1. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Maddenin atom yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar İyonik bağ Kovalent bağ Metalik bağ Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Monokristal yapı Kristal yapı kusurları Polikristal yapı Kristal olmayan yapılar Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgesinin oluşması Yasak bölgenin genişliğ i ve özdirençlerine göre malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması Tekrarlama soruları İLETKEN MALZEMELER İletken malzemelere giriş İletken malzemelerin özellikleri Elektriksel özellikleri İletkenlerin diğer önemli özellikleri... 27

6 2.3. İletken madde türleri Öz iletkenliği yüksek ola metaller Bakır, alüminyum, gümüş ve altının özelliklerini karşılaştırma yaparak analiz etmek Süper iletkenler Süper iletkenlerin fiziksel özellikleri Süper iletken maddeler Süper iletkenler ve kablolar Düşük öz iletkenliğe sahip elektrik malzemeleri ve dirençli malzemeler Dirençler ve ısıtıcılar Özel iletken malzemeler Termoelektrik algılayıcılar Lehimler Elektrik sigortaları Elektrik kontakları Galvan elemanlar ve akümülatörler Elektrolitler Tekrarlama soruları YARI İLETKEN MALZEMELER Yarı iletken malzemelerde enerji bölgeleri Saf yarı iletkenlerde elektriksel yük taşıyıcıları oluşturma mekanizması Yarı iletkenlerde elektrik akımının iletilme prensibi Yarı iletken malzemelerin özelliklerinin analizi ve karşılaştırılması Bazı önemli yarı iletkenlerin özellikleri, içerikleri, alaşımları ve süper kristal kafesleri Yoğun ve ince taba monokristallerin elde edilme yöntemleri Silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojileri Diyotlar, transistörler, tristörler ve entegre devreler Diyotlar Transistörler Tristörler Entegre devreler... 76

7 3.9. Kalın tabakalı ve ince tabakalı entegre devre teknolojileri Kalın tabaka entegre devre teknolojisi İnce tabaka entegre devre teknolojisi Yarı iletken entegre devrelerin gelişim perspektifi Nano teknolojiler Baskılı devre plakların (PCB) yapılması Tekrarlama soruları DİELEKTRİK MALZEMELERE Dielektrik Malzemelere Giriş Dielektrik Malzemelerin Ayrılması Dielektrik Malzemelerinde Dielektrik Kayıpları Dielektrik Malzemelerin Dielektrik Sertliği Dielektriklerin Elektrik Polarizasyonu Yalıtım Malzemeleri İzolasyonlu Kablolar Optik Kablolar Kondansatör Malzemeleri Kondansatörler Özel Dielektrik Malzemeleri Piezoelektrikler, Piroelektrikler ve Elektret Dönüştürücüler Dielektrik Mikroelektronik Sıvı Kristalli Ekran Optik Bellekler Tekrarlama Soruları МАNYETİK MALZEMELER Bazı Malzeme Grupların Manyetik Özellikleri Güçlü Mıknatıslanma Mekanizması Маnyetostriktif Yumuşak Manyetik Malzemeler Bobinler, Transformatörler ve Röleler Bobinler

8 Transformatörler Röleler Katı Manyetik Malzemeler Маnyetik Mikroelektronik Маnyetik Bellekler Mantık Devreleri Tekrarlama Soruları EK А

9 ÖNSÖZ Elektroteknik Malzemeleri ve Elemanları kitabı elektroteknik alanın I. (birinci) sınıfların tüm bölümleri için, mevcut olan plan ve programa uyumlu olarak yazılmıştır. Demek oluyor ki her bölüm için öngörülen ders içerikleri kapsanmıştır. Bu dersi veren öğretmenler, bölümlerin ihtiyaçlarına göre gereken içeriklere daha çok vurgu yapmaları gerekecektir. Ders kitabı beş üniteye ayrılmıştır. Birinci ünitede Elektroteknik Malzemelere Giriş maddenin ve atomun yapısı hakkından bilgi verilmektedir. Ondan sonra elektroteknik malzemelerin hal durumları ve kimyasal bağları işlenmiştir. Değişik bakış açısından malzemelerin ayrılışı onu da malzemenin yapı parçacıkların dizilişine göre, elektroteknik malzemelerin yasak bölgelerinin genişliğine göre ve manyetik özelliklerine göre ayrılışları verilmiştir. İkinci ünitede İletken Malzemeler iletken malzemelerin özellikleri işlenmiş ve elektrik özellikleri üzerine durulmuştur. Ondan sonra yüksek öz elektrik geçirgenliği olan metaller, süper iletkenler, düşük elektrik geçirgenliği olan malzemeler ve dayanıklı malzemeler gibi değişik türden iletken malzemelerin analizi yapılmıştır. Ünitenin sonunda özel kullanımı olan iletken malzemelere dikkat çekilmiştir. Üçüncü ünitede Yarı iletken Malzemeler öğrencilere yarı iletkenlerin enerji bölgeleri, tam yarı iletkenlerde serbest yüklerin oluşma mekanizması ve elektrik akımı geçirme prensibi tanıtılır. Daha sonra silisyum, germanyum ve galyum arsenit yarı iletken malzemelerin karşılaştırılması yapılmıştır. Önemli yarı iletken elemanları, bileşikleri, alaşımları ve süper-kafeslerin özellikleri vurgulanmıştır. Masif ve ince katmanlı monokristallerin elde edilişi ve silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojisi konuları işlenmiştir. Diyot, transistor, tristör ve entegre devreleri gibi yarı iletken malzemelerin uygulanması konusu ayrı bir dikkatle işlenmiştir. Ondan sonra kalın katmanlı ve ince katmanlı entegre devreleri ve yarı iletken entegre devrelerin gelişimi hakkında bir yorum yapılmıştır. Sonunda gelecekte yoğun bir şekilde işlenecek olan, nano teknoloji alanındaki sorunlara değinilmiştir.. Dördüncü ünite Dielektrik Malzemeleri dielektriklere, onların önemi ve uygulanmasına adanmıştır. Ünite onların sınıflandırılması, dielektrik kayıpları ve dielektrik sertliğin öğrenilmesiyle başlar. Sonra dielektriğin elektrik polarizasyonu, yalıtım malzemeler, izolasyonlu ve optik kablolar, kondansatör malzemeleri ve onların kondansatörlerde uygulanması konuları ele alınmıştır. Ünite sonunda bazı özel dielektrik malzemelerine odaklanılmıştır.. Beşinci ünitede Маnyetik Malzemeler manyetik malzemeleri, daha özel olarak bazı malzeme gruplarının manyetik özelliklerini, güçlü manyetiklenme mekanizması ve manyetostriktif olayı işlenmiştir. İlk önce yumuşak manyetik malzemeler, bobinler, transformatörler ve röleler, ondan sonra katı manyetik malzemeler ve mikro elektronikte kullanılan malzemeler konu edilmiştir. Ders malzemesinin bütünü son zamanlarda güncel

10 ve çağdaş yerli ile yabancı literatürü kullanarak yazılmıştır. Müellifler olarak öğrencilerin yaşını ve bu alandaki ön bilgilerini göz önünde bulundurarak, plan ve programa göre, elimizden geldiği kadar basit ve kapsamlı bir şekilde ders içeriklerini açıklamaya gayret ettik. Bu doğrultuda, ifade tarzına, işlenmiş müfredatın kapsamına ve kalitesine, hem mesleki hem de metodolojik yönden dikkat ederek önemli çaba harcadık. Müfredatın işlenmiş şekli, ders veren öğretmenler, anlama ve öğrenmekle yükümlü olan öğrenciler tarafından kabul göreceğine samimiyetimizle umuyoruz. Mümkün olduğu kadar içeriklere çizimler eklemeye çalıştık ve bununla yeni konuların daha kolay anlaşılmasına katkıda bulunduğumuza inanıyoruz. Kitabın içinde önemli olarak seçilmiş ve metin çerçevesi içerisinde açıklanmış bazı tablolar verilmiştir Birinci sınıfta okunan mesleki ders olduğunu göz önünde tutarak, öğrencilere aşina olmayan bir matematiksel araç kullanmadan yeterli basit dil ve yazı tarzı olduğuna inanıyoruz. Metinde, her ünite sonunda işlenmiş konulardan belirli sayıda soru yöneltilmiştir. Soruları cevaplarken öğrenci, öğrendiklerini kontrol edecek ve aynı zamanda kalitenin seviyesini arttıracaktır. İletkenlerin, süper iletkenlerin, yarı iletkenlerin, dielektriklerin ve manyetiklerin uygulandıkları tekniğin bütün alanlarında önemli yer aldıklarını göz önünde bulundurarak, ileriki pratik-teorik eğitimde, bilhassa pratik dersler için büyük faydalar sağlayacağını düşünüyoruz... Sonunda fırsattan yararlanarak içerik ve teknik düzenleme açısından, kalitenin artmasında yapmış oldukları yapıcı ve iyi niyetli katkılarından dolayı kitabı denetleyen prof. dr. Stoyan Deskovski ye, yük.müh. Suza Blajevska ya ve yük. müh. Eftim Peyovski ye teşekkürlerimi sunmamızı bir borç biliriz. Manastır, Haziran 2010 yılı Müellifler.

11 1. Elektroteknik malzemelere giriş Bu başlık altında sıradaki konular işlenecektir: Maddenin ve atomun yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması

12

13 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ MADDENİN ATOM YAPISI Elektrik olaylarını daha kolay anlayabilmek için öncellikle madde yapısı hakkında gerekli olan bazı bilgileri bilmemiz gerekmektedir. Bizi çevreleyen her şey maddedir. Madde iki temel büyüklük ile karakterize edilir, bunlar: kütle ve enerjidir. Kütle cisimdeki maddenin miktarını belirten ölçü birimidir, enerji ise cismin belirli bir işe yapabilme kabiliyetidir. Albert Einstein tarafından ortaya atılan kütlenin enerjiye eşit olması kanununa göre, kütle cismin içinde barındırdığı enerjiye eşittir ve onun için bir ölçüttür. Gerçek hayatta maddeler farklı bileşimlerde veya kombinasyonlarında olabilmektedirler. Madde yapısı hakkındaki modern anlayışlar onun süreksiz doğasından kaynaklanmaktadır. Diğer tüm malzemelerde de olduğu gibi, elektroteknik malzemeler de atomlarda yapılmıştırlar, bunun için daha baştan maddenin atom yapısına bir göz atmamız gerekir. Elektroteknik malzemelerin özelliklerini bilmemiz için, atomların aralarında nasıl bağlandıklarını ve boşluktaki dağılımlarını incelememiz gerekmektedir. Atom, belirli bir kimyasal reaksiyona girebilen maddenin en küçük yapı parçacığıdır. Modern atom teorisine göre her atom yapısal parçacıklardan (protonlar, nötronlar ve elektronlar) oluşmaktadır. Bu parçacıklar aralarında elektriksel yük, kütle ve atomda bulundukları konum itibarı ile farklılık göstermektedirler. Atom, içinde proton ve nötronların bulunduğu çekirdek ve etrafında elektronların döndüğü elektron sargısından oluşmaktadır. Çekirdekte bulunan proton sayısı ile elektron sargısında bulunan elektronların sayısı birbirine eşittir, bundan dolayı atom elektik açısından nötr durumdadır. Protonlar, nötronlar ve elektronlar tüm elementlerde ve tüm atomlarda aynı özelliklere sahiptirler, fakat elementler farklı özelliklere sahiptirler, bu farklılık elementlerin yapılarındaki yapısal parçacıkların sayılarından. Elektron, kimyasal bir elementin elektriksel özelliklerine en çok etki eden bir parçacıktır. Bir elektronun elektriksel yük miktarı belirlenmiş bir negatif elektriksel yük miktarıdır ve doğada temel elektrik yükü birimidir değeri ise C dur. Elektronun çok küçük kütlesi vardır ve değeri m = kg dır. Elektron çekirdek etrafında belirli bir eksende hareket etmektedir. Proton, pozitif elektriksel yükün temel parçacığıdır. Protonun elektriksel yük değeri elektron ile aynı değerdedir sadece işaret olarak ters işaretlidir, kütle değeri ise elektronun kütlesinden 1836 defa daha büyüktür. Nötronun elektriksel yükü nötrdür. Nötron kütlesi yaklaşık olarak proton kütlesi ile aynı değere sahiptir. Çekirdekteki proton sayısı atom veya sıra sayısı olarak adlandırılır ve elementin periyodik tablodaki sıra numarasını ifade eder. En basit atom hidrojen atomudur. Hidrojen atomu sadece bir proton ve bir elektrondan ibarettir. Diğer elementlerin atomları daha fazla proton, nötron ve elektronlardan ibarettirler. Şekil 1.1 de atomun yapısı gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 3

14 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bir atomdaki proton ve elektron sayıları eşittir, öyle ki, atomun pozitif ve negatif elektriksel yükleri aynıdır dolayısıyla atom elektriksel açıdan nötr durumdadır. Elektronlar sargılardan bulunan belirli yollar ile çekirdek etrafında dönerler. Elektron sargısı bir top yüzeyi gibidir ve birden çok dairesel yol içermektedir, elektronlar bu yolları izleyerek onun etrafında dönerler. Çekirdeğin birinci sargısı 2 elektron içerir, ikinci sargısı 8 vs. Son sargıda döne elektron sayısı 1 ile 8 arasında olabilir ve bunlara valans elektronları denir. Bir elektron sargısı dolu ise oraya daha fazla elektron giremez. Elektron Proton Nötron Çekirdek Şek. 1.1 Atom yapısı Kütle numarası çekirdekteki proton ve nötron sayılarının toplamıdır yılına kadar 117 element (94 doğal element kalanlar ise radyoaktivite sonucunda elde edilen elementlerdirler) bilinmekteydi. Bu elementler Mendeleevin periyodik elementler tablosunda gruplandırılmışlardırlar, tablo 8 grup (7 grup ve bir sıfır grubu) içermektedir. Grup sayısı son sargıdaki valans elektron seviyesine karşılık gelmektedir. Sıfırıncı grupta karalı elektron yapısı olan değerli metaller bulunurlar (helyum, neon, argon, kripton vb.). Birinci, ikinci ve üçüncü grupta metaller yer almaktadır (bakır, altın, gümüş, çinko, alüminyum vb.), bu elementler kararlı elektron yapısı oluşturmak için elektron vererek pozitif iyonlar oluştururlar ve pozitif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Beşinci, altıncı ve yedinci grupta ametaller bulunur (fosfor, arsenik, selen, klor, vb.), bu elementler genelde elektron kabul ederek pozitif iyon oluştururlar ve negatif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Dördüncü gruptaki elementler (karbon, silisyum, germanyum vb.) ne kabul eder ne de koyuverirler sadece var olanları hapsederler. Madde içindeki atomların, iyonların ve moleküllerin uzay dağılımları, daha doğrusu maddenin yapısı, bu parçacıkların aralarındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadır. 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

15 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5 İleriki konularda maddenin yapısı ile alakalı en son gelişmeler hakkında tekrardan bilgi verilecektir. Modern teoriye göre, standart model olarak da bilinir, madenin 12 temel (esas) parçacığının veya türünün ve onlara karşıt olarak bir o kadar anti parçacığının var olduğu ifade edilir. Maddenin parçacıkları iki gruba ayrılırlar, bunlar: Kuarklar ve leptonlardır. Her grup için altı parçacık ve karşıtı olarak altı anti parçacık bulunmaktadır. Ayrıca gluonlar, fotonlar, W ve Z bozonları kuvvet taşıyıcıları-parçacıkları vardır. Bu parçacıklar ard arda meydan gele güçlü elektromanyetik etkileşimlerden sorumludurlar. Belirli bir kuvvet taşıyan bu parçacıklar ayrıca temel parçacık olarak sayılırlar. Daha doğrusu standart model, bilinen alt atom parçacıklarının dinamiğini kontrol eden elektromanyetik, zayıf ve büyük nükleer kuvvetlerin etkileştiği moleküler fiziğin bir teorisini ifade eder. Bu teori 20. yy. başlarında ve daha sonra ortalarında gelişmeye başladı yılların ortalarında ilk defa deneysel olarak kuark parçacıklarının varoluşlarının kanıtının sunumu yapıldı. O zamandan beri, dib kuarkın (1977), tepe kuarkın (1995) ve tau neutrino (2000) parçacıklarının keşfedilmesi ile standart model deneysel olarak kanıtlamıştır. Deneysel sonuçları geniş bir açıdan ifade edebildiği için, standart model atomun davranışı ile alakalı meydana gelen tüm olayları açıklayabilen bir teori olarak kabul görmektedir. Kuark (quark) esas (temel) parçacıktır ve maddenin temel yapısal bileşenidir. Kuark parçacıkları daha kompleks parçacıkları oluşturmak üzere bir araya gelerek hadronları oluştururlar, atom çekirdeğinde oluşan bu parçacıkların en stabil olanları proton ve nötron parçacıklarıdırlar. Kuark parçacıkları hiçbir zaman izole edilmez, sadece hadronların içerisinde bulunurlar. Bundan dolayı, şimdiye kadar kuhadronlar hakkında bildiklerimiz hadronları gözetleyerek elde edilmişlerdir. Farklı kütle, renk, spin ve elektriksel yük ile karakterize edilen altı farklı tipte kurak karşımıza çıkmaktadır. Kuarklar, moleküler fiziğin standart modelinde bilinen tüm temel kuvvetlerin (elektromanyetizma, serbest düşme, güçlü etkileşim ve zayıf etkileşim) ortaya çıktığı yegane parçacıktır. Ayrıca bu parçacıkların elektriksel yüklerinin değerleri, temel elektriksel yüklerin çarpımlarının sonucunda tam sayı olmayan yegane parçacıklardırlar. Her bir tip kuark parçacığının karşılığı olan anti parçacık vardır, bu parçacıklar kuarklara göre belirli büyüklükler için değerleri mutlak değerlere karşılık gelir yalnız bu değer normal kuark parçacığı değeri ile ters işarette olur. Tau neutrino, üç neutrinin sonuncusunu ifade etmektedir. Bu parçacık üçüncü nesil leptonların oluşmasında görev almaktadır. Tau neutrino parçacığı, yapılan bir çok deneyden sonra nihayet 2000 yılının Temmuz ayında keşfedilmiştir ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİN MADDE HALLERİ Malzemelerin madde halleri o maddenin içerisindeki atomların aralarındaki çekim ve itme kuvvetlerine bağlıdır. Sadece çekim güçlerinin etki ettiği maddeler ideal katı maddelerdirler (ideal kristaller). Sadece itme güçleri etki ettiğinde o zaman ideal gaz hali söz konusu olmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5

16 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bu iki hal arasında malzemelerin de bulunduğu maddenin geçiş halleri bulunmaktadır ve bu haller gaz, sıvı ve katı hallerdirler. Tüm katı cisimlerin belirli b, r şekli ve hacmi vardır. Sıvılara gelince onların belirli bir hacimleri var fakat şekilleri yoktur, sıvılar bulundukları kabın şeklini alırlar. Gazların ise belirli hacimleri ne de şekilleri vardır. Katı cisimler iki şekilde olabilirler kristal (monokristal ve polikristal) şeklinde ve kristal olmayan şekilde (amorf), ayrıca bu şekiller malzemenin spesifik olarak nasıl kullanılacağını belirlemektedir. Elektroteknik malzemeleri maddenin her halinde karşımıza çıkar (katı, sıvı, gaz, plazma), fakat elektroteknikte en çok kullanım alanı bulan ise katı haldeki malzemeler karşımıza çıkmaktadır. Monokristaller, analiz edilen cismin hacminin tamamında düzgün şekilde dağılan atomları ile karakterize edilmektedirler. Bu yapı özellikle yarı iletken malzemelerin kullanıldığı mikroelektronik teknolojisinde önem arz etmektedir, çünkü düzgün kristal yapı içerisinde elektriksel yük taşıyan serbest parçacıklar çok hızlı bir şekilde hareket etmektedirler ve bu özellik mikroelektronik bileşenlerinin ve devrelerinin çok hızlı çalışmalarını sağlar. Ayrıca belirtmeliyiz gerekir ki mikroelektronik teknolojisinde yarı iletken malzemelerin içerisine diğer elementlerin katkı atomlarının eklenmesi için değişik özel teknolojik yöntemler kullanılmaktadır, öyle ki, bu şekilde yarı iletken monokristal gövde (yonga) içerisinde değişik mikroelektronik bileşenler oluşturulmaktadır. Bu yöntem uygulanarak, daha önce başlangıçta temiz (kimyasal yapı bakımından) olan monokristal yapı yapay yollarla kusurlu yapı (düzgün olmayan) haline getirilir ki bu yol ile yarı iletken bileşenler için istenilen karakteristikler elde edilmiş olunur. Kontrollü bir şekilde oluşturulan kusurlu yapıdaki maddelerin yanında monokristallerin istenmeyen kusurlu (arıza) yapıdaki maddeler de mevcuttur. Bu kusurlu yapıdaki maddelerin diğer bir şekli de madde içindeki kristal taneciklerin yönlerinin belirsiz olmalarıdır çünkü maddenin içinde atomların düzgün dağılımı söz konusu olmaktadır. Bu kristal taneciklerin boyutları yaklaşık olarak iki atom arası mesafesinin yüz katı civarında olmaktadır ve bu gibi bir madde polikristal madde olarak adlandırılır, daha doğrusu böyle bir yapıya polikristal yapı denir. Polikristal parçacıkların şekli ve büyüklüğü maddenin mekanik özelliklerini belirler. Uygulama açısından polikristal yapı iletken ve süper iletkenler açısından çok büyük önem arz etmektedir çünkü düzgün monokristal yapılarda metal tellerin çok büyük mesafelerde uygulanması zordur, özellikle yapım aşamasında şekil verirken böyle bir zorlukla karşı karşıya kalınmaktadır. Bu durum aynı şekilde kondansatör, manyetik seramik ve levhalarda da karşımıza çıkmaktadır. Uygulama açısından kristal olmayan yapıların çok büyük önemi vardır. Burada özellikle amorf maddeleri, sıvı kristalleri ve polimerleri gösterebiliriz. Amorf maddelerde atomlar arasındaki bağ derecesi (iki atom arası mesafenin yaklaşık 10 katı) aynen sıvılardakine benzemektedir, bundan dolayı genelde bu maddeler soğutulmuş sıvılar olarak da adlandırılırlar ve elektroteknikte amorf yarı iletken şeklinde daha geniş alanlı (ve daha ucuz) plak şeklinde kullanılmaktadırlar, ayrıca amorf bant ve plaklar şeklinde de kullanılırlar. 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

17 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7 Sıvı kristaller, kristal şeklinden eriyerek sıvı halini alırken oluşan ara durum sebebinden dolayı sıvılara göre çok daha düzgün yapılara sahiptirler ve bundan dolayı bu maddenin alışılmamış elektro optik özelliklerinden dolayı sıvı kristal ekran ve göstergelerine ve ekranlarında kullanılmaktadırlar. Polimerler makro moleküllerin oluşturduğu uzun zincirden meydana gelmiştir ve bu özelikten dolayı bu maddenin birden çok halde bulunmasına imkan kılar, bu haller: kristal, amorf, kauçuk şeklinde, sıvı kristal ve yüksek sıvı şeklinde; elektroteknikte en çok iletken kabloların izolasyonunda kullanılmaktadır. Sıvılar elektroteknikte genelde akülerde elektrolit olarak veya elektrik izolasyonu için yağ şeklinde kullanılırlar; gazlar aynı şekilde elektrik izolasyon özelliklerinden dolayı enerji kablolarında ve dağıtım şebekelerinde kullanılmaktadırlar. Plazma hali, elektriksel dengenin sağlanmış olduğu elektron ve pozitif iyonların ihtiva ettiği yüksek iyonize şeklindeki gaz halinin de ayrıca geniş uygulama alanı mevcuttur. Kullanım alanı olarak, fotolüminesans (elektriksel ışıldama) ampullerini ve mikro elektronikteki teknik süreçleri gösterebiliriz KİMYASAL BAĞLAR Önceden belirttiğimiz maddenin tüm yapısal halleri atom, iyon ve moleküller arasındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadırlar. Bu bağlantılar, elektronların komşu valans atomlarının arasındaki etkileşimin sonucunda oluşmaktadırlar. Bazı elementlerde atomlar arası etkileşim çok zayıftır, örnek olarak bazı soy gazları (Ne, Ar,...) gösterebiliriz, çünkü bu elementlerde valans seviyeleri 8 elektron içerdiklerinden dolayı doyumdadırlar. Bu gibi durumlarda kimyasal bağlar dipol (çift kutuplu) elektriksel etkileşim sonucunda meydana gelirler ve çok düşük yoğunluktadırlar. Elektriksel dipol iki elektriksel yükten meydana gelen sistemdir, mutlak değerleri aynı değerde fakat ters işaretlidirler ve aralarındaki mesafe çok küçüktür. Bir çok element için yukarıda bahsettiğimiz elektron denge durumu söz konusu değildir, öyle ki, bu gibi elementlerin son sargısında elektron denge durumu sıradaki yöntemlerle sağlanır: bir veya birden fazla valans elektronunu kabul etmek veya vermek, diğer bir yöntem ise bir veya birden fazla elektronu komşu atomlara paylaşmak. Bu gibi bağlar çok güçlüdürler ve iyon bağı ve Kovalent bağı olarak adlandırılırlar. Ayrıca önemli bir bağ da metal bağıdır. Maddelerde, kural gereği, tek bir tip kimyasal bağ ile karşılaşılmamaktadır. Karşımıza birden çok farklı bağ içeren maddeler çıkmaktadır ki bu bağlardan bir tanesi her zaman domine eder. Bu nedenle, maddelerin özellikleri iki veya daha fazla kimyasal bağ karakteristiğinin kombinasyonu sonucunda oluşmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7

18 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ İYONİK BAĞ İyonik bağ pozitif elektrik yüklü (I-valasnlı) ve negatif elektrik yüklü (VII-valanslı) atomlar arasında oluşur, pozitif elektrik yüklü atomlar negatif elektrik yüklü atomlara elektron verir ve böylelikle kristalde pozitif ve negatif iyonların kararlı elektron yapısı söz konusu olmaktadır. Bu durum şekil 1.2 de natrium (sodyum) (Na) ve klor (Cl) atomlarının elektron konfigürasyonu ile açıklanmıştır ve ayrıca kristaldeki iyonların dağlımı gösterilmiştir. Bu bağlantıların tamamının elektrostatik doğası vardır ve ters işaretli yüklerle yüklü iyonların birbirini çekmesini mümkün kılar, öyle ki her pozitif iyon negatif iyon ile ve tersi şekilde çevrelenir. Şekil. 1.2 NaCl de iyonik bağın oluşması (grafiksel gösterimi). Bir valans elektronun Na dan Cl a geçmesi ile pozitif Na iyonu ve negatif Cl iyonu oluşmaktadır. Her iki iyon birbirini çeker, böylece 8 elektronlu kararlı elektron yapısı elde edilir. Bu şekilde oluşturulan bağlar doymamış bağ olarak adlandırılırlar sebebi ise yakın komşu iyonların etkileşimi uzak komşu iyonların etkileşimini dışlamamaktadır. Bu demektir oluyor ki, bir iyon tüm komşu iyonlarla hareket etmektedir. İyon kristallerde serbest elektronlar mevcut değildir, bu kristaller katı halde elektrik yalıtıcı özelliklere sahiptir, fakat sıvı çözeltilerde elektrolitler gibi davranırlar. İyonik bağı olan malzemeler boşluk dağılımındaki komşu iyonlar arasında elektriksel kararlılığının kaybolmasından dolayı şekil değiştirme işlemi yeteneği düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

19 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ KOVALENT BAĞI Doymamış iyonik bağlara karşın sadece yakın komşular arasında oluşan doymuş kimyasal bağlar da mevcuttur. Bu bağlar kristal atomları arası boşluk boyunca belirli yönde yöneldiklerinden dolayı yönlüdürler. Bu tür kovalent bağlarında tekli atomların hiçbiri tamamen bir valans elektron bölgesi (yörüngesi) oluşturmaz, fakat aralarında ortak çift bağlar oluşturarak her bir atomda sekiz valans elektronu ile kararlı bir yapı elde edilir. Kovalent bağı içeren maddeler için tipik örnek olarak silisyum (Si), diğer dört valanslı elementler (germanyum, elmas yapıda karbon, vs) ve ayrıca üç valanslı ve beş valanslı bileşikleri sayabiliriz (Ga As, ). Şekil 1.3 te silisyum atomunun valans yörüngesinin elektron konfigürasyonu, ortak valans elektron çiftlerinin bir silisyum atomu ve onun dört komşu atomla yaptığı kovalent bağı ve ayrıca kristal kafes yapıda silisyum atomlarının uzaydaki yönlendirilmiş dağılımı (kovalent bağlar arası açı yaklaşık olarak 109 o dir) gösterilmiştir. Elektron çiftleri en yakındaki atomlar arasında tetrahedral şeklinde açısal dağılım oluşturacak şekilde bir tetrahedral ağırlık merkezli bir yapı oluştururlar. kovalent bağı Si atom Şekil. 1.3 Si atomunun kovalent bağı (grafiksel gösterimi) Yönlü olduklarında, kovalent bağlarının doyumu ve kuvvetlerinden dolayı, kovalent bağı olan maddelerin şekil değiştirme yetenekleri düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. Bu maddeler saf halde iken zayıf iletken özelliklere sahiptirler, çünkü valans elektron çiftlerinin tamamı komşu atomlar arasında sıkı bir şekilde bağlıdırlar. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 9

20 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ METALİK BAĞ Kovalent bağ ve iyonik bağ ile bağlı maddelere karşın, metal bağı ile bağlı maddeler şekil değiştirme işlemlerine (dövülebilirlik) yatkındırlar, ayrıca metalik bağ ile bağlı maddeler iyi elektrik ve ısı iletkenliği sağlarlar. Şekil. 1.4 Metalik bağların oluşması Bunun durum, metal iyonlar arasında kolay hareket edebilen serbest kalmış valans elektronlarından kaynaklanır (şekil 1.4), bunun nedeni daha önce bahsi geçen kimyasal bağlardan farklı olarak kararlı elektron konfigürasyonun oluşturulamamasından kaynaklanmaktadır. Burada pozitif iyonlar ve elektronlar arasında güçlü bir etkileşim meydana gelir ve çekim kuvveti ile pozitif iyonların birbirine bağlanması güçlü metal yapının oluşmasına neden olur, bundan dolayı iyonik bağlarda da olduğu gibi burada da metalik bağ doymamış ve yönlü değildir. Tek valanslı katı cisimler (Cu, Ag,..), iki valanslı (Zn,..) ve üç valanslı elementler bu şekilde davranırlar. Dipol bağların elektroteknikte fazla bir önemi yoktur, dolayısıyla burada ele alınmayacaklar MADDELERİN YAPISAL PARÇACIKLARININ DİZİLİŞİNE GÖRE SINIFLANDIRILMALARI MONOKRİSTAL YAPI Monokristallerdeki düzgün geometrik yapı, katı haldeki moleküllerin, iyonların ve atomların aralarındaki kimyasal bağların düzgün dağılımı sonucunda oluşmaktadır. Diğer taraftan bu durum kovalent kristalin kararlı enerji durumunda bulunmasını sağlayan kimyasal bağların düzgün bir şekilde dağılımlarının bir sonucudur. İyonik ve meta- 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

21 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11 lik kristallerde, ki bu yapılarda kimyasal bağlar yönlü değildir, kristalin kafes yapısı iyon tabakalarının daha yoğun olma çabası sonucunda oluşmaktadır. Doğada, hepsi eşit derecede temsil edilmemekle beraber, 230 farklı monokristal yapı ile karşılaşmaktayız. Elektroteknikte küp kafes şeklinde kristalleşen malzemeler önem arz etmektedirler. En önemli iki tip kristal yapı olarak, uzay merkezli ve düzlem merkezli küp kristal kafesler ile karşılaşırız. Kristalin yapısal hücreleri (kristalin bölünebildiği en küçük hacim) şekil 1.5 te gösterilmiştir. а) uzay-merkezli b) yüzey-merkezli Şekil. 1.5 Yapısal hücrelerde atomların dağılımı (küp kristal kafesi) Uzay-merkezli ve yüzey-merkezli küp kristal kafesteki metaller (Cu, Al, Fe,..) ve birinci ve yedinci sütunda buluna iyon bileşenleri (NaCl,.. gibi) kristalleşmektedirler. Buradaki kimyasal bağlar yönlü değiller, bunun için iyonları maksimum yoğunlukta olacak şekilde paketlenir, öyle ki en yakın komşular birbirine değecek kadar yakındırlar. Bazı elementler ve birçok bileşim çok karmaşık tipte küp kafes yapılarda kristalleşirler. Elektroteknikte en önemli kristal kafes yapısı elmas kafes kristalidir, burada dört valans elektronu olan elementler (Si, Ge, C (elmas)) ile üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementler (GaAs, InSb,..) karşımıza çıkmaktadır, öyle ki üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementlerin oluşturdukları bileşim sonucunda oluşan kristal sfalerit olarak adlandırılır. Elmas kristal kafesi, temel hücrenin köşegenlerinden bir bölü dört kadar mesafede yerleşmiş olan çeyrek iki yüzey merkezli küp kristal kafesin kombinasyonu gibi tanımlanabilir (şekil 1.6 a). x-y düzleminde, z koordinatı ile işaretlenmiş (temel hücrenin kenarlarının uzunlukları olarak ifade edilmişler), eşdeğer olmayan atomların konum projeksiyonu şekil 1.6 b de gösterilmiştir. Bu şekilde, her atom (tetrahedral yapının merkezinde) kendine en yakın komşusu ile (tetrahedral yapının köşelerinde) tetrahedral açı (yaklaşık 109 о ) yapacak şekilde yönlenmiş kovalent bağları oluştururlar, bu yapı şekil 1.3 te gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 ATOMİK YAPI Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 Elektron Kütlesi 9,11x10-31 kg Proton Kütlesi Nötron Kütlesi 1,67x10-27 kg Bir kimyasal elementin atom numarası (Z) çekirdeğindeki

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1 BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK Atom yapısı Bağ tipleri 1 Atomların Yapıları Atomlar başlıca üç temel atom altı parçacıktan oluşur; Protonlar (+ yüklü) Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-yüklü) Basit bir atom

Detaylı

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1 BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK Atom yapısı Bağ tipleri 1 Atomların Yapıları Atomlar başlıca üç temel atom altı parçacıktan oluşur; Protonlar (+ yüklü) Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-yüklü) Basit bir atom

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 4: Fotovoltaik Teknolojinin Temelleri Fotovoltaik Hücre Fotovoltaik Etki Yarıiletken Fiziğin Temelleri Atomik Yapı Enerji Bandı Diyagramı Kristal Yapı Elektron-Boşluk Çiftleri

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

Enerji Band Diyagramları

Enerji Band Diyagramları Yarıiletkenler Yarıiletkenler Germanyumun kimyasal yapısı Silisyum kimyasal yapısı Yarıiletken Yapım Teknikleri n Tipi Yarıiletkenin Meydana Gelişi p Tipi Yarıiletkenin Meydana Gelişi Yarıiletkenlerde

Detaylı

İletken, Yalıtkan ve Yarı İletken

İletken, Yalıtkan ve Yarı İletken Diyot, transistör, tümleşik (entegre) devreler ve isimlerini buraya sığdıramadağımız daha birçok elektronik elemanlar, yarı iletken malzemelerden yapılmışlardır. Bu kısımdaki en önemli konulardan biri,

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER İletkenlik Elektrik iletkenlik, malzeme içerisinde atomik boyutlarda yük taşıyan elemanlar (charge carriers) tarafından gerçekleştirilir. Bunlar elektron veya elektron boşluklarıdır.

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA TEMEL KAVRAMLAR ATOMLARDA ELEKTRONLAR PERİYODİK TABLO BÖLÜM II ATOM YAPISI VE ATOMLARARASı BAĞLAR BAĞ KUVVETLERİ VE ENERJİLERİ

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Atomsal yapı İçerik Temel kavramlar Atom modeli Elektron düzeni Periyodik sistem 2 Temel kavramlar Bütün maddeler kimyasal elementlerden oluşur.

Detaylı

izotop MALZEME BILGISI B2

izotop MALZEME BILGISI B2 1. Giriş 2. Temel Kavramlar 3. Atomlarda Elektronlar 4. Periyodik Tablo 5. Bağ Kuvvetleri ve Enerjileri 6. Atomlararası Birincil Bağlar 7. İkincil bağlar veya Van Der Waals Bağları 8. Moleküller Bu özelliklerinden

Detaylı

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır:

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: İyonik bağlar, elektronlar bir atomdan diğerine aktarıldığı zaman

Detaylı

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar GENEL KİMYA 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar Kimyasal Türler Doğada bulunan bütün maddeler tanecikli yapıdadır. Maddenin özelliğini gösteren küçük yapı

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

Nötr (yüksüz) bir için, çekirdekte kaç proton varsa çekirdeğin etrafındaki yörüngelerde de o kadar elektron dolaşır.

Nötr (yüksüz) bir için, çekirdekte kaç proton varsa çekirdeğin etrafındaki yörüngelerde de o kadar elektron dolaşır. ATOM ve YAPISI Elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Atom Numarası Bir elementin unda bulunan proton sayısıdır. Protonlar (+) yüklü olduklarından pozitif yük sayısı ya da çekirdek yükü

Detaylı

SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir.

SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir. . ATOMUN KUANTUM MODELİ SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir. Orbital: Elektronların çekirdek etrafında

Detaylı

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM ATOMUN YAPISI Elementlerin tüm özelliğini gösteren en küçük parçasına atom denir. Atomu oluşturan parçacıklar farklı yüklere sa-hiptir. Atomda bulunan yükler; negatif

Detaylı

MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ

MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ Bölüm İçeriği Bağ Enerjisi ve Kuvveti Atomlar arası mesafe, Kuvvet ve Enerji İlişkisi Atomlar arası Mesafeyi Etkileyen Faktörler. Sıcaklık, Iyonsallik derecesi,

Detaylı

Atomların bir arada tutulmalarını sağlayan kuvvetlerdir Atomlar daha düşük enerjili duruma erişmek (daha kararlı olmak) için bir araya gelirler

Atomların bir arada tutulmalarını sağlayan kuvvetlerdir Atomlar daha düşük enerjili duruma erişmek (daha kararlı olmak) için bir araya gelirler Kimyasal Bağlar; Atomların bir arada tutulmalarını sağlayan kuvvetlerdir Atomlar daha düşük enerjili duruma erişmek (daha kararlı olmak) için bir araya gelirler İki ana gruba ayrılır Kuvvetli (birincil,

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİNDE MALZEME

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİNDE MALZEME Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİNDE MALZEME Yrd. Doç. Dr. H. İbrahim OKUMU E-mail : okumus@ktu.edu.tr WEB : http://www.hiokumus.com 1 İçerik Giriş

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ ÜNİTE 3 MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ 1. BÖLÜM MADDENİN TANECİKLİ YAPISI 1- ATOMUN YAPISI Maddenin taneciklerden oluştuğu fikri yani atom kavramı ilk defa demokritus tarafından ortaya atılmıştır. Örneğin;

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU hasanyolcu.wordpress.com En az iki atomun belli bir düzenlemeyle kimyasal bağ oluşturmak suretiyle bir araya gelmesidir. Aynı atomda olabilir farklı atomlarda olabilir. H 2,

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR

ATOMLAR ARASI BAĞLAR MALZEME 2. HAFTA 1 ATOMSAL BAĞ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Atomlar, atomlar arası bağ kuvvetleri ile bir araya gelirler. Malzemenin en küçük yapı taşı olan atomları bağ kuvvetleri bir arada tutar. Atomsal bağların

Detaylı

ATOM BİLGİSİ Atom Modelleri

ATOM BİLGİSİ Atom Modelleri 1. Atom Modelleri BÖLÜM2 Maddenin atom adı verilen bir takım taneciklerden oluştuğu fikri çok eskiye dayanmaktadır. Ancak, bilimsel bir (deneye dayalı) atom modeli ilk defa Dalton tarafından ileri sürülmüştür.

Detaylı

Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar

Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar : iletkenlik katsayısı (S/m) Malzemelerin iletkenlikleri sıcaklık ve frekansla değişir. >>

Detaylı

ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR. Aytekin Hitit

ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR. Aytekin Hitit ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR Aytekin Hitit Malzemeler neden farklı özellikler gösterirler? Özellikler Fiziksel Kimyasal Bahsi geçen yapısal etkenlerden elektron düzeni değiştirilemez. Ancak diğer

Detaylı

Temel Elektrik Elektronik. Seri Paralel Devrelere Örnekler

Temel Elektrik Elektronik. Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Yarıiletken Elemanlar Kullandığımız pek çok cihazın üretiminde

Detaylı

INSA 283 MALZEME BİLİMİ. Giriş

INSA 283 MALZEME BİLİMİ. Giriş INSA 283 MALZEME BİLİMİ Giriş Malzeme Gereksinimi Bütün mühendislik bilim dallari malzeme ile yakindan iliskilidir. Mühendisler kullanacaklari malzemeyi çok iyi tanıyarak ve genis malzeme tayfi içinde

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar

Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar Bağlanmayı ne sağlar? Ne tip bağlar vardır? Bağların sebep olduğu özellikler nelerdir? Chapter 2-1 Atomun yapısı (Birinci sınıf kimyası) atom electronlar 9.11 x

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji

7. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Atomun Yapısı Saçlarımızın elektriklenmesi, araba kapısına çarpan parmak uçlarımızın elektriksel yük boşalmasından dolayı karıncalanması, cam çubuğun kumaşa sürtüldükten sonra kâğıdı çekmesi, kazağımızı

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Atom Yapısı ve Atomlar Arası Bağlar Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji

Detaylı

Element atomlarının atom ve kütle numaraları element sembolleri üzerinde gösterilebilir. Element atom numarası sembolün sol alt köşesine yazılır.

Element atomlarının atom ve kütle numaraları element sembolleri üzerinde gösterilebilir. Element atom numarası sembolün sol alt köşesine yazılır. Atom üç temel tanecikten oluşur. Bunlar proton, nötron ve elektrondur. Proton atomun çekirdeğinde bulunan pozitif yüklü taneciktir. Nötron atomun çekirdeğin bulunan yüksüz taneciktir. ise çekirdek etrafında

Detaylı

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır.

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır. KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağ, moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları zamankinden daha kararlı (az enerjiye sahip) olmalıdırlar. Genelleme

Detaylı

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir.

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. Her maddenin bir kütlesi vardır ve bu tartılarak bulunur. Ayrıca her

Detaylı

FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım

FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım devreleri Manyetik alanlar Akım nedeniyle oluşan manyetik

Detaylı

ATOMUN YAPISI. Özhan ÇALIŞ. Bilgi İletişim ve Teknolojileri

ATOMUN YAPISI. Özhan ÇALIŞ. Bilgi İletişim ve Teknolojileri ATOMUN YAPISI ATOMLAR Atom, elementlerin en küçük kimyasal yapıtaşıdır. Atom çekirdeği: genel olarak nükleon olarak adlandırılan proton ve nötronlardan meydana gelmiştir. Elektronlar: çekirdeğin etrafında

Detaylı

RADYASYON FİZİĞİ 1. Prof. Dr. Kıvanç Kamburoğlu

RADYASYON FİZİĞİ 1. Prof. Dr. Kıvanç Kamburoğlu RADYASYON FİZİĞİ 1 Prof. Dr. Kıvanç Kamburoğlu Herbirimiz kısa bir süre yaşarız ve bu kısa süre içerisinde tüm evrenin ancak çok küçük bir bölümünü keşfedebiliriz Evrenle ilgili olarak en anlaşılamayan

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Helyum (2), neon (10), argon (18)in elektron dağılımları incelendiğinde Eğer bu üç elementin birer elektronu daha olsaydı, her birinde yeni bir katman oluşacaktı.

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ 1. KISA DEVRE Kısa devre; kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. Kısa devre olduğunda

Detaylı

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı. olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel. Üniversitesi Kimyası" Kitabı ndan okuyunuz.

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı. olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel. Üniversitesi Kimyası Kitabı ndan okuyunuz. KİMYASAL BAĞLAR Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel Üniversitesi Kimyası" Kitabı ndan okuyunuz. KİMYASAL BAĞLAR İki atom veya atom grubu

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

2007-2008 GÜZ YARIYILI MALZEME I Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Malzemelerin İç Yapısı 01.10.2007 1 ÖĞRETİM ÜYELERİ ve KAYNAKLAR Yrd.Doç.Dr. Şeyda POLAT Yrd.Doç.Dr. Ömer YILDIZ Ders Kitabı : Malzeme

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün

Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün geçiş hızının, uygulanan voltaj V ile aşağıdaki şekilde

Detaylı

KĠMYASAL ÖZELLĠKLER VE KĠMYASAL BAĞ

KĠMYASAL ÖZELLĠKLER VE KĠMYASAL BAĞ Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler Atomların katmanlarında belirli sayılarda elektron bulunmaktadır. Ancak bir atom, tek katmanlıysa ve bu katmanda iki elektronu varsa kararlıdır. Atomun iki

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI)

ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI) ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI) ATOMUN YAPISI HAZIRLAYAN: ÇĐĞDEM ERDAL DERS: ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERS SORUMLUSU: PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL ANKARA,2008 GĐRĐŞ Kimyayı ve bununla ilgili

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin

Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin dış ortamdan ısı absorblama kabiliyetinin bir göstergesi

Detaylı

ELEMENTLERİN SEMBOLLERİ VE ATOM

ELEMENTLERİN SEMBOLLERİ VE ATOM ELEMENT VE SEMBOLLERİ SAF MADDE: Kendisinden başka madde bulundurmayan maddelere denir. ELEMENT: İçerisinde tek cins atom bulunduran maddelere denir. Yani elementlerin yapı yaşı atomlardır. BİLEŞİK: En

Detaylı

Bölüm 3 - Kristal Yapılar

Bölüm 3 - Kristal Yapılar Bölüm 3 - Kristal Yapılar Katı malzemeler, atomların veya iyonların oluşturdukları düzene göre sınıflandırılır. Kristal malzemede uzun-aralıkta atomsal ölçekte tekrarlayan bir düzen mevcuttur. Katılaşma

Detaylı

İstatistiksel Mekanik I

İstatistiksel Mekanik I MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

ATOMUN YAPISI ATOMUN ÖZELLİKLERİ

ATOMUN YAPISI ATOMUN ÖZELLİKLERİ ATOM Elementlerin özelliğini taşıyan, en küçük yapı taşına, atom diyoruz. veya, fiziksel ve kimyasal yöntemlerle daha basit birimlerine ayrıştırılamayan, maddenin en küçük birimine atom denir. Helyum un

Detaylı

STANDART MODEL VE ÖTESİ. : Özge Biltekin

STANDART MODEL VE ÖTESİ. : Özge Biltekin STANDART MODEL VE ÖTESİ : Özge Biltekin Standart model, bilim tarihi boyunca keşfedilmiş parçacıkların birleşimidir. Uzay zamanda bir nokta en, boy, yükseklik ve zaman ile tanımlanır. Alanlar da uzay zamanda

Detaylı

ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur.

ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur. DERS: KİMYA KONU : ATOM YAPISI ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur. Atom Modelleri Dalton Bütün maddeler atomlardan yapılmıştır.

Detaylı

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 40 Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 1 Test 1 in Çözümleri 1. USG ve MR cihazları ile ilgili verilen bilgiler doğrudur. BT cihazı c-ışınları ile değil X-ışınları ile çalışır. Bu nedenle I ve II.

Detaylı

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ Dr. Cemile BARDAK Ders Gün ve Saatleri: Çarşamba (09:55-12.30) Ofis Gün ve Saatleri: Pazartesi / Çarşamba (13:00-14:00) 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir atom, proton (+), elektron (-) ve

Detaylı

PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ

PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ Metalik malzemelerin geriye dönüşü olmayacak şekilde kontrollü fiziksel/kütlesel deformasyona (plastik deformasyon) uğratılarak şekillendirilmesi işlemlerine genel olarak

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI İ ç e r i k Genel bilgi ve çalışma ilkesi Güneş pili tipleri Güneş pilinin elektriksel

Detaylı

ATOM ve YAPISI Maddelerin gözle görülmeyen (bölünmeyen) en parçasına atom denir. Atom kendinden başka hiçbir fiziksel ya da kimyasal metotlarla

ATOM ve YAPISI Maddelerin gözle görülmeyen (bölünmeyen) en parçasına atom denir. Atom kendinden başka hiçbir fiziksel ya da kimyasal metotlarla ATOM ve YAPISI Maddelerin gözle görülmeyen (bölünmeyen) en parçasına atom denir. Atom kendinden başka hiçbir fiziksel ya da kimyasal metotlarla kendinden farklı atomlara dönüşemezler. Atomda (+) yüklü

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA ATOMUN ELEKTRON YAPISI Bohr atom modelinde elektronun bulunduğu yer için yörünge tanımlaması kullanılırken, kuantum mekaniğinde bunun yerine orbital tanımlaması kullanılır. Orbital, elektronun

Detaylı

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir BÖLÜM 1. HEDEFLER Malzeme Bilimi ve Mühendislik Alanlarını tanıtmak Yapı, Özellik ve Üretim arasındaki ilişkiyi

Detaylı

Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı

Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani madde yani bileşik

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar İçerik Atomlararası denge mesafesi Elastisite modülü Atomlar niçin bağ yapmak ister? İyonik bağ Kovalent bağ Metalik bağ

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -1- İMALATA GİRİŞ ve GENEL BAKIŞ Öğretim Görevlisi Fatih Alibeyoğlu Dersin İçeriği nin İlkeleri ve Sınıflandırılması Döküm Plastik Şekil Verme Esasları Plastik Şekil Verme Yöntemleri

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri 7 Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu 225 Test 1 in Çözümleri 1. Elektrikçe yüksüz parçacıklar olan fotonların kütleleri yoktur. Işık hızıyla hareket ettikleri için atom içerisinde bulunamazlar. Fotonlar

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK ELEKTRONİK 1 1. Atomun çekirdeği nelerden oluşur? A) Elektron B) Proton C) Proton +nötron D) Elektron + nötron 2. Elektron hangi yükle yüklüdür?

Detaylı

YAŞAMIMIZDAKİ ELEKTRİK

YAŞAMIMIZDAKİ ELEKTRİK YAŞAMIMIZDAKİ ELEKTRİK DURGUN ELEKTRİK Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur. Elektrik yüklerinin kaynağı atomun yapısında

Detaylı

kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın

kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın PERİYODİK CETVEL Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel Üniversitesi Kimyası" Kitabı ndan okuyunuz. Modern periyotlu dizge, elementleri artan

Detaylı

ATOM BİLGİSİ I ÖRNEK 1

ATOM BİLGİSİ I  ÖRNEK 1 ATOM BİLGİSİ I Elementlerin özelliklerini ta ıyan en küçük yapıta ı atomdur. Son çözümlemede, bütün maddelerin atomlar toplulu u oldu unu söyleyebiliriz. Elementler, aynı tür atomlardan, bile ik ve karı

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

PERİYODİK CETVEL Mendeleev Henry Moseley Glenn Seaborg

PERİYODİK CETVEL Mendeleev Henry Moseley Glenn Seaborg PERİYODİK CETVEL Periyodik cetvel elementleri sınıflandırmak için hazırlanmıştır. İlkperiyodik cetvel Mendeleev tarafından yapılmıştır. Mendeleev elementleri artan kütle numaralarına göre sıralamış ve

Detaylı

BÖLÜM 2. Kristal Yapılar ve Kusurlar

BÖLÜM 2. Kristal Yapılar ve Kusurlar BÖLÜM 2 Kristal Yapılar ve Kusurlar 1- ATOMİK VE İYONİK DÜZENLER Kısa Mesafeli Düzenler-Uzun Mesafeli Düzenler Kısa Mesafeli Düzenler (SRO): Kısa mesafede atomların tahmin edilebilir düzenlilikleridir.

Detaylı

Bir atomdan diğer bir atoma elektron aktarılmasıyla

Bir atomdan diğer bir atoma elektron aktarılmasıyla kimyasal bağlar Kimyasal bağ, moleküllerde atomları bir arada tutan kuvvettir. Atomlar daha düşük enerjili duruma erişmek için bir araya gelirler. Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

I. FOTOELEKTRON SPEKTROSKOPĠSĠ (PES) PES orbital enerjilerini doğrudan tayin edebilir. (Fotoelektrik etkisine benzer!)

I. FOTOELEKTRON SPEKTROSKOPĠSĠ (PES) PES orbital enerjilerini doğrudan tayin edebilir. (Fotoelektrik etkisine benzer!) 5.111 Ders Özeti #9 Bugün için okuma: Bölüm 1.14 (3.Baskıda, 1.13) Elektronik Yapı ve Periyodik Çizelge, Bölüm 1.15, 1.16, 1.17, 1.18, ve 1.20 (3.Baskıda, 1.14, 1.15, 1.16, 1.17, ve 1.19) Atom Özelliklerinde

Detaylı

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ Elementler Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere element denir. Elementler çok sayıda

Detaylı

KİM-117 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü

KİM-117 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü KİM-117 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü Bu slaytlarda anlatılanlar sadece özet olup ayrıntılı bilgiler ve örnek çözümleri derste verilecektir. BÖLÜM 4 PERİYODİK SİSTEM

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ. Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ İÇERİK

Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ. Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ İÇERİK İÇERİK Elementlere, Bileşiklere ve Karışımlara atomik boyutta bakış Dalton Atom Modeli Atom Fiziğinde Buluşlar - Elektronların Keşfi - Atom Çekirdeği Keşfi Günümüz Atom Modeli Kimyasal Elementler Periyodik

Detaylı

Katılar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

Katılar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 Katılar Tüm maddeler, yeteri kadar soğutulduğunda katıları oluştururlar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Oluşan katıların doğası atom, iyon veya molekülleri birarada tutan kuvvetlere

Detaylı

MADDENİN SINIFLANDIRILMASI

MADDENİN SINIFLANDIRILMASI MADDENİN SINIFLANDIRILMASI MADDE Saf madde Karışımlar Element Bileşik Homojen Karışımlar Heterojen Karışımlar ELEMENT Tek cins atomlardan oluşmuş saf maddeye element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ Elementler

Detaylı

Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır.

Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır. KATI ÇÖZELTİ Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır. Katı çözeltilerin diğer bir ismi katı eriyiktir. Bir çözelti

Detaylı

Hareket halindeki elektrik yüklerinin oluşturduğu bir sistem düşünelim. Belirli bir bölgede net bir yük akışı olduğunda, akımın mevcut olduğu

Hareket halindeki elektrik yüklerinin oluşturduğu bir sistem düşünelim. Belirli bir bölgede net bir yük akışı olduğunda, akımın mevcut olduğu Akım ve Direnç Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız tartışmalar durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik yüklerinin hareket halinde olduğu durumları inceleyeceğiz.

Detaylı

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır.

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır. Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır. 1-İyonik bağlar, elektronlar bir atomdan diğerine aktarıldığı zaman

Detaylı

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri K O C A E L İ ÜNİVERSİTESİ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri 3 Şekillendirmenin Metalurjik Esasları Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2012-2013 Güz Yarıyılı 3. Şekillendirmenin

Detaylı

Chemistry, The Central Science, 10th edition Theodore L. Brown; H. Eugene LeMay, Jr.; and Bruce E. Bursten. Kimyasal Bağlar.

Chemistry, The Central Science, 10th edition Theodore L. Brown; H. Eugene LeMay, Jr.; and Bruce E. Bursten. Kimyasal Bağlar. Chemistry, The Central Science, 10th edition Theodore L. Brown; H. Eugene LeMay, Jr.; and Bruce E. Bursten Kimyasal Bağlar Kimyasal Bağlar 3 temel tip bağ vardır: İyonik İyonlar arası elektrostatik etkileşim

Detaylı

MOL KAVRAMI I. ÖRNEK 2

MOL KAVRAMI I.  ÖRNEK 2 MOL KAVRAMI I Maddelerin taneciklerden oluştuğunu biliyoruz. Bu taneciklere atom, molekül ya da iyon denir. Atom : Kimyasal yöntemlerle daha basit taneciklere ayrılmayan ve elementlerin yapıtaşı olan taneciklere

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Kondansatörler Kondansatör, elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme

Detaylı