ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI"

Transkript

1 JANETA SERVİNİ VLADİMİR ROME Y ANİ SERVİNİ ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI I (birinci) SINIF ELEKTROTEKNİK MESLEĞİ tüm eğitim profilleri için Üsküp, 2014 yılı.

2 Yazarlar: Mr. Janeta Servini, Elek. Müh. Vladimir Rome, Elek. Müh. Yani Servini Denetleme: Prof. Dr. Stoyan Deskovski, Elek. Müh. Suza Blajevska, Elek. Müh. Eftim Peyovski Editör: Janeta Sarvini İlustrasyon ve grafik düzenleme: Vladimir Rome Kapak tasarım: Vladimir Rome Düzeltici: Gülser Klinçe Çeviri: Sakip Saliji Redaksiyon: Dr. Fatima Hocin Yayıncı: Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı Basimevi: Graficki centar dooel, Üsküp /1 no lu ve tarihli karar ile Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından kitabın kullanımını onaylandı.

3 Malzemesiz mühendislik yoktur. Anonim

4

5 İÇİNDEKİLER Önsöz... ix 1. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Maddenin atom yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar İyonik bağ Kovalent bağ Metalik bağ Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Monokristal yapı Kristal yapı kusurları Polikristal yapı Kristal olmayan yapılar Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgesinin oluşması Yasak bölgenin genişliğ i ve özdirençlerine göre malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması Tekrarlama soruları İLETKEN MALZEMELER İletken malzemelere giriş İletken malzemelerin özellikleri Elektriksel özellikleri İletkenlerin diğer önemli özellikleri... 27

6 2.3. İletken madde türleri Öz iletkenliği yüksek ola metaller Bakır, alüminyum, gümüş ve altının özelliklerini karşılaştırma yaparak analiz etmek Süper iletkenler Süper iletkenlerin fiziksel özellikleri Süper iletken maddeler Süper iletkenler ve kablolar Düşük öz iletkenliğe sahip elektrik malzemeleri ve dirençli malzemeler Dirençler ve ısıtıcılar Özel iletken malzemeler Termoelektrik algılayıcılar Lehimler Elektrik sigortaları Elektrik kontakları Galvan elemanlar ve akümülatörler Elektrolitler Tekrarlama soruları YARI İLETKEN MALZEMELER Yarı iletken malzemelerde enerji bölgeleri Saf yarı iletkenlerde elektriksel yük taşıyıcıları oluşturma mekanizması Yarı iletkenlerde elektrik akımının iletilme prensibi Yarı iletken malzemelerin özelliklerinin analizi ve karşılaştırılması Bazı önemli yarı iletkenlerin özellikleri, içerikleri, alaşımları ve süper kristal kafesleri Yoğun ve ince taba monokristallerin elde edilme yöntemleri Silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojileri Diyotlar, transistörler, tristörler ve entegre devreler Diyotlar Transistörler Tristörler Entegre devreler... 76

7 3.9. Kalın tabakalı ve ince tabakalı entegre devre teknolojileri Kalın tabaka entegre devre teknolojisi İnce tabaka entegre devre teknolojisi Yarı iletken entegre devrelerin gelişim perspektifi Nano teknolojiler Baskılı devre plakların (PCB) yapılması Tekrarlama soruları DİELEKTRİK MALZEMELERE Dielektrik Malzemelere Giriş Dielektrik Malzemelerin Ayrılması Dielektrik Malzemelerinde Dielektrik Kayıpları Dielektrik Malzemelerin Dielektrik Sertliği Dielektriklerin Elektrik Polarizasyonu Yalıtım Malzemeleri İzolasyonlu Kablolar Optik Kablolar Kondansatör Malzemeleri Kondansatörler Özel Dielektrik Malzemeleri Piezoelektrikler, Piroelektrikler ve Elektret Dönüştürücüler Dielektrik Mikroelektronik Sıvı Kristalli Ekran Optik Bellekler Tekrarlama Soruları МАNYETİK MALZEMELER Bazı Malzeme Grupların Manyetik Özellikleri Güçlü Mıknatıslanma Mekanizması Маnyetostriktif Yumuşak Manyetik Malzemeler Bobinler, Transformatörler ve Röleler Bobinler

8 Transformatörler Röleler Katı Manyetik Malzemeler Маnyetik Mikroelektronik Маnyetik Bellekler Mantık Devreleri Tekrarlama Soruları EK А

9 ÖNSÖZ Elektroteknik Malzemeleri ve Elemanları kitabı elektroteknik alanın I. (birinci) sınıfların tüm bölümleri için, mevcut olan plan ve programa uyumlu olarak yazılmıştır. Demek oluyor ki her bölüm için öngörülen ders içerikleri kapsanmıştır. Bu dersi veren öğretmenler, bölümlerin ihtiyaçlarına göre gereken içeriklere daha çok vurgu yapmaları gerekecektir. Ders kitabı beş üniteye ayrılmıştır. Birinci ünitede Elektroteknik Malzemelere Giriş maddenin ve atomun yapısı hakkından bilgi verilmektedir. Ondan sonra elektroteknik malzemelerin hal durumları ve kimyasal bağları işlenmiştir. Değişik bakış açısından malzemelerin ayrılışı onu da malzemenin yapı parçacıkların dizilişine göre, elektroteknik malzemelerin yasak bölgelerinin genişliğine göre ve manyetik özelliklerine göre ayrılışları verilmiştir. İkinci ünitede İletken Malzemeler iletken malzemelerin özellikleri işlenmiş ve elektrik özellikleri üzerine durulmuştur. Ondan sonra yüksek öz elektrik geçirgenliği olan metaller, süper iletkenler, düşük elektrik geçirgenliği olan malzemeler ve dayanıklı malzemeler gibi değişik türden iletken malzemelerin analizi yapılmıştır. Ünitenin sonunda özel kullanımı olan iletken malzemelere dikkat çekilmiştir. Üçüncü ünitede Yarı iletken Malzemeler öğrencilere yarı iletkenlerin enerji bölgeleri, tam yarı iletkenlerde serbest yüklerin oluşma mekanizması ve elektrik akımı geçirme prensibi tanıtılır. Daha sonra silisyum, germanyum ve galyum arsenit yarı iletken malzemelerin karşılaştırılması yapılmıştır. Önemli yarı iletken elemanları, bileşikleri, alaşımları ve süper-kafeslerin özellikleri vurgulanmıştır. Masif ve ince katmanlı monokristallerin elde edilişi ve silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojisi konuları işlenmiştir. Diyot, transistor, tristör ve entegre devreleri gibi yarı iletken malzemelerin uygulanması konusu ayrı bir dikkatle işlenmiştir. Ondan sonra kalın katmanlı ve ince katmanlı entegre devreleri ve yarı iletken entegre devrelerin gelişimi hakkında bir yorum yapılmıştır. Sonunda gelecekte yoğun bir şekilde işlenecek olan, nano teknoloji alanındaki sorunlara değinilmiştir.. Dördüncü ünite Dielektrik Malzemeleri dielektriklere, onların önemi ve uygulanmasına adanmıştır. Ünite onların sınıflandırılması, dielektrik kayıpları ve dielektrik sertliğin öğrenilmesiyle başlar. Sonra dielektriğin elektrik polarizasyonu, yalıtım malzemeler, izolasyonlu ve optik kablolar, kondansatör malzemeleri ve onların kondansatörlerde uygulanması konuları ele alınmıştır. Ünite sonunda bazı özel dielektrik malzemelerine odaklanılmıştır.. Beşinci ünitede Маnyetik Malzemeler manyetik malzemeleri, daha özel olarak bazı malzeme gruplarının manyetik özelliklerini, güçlü manyetiklenme mekanizması ve manyetostriktif olayı işlenmiştir. İlk önce yumuşak manyetik malzemeler, bobinler, transformatörler ve röleler, ondan sonra katı manyetik malzemeler ve mikro elektronikte kullanılan malzemeler konu edilmiştir. Ders malzemesinin bütünü son zamanlarda güncel

10 ve çağdaş yerli ile yabancı literatürü kullanarak yazılmıştır. Müellifler olarak öğrencilerin yaşını ve bu alandaki ön bilgilerini göz önünde bulundurarak, plan ve programa göre, elimizden geldiği kadar basit ve kapsamlı bir şekilde ders içeriklerini açıklamaya gayret ettik. Bu doğrultuda, ifade tarzına, işlenmiş müfredatın kapsamına ve kalitesine, hem mesleki hem de metodolojik yönden dikkat ederek önemli çaba harcadık. Müfredatın işlenmiş şekli, ders veren öğretmenler, anlama ve öğrenmekle yükümlü olan öğrenciler tarafından kabul göreceğine samimiyetimizle umuyoruz. Mümkün olduğu kadar içeriklere çizimler eklemeye çalıştık ve bununla yeni konuların daha kolay anlaşılmasına katkıda bulunduğumuza inanıyoruz. Kitabın içinde önemli olarak seçilmiş ve metin çerçevesi içerisinde açıklanmış bazı tablolar verilmiştir Birinci sınıfta okunan mesleki ders olduğunu göz önünde tutarak, öğrencilere aşina olmayan bir matematiksel araç kullanmadan yeterli basit dil ve yazı tarzı olduğuna inanıyoruz. Metinde, her ünite sonunda işlenmiş konulardan belirli sayıda soru yöneltilmiştir. Soruları cevaplarken öğrenci, öğrendiklerini kontrol edecek ve aynı zamanda kalitenin seviyesini arttıracaktır. İletkenlerin, süper iletkenlerin, yarı iletkenlerin, dielektriklerin ve manyetiklerin uygulandıkları tekniğin bütün alanlarında önemli yer aldıklarını göz önünde bulundurarak, ileriki pratik-teorik eğitimde, bilhassa pratik dersler için büyük faydalar sağlayacağını düşünüyoruz... Sonunda fırsattan yararlanarak içerik ve teknik düzenleme açısından, kalitenin artmasında yapmış oldukları yapıcı ve iyi niyetli katkılarından dolayı kitabı denetleyen prof. dr. Stoyan Deskovski ye, yük.müh. Suza Blajevska ya ve yük. müh. Eftim Peyovski ye teşekkürlerimi sunmamızı bir borç biliriz. Manastır, Haziran 2010 yılı Müellifler.

11 1. Elektroteknik malzemelere giriş Bu başlık altında sıradaki konular işlenecektir: Maddenin ve atomun yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması

12

13 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ MADDENİN ATOM YAPISI Elektrik olaylarını daha kolay anlayabilmek için öncellikle madde yapısı hakkında gerekli olan bazı bilgileri bilmemiz gerekmektedir. Bizi çevreleyen her şey maddedir. Madde iki temel büyüklük ile karakterize edilir, bunlar: kütle ve enerjidir. Kütle cisimdeki maddenin miktarını belirten ölçü birimidir, enerji ise cismin belirli bir işe yapabilme kabiliyetidir. Albert Einstein tarafından ortaya atılan kütlenin enerjiye eşit olması kanununa göre, kütle cismin içinde barındırdığı enerjiye eşittir ve onun için bir ölçüttür. Gerçek hayatta maddeler farklı bileşimlerde veya kombinasyonlarında olabilmektedirler. Madde yapısı hakkındaki modern anlayışlar onun süreksiz doğasından kaynaklanmaktadır. Diğer tüm malzemelerde de olduğu gibi, elektroteknik malzemeler de atomlarda yapılmıştırlar, bunun için daha baştan maddenin atom yapısına bir göz atmamız gerekir. Elektroteknik malzemelerin özelliklerini bilmemiz için, atomların aralarında nasıl bağlandıklarını ve boşluktaki dağılımlarını incelememiz gerekmektedir. Atom, belirli bir kimyasal reaksiyona girebilen maddenin en küçük yapı parçacığıdır. Modern atom teorisine göre her atom yapısal parçacıklardan (protonlar, nötronlar ve elektronlar) oluşmaktadır. Bu parçacıklar aralarında elektriksel yük, kütle ve atomda bulundukları konum itibarı ile farklılık göstermektedirler. Atom, içinde proton ve nötronların bulunduğu çekirdek ve etrafında elektronların döndüğü elektron sargısından oluşmaktadır. Çekirdekte bulunan proton sayısı ile elektron sargısında bulunan elektronların sayısı birbirine eşittir, bundan dolayı atom elektik açısından nötr durumdadır. Protonlar, nötronlar ve elektronlar tüm elementlerde ve tüm atomlarda aynı özelliklere sahiptirler, fakat elementler farklı özelliklere sahiptirler, bu farklılık elementlerin yapılarındaki yapısal parçacıkların sayılarından. Elektron, kimyasal bir elementin elektriksel özelliklerine en çok etki eden bir parçacıktır. Bir elektronun elektriksel yük miktarı belirlenmiş bir negatif elektriksel yük miktarıdır ve doğada temel elektrik yükü birimidir değeri ise C dur. Elektronun çok küçük kütlesi vardır ve değeri m = kg dır. Elektron çekirdek etrafında belirli bir eksende hareket etmektedir. Proton, pozitif elektriksel yükün temel parçacığıdır. Protonun elektriksel yük değeri elektron ile aynı değerdedir sadece işaret olarak ters işaretlidir, kütle değeri ise elektronun kütlesinden 1836 defa daha büyüktür. Nötronun elektriksel yükü nötrdür. Nötron kütlesi yaklaşık olarak proton kütlesi ile aynı değere sahiptir. Çekirdekteki proton sayısı atom veya sıra sayısı olarak adlandırılır ve elementin periyodik tablodaki sıra numarasını ifade eder. En basit atom hidrojen atomudur. Hidrojen atomu sadece bir proton ve bir elektrondan ibarettir. Diğer elementlerin atomları daha fazla proton, nötron ve elektronlardan ibarettirler. Şekil 1.1 de atomun yapısı gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 3

14 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bir atomdaki proton ve elektron sayıları eşittir, öyle ki, atomun pozitif ve negatif elektriksel yükleri aynıdır dolayısıyla atom elektriksel açıdan nötr durumdadır. Elektronlar sargılardan bulunan belirli yollar ile çekirdek etrafında dönerler. Elektron sargısı bir top yüzeyi gibidir ve birden çok dairesel yol içermektedir, elektronlar bu yolları izleyerek onun etrafında dönerler. Çekirdeğin birinci sargısı 2 elektron içerir, ikinci sargısı 8 vs. Son sargıda döne elektron sayısı 1 ile 8 arasında olabilir ve bunlara valans elektronları denir. Bir elektron sargısı dolu ise oraya daha fazla elektron giremez. Elektron Proton Nötron Çekirdek Şek. 1.1 Atom yapısı Kütle numarası çekirdekteki proton ve nötron sayılarının toplamıdır yılına kadar 117 element (94 doğal element kalanlar ise radyoaktivite sonucunda elde edilen elementlerdirler) bilinmekteydi. Bu elementler Mendeleevin periyodik elementler tablosunda gruplandırılmışlardırlar, tablo 8 grup (7 grup ve bir sıfır grubu) içermektedir. Grup sayısı son sargıdaki valans elektron seviyesine karşılık gelmektedir. Sıfırıncı grupta karalı elektron yapısı olan değerli metaller bulunurlar (helyum, neon, argon, kripton vb.). Birinci, ikinci ve üçüncü grupta metaller yer almaktadır (bakır, altın, gümüş, çinko, alüminyum vb.), bu elementler kararlı elektron yapısı oluşturmak için elektron vererek pozitif iyonlar oluştururlar ve pozitif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Beşinci, altıncı ve yedinci grupta ametaller bulunur (fosfor, arsenik, selen, klor, vb.), bu elementler genelde elektron kabul ederek pozitif iyon oluştururlar ve negatif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Dördüncü gruptaki elementler (karbon, silisyum, germanyum vb.) ne kabul eder ne de koyuverirler sadece var olanları hapsederler. Madde içindeki atomların, iyonların ve moleküllerin uzay dağılımları, daha doğrusu maddenin yapısı, bu parçacıkların aralarındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadır. 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

15 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5 İleriki konularda maddenin yapısı ile alakalı en son gelişmeler hakkında tekrardan bilgi verilecektir. Modern teoriye göre, standart model olarak da bilinir, madenin 12 temel (esas) parçacığının veya türünün ve onlara karşıt olarak bir o kadar anti parçacığının var olduğu ifade edilir. Maddenin parçacıkları iki gruba ayrılırlar, bunlar: Kuarklar ve leptonlardır. Her grup için altı parçacık ve karşıtı olarak altı anti parçacık bulunmaktadır. Ayrıca gluonlar, fotonlar, W ve Z bozonları kuvvet taşıyıcıları-parçacıkları vardır. Bu parçacıklar ard arda meydan gele güçlü elektromanyetik etkileşimlerden sorumludurlar. Belirli bir kuvvet taşıyan bu parçacıklar ayrıca temel parçacık olarak sayılırlar. Daha doğrusu standart model, bilinen alt atom parçacıklarının dinamiğini kontrol eden elektromanyetik, zayıf ve büyük nükleer kuvvetlerin etkileştiği moleküler fiziğin bir teorisini ifade eder. Bu teori 20. yy. başlarında ve daha sonra ortalarında gelişmeye başladı yılların ortalarında ilk defa deneysel olarak kuark parçacıklarının varoluşlarının kanıtının sunumu yapıldı. O zamandan beri, dib kuarkın (1977), tepe kuarkın (1995) ve tau neutrino (2000) parçacıklarının keşfedilmesi ile standart model deneysel olarak kanıtlamıştır. Deneysel sonuçları geniş bir açıdan ifade edebildiği için, standart model atomun davranışı ile alakalı meydana gelen tüm olayları açıklayabilen bir teori olarak kabul görmektedir. Kuark (quark) esas (temel) parçacıktır ve maddenin temel yapısal bileşenidir. Kuark parçacıkları daha kompleks parçacıkları oluşturmak üzere bir araya gelerek hadronları oluştururlar, atom çekirdeğinde oluşan bu parçacıkların en stabil olanları proton ve nötron parçacıklarıdırlar. Kuark parçacıkları hiçbir zaman izole edilmez, sadece hadronların içerisinde bulunurlar. Bundan dolayı, şimdiye kadar kuhadronlar hakkında bildiklerimiz hadronları gözetleyerek elde edilmişlerdir. Farklı kütle, renk, spin ve elektriksel yük ile karakterize edilen altı farklı tipte kurak karşımıza çıkmaktadır. Kuarklar, moleküler fiziğin standart modelinde bilinen tüm temel kuvvetlerin (elektromanyetizma, serbest düşme, güçlü etkileşim ve zayıf etkileşim) ortaya çıktığı yegane parçacıktır. Ayrıca bu parçacıkların elektriksel yüklerinin değerleri, temel elektriksel yüklerin çarpımlarının sonucunda tam sayı olmayan yegane parçacıklardırlar. Her bir tip kuark parçacığının karşılığı olan anti parçacık vardır, bu parçacıklar kuarklara göre belirli büyüklükler için değerleri mutlak değerlere karşılık gelir yalnız bu değer normal kuark parçacığı değeri ile ters işarette olur. Tau neutrino, üç neutrinin sonuncusunu ifade etmektedir. Bu parçacık üçüncü nesil leptonların oluşmasında görev almaktadır. Tau neutrino parçacığı, yapılan bir çok deneyden sonra nihayet 2000 yılının Temmuz ayında keşfedilmiştir ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİN MADDE HALLERİ Malzemelerin madde halleri o maddenin içerisindeki atomların aralarındaki çekim ve itme kuvvetlerine bağlıdır. Sadece çekim güçlerinin etki ettiği maddeler ideal katı maddelerdirler (ideal kristaller). Sadece itme güçleri etki ettiğinde o zaman ideal gaz hali söz konusu olmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5

16 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bu iki hal arasında malzemelerin de bulunduğu maddenin geçiş halleri bulunmaktadır ve bu haller gaz, sıvı ve katı hallerdirler. Tüm katı cisimlerin belirli b, r şekli ve hacmi vardır. Sıvılara gelince onların belirli bir hacimleri var fakat şekilleri yoktur, sıvılar bulundukları kabın şeklini alırlar. Gazların ise belirli hacimleri ne de şekilleri vardır. Katı cisimler iki şekilde olabilirler kristal (monokristal ve polikristal) şeklinde ve kristal olmayan şekilde (amorf), ayrıca bu şekiller malzemenin spesifik olarak nasıl kullanılacağını belirlemektedir. Elektroteknik malzemeleri maddenin her halinde karşımıza çıkar (katı, sıvı, gaz, plazma), fakat elektroteknikte en çok kullanım alanı bulan ise katı haldeki malzemeler karşımıza çıkmaktadır. Monokristaller, analiz edilen cismin hacminin tamamında düzgün şekilde dağılan atomları ile karakterize edilmektedirler. Bu yapı özellikle yarı iletken malzemelerin kullanıldığı mikroelektronik teknolojisinde önem arz etmektedir, çünkü düzgün kristal yapı içerisinde elektriksel yük taşıyan serbest parçacıklar çok hızlı bir şekilde hareket etmektedirler ve bu özellik mikroelektronik bileşenlerinin ve devrelerinin çok hızlı çalışmalarını sağlar. Ayrıca belirtmeliyiz gerekir ki mikroelektronik teknolojisinde yarı iletken malzemelerin içerisine diğer elementlerin katkı atomlarının eklenmesi için değişik özel teknolojik yöntemler kullanılmaktadır, öyle ki, bu şekilde yarı iletken monokristal gövde (yonga) içerisinde değişik mikroelektronik bileşenler oluşturulmaktadır. Bu yöntem uygulanarak, daha önce başlangıçta temiz (kimyasal yapı bakımından) olan monokristal yapı yapay yollarla kusurlu yapı (düzgün olmayan) haline getirilir ki bu yol ile yarı iletken bileşenler için istenilen karakteristikler elde edilmiş olunur. Kontrollü bir şekilde oluşturulan kusurlu yapıdaki maddelerin yanında monokristallerin istenmeyen kusurlu (arıza) yapıdaki maddeler de mevcuttur. Bu kusurlu yapıdaki maddelerin diğer bir şekli de madde içindeki kristal taneciklerin yönlerinin belirsiz olmalarıdır çünkü maddenin içinde atomların düzgün dağılımı söz konusu olmaktadır. Bu kristal taneciklerin boyutları yaklaşık olarak iki atom arası mesafesinin yüz katı civarında olmaktadır ve bu gibi bir madde polikristal madde olarak adlandırılır, daha doğrusu böyle bir yapıya polikristal yapı denir. Polikristal parçacıkların şekli ve büyüklüğü maddenin mekanik özelliklerini belirler. Uygulama açısından polikristal yapı iletken ve süper iletkenler açısından çok büyük önem arz etmektedir çünkü düzgün monokristal yapılarda metal tellerin çok büyük mesafelerde uygulanması zordur, özellikle yapım aşamasında şekil verirken böyle bir zorlukla karşı karşıya kalınmaktadır. Bu durum aynı şekilde kondansatör, manyetik seramik ve levhalarda da karşımıza çıkmaktadır. Uygulama açısından kristal olmayan yapıların çok büyük önemi vardır. Burada özellikle amorf maddeleri, sıvı kristalleri ve polimerleri gösterebiliriz. Amorf maddelerde atomlar arasındaki bağ derecesi (iki atom arası mesafenin yaklaşık 10 katı) aynen sıvılardakine benzemektedir, bundan dolayı genelde bu maddeler soğutulmuş sıvılar olarak da adlandırılırlar ve elektroteknikte amorf yarı iletken şeklinde daha geniş alanlı (ve daha ucuz) plak şeklinde kullanılmaktadırlar, ayrıca amorf bant ve plaklar şeklinde de kullanılırlar. 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

17 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7 Sıvı kristaller, kristal şeklinden eriyerek sıvı halini alırken oluşan ara durum sebebinden dolayı sıvılara göre çok daha düzgün yapılara sahiptirler ve bundan dolayı bu maddenin alışılmamış elektro optik özelliklerinden dolayı sıvı kristal ekran ve göstergelerine ve ekranlarında kullanılmaktadırlar. Polimerler makro moleküllerin oluşturduğu uzun zincirden meydana gelmiştir ve bu özelikten dolayı bu maddenin birden çok halde bulunmasına imkan kılar, bu haller: kristal, amorf, kauçuk şeklinde, sıvı kristal ve yüksek sıvı şeklinde; elektroteknikte en çok iletken kabloların izolasyonunda kullanılmaktadır. Sıvılar elektroteknikte genelde akülerde elektrolit olarak veya elektrik izolasyonu için yağ şeklinde kullanılırlar; gazlar aynı şekilde elektrik izolasyon özelliklerinden dolayı enerji kablolarında ve dağıtım şebekelerinde kullanılmaktadırlar. Plazma hali, elektriksel dengenin sağlanmış olduğu elektron ve pozitif iyonların ihtiva ettiği yüksek iyonize şeklindeki gaz halinin de ayrıca geniş uygulama alanı mevcuttur. Kullanım alanı olarak, fotolüminesans (elektriksel ışıldama) ampullerini ve mikro elektronikteki teknik süreçleri gösterebiliriz KİMYASAL BAĞLAR Önceden belirttiğimiz maddenin tüm yapısal halleri atom, iyon ve moleküller arasındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadırlar. Bu bağlantılar, elektronların komşu valans atomlarının arasındaki etkileşimin sonucunda oluşmaktadırlar. Bazı elementlerde atomlar arası etkileşim çok zayıftır, örnek olarak bazı soy gazları (Ne, Ar,...) gösterebiliriz, çünkü bu elementlerde valans seviyeleri 8 elektron içerdiklerinden dolayı doyumdadırlar. Bu gibi durumlarda kimyasal bağlar dipol (çift kutuplu) elektriksel etkileşim sonucunda meydana gelirler ve çok düşük yoğunluktadırlar. Elektriksel dipol iki elektriksel yükten meydana gelen sistemdir, mutlak değerleri aynı değerde fakat ters işaretlidirler ve aralarındaki mesafe çok küçüktür. Bir çok element için yukarıda bahsettiğimiz elektron denge durumu söz konusu değildir, öyle ki, bu gibi elementlerin son sargısında elektron denge durumu sıradaki yöntemlerle sağlanır: bir veya birden fazla valans elektronunu kabul etmek veya vermek, diğer bir yöntem ise bir veya birden fazla elektronu komşu atomlara paylaşmak. Bu gibi bağlar çok güçlüdürler ve iyon bağı ve Kovalent bağı olarak adlandırılırlar. Ayrıca önemli bir bağ da metal bağıdır. Maddelerde, kural gereği, tek bir tip kimyasal bağ ile karşılaşılmamaktadır. Karşımıza birden çok farklı bağ içeren maddeler çıkmaktadır ki bu bağlardan bir tanesi her zaman domine eder. Bu nedenle, maddelerin özellikleri iki veya daha fazla kimyasal bağ karakteristiğinin kombinasyonu sonucunda oluşmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7

18 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ İYONİK BAĞ İyonik bağ pozitif elektrik yüklü (I-valasnlı) ve negatif elektrik yüklü (VII-valanslı) atomlar arasında oluşur, pozitif elektrik yüklü atomlar negatif elektrik yüklü atomlara elektron verir ve böylelikle kristalde pozitif ve negatif iyonların kararlı elektron yapısı söz konusu olmaktadır. Bu durum şekil 1.2 de natrium (sodyum) (Na) ve klor (Cl) atomlarının elektron konfigürasyonu ile açıklanmıştır ve ayrıca kristaldeki iyonların dağlımı gösterilmiştir. Bu bağlantıların tamamının elektrostatik doğası vardır ve ters işaretli yüklerle yüklü iyonların birbirini çekmesini mümkün kılar, öyle ki her pozitif iyon negatif iyon ile ve tersi şekilde çevrelenir. Şekil. 1.2 NaCl de iyonik bağın oluşması (grafiksel gösterimi). Bir valans elektronun Na dan Cl a geçmesi ile pozitif Na iyonu ve negatif Cl iyonu oluşmaktadır. Her iki iyon birbirini çeker, böylece 8 elektronlu kararlı elektron yapısı elde edilir. Bu şekilde oluşturulan bağlar doymamış bağ olarak adlandırılırlar sebebi ise yakın komşu iyonların etkileşimi uzak komşu iyonların etkileşimini dışlamamaktadır. Bu demektir oluyor ki, bir iyon tüm komşu iyonlarla hareket etmektedir. İyon kristallerde serbest elektronlar mevcut değildir, bu kristaller katı halde elektrik yalıtıcı özelliklere sahiptir, fakat sıvı çözeltilerde elektrolitler gibi davranırlar. İyonik bağı olan malzemeler boşluk dağılımındaki komşu iyonlar arasında elektriksel kararlılığının kaybolmasından dolayı şekil değiştirme işlemi yeteneği düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

19 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ KOVALENT BAĞI Doymamış iyonik bağlara karşın sadece yakın komşular arasında oluşan doymuş kimyasal bağlar da mevcuttur. Bu bağlar kristal atomları arası boşluk boyunca belirli yönde yöneldiklerinden dolayı yönlüdürler. Bu tür kovalent bağlarında tekli atomların hiçbiri tamamen bir valans elektron bölgesi (yörüngesi) oluşturmaz, fakat aralarında ortak çift bağlar oluşturarak her bir atomda sekiz valans elektronu ile kararlı bir yapı elde edilir. Kovalent bağı içeren maddeler için tipik örnek olarak silisyum (Si), diğer dört valanslı elementler (germanyum, elmas yapıda karbon, vs) ve ayrıca üç valanslı ve beş valanslı bileşikleri sayabiliriz (Ga As, ). Şekil 1.3 te silisyum atomunun valans yörüngesinin elektron konfigürasyonu, ortak valans elektron çiftlerinin bir silisyum atomu ve onun dört komşu atomla yaptığı kovalent bağı ve ayrıca kristal kafes yapıda silisyum atomlarının uzaydaki yönlendirilmiş dağılımı (kovalent bağlar arası açı yaklaşık olarak 109 o dir) gösterilmiştir. Elektron çiftleri en yakındaki atomlar arasında tetrahedral şeklinde açısal dağılım oluşturacak şekilde bir tetrahedral ağırlık merkezli bir yapı oluştururlar. kovalent bağı Si atom Şekil. 1.3 Si atomunun kovalent bağı (grafiksel gösterimi) Yönlü olduklarında, kovalent bağlarının doyumu ve kuvvetlerinden dolayı, kovalent bağı olan maddelerin şekil değiştirme yetenekleri düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. Bu maddeler saf halde iken zayıf iletken özelliklere sahiptirler, çünkü valans elektron çiftlerinin tamamı komşu atomlar arasında sıkı bir şekilde bağlıdırlar. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 9

20 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ METALİK BAĞ Kovalent bağ ve iyonik bağ ile bağlı maddelere karşın, metal bağı ile bağlı maddeler şekil değiştirme işlemlerine (dövülebilirlik) yatkındırlar, ayrıca metalik bağ ile bağlı maddeler iyi elektrik ve ısı iletkenliği sağlarlar. Şekil. 1.4 Metalik bağların oluşması Bunun durum, metal iyonlar arasında kolay hareket edebilen serbest kalmış valans elektronlarından kaynaklanır (şekil 1.4), bunun nedeni daha önce bahsi geçen kimyasal bağlardan farklı olarak kararlı elektron konfigürasyonun oluşturulamamasından kaynaklanmaktadır. Burada pozitif iyonlar ve elektronlar arasında güçlü bir etkileşim meydana gelir ve çekim kuvveti ile pozitif iyonların birbirine bağlanması güçlü metal yapının oluşmasına neden olur, bundan dolayı iyonik bağlarda da olduğu gibi burada da metalik bağ doymamış ve yönlü değildir. Tek valanslı katı cisimler (Cu, Ag,..), iki valanslı (Zn,..) ve üç valanslı elementler bu şekilde davranırlar. Dipol bağların elektroteknikte fazla bir önemi yoktur, dolayısıyla burada ele alınmayacaklar MADDELERİN YAPISAL PARÇACIKLARININ DİZİLİŞİNE GÖRE SINIFLANDIRILMALARI MONOKRİSTAL YAPI Monokristallerdeki düzgün geometrik yapı, katı haldeki moleküllerin, iyonların ve atomların aralarındaki kimyasal bağların düzgün dağılımı sonucunda oluşmaktadır. Diğer taraftan bu durum kovalent kristalin kararlı enerji durumunda bulunmasını sağlayan kimyasal bağların düzgün bir şekilde dağılımlarının bir sonucudur. İyonik ve meta- 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

21 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11 lik kristallerde, ki bu yapılarda kimyasal bağlar yönlü değildir, kristalin kafes yapısı iyon tabakalarının daha yoğun olma çabası sonucunda oluşmaktadır. Doğada, hepsi eşit derecede temsil edilmemekle beraber, 230 farklı monokristal yapı ile karşılaşmaktayız. Elektroteknikte küp kafes şeklinde kristalleşen malzemeler önem arz etmektedirler. En önemli iki tip kristal yapı olarak, uzay merkezli ve düzlem merkezli küp kristal kafesler ile karşılaşırız. Kristalin yapısal hücreleri (kristalin bölünebildiği en küçük hacim) şekil 1.5 te gösterilmiştir. а) uzay-merkezli b) yüzey-merkezli Şekil. 1.5 Yapısal hücrelerde atomların dağılımı (küp kristal kafesi) Uzay-merkezli ve yüzey-merkezli küp kristal kafesteki metaller (Cu, Al, Fe,..) ve birinci ve yedinci sütunda buluna iyon bileşenleri (NaCl,.. gibi) kristalleşmektedirler. Buradaki kimyasal bağlar yönlü değiller, bunun için iyonları maksimum yoğunlukta olacak şekilde paketlenir, öyle ki en yakın komşular birbirine değecek kadar yakındırlar. Bazı elementler ve birçok bileşim çok karmaşık tipte küp kafes yapılarda kristalleşirler. Elektroteknikte en önemli kristal kafes yapısı elmas kafes kristalidir, burada dört valans elektronu olan elementler (Si, Ge, C (elmas)) ile üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementler (GaAs, InSb,..) karşımıza çıkmaktadır, öyle ki üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementlerin oluşturdukları bileşim sonucunda oluşan kristal sfalerit olarak adlandırılır. Elmas kristal kafesi, temel hücrenin köşegenlerinden bir bölü dört kadar mesafede yerleşmiş olan çeyrek iki yüzey merkezli küp kristal kafesin kombinasyonu gibi tanımlanabilir (şekil 1.6 a). x-y düzleminde, z koordinatı ile işaretlenmiş (temel hücrenin kenarlarının uzunlukları olarak ifade edilmişler), eşdeğer olmayan atomların konum projeksiyonu şekil 1.6 b de gösterilmiştir. Bu şekilde, her atom (tetrahedral yapının merkezinde) kendine en yakın komşusu ile (tetrahedral yapının köşelerinde) tetrahedral açı (yaklaşık 109 о ) yapacak şekilde yönlenmiş kovalent bağları oluştururlar, bu yapı şekil 1.3 te gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 4: Fotovoltaik Teknolojinin Temelleri Fotovoltaik Hücre Fotovoltaik Etki Yarıiletken Fiziğin Temelleri Atomik Yapı Enerji Bandı Diyagramı Kristal Yapı Elektron-Boşluk Çiftleri

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER İletkenlik Elektrik iletkenlik, malzeme içerisinde atomik boyutlarda yük taşıyan elemanlar (charge carriers) tarafından gerçekleştirilir. Bunlar elektron veya elektron boşluklarıdır.

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

izotop MALZEME BILGISI B2

izotop MALZEME BILGISI B2 1. Giriş 2. Temel Kavramlar 3. Atomlarda Elektronlar 4. Periyodik Tablo 5. Bağ Kuvvetleri ve Enerjileri 6. Atomlararası Birincil Bağlar 7. İkincil bağlar veya Van Der Waals Bağları 8. Moleküller Bu özelliklerinden

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

2007-2008 GÜZ YARIYILI MALZEME I Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Malzemelerin İç Yapısı 01.10.2007 1 ÖĞRETİM ÜYELERİ ve KAYNAKLAR Yrd.Doç.Dr. Şeyda POLAT Yrd.Doç.Dr. Ömer YILDIZ Ders Kitabı : Malzeme

Detaylı

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ 1. KISA DEVRE Kısa devre; kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. Kısa devre olduğunda

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

İstatistiksel Mekanik I

İstatistiksel Mekanik I MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ Dr. Cemile BARDAK Ders Gün ve Saatleri: Çarşamba (09:55-12.30) Ofis Gün ve Saatleri: Pazartesi / Çarşamba (13:00-14:00) 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir atom, proton (+), elektron (-) ve

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI İ ç e r i k Genel bilgi ve çalışma ilkesi Güneş pili tipleri Güneş pilinin elektriksel

Detaylı

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir BÖLÜM 1. HEDEFLER Malzeme Bilimi ve Mühendislik Alanlarını tanıtmak Yapı, Özellik ve Üretim arasındaki ilişkiyi

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -1- İMALATA GİRİŞ ve GENEL BAKIŞ Öğretim Görevlisi Fatih Alibeyoğlu Dersin İçeriği nin İlkeleri ve Sınıflandırılması Döküm Plastik Şekil Verme Esasları Plastik Şekil Verme Yöntemleri

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Atomun sembolünün

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

AKHİSAR CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ YARI İLETKENLER

AKHİSAR CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ YARI İLETKENLER YARI İLETKENLER Doğada bulunan atamlar elektriği iletip-iletmeme durumuna görene iletken, yalıtkan ve yarı iletken olarak 3 e ayrılırlar. İletken maddelere örnek olarak demir, bakır, altın yalıtkan maddeler

Detaylı

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR 1 Potansiyel enerji (kj/mol) Çekme İtme Atomlararası denge mesafesi Atomlar birbirleri ile sürekli etkileşim içerisindedir. Bu etkileşimlerden biride atomlar arası itme

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

12. Ders Yarıiletkenlerin Elektronik Özellikleri

12. Ders Yarıiletkenlerin Elektronik Özellikleri 12. Ders Yarıiletkenlerin lektronik Özellikleri T > 0 o K c d v 1 Bu bölümü bitirdiğinizde, Yalıtkan, yarıiletken, iletken, Doğrudan (direk) ve dolaylı (indirek) bant aralığı, tkin kütle, devingenlik,

Detaylı

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir.

Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir. YARI İLETKENLER Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir. Yarı iletkenler periyodik cetvelde 3. ve 5. gruba girerler. Bu demektir

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net DERSİN AMACI: Malzeme Biliminde temel kavramları tanıtmak ÖĞRENECEKLERİNİZ: Malzeme yapısı Yapının özelliklere olan etkisi Malzemenin

Detaylı

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları 8 II. MİNERALLER II.1. Element ve Atom Elementlerin en ufak parçasına atom denir. Atomlar, proton, nötron ve elektron gibi taneciklerden oluşur (Şekil II.1). Elektron negatif, proton pozitif elektrik yüküne

Detaylı

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Ders koordinatörü: Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr http://www.turgutozal.edu.tr/mgungormus/

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı

PERĐYODĐK ÇĐZELGE. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

PERĐYODĐK ÇĐZELGE. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK PERĐYODĐK ÇĐZELGE Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK 8.1. PERĐYODĐK ÇĐZELGENĐN GELĐŞMESĐ 8.2. ELEMENTLERĐN PERĐYODĐK SINIFLANDIRILMASI Katyon ve Anyonların Elektron Dağılımları 8.3.FĐZĐKSEL ÖZELLĐKLERDEKĐ

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -2- Malzemeler iki tür gerilmeye maruz kalır. Bu gerilmeler tekil etkiyebileceği gibi bunların bir bileşkesi de malzemelere etkiyebilir. Normal Gerilme(Çeki- Bası- Eğilme) Kayma Gerilmesi(Kayma-Burulma)

Detaylı

6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ

6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ 6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ 3.1 ÇEKİRDEK KUVVETLERİ 3.1.1. GENEL KARAKTERİSTİK Çekirdek hakkında çok fazla bir şey bilmezden önce yalnızca iki farklı etkileşim kuvveti bilinmekteydi.

Detaylı

KİMYA -ATOM MODELLERİ-

KİMYA -ATOM MODELLERİ- KİMYA -ATOM MODELLERİ- ATOM MODELLERİNİN TARİHÇESİ Bir çok bilim adamı tarih boyunca atomun yapısı ile ilgili pek çok fikir ortaya atmış ve atomun yapısını tanımlamaya çalışmış-tır. Zaman içerisinde teknoloji

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 7 Manyetik Alan ve Manyetik Kuvvet Hedef Öğretiler Manyetik Kuvvet Manyetik Alan ve Manyetik Akı Manyetik Alanda Yüklerin hareketi Yarıiletkenlerde Manyetik Kuvvet hesabı Manyetik Tork Elektrik Motor

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR...

İÇİNDEKİLER 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR... 1 1.1 Katıhal... 1 1.1.1 Kristal Katılar... 1 1.1.2 Çoklu Kristal Katılar... 2 1.1.3 Kristal Olmayan (Amorf) Katılar... 2 1.2 Kristallerde Periyodiklik... 2

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi 1 KRİSTAL YAPILAR Malzemelerin iç yapısı atomların diziliş biçimine bağlıdır. Kristal yapı Kristal yapılarda atomlar düzenli

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA BAĞ KUVVETLERİ VE ENERJİLERİ ATOMLARARASI BİRİNCİL BAĞLAR İKİNCİL VEYA VAN DER WAALS BAĞLARI MOLEKÜLLER BÖLÜM III KATILARDA

Detaylı

Malzemelerin elektriksel özellikleri

Malzemelerin elektriksel özellikleri Malzemelerin elektriksel özellikleri OHM yasası Elektriksel iletkenlik, ohm yasasından yola çıkılarak saptanabilir. V = IR Burada, V (gerilim farkı) : volt(v), I (elektrik akımı) : amper(a) ve R(telin

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Infrared (IR) ve Raman Spektroskopisi Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY TİTREŞİM Molekülleri oluşturan atomlar sürekli bir hareket içindedir. Molekülde: Öteleme hareketleri, Bir eksen

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler.

İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler. İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler. Her biri tek kovalent bağa sahip hidrokarbona, doymuş hidrokarbon denir ve mevcut bağlarından biri kopmadan yeni bir atom bağlanamaz.

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

Elektromanyetik Alan Kaynakları (1)

Elektromanyetik Alan Kaynakları (1) (4) Elektrostatik Giriş Elektrostatik zamana bağlı olarak değişen elektrik alanlar için temel oluşturur. Pek çok elektronik cihazın çalışması elektrostatik üzerine kuruludur. Bunlara örnek olarak osiloskop,

Detaylı

1. Düzensiz yapı : Atom veya moleküllerin rastgele dizilmesi. Argon gibi asal gazlarda görülür.

1. Düzensiz yapı : Atom veya moleküllerin rastgele dizilmesi. Argon gibi asal gazlarda görülür. Malzemeler atomların bir araya gelmesi ile oluşur. Bu yapı içerisinde atomları bir arada tutan kuvvete atomlar arası bağ denir. Yapı içerisinde bir arada bulunan atomlar farklı düzenlerde bulunabilir.

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar 1.GİRİŞ Genel olarak metal şekillendirme işlemlerini imalat işlemlerinin bir parçası olarak değerlendirmek mümkündür. İmalat işlemleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: 1) Temel şekillendirme,

Detaylı

TEMEL BİLGİLER. İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir.

TEMEL BİLGİLER. İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir. TEMEL BİLGİLER İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir. Yalıtkan : Elektrik yüklerinin kolayca taşınamadığı ortamlardır.

Detaylı

Seramik malzemelerin kristal yapıları

Seramik malzemelerin kristal yapıları Seramik malzemelerin kristal yapıları Kararlı ve kararsız anyon-katyon görünümü. Kırmızı daireler anyonları, mavi daireler katyonları temsil eder. Bazı seramik malzemelerin atomlararası bağlarının iyonik

Detaylı

PERİYODİK CETVEL. Yanıt : D. www.kimyahocam.com. 3 Li : 1s2 2s 1 2. periyot 1A grubu. 16 S : 1s2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 4 3.

PERİYODİK CETVEL. Yanıt : D. www.kimyahocam.com. 3 Li : 1s2 2s 1 2. periyot 1A grubu. 16 S : 1s2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 4 3. PERİODİK CETVEL Periyodik cetvel, elementlerin atom numaraları temel alınarak düzenlenmiş bir sistemdir. Periyodik cetvelde, nötr atomlarının elektron içeren temel enerji düzeyi sayısı aynı olan elementler

Detaylı

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği -Fizik I 2013-2014 Dönme Hareketinin Dinamiği Nurdan Demirci Sankır Ofis: 364, Tel: 2924332 İçerik Vektörel Çarpım ve Tork Katı Cismin Yuvarlanma Hareketi Bir Parçacığın Açısal Momentumu Dönen Katı Cismin

Detaylı

ELEKTROSTATİK. Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur.

ELEKTROSTATİK. Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur. ELEKTROSTATİK Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur. Elektrik yüklerinin kaynağı atomun yapısında bulunan elekton ve proton

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr. Ders asistanı: Fatih Kaya

Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr. Ders asistanı: Fatih Kaya Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr Ders asistanı: Fatih Kaya Hareket düzleminde etki ederse Veya hareket düzleminde bir bileşeni varsa F F d Cisme etki eden d Kuvvet F F Veya

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Genel Kimya 101. Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Genel Kimya 101. Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2 Genel Kimya 101 Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2 İyonik Bağ; İyonik bir bileşikteki pozitif ve negatif iyonlar arasındaki etkileşime iyonik bağ denir Na Na + + e - Cl + e

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ VE GÜNEŞ ENERJİSİ GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ Güneşin merkezinde, temelde hidrojen çekirdeklerinin kaynaşmasıyla füzyon reaksiyonu

Detaylı

4/26/2016. Bölüm 7: Elektriksel Özellikler. Malzemelerin Elektriksel Özellikleri. Elektron hareketliliği İletkenlik Enerji bant yapıları

4/26/2016. Bölüm 7: Elektriksel Özellikler. Malzemelerin Elektriksel Özellikleri. Elektron hareketliliği İletkenlik Enerji bant yapıları Bölüm 7: Elektriksel Özellikler CEVAP ARANACAK SORULAR... Elektriksel iletkenlik ve direnç nasıl tarif edilebilir? İletkenlerin, yarıiletkenlerin ve yalıtkanların ortaya çıkmasında hangi fiziksel süreçler

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI TÜPÜ X-IŞINI TÜPÜ PARÇALARI 1. Metal korunak (hausing) 2. Havası alınmış cam veya metal tüp 3. Katot 4. Anot X-ışın

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI ---------------------------------------Boşluk Doldurma Soru

Detaylı

Farklı malzemelerin dielektrik sabiti LEP 4.2.06_00

Farklı malzemelerin dielektrik sabiti LEP 4.2.06_00 PHYWE Farklı malzemelerin dielektrik sabiti LEP 4.2.06_00 İlgili başlıklar Maxwell in eşitlikleri, elektrik sabiti, plaka kapasitörün kapasitesi, gerçek yükler, serbest yükler, dielektrik deplasmanı, dielektrik

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

Manyetizma. Manyetik alan çizgileri, çizim. Manyetik malzeme türleri. Manyetik alanlar. BÖLÜM 29 Manyetik alanlar

Manyetizma. Manyetik alan çizgileri, çizim. Manyetik malzeme türleri. Manyetik alanlar. BÖLÜM 29 Manyetik alanlar ÖLÜM 29 Manyetik alanlar Manyetik alan Akım taşıyan bir iletkene etkiyen manyetik kuvvet Düzgün bir manyetik alan içerisindeki akım ilmeğine etkiyen tork Yüklü bir parçacığın düzgün bir manyetik alan içerisindeki

Detaylı

Atom Y Atom ap Y ısı

Atom Y Atom ap Y ısı Giriş Yarıiletken Malzemeler ve Özellikleri Doç.. Dr. Ersan KABALCI 1 Atom Yapısı Maddenin en küçük parçası olan atom, merkezinde bir çekirdek ve etrafında dönen elektronlardan oluşur. Çekirdeği oluşturan

Detaylı

MADDENİN TANECİKLİ YAPISI

MADDENİN TANECİKLİ YAPISI MADDENİN TANECİKLİ YAPISI ÜNİTE : Maddenin Tanecikli Yapısı Üniteye Giriş Evrendeki tüm maddeler, tüm cisimler kendilerinden çok çok küçük parçacıklardan oluşmuşlardır. Örneğin; çok fırtınalı bir günde

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET EBE-211, Ö.F.BAY 1 Temel Elektriksel Nicelikler Temel Nicelikler: Akım,Gerilim ve Güç Akım (I): Eletrik yükünün zamanla değişim oranıdır.

Detaylı

Optik Özellikler. Elektromanyetik radyasyon

Optik Özellikler. Elektromanyetik radyasyon Optik Özellikler Işık malzeme üzerinde çarptığında nasıl bir etkileşme olur? Malzemelerin karakteristik renklerini ne belirler? Neden bazı malzemeler saydam ve bazıları yarısaydam veya opaktır? Lazer ışını

Detaylı

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Elementler ve Sembolleri Atomun Yapısı Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikleri Kimyasal Bağ Bileşikler ve Formülleri Karışımlar Bu ünitede

Detaylı

Bu durumu, konum bazında bileşenlerini, yani dalga fonksiyonunu, vererek tanımlıyoruz : ) 1. (ikx x2. (d)

Bu durumu, konum bazında bileşenlerini, yani dalga fonksiyonunu, vererek tanımlıyoruz : ) 1. (ikx x2. (d) Ders 10 Metindeki ilgili bölümler 1.7 Gaussiyen durum Burada, 1-d de hareket eden bir parçacığın önemli Gaussiyen durumu örneğini düşünüyoruz. Ele alış biçimimiz kitaptaki ile neredeyse aynı ama bu örnek

Detaylı

Bugün için Okuma: Bölüm 1.5 (3. Baskıda 1.3), Bölüm 1.6 (3. Baskıda 1.4 )

Bugün için Okuma: Bölüm 1.5 (3. Baskıda 1.3), Bölüm 1.6 (3. Baskıda 1.4 ) 5.111 Ders Özeti #4 Bugün için Okuma: Bölüm 1.5 (3. Baskıda 1.3), Bölüm 1.6 (3. Baskıda 1.4 ) Ders #5 için Okuma: Bölüm 1.3 (3. Baskıda 1.6 ) Atomik Spektrumlar, Bölüm 1.7 de eģitlik 9b ye kadar (3. Baskıda

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

28.02.2012 ELEKTRONİK DEVRE ELEMANLARI

28.02.2012 ELEKTRONİK DEVRE ELEMANLARI ELEKTRONİK DEVRE ELEMANLARI Transistör 20. yüzyılın en büyük buluşlarından biri olduğu düşülmektedir. İnsanlığın aya gitmesi, giderek daha küçük ve daha etkili bilgisyarların yapılması, kulak içi işitme

Detaylı