ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI"

Transkript

1 JANETA SERVİNİ VLADİMİR ROME Y ANİ SERVİNİ ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİ VE ELEMANLARI I (birinci) SINIF ELEKTROTEKNİK MESLEĞİ tüm eğitim profilleri için Üsküp, 2014 yılı.

2 Yazarlar: Mr. Janeta Servini, Elek. Müh. Vladimir Rome, Elek. Müh. Yani Servini Denetleme: Prof. Dr. Stoyan Deskovski, Elek. Müh. Suza Blajevska, Elek. Müh. Eftim Peyovski Editör: Janeta Sarvini İlustrasyon ve grafik düzenleme: Vladimir Rome Kapak tasarım: Vladimir Rome Düzeltici: Gülser Klinçe Çeviri: Sakip Saliji Redaksiyon: Dr. Fatima Hocin Yayıncı: Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı Basimevi: Graficki centar dooel, Üsküp /1 no lu ve tarihli karar ile Makedonya Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından kitabın kullanımını onaylandı.

3 Malzemesiz mühendislik yoktur. Anonim

4

5 İÇİNDEKİLER Önsöz... ix 1. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Maddenin atom yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar İyonik bağ Kovalent bağ Metalik bağ Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Monokristal yapı Kristal yapı kusurları Polikristal yapı Kristal olmayan yapılar Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgesinin oluşması Yasak bölgenin genişliğ i ve özdirençlerine göre malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması Tekrarlama soruları İLETKEN MALZEMELER İletken malzemelere giriş İletken malzemelerin özellikleri Elektriksel özellikleri İletkenlerin diğer önemli özellikleri... 27

6 2.3. İletken madde türleri Öz iletkenliği yüksek ola metaller Bakır, alüminyum, gümüş ve altının özelliklerini karşılaştırma yaparak analiz etmek Süper iletkenler Süper iletkenlerin fiziksel özellikleri Süper iletken maddeler Süper iletkenler ve kablolar Düşük öz iletkenliğe sahip elektrik malzemeleri ve dirençli malzemeler Dirençler ve ısıtıcılar Özel iletken malzemeler Termoelektrik algılayıcılar Lehimler Elektrik sigortaları Elektrik kontakları Galvan elemanlar ve akümülatörler Elektrolitler Tekrarlama soruları YARI İLETKEN MALZEMELER Yarı iletken malzemelerde enerji bölgeleri Saf yarı iletkenlerde elektriksel yük taşıyıcıları oluşturma mekanizması Yarı iletkenlerde elektrik akımının iletilme prensibi Yarı iletken malzemelerin özelliklerinin analizi ve karşılaştırılması Bazı önemli yarı iletkenlerin özellikleri, içerikleri, alaşımları ve süper kristal kafesleri Yoğun ve ince taba monokristallerin elde edilme yöntemleri Silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojileri Diyotlar, transistörler, tristörler ve entegre devreler Diyotlar Transistörler Tristörler Entegre devreler... 76

7 3.9. Kalın tabakalı ve ince tabakalı entegre devre teknolojileri Kalın tabaka entegre devre teknolojisi İnce tabaka entegre devre teknolojisi Yarı iletken entegre devrelerin gelişim perspektifi Nano teknolojiler Baskılı devre plakların (PCB) yapılması Tekrarlama soruları DİELEKTRİK MALZEMELERE Dielektrik Malzemelere Giriş Dielektrik Malzemelerin Ayrılması Dielektrik Malzemelerinde Dielektrik Kayıpları Dielektrik Malzemelerin Dielektrik Sertliği Dielektriklerin Elektrik Polarizasyonu Yalıtım Malzemeleri İzolasyonlu Kablolar Optik Kablolar Kondansatör Malzemeleri Kondansatörler Özel Dielektrik Malzemeleri Piezoelektrikler, Piroelektrikler ve Elektret Dönüştürücüler Dielektrik Mikroelektronik Sıvı Kristalli Ekran Optik Bellekler Tekrarlama Soruları МАNYETİK MALZEMELER Bazı Malzeme Grupların Manyetik Özellikleri Güçlü Mıknatıslanma Mekanizması Маnyetostriktif Yumuşak Manyetik Malzemeler Bobinler, Transformatörler ve Röleler Bobinler

8 Transformatörler Röleler Katı Manyetik Malzemeler Маnyetik Mikroelektronik Маnyetik Bellekler Mantık Devreleri Tekrarlama Soruları EK А

9 ÖNSÖZ Elektroteknik Malzemeleri ve Elemanları kitabı elektroteknik alanın I. (birinci) sınıfların tüm bölümleri için, mevcut olan plan ve programa uyumlu olarak yazılmıştır. Demek oluyor ki her bölüm için öngörülen ders içerikleri kapsanmıştır. Bu dersi veren öğretmenler, bölümlerin ihtiyaçlarına göre gereken içeriklere daha çok vurgu yapmaları gerekecektir. Ders kitabı beş üniteye ayrılmıştır. Birinci ünitede Elektroteknik Malzemelere Giriş maddenin ve atomun yapısı hakkından bilgi verilmektedir. Ondan sonra elektroteknik malzemelerin hal durumları ve kimyasal bağları işlenmiştir. Değişik bakış açısından malzemelerin ayrılışı onu da malzemenin yapı parçacıkların dizilişine göre, elektroteknik malzemelerin yasak bölgelerinin genişliğine göre ve manyetik özelliklerine göre ayrılışları verilmiştir. İkinci ünitede İletken Malzemeler iletken malzemelerin özellikleri işlenmiş ve elektrik özellikleri üzerine durulmuştur. Ondan sonra yüksek öz elektrik geçirgenliği olan metaller, süper iletkenler, düşük elektrik geçirgenliği olan malzemeler ve dayanıklı malzemeler gibi değişik türden iletken malzemelerin analizi yapılmıştır. Ünitenin sonunda özel kullanımı olan iletken malzemelere dikkat çekilmiştir. Üçüncü ünitede Yarı iletken Malzemeler öğrencilere yarı iletkenlerin enerji bölgeleri, tam yarı iletkenlerde serbest yüklerin oluşma mekanizması ve elektrik akımı geçirme prensibi tanıtılır. Daha sonra silisyum, germanyum ve galyum arsenit yarı iletken malzemelerin karşılaştırılması yapılmıştır. Önemli yarı iletken elemanları, bileşikleri, alaşımları ve süper-kafeslerin özellikleri vurgulanmıştır. Masif ve ince katmanlı monokristallerin elde edilişi ve silisyum entegre devrelerin düzlemsel teknolojisi konuları işlenmiştir. Diyot, transistor, tristör ve entegre devreleri gibi yarı iletken malzemelerin uygulanması konusu ayrı bir dikkatle işlenmiştir. Ondan sonra kalın katmanlı ve ince katmanlı entegre devreleri ve yarı iletken entegre devrelerin gelişimi hakkında bir yorum yapılmıştır. Sonunda gelecekte yoğun bir şekilde işlenecek olan, nano teknoloji alanındaki sorunlara değinilmiştir.. Dördüncü ünite Dielektrik Malzemeleri dielektriklere, onların önemi ve uygulanmasına adanmıştır. Ünite onların sınıflandırılması, dielektrik kayıpları ve dielektrik sertliğin öğrenilmesiyle başlar. Sonra dielektriğin elektrik polarizasyonu, yalıtım malzemeler, izolasyonlu ve optik kablolar, kondansatör malzemeleri ve onların kondansatörlerde uygulanması konuları ele alınmıştır. Ünite sonunda bazı özel dielektrik malzemelerine odaklanılmıştır.. Beşinci ünitede Маnyetik Malzemeler manyetik malzemeleri, daha özel olarak bazı malzeme gruplarının manyetik özelliklerini, güçlü manyetiklenme mekanizması ve manyetostriktif olayı işlenmiştir. İlk önce yumuşak manyetik malzemeler, bobinler, transformatörler ve röleler, ondan sonra katı manyetik malzemeler ve mikro elektronikte kullanılan malzemeler konu edilmiştir. Ders malzemesinin bütünü son zamanlarda güncel

10 ve çağdaş yerli ile yabancı literatürü kullanarak yazılmıştır. Müellifler olarak öğrencilerin yaşını ve bu alandaki ön bilgilerini göz önünde bulundurarak, plan ve programa göre, elimizden geldiği kadar basit ve kapsamlı bir şekilde ders içeriklerini açıklamaya gayret ettik. Bu doğrultuda, ifade tarzına, işlenmiş müfredatın kapsamına ve kalitesine, hem mesleki hem de metodolojik yönden dikkat ederek önemli çaba harcadık. Müfredatın işlenmiş şekli, ders veren öğretmenler, anlama ve öğrenmekle yükümlü olan öğrenciler tarafından kabul göreceğine samimiyetimizle umuyoruz. Mümkün olduğu kadar içeriklere çizimler eklemeye çalıştık ve bununla yeni konuların daha kolay anlaşılmasına katkıda bulunduğumuza inanıyoruz. Kitabın içinde önemli olarak seçilmiş ve metin çerçevesi içerisinde açıklanmış bazı tablolar verilmiştir Birinci sınıfta okunan mesleki ders olduğunu göz önünde tutarak, öğrencilere aşina olmayan bir matematiksel araç kullanmadan yeterli basit dil ve yazı tarzı olduğuna inanıyoruz. Metinde, her ünite sonunda işlenmiş konulardan belirli sayıda soru yöneltilmiştir. Soruları cevaplarken öğrenci, öğrendiklerini kontrol edecek ve aynı zamanda kalitenin seviyesini arttıracaktır. İletkenlerin, süper iletkenlerin, yarı iletkenlerin, dielektriklerin ve manyetiklerin uygulandıkları tekniğin bütün alanlarında önemli yer aldıklarını göz önünde bulundurarak, ileriki pratik-teorik eğitimde, bilhassa pratik dersler için büyük faydalar sağlayacağını düşünüyoruz... Sonunda fırsattan yararlanarak içerik ve teknik düzenleme açısından, kalitenin artmasında yapmış oldukları yapıcı ve iyi niyetli katkılarından dolayı kitabı denetleyen prof. dr. Stoyan Deskovski ye, yük.müh. Suza Blajevska ya ve yük. müh. Eftim Peyovski ye teşekkürlerimi sunmamızı bir borç biliriz. Manastır, Haziran 2010 yılı Müellifler.

11 1. Elektroteknik malzemelere giriş Bu başlık altında sıradaki konular işlenecektir: Maddenin ve atomun yapısı Elektroteknik malzemelerin madde halleri Kimyasal bağlar Maddenin yapısal parçacıklarının dizilişine göre malzemelerin sınıflandırılması Yasak enerji bölgelerinin büyüklüklerine göre elektroteknik malzemelerin sınıflandırılması Elektroteknik malzemelerin manyetik özelliklerine göre sınıflandırılması

12

13 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ MADDENİN ATOM YAPISI Elektrik olaylarını daha kolay anlayabilmek için öncellikle madde yapısı hakkında gerekli olan bazı bilgileri bilmemiz gerekmektedir. Bizi çevreleyen her şey maddedir. Madde iki temel büyüklük ile karakterize edilir, bunlar: kütle ve enerjidir. Kütle cisimdeki maddenin miktarını belirten ölçü birimidir, enerji ise cismin belirli bir işe yapabilme kabiliyetidir. Albert Einstein tarafından ortaya atılan kütlenin enerjiye eşit olması kanununa göre, kütle cismin içinde barındırdığı enerjiye eşittir ve onun için bir ölçüttür. Gerçek hayatta maddeler farklı bileşimlerde veya kombinasyonlarında olabilmektedirler. Madde yapısı hakkındaki modern anlayışlar onun süreksiz doğasından kaynaklanmaktadır. Diğer tüm malzemelerde de olduğu gibi, elektroteknik malzemeler de atomlarda yapılmıştırlar, bunun için daha baştan maddenin atom yapısına bir göz atmamız gerekir. Elektroteknik malzemelerin özelliklerini bilmemiz için, atomların aralarında nasıl bağlandıklarını ve boşluktaki dağılımlarını incelememiz gerekmektedir. Atom, belirli bir kimyasal reaksiyona girebilen maddenin en küçük yapı parçacığıdır. Modern atom teorisine göre her atom yapısal parçacıklardan (protonlar, nötronlar ve elektronlar) oluşmaktadır. Bu parçacıklar aralarında elektriksel yük, kütle ve atomda bulundukları konum itibarı ile farklılık göstermektedirler. Atom, içinde proton ve nötronların bulunduğu çekirdek ve etrafında elektronların döndüğü elektron sargısından oluşmaktadır. Çekirdekte bulunan proton sayısı ile elektron sargısında bulunan elektronların sayısı birbirine eşittir, bundan dolayı atom elektik açısından nötr durumdadır. Protonlar, nötronlar ve elektronlar tüm elementlerde ve tüm atomlarda aynı özelliklere sahiptirler, fakat elementler farklı özelliklere sahiptirler, bu farklılık elementlerin yapılarındaki yapısal parçacıkların sayılarından. Elektron, kimyasal bir elementin elektriksel özelliklerine en çok etki eden bir parçacıktır. Bir elektronun elektriksel yük miktarı belirlenmiş bir negatif elektriksel yük miktarıdır ve doğada temel elektrik yükü birimidir değeri ise C dur. Elektronun çok küçük kütlesi vardır ve değeri m = kg dır. Elektron çekirdek etrafında belirli bir eksende hareket etmektedir. Proton, pozitif elektriksel yükün temel parçacığıdır. Protonun elektriksel yük değeri elektron ile aynı değerdedir sadece işaret olarak ters işaretlidir, kütle değeri ise elektronun kütlesinden 1836 defa daha büyüktür. Nötronun elektriksel yükü nötrdür. Nötron kütlesi yaklaşık olarak proton kütlesi ile aynı değere sahiptir. Çekirdekteki proton sayısı atom veya sıra sayısı olarak adlandırılır ve elementin periyodik tablodaki sıra numarasını ifade eder. En basit atom hidrojen atomudur. Hidrojen atomu sadece bir proton ve bir elektrondan ibarettir. Diğer elementlerin atomları daha fazla proton, nötron ve elektronlardan ibarettirler. Şekil 1.1 de atomun yapısı gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 3

14 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bir atomdaki proton ve elektron sayıları eşittir, öyle ki, atomun pozitif ve negatif elektriksel yükleri aynıdır dolayısıyla atom elektriksel açıdan nötr durumdadır. Elektronlar sargılardan bulunan belirli yollar ile çekirdek etrafında dönerler. Elektron sargısı bir top yüzeyi gibidir ve birden çok dairesel yol içermektedir, elektronlar bu yolları izleyerek onun etrafında dönerler. Çekirdeğin birinci sargısı 2 elektron içerir, ikinci sargısı 8 vs. Son sargıda döne elektron sayısı 1 ile 8 arasında olabilir ve bunlara valans elektronları denir. Bir elektron sargısı dolu ise oraya daha fazla elektron giremez. Elektron Proton Nötron Çekirdek Şek. 1.1 Atom yapısı Kütle numarası çekirdekteki proton ve nötron sayılarının toplamıdır yılına kadar 117 element (94 doğal element kalanlar ise radyoaktivite sonucunda elde edilen elementlerdirler) bilinmekteydi. Bu elementler Mendeleevin periyodik elementler tablosunda gruplandırılmışlardırlar, tablo 8 grup (7 grup ve bir sıfır grubu) içermektedir. Grup sayısı son sargıdaki valans elektron seviyesine karşılık gelmektedir. Sıfırıncı grupta karalı elektron yapısı olan değerli metaller bulunurlar (helyum, neon, argon, kripton vb.). Birinci, ikinci ve üçüncü grupta metaller yer almaktadır (bakır, altın, gümüş, çinko, alüminyum vb.), bu elementler kararlı elektron yapısı oluşturmak için elektron vererek pozitif iyonlar oluştururlar ve pozitif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Beşinci, altıncı ve yedinci grupta ametaller bulunur (fosfor, arsenik, selen, klor, vb.), bu elementler genelde elektron kabul ederek pozitif iyon oluştururlar ve negatif elektrik elementler olarak adlandırılırlar. Dördüncü gruptaki elementler (karbon, silisyum, germanyum vb.) ne kabul eder ne de koyuverirler sadece var olanları hapsederler. Madde içindeki atomların, iyonların ve moleküllerin uzay dağılımları, daha doğrusu maddenin yapısı, bu parçacıkların aralarındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadır. 4 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

15 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5 İleriki konularda maddenin yapısı ile alakalı en son gelişmeler hakkında tekrardan bilgi verilecektir. Modern teoriye göre, standart model olarak da bilinir, madenin 12 temel (esas) parçacığının veya türünün ve onlara karşıt olarak bir o kadar anti parçacığının var olduğu ifade edilir. Maddenin parçacıkları iki gruba ayrılırlar, bunlar: Kuarklar ve leptonlardır. Her grup için altı parçacık ve karşıtı olarak altı anti parçacık bulunmaktadır. Ayrıca gluonlar, fotonlar, W ve Z bozonları kuvvet taşıyıcıları-parçacıkları vardır. Bu parçacıklar ard arda meydan gele güçlü elektromanyetik etkileşimlerden sorumludurlar. Belirli bir kuvvet taşıyan bu parçacıklar ayrıca temel parçacık olarak sayılırlar. Daha doğrusu standart model, bilinen alt atom parçacıklarının dinamiğini kontrol eden elektromanyetik, zayıf ve büyük nükleer kuvvetlerin etkileştiği moleküler fiziğin bir teorisini ifade eder. Bu teori 20. yy. başlarında ve daha sonra ortalarında gelişmeye başladı yılların ortalarında ilk defa deneysel olarak kuark parçacıklarının varoluşlarının kanıtının sunumu yapıldı. O zamandan beri, dib kuarkın (1977), tepe kuarkın (1995) ve tau neutrino (2000) parçacıklarının keşfedilmesi ile standart model deneysel olarak kanıtlamıştır. Deneysel sonuçları geniş bir açıdan ifade edebildiği için, standart model atomun davranışı ile alakalı meydana gelen tüm olayları açıklayabilen bir teori olarak kabul görmektedir. Kuark (quark) esas (temel) parçacıktır ve maddenin temel yapısal bileşenidir. Kuark parçacıkları daha kompleks parçacıkları oluşturmak üzere bir araya gelerek hadronları oluştururlar, atom çekirdeğinde oluşan bu parçacıkların en stabil olanları proton ve nötron parçacıklarıdırlar. Kuark parçacıkları hiçbir zaman izole edilmez, sadece hadronların içerisinde bulunurlar. Bundan dolayı, şimdiye kadar kuhadronlar hakkında bildiklerimiz hadronları gözetleyerek elde edilmişlerdir. Farklı kütle, renk, spin ve elektriksel yük ile karakterize edilen altı farklı tipte kurak karşımıza çıkmaktadır. Kuarklar, moleküler fiziğin standart modelinde bilinen tüm temel kuvvetlerin (elektromanyetizma, serbest düşme, güçlü etkileşim ve zayıf etkileşim) ortaya çıktığı yegane parçacıktır. Ayrıca bu parçacıkların elektriksel yüklerinin değerleri, temel elektriksel yüklerin çarpımlarının sonucunda tam sayı olmayan yegane parçacıklardırlar. Her bir tip kuark parçacığının karşılığı olan anti parçacık vardır, bu parçacıklar kuarklara göre belirli büyüklükler için değerleri mutlak değerlere karşılık gelir yalnız bu değer normal kuark parçacığı değeri ile ters işarette olur. Tau neutrino, üç neutrinin sonuncusunu ifade etmektedir. Bu parçacık üçüncü nesil leptonların oluşmasında görev almaktadır. Tau neutrino parçacığı, yapılan bir çok deneyden sonra nihayet 2000 yılının Temmuz ayında keşfedilmiştir ELEKTROTEKNİK MALZEMELERİN MADDE HALLERİ Malzemelerin madde halleri o maddenin içerisindeki atomların aralarındaki çekim ve itme kuvvetlerine bağlıdır. Sadece çekim güçlerinin etki ettiği maddeler ideal katı maddelerdirler (ideal kristaller). Sadece itme güçleri etki ettiğinde o zaman ideal gaz hali söz konusu olmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 5

16 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ Bu iki hal arasında malzemelerin de bulunduğu maddenin geçiş halleri bulunmaktadır ve bu haller gaz, sıvı ve katı hallerdirler. Tüm katı cisimlerin belirli b, r şekli ve hacmi vardır. Sıvılara gelince onların belirli bir hacimleri var fakat şekilleri yoktur, sıvılar bulundukları kabın şeklini alırlar. Gazların ise belirli hacimleri ne de şekilleri vardır. Katı cisimler iki şekilde olabilirler kristal (monokristal ve polikristal) şeklinde ve kristal olmayan şekilde (amorf), ayrıca bu şekiller malzemenin spesifik olarak nasıl kullanılacağını belirlemektedir. Elektroteknik malzemeleri maddenin her halinde karşımıza çıkar (katı, sıvı, gaz, plazma), fakat elektroteknikte en çok kullanım alanı bulan ise katı haldeki malzemeler karşımıza çıkmaktadır. Monokristaller, analiz edilen cismin hacminin tamamında düzgün şekilde dağılan atomları ile karakterize edilmektedirler. Bu yapı özellikle yarı iletken malzemelerin kullanıldığı mikroelektronik teknolojisinde önem arz etmektedir, çünkü düzgün kristal yapı içerisinde elektriksel yük taşıyan serbest parçacıklar çok hızlı bir şekilde hareket etmektedirler ve bu özellik mikroelektronik bileşenlerinin ve devrelerinin çok hızlı çalışmalarını sağlar. Ayrıca belirtmeliyiz gerekir ki mikroelektronik teknolojisinde yarı iletken malzemelerin içerisine diğer elementlerin katkı atomlarının eklenmesi için değişik özel teknolojik yöntemler kullanılmaktadır, öyle ki, bu şekilde yarı iletken monokristal gövde (yonga) içerisinde değişik mikroelektronik bileşenler oluşturulmaktadır. Bu yöntem uygulanarak, daha önce başlangıçta temiz (kimyasal yapı bakımından) olan monokristal yapı yapay yollarla kusurlu yapı (düzgün olmayan) haline getirilir ki bu yol ile yarı iletken bileşenler için istenilen karakteristikler elde edilmiş olunur. Kontrollü bir şekilde oluşturulan kusurlu yapıdaki maddelerin yanında monokristallerin istenmeyen kusurlu (arıza) yapıdaki maddeler de mevcuttur. Bu kusurlu yapıdaki maddelerin diğer bir şekli de madde içindeki kristal taneciklerin yönlerinin belirsiz olmalarıdır çünkü maddenin içinde atomların düzgün dağılımı söz konusu olmaktadır. Bu kristal taneciklerin boyutları yaklaşık olarak iki atom arası mesafesinin yüz katı civarında olmaktadır ve bu gibi bir madde polikristal madde olarak adlandırılır, daha doğrusu böyle bir yapıya polikristal yapı denir. Polikristal parçacıkların şekli ve büyüklüğü maddenin mekanik özelliklerini belirler. Uygulama açısından polikristal yapı iletken ve süper iletkenler açısından çok büyük önem arz etmektedir çünkü düzgün monokristal yapılarda metal tellerin çok büyük mesafelerde uygulanması zordur, özellikle yapım aşamasında şekil verirken böyle bir zorlukla karşı karşıya kalınmaktadır. Bu durum aynı şekilde kondansatör, manyetik seramik ve levhalarda da karşımıza çıkmaktadır. Uygulama açısından kristal olmayan yapıların çok büyük önemi vardır. Burada özellikle amorf maddeleri, sıvı kristalleri ve polimerleri gösterebiliriz. Amorf maddelerde atomlar arasındaki bağ derecesi (iki atom arası mesafenin yaklaşık 10 katı) aynen sıvılardakine benzemektedir, bundan dolayı genelde bu maddeler soğutulmuş sıvılar olarak da adlandırılırlar ve elektroteknikte amorf yarı iletken şeklinde daha geniş alanlı (ve daha ucuz) plak şeklinde kullanılmaktadırlar, ayrıca amorf bant ve plaklar şeklinde de kullanılırlar. 6 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

17 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7 Sıvı kristaller, kristal şeklinden eriyerek sıvı halini alırken oluşan ara durum sebebinden dolayı sıvılara göre çok daha düzgün yapılara sahiptirler ve bundan dolayı bu maddenin alışılmamış elektro optik özelliklerinden dolayı sıvı kristal ekran ve göstergelerine ve ekranlarında kullanılmaktadırlar. Polimerler makro moleküllerin oluşturduğu uzun zincirden meydana gelmiştir ve bu özelikten dolayı bu maddenin birden çok halde bulunmasına imkan kılar, bu haller: kristal, amorf, kauçuk şeklinde, sıvı kristal ve yüksek sıvı şeklinde; elektroteknikte en çok iletken kabloların izolasyonunda kullanılmaktadır. Sıvılar elektroteknikte genelde akülerde elektrolit olarak veya elektrik izolasyonu için yağ şeklinde kullanılırlar; gazlar aynı şekilde elektrik izolasyon özelliklerinden dolayı enerji kablolarında ve dağıtım şebekelerinde kullanılmaktadırlar. Plazma hali, elektriksel dengenin sağlanmış olduğu elektron ve pozitif iyonların ihtiva ettiği yüksek iyonize şeklindeki gaz halinin de ayrıca geniş uygulama alanı mevcuttur. Kullanım alanı olarak, fotolüminesans (elektriksel ışıldama) ampullerini ve mikro elektronikteki teknik süreçleri gösterebiliriz KİMYASAL BAĞLAR Önceden belirttiğimiz maddenin tüm yapısal halleri atom, iyon ve moleküller arasındaki kimyasal bağların sonucunda oluşmaktadırlar. Bu bağlantılar, elektronların komşu valans atomlarının arasındaki etkileşimin sonucunda oluşmaktadırlar. Bazı elementlerde atomlar arası etkileşim çok zayıftır, örnek olarak bazı soy gazları (Ne, Ar,...) gösterebiliriz, çünkü bu elementlerde valans seviyeleri 8 elektron içerdiklerinden dolayı doyumdadırlar. Bu gibi durumlarda kimyasal bağlar dipol (çift kutuplu) elektriksel etkileşim sonucunda meydana gelirler ve çok düşük yoğunluktadırlar. Elektriksel dipol iki elektriksel yükten meydana gelen sistemdir, mutlak değerleri aynı değerde fakat ters işaretlidirler ve aralarındaki mesafe çok küçüktür. Bir çok element için yukarıda bahsettiğimiz elektron denge durumu söz konusu değildir, öyle ki, bu gibi elementlerin son sargısında elektron denge durumu sıradaki yöntemlerle sağlanır: bir veya birden fazla valans elektronunu kabul etmek veya vermek, diğer bir yöntem ise bir veya birden fazla elektronu komşu atomlara paylaşmak. Bu gibi bağlar çok güçlüdürler ve iyon bağı ve Kovalent bağı olarak adlandırılırlar. Ayrıca önemli bir bağ da metal bağıdır. Maddelerde, kural gereği, tek bir tip kimyasal bağ ile karşılaşılmamaktadır. Karşımıza birden çok farklı bağ içeren maddeler çıkmaktadır ki bu bağlardan bir tanesi her zaman domine eder. Bu nedenle, maddelerin özellikleri iki veya daha fazla kimyasal bağ karakteristiğinin kombinasyonu sonucunda oluşmaktadır. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 7

18 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ İYONİK BAĞ İyonik bağ pozitif elektrik yüklü (I-valasnlı) ve negatif elektrik yüklü (VII-valanslı) atomlar arasında oluşur, pozitif elektrik yüklü atomlar negatif elektrik yüklü atomlara elektron verir ve böylelikle kristalde pozitif ve negatif iyonların kararlı elektron yapısı söz konusu olmaktadır. Bu durum şekil 1.2 de natrium (sodyum) (Na) ve klor (Cl) atomlarının elektron konfigürasyonu ile açıklanmıştır ve ayrıca kristaldeki iyonların dağlımı gösterilmiştir. Bu bağlantıların tamamının elektrostatik doğası vardır ve ters işaretli yüklerle yüklü iyonların birbirini çekmesini mümkün kılar, öyle ki her pozitif iyon negatif iyon ile ve tersi şekilde çevrelenir. Şekil. 1.2 NaCl de iyonik bağın oluşması (grafiksel gösterimi). Bir valans elektronun Na dan Cl a geçmesi ile pozitif Na iyonu ve negatif Cl iyonu oluşmaktadır. Her iki iyon birbirini çeker, böylece 8 elektronlu kararlı elektron yapısı elde edilir. Bu şekilde oluşturulan bağlar doymamış bağ olarak adlandırılırlar sebebi ise yakın komşu iyonların etkileşimi uzak komşu iyonların etkileşimini dışlamamaktadır. Bu demektir oluyor ki, bir iyon tüm komşu iyonlarla hareket etmektedir. İyon kristallerde serbest elektronlar mevcut değildir, bu kristaller katı halde elektrik yalıtıcı özelliklere sahiptir, fakat sıvı çözeltilerde elektrolitler gibi davranırlar. İyonik bağı olan malzemeler boşluk dağılımındaki komşu iyonlar arasında elektriksel kararlılığının kaybolmasından dolayı şekil değiştirme işlemi yeteneği düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. 8 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

19 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ KOVALENT BAĞI Doymamış iyonik bağlara karşın sadece yakın komşular arasında oluşan doymuş kimyasal bağlar da mevcuttur. Bu bağlar kristal atomları arası boşluk boyunca belirli yönde yöneldiklerinden dolayı yönlüdürler. Bu tür kovalent bağlarında tekli atomların hiçbiri tamamen bir valans elektron bölgesi (yörüngesi) oluşturmaz, fakat aralarında ortak çift bağlar oluşturarak her bir atomda sekiz valans elektronu ile kararlı bir yapı elde edilir. Kovalent bağı içeren maddeler için tipik örnek olarak silisyum (Si), diğer dört valanslı elementler (germanyum, elmas yapıda karbon, vs) ve ayrıca üç valanslı ve beş valanslı bileşikleri sayabiliriz (Ga As, ). Şekil 1.3 te silisyum atomunun valans yörüngesinin elektron konfigürasyonu, ortak valans elektron çiftlerinin bir silisyum atomu ve onun dört komşu atomla yaptığı kovalent bağı ve ayrıca kristal kafes yapıda silisyum atomlarının uzaydaki yönlendirilmiş dağılımı (kovalent bağlar arası açı yaklaşık olarak 109 o dir) gösterilmiştir. Elektron çiftleri en yakındaki atomlar arasında tetrahedral şeklinde açısal dağılım oluşturacak şekilde bir tetrahedral ağırlık merkezli bir yapı oluştururlar. kovalent bağı Si atom Şekil. 1.3 Si atomunun kovalent bağı (grafiksel gösterimi) Yönlü olduklarında, kovalent bağlarının doyumu ve kuvvetlerinden dolayı, kovalent bağı olan maddelerin şekil değiştirme yetenekleri düşüktür. Bundan dolayı bu malzemeler mekanik açıdan sağlamdırlar ve güçlü darbelere dayanıklıdırlar. Bu maddeler saf halde iken zayıf iletken özelliklere sahiptirler, çünkü valans elektron çiftlerinin tamamı komşu atomlar arasında sıkı bir şekilde bağlıdırlar. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 9

20 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ METALİK BAĞ Kovalent bağ ve iyonik bağ ile bağlı maddelere karşın, metal bağı ile bağlı maddeler şekil değiştirme işlemlerine (dövülebilirlik) yatkındırlar, ayrıca metalik bağ ile bağlı maddeler iyi elektrik ve ısı iletkenliği sağlarlar. Şekil. 1.4 Metalik bağların oluşması Bunun durum, metal iyonlar arasında kolay hareket edebilen serbest kalmış valans elektronlarından kaynaklanır (şekil 1.4), bunun nedeni daha önce bahsi geçen kimyasal bağlardan farklı olarak kararlı elektron konfigürasyonun oluşturulamamasından kaynaklanmaktadır. Burada pozitif iyonlar ve elektronlar arasında güçlü bir etkileşim meydana gelir ve çekim kuvveti ile pozitif iyonların birbirine bağlanması güçlü metal yapının oluşmasına neden olur, bundan dolayı iyonik bağlarda da olduğu gibi burada da metalik bağ doymamış ve yönlü değildir. Tek valanslı katı cisimler (Cu, Ag,..), iki valanslı (Zn,..) ve üç valanslı elementler bu şekilde davranırlar. Dipol bağların elektroteknikte fazla bir önemi yoktur, dolayısıyla burada ele alınmayacaklar MADDELERİN YAPISAL PARÇACIKLARININ DİZİLİŞİNE GÖRE SINIFLANDIRILMALARI MONOKRİSTAL YAPI Monokristallerdeki düzgün geometrik yapı, katı haldeki moleküllerin, iyonların ve atomların aralarındaki kimyasal bağların düzgün dağılımı sonucunda oluşmaktadır. Diğer taraftan bu durum kovalent kristalin kararlı enerji durumunda bulunmasını sağlayan kimyasal bağların düzgün bir şekilde dağılımlarının bir sonucudur. İyonik ve meta- 10 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ

21 ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11 lik kristallerde, ki bu yapılarda kimyasal bağlar yönlü değildir, kristalin kafes yapısı iyon tabakalarının daha yoğun olma çabası sonucunda oluşmaktadır. Doğada, hepsi eşit derecede temsil edilmemekle beraber, 230 farklı monokristal yapı ile karşılaşmaktayız. Elektroteknikte küp kafes şeklinde kristalleşen malzemeler önem arz etmektedirler. En önemli iki tip kristal yapı olarak, uzay merkezli ve düzlem merkezli küp kristal kafesler ile karşılaşırız. Kristalin yapısal hücreleri (kristalin bölünebildiği en küçük hacim) şekil 1.5 te gösterilmiştir. а) uzay-merkezli b) yüzey-merkezli Şekil. 1.5 Yapısal hücrelerde atomların dağılımı (küp kristal kafesi) Uzay-merkezli ve yüzey-merkezli küp kristal kafesteki metaller (Cu, Al, Fe,..) ve birinci ve yedinci sütunda buluna iyon bileşenleri (NaCl,.. gibi) kristalleşmektedirler. Buradaki kimyasal bağlar yönlü değiller, bunun için iyonları maksimum yoğunlukta olacak şekilde paketlenir, öyle ki en yakın komşular birbirine değecek kadar yakındırlar. Bazı elementler ve birçok bileşim çok karmaşık tipte küp kafes yapılarda kristalleşirler. Elektroteknikte en önemli kristal kafes yapısı elmas kafes kristalidir, burada dört valans elektronu olan elementler (Si, Ge, C (elmas)) ile üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementler (GaAs, InSb,..) karşımıza çıkmaktadır, öyle ki üçüncü ve beşinci sütunda bulunan kovalent bağlı elementlerin oluşturdukları bileşim sonucunda oluşan kristal sfalerit olarak adlandırılır. Elmas kristal kafesi, temel hücrenin köşegenlerinden bir bölü dört kadar mesafede yerleşmiş olan çeyrek iki yüzey merkezli küp kristal kafesin kombinasyonu gibi tanımlanabilir (şekil 1.6 a). x-y düzleminde, z koordinatı ile işaretlenmiş (temel hücrenin kenarlarının uzunlukları olarak ifade edilmişler), eşdeğer olmayan atomların konum projeksiyonu şekil 1.6 b de gösterilmiştir. Bu şekilde, her atom (tetrahedral yapının merkezinde) kendine en yakın komşusu ile (tetrahedral yapının köşelerinde) tetrahedral açı (yaklaşık 109 о ) yapacak şekilde yönlenmiş kovalent bağları oluştururlar, bu yapı şekil 1.3 te gösterilmiştir. ELEKTROTEKNİK MALZEMELERE GİRİŞ 11

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1

BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK. Atom yapısı. Bağ tipleri. Chapter 2-1 BÖLÜM 2 ATOMİK YAPI İÇERİK Atom yapısı Bağ tipleri 1 Atomların Yapıları Atomlar başlıca üç temel atom altı parçacıktan oluşur; Protonlar (+ yüklü) Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-yüklü) Basit bir atom

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 4: Fotovoltaik Teknolojinin Temelleri Fotovoltaik Hücre Fotovoltaik Etki Yarıiletken Fiziğin Temelleri Atomik Yapı Enerji Bandı Diyagramı Kristal Yapı Elektron-Boşluk Çiftleri

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

Enerji Band Diyagramları

Enerji Band Diyagramları Yarıiletkenler Yarıiletkenler Germanyumun kimyasal yapısı Silisyum kimyasal yapısı Yarıiletken Yapım Teknikleri n Tipi Yarıiletkenin Meydana Gelişi p Tipi Yarıiletkenin Meydana Gelişi Yarıiletkenlerde

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER İletkenlik Elektrik iletkenlik, malzeme içerisinde atomik boyutlarda yük taşıyan elemanlar (charge carriers) tarafından gerçekleştirilir. Bunlar elektron veya elektron boşluklarıdır.

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 4 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA TEMEL KAVRAMLAR ATOMLARDA ELEKTRONLAR PERİYODİK TABLO BÖLÜM II ATOM YAPISI VE ATOMLARARASı BAĞLAR BAĞ KUVVETLERİ VE ENERJİLERİ

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Atomsal yapı İçerik Temel kavramlar Atom modeli Elektron düzeni Periyodik sistem 2 Temel kavramlar Bütün maddeler kimyasal elementlerden oluşur.

Detaylı

izotop MALZEME BILGISI B2

izotop MALZEME BILGISI B2 1. Giriş 2. Temel Kavramlar 3. Atomlarda Elektronlar 4. Periyodik Tablo 5. Bağ Kuvvetleri ve Enerjileri 6. Atomlararası Birincil Bağlar 7. İkincil bağlar veya Van Der Waals Bağları 8. Moleküller Bu özelliklerinden

Detaylı

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar GENEL KİMYA 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar Kimyasal Türler Doğada bulunan bütün maddeler tanecikli yapıdadır. Maddenin özelliğini gösteren küçük yapı

Detaylı

SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir.

SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir. . ATOMUN KUANTUM MODELİ SCHRÖDİNGER: Elektronun yeri (yörüngesi ve orbitali) birer dalga fonksiyonu olan n, l, m l olarak ifade edilen kuantum sayıları ile belirlenir. Orbital: Elektronların çekirdek etrafında

Detaylı

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır:

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: İyonik bağlar, elektronlar bir atomdan diğerine aktarıldığı zaman

Detaylı

MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ

MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ MALZEMENİN İÇ YAPISI: Katılarda Atomsal Bağ Bölüm İçeriği Bağ Enerjisi ve Kuvveti Atomlar arası mesafe, Kuvvet ve Enerji İlişkisi Atomlar arası Mesafeyi Etkileyen Faktörler. Sıcaklık, Iyonsallik derecesi,

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR

ATOMLAR ARASI BAĞLAR MALZEME 2. HAFTA 1 ATOMSAL BAĞ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Atomlar, atomlar arası bağ kuvvetleri ile bir araya gelirler. Malzemenin en küçük yapı taşı olan atomları bağ kuvvetleri bir arada tutar. Atomsal bağların

Detaylı

Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar

Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar Malzemeler elektrik yükünü iletebilme yeteneklerine göre 3 e ayrılırlar. İletkenler Yarı-iletkenler Yalıtkanlar : iletkenlik katsayısı (S/m) Malzemelerin iletkenlikleri sıcaklık ve frekansla değişir. >>

Detaylı

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ ÜNİTE 3 MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ 1. BÖLÜM MADDENİN TANECİKLİ YAPISI 1- ATOMUN YAPISI Maddenin taneciklerden oluştuğu fikri yani atom kavramı ilk defa demokritus tarafından ortaya atılmıştır. Örneğin;

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU hasanyolcu.wordpress.com En az iki atomun belli bir düzenlemeyle kimyasal bağ oluşturmak suretiyle bir araya gelmesidir. Aynı atomda olabilir farklı atomlarda olabilir. H 2,

Detaylı

Temel Elektrik Elektronik. Seri Paralel Devrelere Örnekler

Temel Elektrik Elektronik. Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Seri Paralel Devrelere Örnekler Temel Elektrik Elektronik Yarıiletken Elemanlar Kullandığımız pek çok cihazın üretiminde

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji

7. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Atomun Yapısı Saçlarımızın elektriklenmesi, araba kapısına çarpan parmak uçlarımızın elektriksel yük boşalmasından dolayı karıncalanması, cam çubuğun kumaşa sürtüldükten sonra kâğıdı çekmesi, kazağımızı

Detaylı

ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR. Aytekin Hitit

ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR. Aytekin Hitit ATOMİK YAPI VE ATOMLAR ARASI BAĞLAR Aytekin Hitit Malzemeler neden farklı özellikler gösterirler? Özellikler Fiziksel Kimyasal Bahsi geçen yapısal etkenlerden elektron düzeni değiştirilemez. Ancak diğer

Detaylı

Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar

Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar Bölüm 2: Atomik Yapı & Atomarası Bağlar Bağlanmayı ne sağlar? Ne tip bağlar vardır? Bağların sebep olduğu özellikler nelerdir? Chapter 2-1 Atomun yapısı (Birinci sınıf kimyası) atom electronlar 9.11 x

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir.

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. Her maddenin bir kütlesi vardır ve bu tartılarak bulunur. Ayrıca her

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır.

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır. KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağ, moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları zamankinden daha kararlı (az enerjiye sahip) olmalıdırlar. Genelleme

Detaylı

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Helyum (2), neon (10), argon (18)in elektron dağılımları incelendiğinde Eğer bu üç elementin birer elektronu daha olsaydı, her birinde yeni bir katman oluşacaktı.

Detaylı

2007-2008 GÜZ YARIYILI MALZEME I Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Malzemelerin İç Yapısı 01.10.2007 1 ÖĞRETİM ÜYELERİ ve KAYNAKLAR Yrd.Doç.Dr. Şeyda POLAT Yrd.Doç.Dr. Ömer YILDIZ Ders Kitabı : Malzeme

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ 1. KISA DEVRE Kısa devre; kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. Kısa devre olduğunda

Detaylı

Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün

Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün Bir iletken katı malzemenin en önemli elektriksel özelliklerinden birisi, elektrik akımını kolaylıkla iletmesidir. Ohm kanunu, akım I- veya yükün geçiş hızının, uygulanan voltaj V ile aşağıdaki şekilde

Detaylı

KĠMYASAL ÖZELLĠKLER VE KĠMYASAL BAĞ

KĠMYASAL ÖZELLĠKLER VE KĠMYASAL BAĞ Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler Atomların katmanlarında belirli sayılarda elektron bulunmaktadır. Ancak bir atom, tek katmanlıysa ve bu katmanda iki elektronu varsa kararlıdır. Atomun iki

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin

Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin Bir katı malzeme ısıtıldığında, sıcaklığının artması, malzemenin bir miktar ısı enerjisini absorbe ettiğini gösterir. Isı kapasitesi, bir malzemenin dış ortamdan ısı absorblama kabiliyetinin bir göstergesi

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur.

ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur. DERS: KİMYA KONU : ATOM YAPISI ATOM NEDİR? -Atom elementin özelliğini taşıyan en küçük parçasına denir. Her canlı-cansız madde atomdan oluşmuştur. Atom Modelleri Dalton Bütün maddeler atomlardan yapılmıştır.

Detaylı

İstatistiksel Mekanik I

İstatistiksel Mekanik I MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ Dr. Cemile BARDAK Ders Gün ve Saatleri: Çarşamba (09:55-12.30) Ofis Gün ve Saatleri: Pazartesi / Çarşamba (13:00-14:00) 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir atom, proton (+), elektron (-) ve

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI İ ç e r i k Genel bilgi ve çalışma ilkesi Güneş pili tipleri Güneş pilinin elektriksel

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Atom ve moleküller arası Atomsal bağlar İçerik Atomlararası denge mesafesi Elastisite modülü Atomlar niçin bağ yapmak ister? İyonik bağ Kovalent bağ Metalik bağ

Detaylı

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 40 Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 1 Test 1 in Çözümleri 1. USG ve MR cihazları ile ilgili verilen bilgiler doğrudur. BT cihazı c-ışınları ile değil X-ışınları ile çalışır. Bu nedenle I ve II.

Detaylı

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir BÖLÜM 1. HEDEFLER Malzeme Bilimi ve Mühendislik Alanlarını tanıtmak Yapı, Özellik ve Üretim arasındaki ilişkiyi

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA ATOMUN ELEKTRON YAPISI Bohr atom modelinde elektronun bulunduğu yer için yörünge tanımlaması kullanılırken, kuantum mekaniğinde bunun yerine orbital tanımlaması kullanılır. Orbital, elektronun

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -1- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -1- İMALATA GİRİŞ ve GENEL BAKIŞ Öğretim Görevlisi Fatih Alibeyoğlu Dersin İçeriği nin İlkeleri ve Sınıflandırılması Döküm Plastik Şekil Verme Esasları Plastik Şekil Verme Yöntemleri

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri 7 Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu 225 Test 1 in Çözümleri 1. Elektrikçe yüksüz parçacıklar olan fotonların kütleleri yoktur. Işık hızıyla hareket ettikleri için atom içerisinde bulunamazlar. Fotonlar

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK ELEKTRONİK 1 1. Atomun çekirdeği nelerden oluşur? A) Elektron B) Proton C) Proton +nötron D) Elektron + nötron 2. Elektron hangi yükle yüklüdür?

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

ATOM BİLGİSİ I ÖRNEK 1

ATOM BİLGİSİ I  ÖRNEK 1 ATOM BİLGİSİ I Elementlerin özelliklerini ta ıyan en küçük yapıta ı atomdur. Son çözümlemede, bütün maddelerin atomlar toplulu u oldu unu söyleyebiliriz. Elementler, aynı tür atomlardan, bile ik ve karı

Detaylı

PERİYODİK CETVEL Mendeleev Henry Moseley Glenn Seaborg

PERİYODİK CETVEL Mendeleev Henry Moseley Glenn Seaborg PERİYODİK CETVEL Periyodik cetvel elementleri sınıflandırmak için hazırlanmıştır. İlkperiyodik cetvel Mendeleev tarafından yapılmıştır. Mendeleev elementleri artan kütle numaralarına göre sıralamış ve

Detaylı

Katılar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

Katılar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 Katılar Tüm maddeler, yeteri kadar soğutulduğunda katıları oluştururlar. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Oluşan katıların doğası atom, iyon veya molekülleri birarada tutan kuvvetlere

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Kondansatörler Kondansatör, elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme

Detaylı

1. HAFTA ELEKTRON TEORİSİ. Serbest Elektronlar

1. HAFTA ELEKTRON TEORİSİ. Serbest Elektronlar 1. HAFTA ELEKTRON TEORİSİ Serbest Elektronlar Atomların en dış yörüngelerine valans yörünge, buradaki elektronlara ise valans elektron adı verilir. Atomların en dış yörüngelerindeki elektronlar, çekirdek

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Atomun sembolünün

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

PERİYODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR

PERİYODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR PERİODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR 1. Bir elementin periyodik cetveldeki yeri aşağıdakilerden hangisi ile belirlenir? A) Atom ağırlığı B) Değerliği C) Atom numarası D) Kimyasal özellikleri E) Fiziksel

Detaylı

AKHİSAR CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ YARI İLETKENLER

AKHİSAR CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ YARI İLETKENLER YARI İLETKENLER Doğada bulunan atamlar elektriği iletip-iletmeme durumuna görene iletken, yalıtkan ve yarı iletken olarak 3 e ayrılırlar. İletken maddelere örnek olarak demir, bakır, altın yalıtkan maddeler

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR 1 Potansiyel enerji (kj/mol) Çekme İtme Atomlararası denge mesafesi Atomlar birbirleri ile sürekli etkileşim içerisindedir. Bu etkileşimlerden biride atomlar arası itme

Detaylı

ATOM ATOMUN YAPISI 7. S I N I F S U N U M U. Elementlerin tüm özelliğini gösteren en küçük parçasına atom denir.

ATOM ATOMUN YAPISI 7. S I N I F S U N U M U. Elementlerin tüm özelliğini gösteren en küçük parçasına atom denir. ATO YAP Atomu oluşturan parçacıklar farklı yüklere sahiptir Atomda bulunan yükler; negatif yükler ve pozitif yüklerdir Elementlerin tüm özelliğini gösteren en küçük parçasına atom denir Atomu oluşturan

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N

Detaylı

Moleküllerarası Etkileşimler, Sıvılar ve Katılar - 11

Moleküllerarası Etkileşimler, Sıvılar ve Katılar - 11 Moleküllerarası Etkileşimler, Chemistry, The Central Science, 10th edition Theodore L. Brown; H. Eugene LeMay, Jr.; and Bruce E. Bursten Sıvılar ve Katılar - 11 Maddenin Halleri Maddenin halleri arasındaki

Detaylı

BÖLÜM 1 1. MALZEMELERİN ATOM YAPISI

BÖLÜM 1 1. MALZEMELERİN ATOM YAPISI BÖLÜM 1 1. MALZEMELERİN ATOM YAPISI 1 1.2. Atom Yapısı ve Elektron Düzeni Bütün maddeler kimyasal elementlerden oluşur. Elementler ise atomlardan meydana gelir. Bir elementin kimyasal özelliklerini taşıyan

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA MOLEKÜLLER ARASI KUVVETLER Moleküller Arası Kuvvetler Yüksek basınç ve düşük sıcaklıklarda moleküller arası kuvvetler gazları ideallikten saptırır. Moleküller arası kuvvetler molekülde kalıcı

Detaylı

ANORGANİK KİMYA TEMEL KAVRAMLAR

ANORGANİK KİMYA TEMEL KAVRAMLAR ANORGANİK KİMYA TEMEL KAVRAMLAR Prof. Dr. Halis ÖLMEZ Prof. Dr. Veysel T. YILMAZ Beşinci Baskı 2010 BEŞİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ Z 1997 yılında birinci baskısı, 1998 yılında da ikinci, 2004 yılında üçüncü, 2008

Detaylı

12. Ders Yarıiletkenlerin Elektronik Özellikleri

12. Ders Yarıiletkenlerin Elektronik Özellikleri 12. Ders Yarıiletkenlerin lektronik Özellikleri T > 0 o K c d v 1 Bu bölümü bitirdiğinizde, Yalıtkan, yarıiletken, iletken, Doğrudan (direk) ve dolaylı (indirek) bant aralığı, tkin kütle, devingenlik,

Detaylı

STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi. Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ

STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi. Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ AĞIRLIK MERKEZİ Gerçekte yükler yayılı olup, tekil yük problemlerin çözümünü kolaylaştıran bir idealleştirmedir. Statikte çok küçük

Detaylı

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ. Prof. Dr. Akgün ALSARAN ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ Prof. Dr. Akgün ALSARAN Değerlendirme Oda numaram E-posta adresi : 333 (Mühendislik Fakültesi) : aalsaran@atauni.edu.tr Ders notlarını pdf halinde alabilirsiniz. 2-3 ödev

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

PERİYODİK CETVEL

PERİYODİK CETVEL BÖLÜM4 W Periyodik cetvel, elementlerin atom numaraları esas alınarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemede, kimyasal özellikleri benzer olan (değerlik elektron sayıları aynı) elementler aynı düşey sütunda yer

Detaylı

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları 8 II. MİNERALLER II.1. Element ve Atom Elementlerin en ufak parçasına atom denir. Atomlar, proton, nötron ve elektron gibi taneciklerden oluşur (Şekil II.1). Elektron negatif, proton pozitif elektrik yüküne

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA KİMYASAL BAĞLAR Lewis Kuramı Kimyasal bağlanmada esas rolü dış kabuk elektronları (değerlik) oynar. Bazı durumlarda elektronlar bir atomdan diğerine aktarılır. Böylece oluşan (+) ve (-) yüklü

Detaylı

Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler;

Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; 1.. Bölüm: Diyotlar Doç.. Dr. Ersan KABALCI 1 Yarı iletken Maddeler Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; Silisyum (Si) Germanyum (Ge) dur. 2 Katkı Oluşturma Silisyum ve Germanyumun

Detaylı

Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir.

Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir. YARI İLETKENLER Elektrik akımını bir değere kadar akmasına izin vermeyen bu değerden sonra sonsuz küçük direnç gösteren maddelerdir. Yarı iletkenler periyodik cetvelde 3. ve 5. gruba girerler. Bu demektir

Detaylı

Maddenin Mekanik Özellikleri

Maddenin Mekanik Özellikleri Gaz Sıvı Katı Bölüm 1 Maddenin Mekanik Özellikleri Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Maddenin Mekanik Özellikleri Maddenin Halleri Katı Sıvı Gaz Plazma Yoğunluk ve Özgül Ağırlık Hooke Kanunu Zor ve Zorlama

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ

6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ 6.HAFTA BÖLÜM 3: ÇEKİRDEK KUVVETLERİ VE ÇEKİRDEK MODELLERİ 3.1 ÇEKİRDEK KUVVETLERİ 3.1.1. GENEL KARAKTERİSTİK Çekirdek hakkında çok fazla bir şey bilmezden önce yalnızca iki farklı etkileşim kuvveti bilinmekteydi.

Detaylı

KİMYA -ATOM MODELLERİ-

KİMYA -ATOM MODELLERİ- KİMYA -ATOM MODELLERİ- ATOM MODELLERİNİN TARİHÇESİ Bir çok bilim adamı tarih boyunca atomun yapısı ile ilgili pek çok fikir ortaya atmış ve atomun yapısını tanımlamaya çalışmış-tır. Zaman içerisinde teknoloji

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net DERSİN AMACI: Malzeme Biliminde temel kavramları tanıtmak ÖĞRENECEKLERİNİZ: Malzeme yapısı Yapının özelliklere olan etkisi Malzemenin

Detaylı

İyonlar. İyon? Pozitif veya negatif yükü olan bir atoma yada atomlar grubuna iyon denir.

İyonlar. İyon? Pozitif veya negatif yükü olan bir atoma yada atomlar grubuna iyon denir. İyonlar İyon? Pozitif veya negatif yükü olan bir atoma yada atomlar grubuna iyon denir. 1 Atomlardan İyon Oluşumu ve İyon Bir atomdan iyon denilen yüklü bir parçacık oluşturulabilir. Bunun için, nötral

Detaylı

BASİT ANLATIMLA KİMYASAL REAKSİYON Derleyen Selim Yenisey

BASİT ANLATIMLA KİMYASAL REAKSİYON Derleyen Selim Yenisey BASİT ANLATIMLA KİMYASAL REAKSİYON Derleyen Selim Yenisey Suyu oluşturan hidrojen ve oksijen kolaylıkla alev alan maddeler olduğuna göre su neden yanmaz? veya Neden hidrojen ve oksijen birleşebiliyor?

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 7 Manyetik Alan ve Manyetik Kuvvet Hedef Öğretiler Manyetik Kuvvet Manyetik Alan ve Manyetik Akı Manyetik Alanda Yüklerin hareketi Yarıiletkenlerde Manyetik Kuvvet hesabı Manyetik Tork Elektrik Motor

Detaylı

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35 BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1 1.1. Semboller, Bilimsel Gösterimler ve Anlamlı Rakamlar 1.2. Cebir 1.3. Geometri ve Trigometri 1.4. Vektörler 1.5. Seriler ve Yaklaşıklıklar 1.6. Matematik BÖLÜM:2 Fizik

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Ders koordinatörü: Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr http://www.turgutozal.edu.tr/mgungormus/

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı

PERĐYODĐK ÇĐZELGE. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

PERĐYODĐK ÇĐZELGE. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK PERĐYODĐK ÇĐZELGE Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK 8.1. PERĐYODĐK ÇĐZELGENĐN GELĐŞMESĐ 8.2. ELEMENTLERĐN PERĐYODĐK SINIFLANDIRILMASI Katyon ve Anyonların Elektron Dağılımları 8.3.FĐZĐKSEL ÖZELLĐKLERDEKĐ

Detaylı