İY AT FAKÜLTESl DERGiSi

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İY AT FAKÜLTESl DERGiSi"

Transkript

1 ATATÜRK ÜNİVERSİ-TESX,, İLA İY AT FAKÜLTESl DERGiSi SAYI: 13 - ERZURUM 1997

2 GAZİANTEP TUZ HANI Doç.Dr. Mehmet ÖZKARCI Yapı; Şahin Mahallesi, Tuz Ham Caddesi'nde yer alır. Devrin mimari özelligiini, sosyal seviyesini gösteren yapılar arasında hanların özel bir yeri vardır. Anadolu Türk mimarisinde hanlar, şehirlerarası yollarda ve şehir içlerinde inşa edilmiştir. Şehirlerarasındaki hanlar, yollar boyunca konaklamalarda geceye kalmadan emniyetle varılabilecek km. mesafelere kurulmuştur. Şehir içi hanları ise, bulundugu Şehrin yol sistemme>ve ticaret bölgelerinin kuruluşlarına goı'e yerlerini almışlardır. Şehir hanlan, o şehrin ticari bakımdan gelişmesini' saglayan önemli yapılar olmuştur. Gaziantep, han mimarisi bakımından çevresindeki şehirlere göre oldukça zengin sayılır. Bugün şehir merkezinde bnyedi (ı 7) han bulunmaktadır. Çünkü Antep bulunduğ;u bölgenin cografi konumundan dolayı tarih boyunca önemli ticaret ve kültür merkezi olmuştur. Çeşitli yönlerden geleri birçok ticarer yolarının Antep'den geçmesi şehre ayrı bir hususiyet kazarıdırarak, kendi bölgesi içinde ticaret merkezi haline gelmesine sebep olmuşturl. Gaziantep geçmişte oldugu gibi, bugün.. de bölgenin en önemli ticaret şehri konumundadir. Tanıtmaya çalıştıgımız Tuz Ham'nın inşa kitabesi olmadıgı için yapım taril1ini ke.sin olarak bilf!miyoruz. Fakat Hicri XI. yüzyıla (Miladı XVII. yüzyıl) ait Gaziantep Şer'i Mahkeme Sicilieri'nde yapının adı geçmektedir2. Ayrıca Antep'e ilk defa 1648'de gelen Evliya Çelebi. Seyahatnamesi'nde Tuz Ham ile beraber birkaç hanın adını zikrederek, bu yapıların Antep'in en meşhur hanlan oldugunu ifade etmektedir3. Bu kaynaklara göre, Tuz Ham'nın XVI. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildigini düşünmekteyiz. Ayrıca, Gaziantep'i tanıtmak maksadıyla hazırlanan bir yayında, "Tuz Ham'nın XIX. yüzyılda Battal Bey tarafından yaptırıldığ;ı söyleniyor"4 diye bir ifade bulunmaktadır. Fakat yukarıda güvenilir kaynaklarımız olduguna göre, bu rivayete itibar etmemek gerekir. Ayrıca yapının mimari durumu da, harun XIX. yüzyıldan daha önce inşa edildiğ;ini göstermektedir. Yukandaki yaymda adı geçen Battal Bey'in ham yaptırmayıp, tamir ettirdigini sanmaktayız. Çünkü; 22 Ekim 1822 tarihinde Antep'de büyük bir deprem olmuş ve birçok bina

3 196 bu sebeple yıkılmıştıı-5. Bu deprem sırasında büyük hasar götdügü anlaşılan Lala Mustafa Paşa Ham ( }, 1250 H./1834 M.(?) yılında Battal Bey tarafından kuruşa tamir ettirilmiştır6. Bu deprem esnasında zarar gördügünü sandıgımız Tuz Ham da Battal Bey tarafından tamir ettirtlmiş olabilir. Bugün özel şahısların mülkiyetinde bulunan Tuz Ham'nın mimannı ve bamsini bilemiyoruz. HANIN TANITIMI VE MİMARİ ÖZEliİKLERİ Tuz Ham; tek avlulu,_ iki katlı Osmanlı hanları grubuna girer. Osmanlı han mimarisinin birçok özelliklerini bünyesinde toplayan yapı, arsa ve yol durumuna göre şekil aldıgı için çarpık bir plana sahiptir. Han; kuzey-güney dogrultusunda yerleştirilmiş ve dıştan yaklaşık 5Q,OO X m. ölçülefindendii-. Gaziantep'in erken tarihli hanlarından biri olan yapı, "yolcu ham" olarak yapılmıştır. Önceden alt katta yer alan mekanlar depo, ~hır ve servis hacimleri olarak; üst kattaki odalar yolcuların :lkamet etmesi maksadıyla; ön cephede caddeye açılan hacimler ise dükkan Qlarak inşa edilmiştir. Ayrıca üsf katın kuzeybatı köşesinde yer alaıi ye iç kısımla ilişkisi olmayan mekan da, "kahvehane" amacıyla yapılmıştır (Çizirri: 1-2, Resim: 1}. Bugün.ise bu hacimlerden sadece ön cephedeki dükkanlar ve kahvehane fonksiyonunu surdürürken; alt ve üst katta yer alan bütün mekanlar dükkan şeklinde kullanılmaktadır. Önceden "yolcu harıı" olan yapı, bugün "iş haiıı". olarak hizmet etp:ıektedir. Bundan dolayı, alt katta: avluyakapı ve pencereleriyle açılan odaların büyük bir kısmının ön duvarlan yıkılarak eyvan Şekline dönüştürülmüştür. Hanın avlusu ise, dükkan sahipleri. tarafından oto parkı olarak kull;:;mılmaktadır. Han, şehrin en önemli ticaret merkezinde bulundugu için etrafı çeşitli binalarla kuşatılmıştır. Hanın duvar ve örtü sisteminde sarımtırak renkte küfeki ince..:. yonu taş, cümle kapısında siyah ve sarımtrak ince yonu taş kullanılmıştır. Alt kattaki mekanların üzeri sivri beşik tonoz, aynalı tonoz ve yarım çapraz tonozlarla örtülürken, üst kattaki revak ve odalar alttan düz toprak dam. üstten kınna kiremit çatıyla kapatılmıştır. Her iki katta yer alan odaların kapı ve pencereleri basık kemerlidir. a) Alt Kat: Alt kat; dört taraftan muhtelif ebat ve şekillerde mekanlarla kuşatılan çarpık planlı avlu, kuzey cephenin tamammda ve dogu

4 197 cephenin de kuzey tarafında dışa açılan ve avlu ile irtibatları olmayan dükkarılardan meydana gelir (Çizim: 1). Kuzey cephede, sivri beşik tönozlarla örtülen onyedi (17) dükkan, hana girişi saglayan cümle kapısı ve batı köşede bir merdiven bulunur (Resim:l-2). Boyutlan L20 x 1.45 m. ile 2.90 x 6.50 m. arasında degişen dükkanıardan ikisi "L" biçiminde, digerleri Ise boyuna dikdörtgen plarılıdır. Bu hacimlerden dogu köşede yer alan ikisi, ölçüleri farklı toplam üç dolap Dişine sahiptir. Cephenin batı köşesindeki merdiven ise, h anın üst katı ile irtibatı olmayan ve hanla - birlikte yapıldıgı anlaşılan "Kahvehane"ye çıkışı saglar. Hanın dogu cephesinin kuzey köşesine yerleştirilen iki dükkan ortalama 1.7{)'x 2.00 m. ölçülerinde olup, sivri beşik tonözlarl~ kiıpatılmıştır (Resim:3); Avlu çarpı~ bir plana sahiptir; dogu kenan29.80 m., batı kenan m.; güney kenan m. ve kuzey kenan m dir. Avluya kuzey cephenin yaklaşık ortasından ve. dogu cephenin kuzey tarafından açılan iki kapı ile ulaşılmaktadir. Kuzey. cephede :yer alan 3.00 m. açıkligında,ki sivri -kemerli cümle kapısk üzeri düz tavap ve siv-ri beşik tonazla kapatılmış 2.40 x m. ölçülerindeki geçitle avluya bagla,nır (Resiin: 4-5). Dogu cephede b11lunan ı. 10 m.genişligindeki basık kemerli diger k~pı ise, beşik tonazlaörtülü bir rnekari vasıtasıyla avluya baglanır. Bu küçük açıklık, cümle kapısı kapandıktan sonra hana geç vakitte gelen yolcuları içeri almak.ve cümle kapısinın yükünü hafifletmek için yapılmış olabilir. Cürple kapısı'nı avluya baglayarı geçidin dogu tarafında 2.40 X 2.50 m. ölçüleıi.ride, üzeri. sivri beşik tonozlu bir oda bulun,t,ır. Bir.kapı ve 'bii'" pencereyle geçide açılan bu mekanin "hancı başı"nın kalması için yapıldıgını sanmaktayız. Avlu'nun ortasında önceden. hanın su ihtiyacını karşılayan bir kuyu bultinmaklaymış, günümüz de ise bunun yerine mermer şadııvan yapılıruştır. Kuzey kam]:t, avlu geçidi ile beraber dokuz odadan meydana gelir (Çizim:l). Boyutları 2.60 x 4.80 m. ile 3.40 x 4.65 m. arasında degişen odalar, kuzey güney dogrultusunda sivri beşi,k tonoilatla örtülmüşlül Avlu geçidinin iki tarafına yerleştirilen odalar birer kapı ve birer pencereyle geçide açılırlar. Bu mekanların güney duvarları sonradan yıkılarak dükkan şekline dönüştürülmüştür (Resim:5); Odaların önceden güney duvarlarında avluya bakan ikişer pencerelerinin oldugunu düşünmekleyiz. Aynı şekilde bu kısımda yer alan üç odanın güney duvarlan sonradan yıkılarak eyvan şekline dönüştürülmüştür. Oıjinal özelliklerini koruyan diger dört odadan batı köşedeki bir kapıyla, öbürleri ise birer kapı ve birer pencereyle

5 198 avluya açılırlar. Sonradaneyvan şekline dönüştüriilen rnekaniann da önceden birer kapı ve birer pencereye sahip olduklan anlaşılmaktadır. Dogu kanat, altı gözlü revak ile toplam on mekandı;m oluşmaktadır (Çizim: 1; Resim: 6). Ayrıca bu kısmın kuzey tarafında, üst kata çıkışı saglayan bir de merdiven bulunur. Yanlarda duvarlara, önde beş payenin üzerine oturan 3.30 x m. ölçülerindekl revakın kuzey köşedeki gözü sivri beşik tonozla, digerleri ise yanm çapraz tonozlarla örtülmüştür. Revakın gerisine yedi oda ve dogu cephedeki kapı ile avlu arasındaki irtibatı saglayan bir mekan yerleştirilmiştir. Kuzey köşedeki oda bir kapıyla revaka, bir.pencereyle de Önündeki geçiş rnekanına açılır; pencere sonradan kapıya dönüştürülmüştür. Odalardan beş tanesi birer kapı ve birer pencereyle revaka, güney kööşedeki hacim ise bir kapıyla kuzeyindeki ödaya açılır. Bu kısımda yer alan hacimlerden sekizinin dogu duvarlannin üst kısımlarında dışa açılan mazgal pencerelere yer veriltriiştir. Bu açıklıkların bir kısmı sonradan kapatılmıştır. Revakın gerisindeki odalardan birinin ört duvarı sonradan yıkılarak eyvan Şekline dönüştürülmüştür. Revakın iç kısmı da briket d11varlarla örülerek beş bölüme ayrılmış ve gerisindeki odalarla birleştirilmiştir (Reslın:6). Revakın güney tarafında arka. aı:kaya yerleştirtlmiş iki hacim vardır. Bunlardan biri kapısıyla avluya, penceresiyle revaka açilır. Güney köşede yer alan diger mekana ise avludan bir kapıyla girilir ve iç kısım ortadan yuvarlak kemerle iki bölüme ayrılmıştır. Bu mekaiurt ön tarafına, aynalı tonozla örtülü 1.10 x 1.20 m. ölçülerinde bir hacim yerleştirilmiştir. Avluya bir kapıyla açılan bu küçük n.acrnj.n doğ;u.duvan soriradan yıkılarak arkasındakimekanla birleştirilmiştir. İki bölümlü mekan ile önündeki küçük hacim önceden hela olarak yapılmış olabilir. Avlunun dogu kanadında yer alan hacimlerden ikisi kuzey-güney yönünde, diğ;erleri ise doğ;u-batı dogruıtusunda sivri beşik tonozlarla örtülmüştür. Ölçüleri 2.60 x 4.30 ni. ile 3.20 x 6.50 m. arasında değ;işmektedir. Güney kanat: dört oda, "L" biçiminde bir mekan ve bu haciı.rılerin arkasına yerleştirilen ahır ile üst kata çıkışı sağ;layan merdivenden oluşur (Çizim: ı: Resim:7) yılındaki incelemelerimizde odalar, avluya birer kapı ve birer pencereyle açılırken, yakın zamaniarda Ön duvarlan yıkılarak ey\ran şekline dönüştürülmuştür. Beşik tonozlarla kapablan odalar, ortalama 3.10 x 3.60 m. ölçülerindedir. Batı köşedeki mekan ise "L" biçiminde plana sahiptir. Bu hacim bir kapı ve bir pencereyle avlunun güney kısmına, geniş bir açıklıkla da avlunun batı kenarına açılır ve üzeri beşik tonoz ve yanm

6 199 çapraz:tonozla kapatılmıştır. Bu mekan. alııra gitmeden kısa bir müddet' için hayvan baglamak amacıyla yapılmış olabilir. Öndeki hacimierin arkasına yerleştirilen ve "L" biçiminde plana sahip olan ahır, hanın dogu duvarından, batı duvarına kadar boydan boya uzimmaktadır. Ahir kısmına giriş, avlunun güney kenardie batı kenarında yer alan beşik tonazla örtülü iki açıklıktan saglai1ffi.ıştır. Alıırın dogu bölümü ortadan. üç kemerle iki sahna bölünerek kemerler biri bagımlı, üçu bağ;ımsız dört payenin üzerine isunad ettirilmiştir. Alıırın üzeri sivri beşik tonozlarla kapatılmış ve' 'güney duvarında ondört mazgal pençere açıiarak iç mekan aydınlatılıp, havalandırılmıştır. Ahır sonradan yapılan onarımlada orijinal özeiliğ;ini kısmen yitirmiş olup, günümüzde dükkan ve depo olarak kullanımaktadır... Bati kanat, sekiz oda ilf:!. alııra girişi saglayan hacimden oluşur (Çizim: I). Kuzey köşede yer alcin oda güneyindeki odaya. diğ; er leri ise avluya açılırlar. Yedi. odanın ön duvarlan sonradan yıkılarak eyvan şekline dönüştürülmüş ve üstten gelen agırlık da, beton kirişler vasıtasıyla yan duvarlara aklarılınıştır (resim: 8). Eyvan biçimindeki Illekanların önceden. orijinal özelliklerini muhafaza ederek günümüze gelen odalar gibi, birer kapı ve birer pencereyle avluya açıldıkları anlaşılmaktadır. Bu kısımda yer alaıı. odalar döğ;u-batı dogrultusunda şivri beşik tonozlarla.örtülmüş ve boyutları 3.60 x 5.6Ö Il1 ile 2.80 x 7.60 m. aras.lllda degişmektedir.. ı_.'.; b) üst Kat: Harun" üst katına avlunun kuzey,.. gü:hey ve doğ;u kenariannda yer. alan üç. merdivenle çıkılır; kuzeyd~ki merdiv~n. sonrad~n yapılmıştır. Avlu dört taraftan sivri kemerli revak ile kuşatılmiştır. Revak kemerleri güney köşelerde "L'.', kuz~y köşeierde 'dikdörtgen, aralarda ise kare kesitti toplam otı.,ızbeş payenin üzerine istinad ettirilmiştir. Kemer açıklıkları 2.2Q m. ile 3.00 m: ar~_s.ında değ;işmektedir. Revakın gerisine ise, çeşitli e bat' ve şekillerde-. odalar yerleştirilmiştir (Çizim: 2). Odaların içlerinde b'ire'r ki.içük dolap nişlerl bulunmaktadır.. Gün~y kanat onbir odadan ibaret ol tip; 3.2o x m. ölçüleriiı(!eki sel& sivrikemer gözlü r~aka açılırlar (Çizim:2 ; Resim:7) Dogu köşedeki oda bir kapıyla revaka, iki pencereyle dışarıya.- diger odalar'ıse bıier'kapı ve birer pencereyle revaka açılırlar. Bu hacimlerin.boyutları ortalama 3.20 X 4.40 m. dk.... Bfltı kahat, on odadan meydana geiii'. Güney köşediki mekan bir kapi ile, digerleri de birer kapı ve birer pencereyle 3.30 x m.

7 200 ölçülertndeki dokuz sivri kemer gözlü revaka açılırlar (Çizim: 2; Resim:8). Bu kısımda yer alan odalar hafif çarpık planlı olup, boyutlan 2.40 x 4.30 m. ile 3.80 x 4.20 m. arasında değ;işmektedir. Kuzey kanat, onüç oda ve hanın iç kısmıyla bir irtlbatı olmayan kahvehaneden oluşur (Çizim: 2: Resim 1,5). Hanm kuzeybatı köşesinde yer alan kahvehane, dükkanıarın üzerıne yapıimıştır (Resim: 1). Çarpık planlı olan bu hacim yaklaşık x ı 1.50 m. ölçülerindedir. Buraya kuzey cephenin batı köşesinde yer alan "L" biçiminde merdivenle çıkılır. Odalar ise. birer kapı ve birer pencereyle 5.20 x m. ölçülerinde dokuz sivri kemer gözlü revaka açılırlar. Kuzey revakı diğ; er revaklardan hem geniş, hem de zemini bir basamak daha aşa!;tıda tutulmuştur. Kuzey revakı batı köşede yer alan kahvehaneden dolayı, batı revakı ile tam birleşememektedir. İki revak arasındaki bağ;lantı, 0.90 x 2.00 m. ölçülerindeki biraçıklıktan sağ;lanmıştır. Ayrıca kuzey revakının ciogu duvarında bir pencere açılmıştır. Revakın gerisine yerleştirilen odalardan dogu köşedeki çarpık planlı, diğ;erleri ise boyuna dikdörtgen planlı olup, boyutlan 2.30 x 6.40 m. ile 4.00 x 6.40 m. arasında değ;işmektedir. Batı köşedeki odanın bir, doğ;u köşedeki çarpık planlı odanın yedi, digerlerinin de caddeye açılan ikişer pencereleri daha vardır. Bu pencerelerin üst kısımlanna ise ondört küçük açıklık yerleştirilmiştir (Resim: 2-3). Doğ;u köşedeki odanın doğ;u duvan, cepheden dışa 0.40 m. kadar taşınt.ı yapmaktadır. Ayrıca bu mekanın cephe duvarlan diğ;er odalarınkinden biraz yüksek tutularak, ön cephe ha,reketlendirilmiştir (Resim:2).... Dogu kanat, o:ıi odadan meydana gelir. Odalar birer kapı've birer pencereyle 3.30 m. genişliginde dokuz sivri kemer gözlü revaka, doğ;u duvarlarında bulunan birer pencereyle de sokaga açılırlar (ÇJ.Zir:iı: 2: Resim: 3:6)~ Bu hacimierin ölçüleri 2.80 x 4.20 m. ile 3:30 x 4~ 60 m. arasında değ;işmektedir. Kuzey köşedeki iki odanın ara duvarı sonradan yıkılarak, ahşap perdeyle iki bölüme ayrılmıştır. Şimdi bu hacimlerden biri hela, diğ;eri gereksiz eşyaların konduğ;u depo olarak kullanılmaktadır. Han oldukça sade bir şekilde inşa edilmiştir. Sadeçe kuzey cephedeki cümle kapısı sarımtırak ve siyah kesme taşlardan inşa edilerek, ön cepheye hareketlilik kazandınlmaya çalışılmıştır (Resim: 4). Bugün cümle kapısı orljinal durumunu kısmen kaybetmiştir. DEGERLENDİRME Tuz Han: tek avlulu, iki kauı Osmanlı hanlan grubuna girer (Çizim: 1-2). Türk mimarisinde bu!ipte inşa edilen hanları

8 ı,e:. Kara}:üüılılar döneminden itibaren görüyoruz 7. Osmanlılar zamanitıda tek avlulu, iki katlı han şeması sevilerek yaygın bir şekilde tatbik edilmiştir. Osmanlı şehir hanlanndan 'Bursa ~pıir Ham (1339), bu grupta inşa edilen ilk yapıdırb.'ösmimlılar.döneminde yapılan iki katlı hanların dışla bağ;lantısi artmış, bazan cephelerde düjd<anlaryer almaya başlamıştır. Bu. tip hanlar hem dışarıdan gelen yolculara hizmet vermiş, hem de şehi:r içi ticaret hayatımn talep etuğ;i bütün şartları yerine getirmiştir. Alt kattaki mekanlar daha ziyade depo, ahır ve servis hacimleri, ön cephede dışa açılan hacimler dükkan üst katta bulunan odalar yolcuların ikamet etmesi için yapılmıştır.... Gaziantep'teki h_a.nhirın büyük çoğ;ünluğ;u tek avlulu, iki katlı: inşa edilmiştir. Tuz Ham, Osmanlı şehir hanlannın çoğ;unda oldugu gibi, yol ve arsa durumuna göre şekil aldığ;ı için çarpık bir plana sahiptir.lfanın ön cephesinde yer alan dü~kanlara bazı Osmanlı hanlannda yer verilirken, üst katın kuzeybatı köşesine yerleşti:rilen ve iç kısımla bağ;lantısı olmayan kahvehaneye tesbit edebildiğ;imiz kadarıyla başka hanlarda rasilanmıyoruz (Resim: 1). Ayrıca Gaziantep'de Lala Mustafa Paşa Ham (1563:-1568), Eski Gümrük Ham ( ), Beiediye Hanı ( ) ve Elbeyli tıam'nın (XIX yüzyılın sonu) üst katlarındaki bazı mekanların, ha:n,a. gelen yolcuların oturup sohbet etmeleri için kahvehane aıpacıyla yapıldığ;ım sanmaktayız. İki katlı Osmanlı han mimarisinde avlu genellikle hem alt. hem de üst katlarda revakla kuşatılırken, bu düzenlemeyi Tuz Ham'nda göremiyoruz. Bu yapıda avlu üst katta dört taraftan revakla çevrelenirken, zemin katın sadece bir tarafında revaka yer verilmiştir (Çizim: 1-2). Gaziantep'de mevcut olan onyedi (17) handan sadece Lala Mustafa Paşa Ham ( ). Tuz Ham, Yeni Han ( ) ve Anadolu Ham'nda -(XIX. yüzyılın ortalan) yalnız avlunun bir kenarına revak yapılmıştır. Bu durum Gaziantep hanlarının bir özelliğ;ini oluşturmaktadır. Tuz Ham'nın alt katındaki mekanlar çeşitli tonozlarla örtülürkeri, üst katındaki revak ve odaların üzeri alttan düz toprak dam, üstten ve kırma: kiremit çatıyla kapatılmıştır (Resim: 5-6). Bu durum Gaziantep'deki hanların çoğ;unda görülür. Tuz Ham. alt ve üst katındaki farklı örtü sisteminden dolayı da diğ;er Osmanlı hanlarından ayrılır. Çünkü Osmanlı hanlarının alt ve üst katlanndaki bütün mekanlar genellikle çeşitli biçimlerde yapılan tonozlarla örtülmüştür.

9 202 Tuz Ham'nda dikkatimizi çeken bir başka husus ise, kuzey cephede yer alan cümle kapısının iki renkli taştan yapılmış olmasıdır (resim:4). Aynı şekilde Gaziantep'de inşa ediien dini ve sivtl yapılarda renkli taş işçiligi sevilerek kullanılmıştır. Çünkü Antep yapılan bulundugu bölgenin cografi konumundan dolayı Zengi, Eyyübi ve.. Memlüklu sanatlarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Ayrıca bu şehirde mevcut olan haniann çogunun cümle kapısı iki renkli taştan yapılmıştır. İki renkli taş bezemeye sahıp9 olan han taçkapılarına. örnek olarak: Zazadin Hanı (Konya-Aksaray 11237) ve Diyarbıkar Hüsrev Paşa Ham'nı (1554)10 verebelertz. DİPNOTLAR: 1-B.Darkot-H.T. Dağlıoğlu. '~Ayıntab" mad., Islam Ansiklopedisi. II. Istanbul, 1979, s. 67; H.Özdeğer, Onaltıncı Asırda Ayıntab Livası, I, Istanbul, 1988, s Bu bilgiyi, Gaziantepli araştırmacı ve yazar Cemil Cahit GÜZELBEY:den aldım. kendisine teşekkür ederim. Bu araştırmacı, Gaziantep Şer'i Mahkeme Siciilen'nin bir kısmını lnceleyip yayınlayarak iliıtı dünyasına sunmuştur. Bir bölümünü ise yayma hazırladığı için. Tuz Ham ile ilgili kısım kendi arşivinde bulunmaktadır. 3-Evliya Celebi Seyahatnamest. IX. Üçdal Neşıiyat.lstanbul, 1984, il Gaziantep Kültür ve Turizm RehberL Gaziantep Valiliği Yayınları, Anonim, Gaziantep, 1985, s C.C.Güzelbey-H.Yetkin, Gaziantep Ser' i Mahkeme Sicillerinden Örnekler. Cilt: (Milad!: )-, Gaziantep, 1970; s c.c.güzelbey, Gaziantep Ser' i Mahkeme Sicilleıi. fcilt: 142 ila 143), Fasikül: 3* Gaziantep, 1966, s.84.. :.. 7-Bu konuda bkz. M.Cezar, Anadolu Öncesi TOrklerde Sehir ve Mimarlık. Istanbul, 1977, s ; C.GOran,TOrk Hanlannın Gelişimi ve Istanbul Hanları Mimarisi, Vakıflar Genel MOdürlOgü Yayınları, 1978, s. 3.; O. Aslaaanapa, Türk Sanatı. I, Istanbul, 1984, s E.H. Ayverdi, İstanbul Mimari Cağının Menşei: Osmanlı Mimarisinin tık Devri fl h I, Istanbul, 1966, s S. MOlayim, Anadolu TOrk Mimarisinde Geometrik SOslemeler. Selcuklu ~Ankara, 1982, s M.Sözen. Diyarbakır'da TOrk Mimaıisi, İstanbul, 1971, s. 194.

10 203 [Q]Kuyu --- o m. Çizim 1: Gaziantep Tuz Hanı (Zemin Kat) Restitüsyon Pla1ı

11 204 Kahvehane lo m çizim 2: Gaziantep Tuz Hanı (}st Kat) Restitüsyon Planı

12 205 Kesim 1: Ga~t;;:~ep 'ı'u:o ''"'';~;';;-J<,}.I,z~u :-: ";..' :,.:., :-: Resim 2: Gaziantep Tuz Hanı, Kuzey Cephe.:ı :

13 206.. Resim 3: Gaziante-p Tuz Han ı; Doğu Cephe v.e Avlu

14 \1)7 :...,... ;~ ~- ;.. :,. Tuz Han ı, Avlunun Doğu Keriiiırı

15 208 ::... Resim 7; ~~~ianj;.ep.tuz Hani, A~iunun Gline.y Kenar ı <i< t-..,..;.;._ ,...,_