AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI: İDEALİST SÖYLEMLERİN YETERSİZ EYLEMLERLE YÜRÜTÜLME ÇABASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI: İDEALİST SÖYLEMLERİN YETERSİZ EYLEMLERLE YÜRÜTÜLME ÇABASI"

Transkript

1 OAKA Cilt:7, Sayı: 13, ss. 1-29, 2012 AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI: İDEALİST SÖYLEMLERİN YETERSİZ EYLEMLERLE YÜRÜTÜLME ÇABASI INSUFFICIENT POLICY TOOLS AND IDEALIST DISCOURSE OF THE EU IN CENTRAL ASIA Hakan SAMUR* ÖZET Avrupa Birliği gerek kendi iç yapılanma sürecinde ve gerekse dış çevreyle olan ilişkilerinde demokratik-liberal siyasi ve ekonomik değerlere öncelik verdiğini ve bu değerler çerçevesinde geliştirdiği idealist söylemi yaygınlaştırmaya çalıştığını her zaman vurgulamaktadır. Bu vurgunun dış politika ayağında ise AB nin ne derece başarılı olabildiğini gösterecek en önemli test alanlarından biri olan Birliğin Orta Asya ya yönelik politikaları bulunmaktadır. Böyle bir bağlantıdan hareketle bu çalışma, idealist söylemin Orta Asya politikası kapsamındaki yerini ve etkisini ortaya koymaya çalışmaktadır. Önceki yıllar bir yana, 2007 yılından beri yeni bir strateji ve daha büyük bir iddia ile dillendirilmesine rağmen yetersiz araçlarla ve AB nin tutumundan kaynaklanan başka bazı nedenlerle bölgede şu ana kadar ciddi bir değişim meydana getiremeyen söz konusu idealist politika, bir söylemin ötesine geçemeyecek gibi gözükmektedir. Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Orta Asya, İdealizm, Demokratikleşme, İnsan Hakları ABSTRACT Whether for its internal construction process or its relations with external environment, the European Union always emphasises that it gives priority to the democratic-liberal political and economic values and tries to disseminate the idealist discourse enhanced around these values. Within the foreign policy pillar of this emphasis, one of the most important test areas to show the degree of EU s success is the Union s policies towards the Central Asia. Moving from such a linkage, this study attempts to reveal the position and impact of idealist discourse within the context of EU s Central Asia policy. Leaving aside the previous years, a new strategy and a bigger ambition has been articulated since However, this idealist policy could not have generated any serious change in the * Doç. Dr., Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi. E-posta: 1

2 Hakan SAMUR region because of the insufficient instruments and of some other reasons resulting from the attitude of the EU and seems to remain just a discourse Key Words: European Union, Central Asia, Idealism, Democratisation, Human Rights. Giriş Avrupa Birliği (AB) kendisini; demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan haklarına saygı ve çok kültürlülük gibi siyasi ve serbest rekabet gibi ekonomik değerler üzerine bina ettiğini ve adeta kendisine ortak kimlik unsurları olarak seçtiği bu değerler çerçevesinde ilerleyerek günden güne daha sıkı bir siyasi birliğe doğru yol aldığını ilan eden uluslarüstü bir yapılanmadır. Bu bakımdan Birlik, söz konusu değerlerin bütün söylem ve politikalarında asıl belirleyici etken olduğunu ileri sürmektedir. Dış politika da bundan ayrı tutulmamaktadır. AB, yakın ve uzak coğrafyalardaki farklı ülkelerle işbirliği arayışlarına girerken ve bu ülkelerle işbirliğini geliştirip onlara çeşitli konularda destek vaat ederken temel olarak aldığı kriterin; bu ülkelerin demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve ekonomik özgürlükler konusunda, Birliğe ait ekonomik ve siyasi kültürün temel parametrelerine doğru ne derece adım attıklarına bakmak olduğu iddiasındadır. Bu iddiaya göre AB nin stratejik çıkarları ve bunlara dayalı pragmatik politikaları ve beklentileri elbette ki vardır. Fakat bütün bu politika ve beklentileri şekillendiren genel rotanın koordinatları da AB ortak değerleriyle belirlenmektedir. Başka bir yerde ayrıntılı olarak açıkladığımız bir görüşümüz var. 1 AB, şayet gerçek anlamıyla demokratik ve özgürlükçü bir Avrupa alanına ulaştığını iddia edecekse; bunun en kesin kanıtı tarihsel anlamda ve birçok bakımdan Avrupa nın en önemli ötekisi olmuş ve (bu tarihsel arka planın da etkisiyle) hâlâ, üyeliği tartışılırken kültürel unsurların çokça gündeme getirildiği Türkiye nin Birliğe üye olmasıdır. Yani Türkiye nin üyeliği, AB kimliksel anlayışının ulaştığı kapsayıcılığı ve olgunluk seviyesini gösterecek en belirgin örnek olacaktır. Aynı mantıktan hareketle bir başka tezi şu şekilde ileri sürmemiz mümkündür: AB, dış politikasında da gerçekten yukarıda sayılan kimliksel değerlere öncelik veriyorsa veya bu değerlerin yaygınlaştırılmasını önemsiyorsa; böyle bir yaklaşımı test etme hususunda en önemli araçlardan birini, kendisine nispeten uzak coğrafyalara yönelik politikaları oluşturacaktır. Bu çalışmada, böyle bir yapısalcı dış politika anlayışı, Birliğin Orta Asya ülkelerine yönelik politikaları çerçevesinde incelenecektir. Çünkü AB, özellikle 2007 yılı ortalarında hayata 1 Hakan Samur, Avrupa da Birliğin Yolu Türkiye den Geçer, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 2, 2010, ss

3 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... geçirilen yeni bir strateji bağlamında, Orta Asya ülkeleri ile olan ilişkilerinde de söz konusu değerlerin belirleyici olduğuna sık sık vurgu yapmaktadır. Orta Asya konusuna geçmeden önce bu bölümde kısaca Birliğin yakın tarihinde en önemli dış politika aracı olarak ortaya çıkmış ve sıkça, ortak kimliksel değerlerin yaygınlaştırılması hususunda AB dış politikasının başarısına kanıt olarak sunulan Doğu Avrupa genişlemesinin böyle bir kanıt olma fonksiyonunu neden tam anlamıyla sağlayamayacağı ve vurguladığımız gibi asıl belirleyici olanın daha uzak coğrafyalarla girilen ilişkide yattığı açıklanacaktır. Bir sonraki bölümde AB-Orta Asya ilişkilerinin 2007 e kadarki seyri anlatıldıktan sonra izleyen bölümde, AB nin, Orta Asya ya yönelik yeni bir strateji geliştirmesinin arka planındaki gerekçeler açıklanacaktır. Ardından gelen bölümlerde ise 2007 yılından günümüze kadarki gelişmeler aktarılırken esas üzerinde durulacak husus, AB nin, iddia ettiği gibi değerlere dayalı yapısalcı bir dış politika yaklaşımında ne derece kararlı ve başarılı olduğudur. Temel ilke ve değerlere dayanan yapısalcı anlayışın, Birliğin dış politikasına bir ayrıcalık kattığı öne sürülürken bunun somut bir örneği olarak genellikle Doğu Avrupa genişleme süreci gösterilmektedir lerin sonuyla beraber eski rejimler yıkılınca, Doğu Avrupa ülkelerinin Birliğe katılmaları durumu gündeme gelmiş ve bu, bir anda Birliğin en önemli dış politika aracı halini almıştır. Demokratikleşme ve liberal ekonomiye geçiş bakımlarından bu ülkelerin yoğun bir dönüşüm programına tabi tutulmaları, onların kısa zamanda önce aday ülke sonra da tam üye olmalarının yolunu açmıştır. Ancak burada önemli bir nokta bulunmaktadır. Doğu Avrupa daki rejim değişmeleri ve akabinde o bölgede ortaya çıkan belirsizlik ortamı, AB nin bu ülkelere kapılarını açmasını kaçınılmaz bir tercih kılmıştır. Sadece dönemsel konjonktür değil fakat aynı zamanda tarihi, kültürel ve coğrafi faktörler de böyle bir kaçınılmazlık için itici güç olmuştur. Sonuçta durum öyle bir hal almıştır ki AB nin bu ülkeleri üyeliğe kabul etmemesi, kimilerine göre 3 kıtada AB nin bölünmesi sonucunu bile doğurabilecek çatışmalara ve kaosa yol açabilecekti. İşte böyle bir zorunluluğun baskısı ile AB, dış politika adına hemen bütün enerjisini doğusundaki çok sayıda yeni aday ülkeye yoğunlaştırırken, yakın bir gelecekte kendi yapısı içerisine dâhil edeceği bu ülkelerin siyasi ve ekonomik yapısal dönüşümlerini de elbette ki kendi düzenini 2 Knud Erik Jorgensen, Theorising the European Union s Foreign Policy, Ben Tonra & Thomas Christiansen (Der.), Rethinking European Union Foreign Policy, (Manchester: Manchester University Press, 2004). 3 Alan Mayhew, Recreating Europe, (Cambridge: Cambridge University Press, 1998), s

4 Hakan SAMUR korumak adına bütün imkânlarıyla desteklemek için uğraşmıştır. Konuya şu şekilde yaklaşırsak; şayet tarihin, kültürün, coğrafyanın ve dönemsel etkenlerin tam üyeliği kaçınılmaz kılan etkileri olmasa idi; AB gerçekten o ülkelere yine aynı yapısalcı dış politika yaklaşımı ile ve yine aynı yoğunlukta mı elini uzatırdı? Ayrıca ulusal düzlemlerde sistemik dönüşümlerin başarılı olabilmesi için sadece uluslararası faktörlerin değil, ulusal faktörlerin de aynı oranda benzer dönüşüm hedefine odaklanması gerekmektedir. 4 Tam üyelik perspektifi sunarak Doğu Avrupa devletlerini ve halklarını motive etmek nispeten daha kolaydı. Yakın bir gelecekte AB vatandaşı olmanın, demokratik-liberal batı toplumları içinde bir yer edinmenin veya refah seviyelerinin yükseleceği yönündeki beklentilerin cazibesi bile bu ülkelerdeki insanların, özellikle ilk başlardaki zorluklarına ve olumsuzluklarına rağmen siyasi ve ekonomik dönüşüme destek vermeleri için yeterli motivasyon sağlamıştı. Birlik dış politikasının değerlere dayalı yapısalcı yaklaşımında samimi olup olmadığını ya da bunun başarı şansının ne derece olduğunu Doğu Avrupa örneğinde yer alan zorlayıcı parametrelerin ya da motivasyon unsurlarının bulunmadığı diğer bölgeler üzerinden test etmemiz mümkündür ki bizim de burada yapacağımız budur. Orta Asya gibi bir bölgede kendi siyasi ve ekonomik kültürünü benimsetme hususunda göstereceği ısrar ve elde edeceği başarı, Birliğin ortak dış politika konusunda kendisini aşabilmesinin ve dolayısıyla demokratik-liberal değerlere dayalı siyasi bir birlik olabilmesinin en önemli kanıtlarından olacaktır. AB nin Orta Asya Politikasının Gelişimi Başlangıçta, yani Komünist bloğun çökmesinden ve Sovyetler Birliği nin dağılmasından hemen sonra AB, sadece Doğu Avrupa dakilere değil Kafkasya ve Orta Asya da bağımsızlıklarını kazanan veya rejim değişikliklerine sahne olan çok sayıda devlete yönelik olarak da adeta demokrasi kurucusu vasfıyla rehberlik rolüne soyunmuş 5 ve her yerdeki değişim haberlerini aynı heyecanla alkışlamıştır. Bizim konumuzu teşkil eden Orta Asya devletleri ile de ilk andan itibaren diyalog kurma yoluna gidilmiş ancak kısa süre sonra Birliğin esas yoğunlaşmasının Doğu Avrupa ya yönelik olacağı ortaya çıkınca bunun dışında kalan ülkeler gündemden düşmeye başlamıştır. Her ne kadar Orta Asya ülkeleri ile 1990 ların 4 Richard Youngs, The European Union and Promotion of Democracy- Europe s Mediterranean and Asian Policies, (Oxford: Oxford University Press, 2001). 5 A.g.e. 4

5 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... başından itibaren kurumsal ve ticari ilişkilerin arttırılmasına yönelik adımlar atılmış, ikili temelde ortaklık ve işbirliği anlaşmaları akdedilmiş ve çeşitli yardım mekanizmaları işletilmiş olsa da 1990 lar süresince bu ülkelerle ilişkiler hep Doğu Avrupa genişlemesinin gölgesinde kalmıştır lere gelindiğinde hem Doğu Avrupa devletlerinin üyelik süreçlerinde tünelin ucunun görünmeye başlaması hem de değişen bölgesel ve global dengeler sonucunda günden güne Birliği daha da zorlamaya başlayan bir takım sorunlara (yasadışı göç, uyuşturucu trafiği, diğer organize suçlar, enerji darboğazı gibi) yeni çözüm bulma arayışları, Birliği artık başka coğrafyalara da ağırlık verme yoluna yönlendirmiştir. Aslında sorunlara çözüm bulmak amacıyla 2000 lerde geliştirilen Yeni Avrupa Komşuluk Politikası nın, Göçe Yönelik Global Yaklaşımın veya irili ufaklı çok sayıda uluslararası program ya da projenin arkasında yatan temel mantık aynı idi. AB nin bir takım sorunları AB alanında değil, bu sorunlara kaynaklık eden veya transit ülke fonksiyonu gören yerlerde çözülebilirdi. Bu ülkelerde şayet AB nin ortak kimliksel değerleri çerçevesinde siyasi ve ekonomik değişimler desteklenebilir ve iyi yönetilen ülkeler kuşağı oluşturulabilirse, sorunlar da AB topraklarına varmadan çözümlenebilir ya da azaltılabilirdi. Delanty ve Rumford un 6 kabaca 2000 lerde ivme kazanan Yeni Avrupa Komşuluk Politikası bağlamında söyledikleri gibi, coğrafi anlamdaki bu kapsam genişlemesi aslında bugüne kadar hep üye ülke (ve daha sonra aday ülke) alanlarına yoğunlaşan AB nin, dikkatini daha farklı coğrafyalara da yöneltmesinin ve kendi ekonomik ve siyasi yönetim anlayışını başka alanlarda da yaygınlaştırmak istemesinin açık bir göstergesi idi. Aynı paralelde, en son Lizbon Antlaşması nda AB dış politikasının değerlere dayalı yaklaşımına vurgu yapılması (Madde 21), 2000 lerdeki söz konusu vizyon genişlemesinin ispatı niteliğindedir. İşte bu bağlamda Orta Asya daki beş devletle ikili ya da bölgesel ilişkileri geliştirecek yeni politika arayışları da ortaya çıkmıştır ki bunun en ciddi adımı olarak 2007 Haziran ında kabul edilen Avrupa Birliği ve Orta Asya: Yeni Bir Ortaklık İçin Strateji (kısaca Strateji Belgesi) başlıklı belgeyi beklemek gerekmiştir. 7 AB nin yapısalcı dış politikasının başarısını değerlendirebilmek için de kanaatimizce söz konusu belgeden sonraki dönem üzerinde durulması yerinde olacaktır. Yine de daha önceki 6 Gerard Delanty & Chris Rumford, Rethinking Europe: Social Theory and the Implications of Europeanization, (London: Routledge, 2005), s European Council, European Union and Central Asia: Strategy for a New Partnership, 31 Mayıs 2007; (http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/07/st10/st10113.en07.pdf). 5

6 Hakan SAMUR somut işbirliği adımlarından kısaca bahsetmek, yeni işbirliği sürecinin başlangıcındaki resmi ortaya koymak açısından fayda sağlayacaktır. İngiltere, Fransa, Almanya gibi önde gelenler de dâhil, AB üyesi ülkelerin birçoğu Sovyetler Birliği nin yıkılmasından sonra bağımsızlıklarını kazanan beş Orta Asya ülkesi ile istisnalar dışında hemen ilk andan itibaren tanıma ve diplomatik ilişkiler kurma yoluyla irtibata geçmişlerdir. AB düzeyinde de daha ilk yıllardan itibaren diyalog ve yardım faaliyetleri devreye sokulmuştur. Bir yandan Avrupa Parlamentosu bu ülkelerin ulusal parlamentoları ile 1994 ten itibaren diyalog toplantılarını başlatırken Komisyon da aynı yıl Kazakistan da bir delegasyon açmıştır. Kırgızistan ın ve Tacikistan ın başkentlerinde kurulan iki ofis ise, bu delegasyona bağlı olarak faaliyet göstermeye başlamıştır. Bunların yanında 2004 yılında Taşkent te AB program ve politikaları hakkında bilgilendirme işlevini yürütecek bir Avrupa Evi hizmete girmiştir. Bölgedeki siyasi tansiyonun artmaya başladığı 2005 yılında ise, AB nin bölgeye ilgisinin de iyice belirginleştiğini gösterir nitelikte bir Orta Asya için AB Özel Temsilcisi atanmıştır. Bunların dışında AB nin Orta Asya daki kurumsal görünürlüğünün birer parçası olarak sayılabilecek noktalar, işbirliği kapsamında geliştirilen bir takım program ve projelerin yönetim merkezleri konumundaki ofisleridir. Ayrıca, siyasi diyalog, ticari ve ekonomik ilişkiler ve sektörel işbirliği şeklinde üç ana bölümden oluşan Ortaklık ve İşbirliği Antlaşmaları da bütün bölge ülkeleri ile imzalanmıştır. Kazakistan ve Kırgızistan la 1995 te, Özbekistan la 1996 da imzalanan antlaşmalar 1999 yılında yürürlüğe girerken; Tacikistan la 2004 te imzalanan antlaşma 2010 da yürürlük kazanmıştır (Antlaşma nın ticari hükümlerinin 2005 te yürürlüğe girmesini sağlayacak ayrı bir geçici antlaşma imzalanmıştır). Türkmenistan la 1998 de imzalanan antlaşma ise AB ülkelerinde onaylanma süreci tamamlanmadığı için hala yürürlüğe girememiştir. Aralarında beş Orta Asya ülkesinin de bulunduğu 12 yeni bağımsız devlete, ekonomik ve siyasi dönüşümlerini desteklemek amacıyla yardım yapmayı amaçlayan Bağımsız Devletler Topluluğu İçin Teknik Yardım (TACIS) programı ise daha da önce, 1991 yılında AB tarafından yürürlüğe sokulmuştur. Program, genellikle öncelikli konuların belirlenerek bunlara yönelik projelerin desteklenmesi esasına dayandırılmıştır. Öncelik verilen konular ise şunlar olmuştur: nükleer güvenlik ve çevre, eğitim, kamu yönetimi ve sosyal hizmetlerde reform, kamu işletmelerinin yeniden yapılandırılması ve özel sektörün güçlendirilmesi, enerji, 6

7 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... tarım ve ulaştırma altyapılarının geliştirilmesi. 8 TACIS kapsamında yılları arasında Kazakistan toplam 168,5 milyon avro, Kırgızistan 107,9 milyon avro, Özbekistan 168,9 milyon avro, Tacikistan 69,2 milyon avro ve Türkmenistan 64,3 milyon avro destek alırken; ayrıca 2002 yılından itibaren bu ülkeler bölgesel programlar çerçevesinde bir arada değerlendirilip 2006 yılına kadar yıllık milyon avro ile desteklenmişlerdir yılı sonrasında Orta Asya beşlisinin, diğer TACIS ülkelerinden ayrı şekilde bir arada değerlendirilmesi ve hatta dönemini kapsayan ve esasen TACIS çerçevesinde kurgulanan bir Orta Asya Strateji Belgesi nin kabul edilmesi, 10 AB nin bölgeye yönelik ilgisinin göstergesi şeklinde yorumlanabilir. Ancak yine de bu noktada esas belirleyici olanın 2007 yılında kabul edilen Strateji Belgesi olduğunu hatırlatmakta yarar var çünkü süre bakımından uzun bir dönemde varlığını sürdürse de ve sonraları Orta Asya yı ayrıcalıklı şekilde kapsasa da, TACIS bir türlü kayda değer bir etki gösterememiştir. Sadece genel anlamda TACIS de değil fakat taraflarca özel önem atfedilerek hayata geçirilen ve sıkça bahsedilen spesifik programlarda da belirgin bir başarı elde edilememiştir. Bunlara örnek olarak 2002 yılında başlatılan Orta Asya da Sınır Yönetimi Programı (BOMCA) ve 2003 yılında başlatılan Orta Asya Uyuşturucu Eylem Programı (CADAP) gösterilebilir. Başarısızlıkta, TACIS sürecinin bürokrasisinin fazla ve yeterince açık olmamasının, sunulan yardım miktarının önemli dönüşümleri gerçekleştirebilecek düzeylere ulaşamamasının, AB yetkililerinin Bölge insanlarının ihtiyaçlarını ve farklılıklarını dikkate almadan daha önce başka yerlerde uyguladığı planları aynen tatbik etmeye çalışmasının ve projelerin tamamlanması hususunda yerel aktörlerden ziyade kendi doğrularıyla ve firmalarıyla hareket etmesinin payının olduğu ileri sürülmektedir. 11 Sonuç olarak, 15 yıldan fazla bir süreyi kapsayan 2007 ye kadarki dönemde AB nin Orta Asya ülkelerine yönelik hayata geçirdiği kurumsal, hukuki ve 8 Imogen Gladman, Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004, (London: Europa Publications, 2007), s European Commission, European Community Regional Strategy Paper for Assistance to Central Asia for the Period , s ; (http://www.eeas.europa.eu/central_asia/ rsp/07_13_en.pdf). 10 Strategy Paper and Indicative Programme for Central Asia, 2002; (http://eeas.europa.eu/central_asia/rsp/02_06_en.pdf). 11 International Crisis Group, Central Asia: What Role for the European Union, Asia Report 113, 10 Nisan 2006; (http://www.crisisgroup.org/~/media/files/asia/central-asia/113_central_asia_ what_role_for_the_eu.ashx). 7

8 Hakan SAMUR finansal mekanizmaların kapsam ve etki bakımından sınırlı kaldığı ve somut sonuçlar devşirici bir etkiye yol açmadığı görülmektedir. Böyle bir başarısızlığı en iyi şekilde anlayabilmek için AB nin Orta Asya politikalarına yeni bir ivme kazandırma arayışlarına girdiği 2007 yılına gitmek ve AB nin Bölge ye ilgisinin gerekçelerini oluşturan bütün hususlarda hala olumsuz bir tablonun devam ettiğini, dahası iyileşme yolunda bir emarenin bulunmadığını görmek yeterli olacaktır. AB nin Orta Asya Politikasının Somut Gerekçeleri AB nin Orta Asya ya yönelik yeni bir strateji geliştirmesini bir tercihten ziyade kaçınılmaz bir dış politika aracı haline getiren özellikle 2000 ler sonrasında ağırlıklarını daha da hissettiren birtakım pragmatik ve ideal gerekçelerdir. Aşağıda ayrıntılı olarak ele alacağımız gibi enerji açığı, uyuşturucu ve yasadışı mal ticareti, yasadışı göç gibi Birliğin başını ağrıtan sorunlarla mücadele çabaları gerekçelerin pragmatik boyutunu oluştururken; siyasi ve ekonomik değerlerin yaygınlaştırılması arayışları da ideal boyutunu oluşturmaktadır. Gerekçeler açıklanırken, mümkün mertebe 2007 yılı civarındaki verilere atıf yapılmıştır ki o tarihten günümüze Strateji Belgesi doğrultusunda kurulan yeni Orta Asya politikasının ne derece başarılı olduğu belirlenebilsin. Orta Asya ile işbirliğini AB için zorunlu hale getiren en önemli gerekçelerden birisi Birliğin içinde bulunduğu enerji darboğazıdır verilerine göre 12 AB nin enerji tüketiminde ilk iki sırayı petrol (yüzde 36,4) ve doğal gaz (yüzde 23,9) almaktadır ve bu iki kritik kaynakta dışa bağımlılık ise sırasıyla yüzde 82,6 ve yüzde 60,3 tür. Birlik açısından karamsar bir durumu sergileyen bu tablo günden güne daha da ağırlaşmaktadır. Öyle ki 1998 yılında yüzde 46,1 olan Birliğin enerjide dışa bağımlılık oranı, 2007 de yüzde 53,1 e yükselmiş, farklı hesaplamalara göre de 2020 yılında yüzde 21 ile 33 arasında yükselecektir. Bu genel artış içinde üretimleri günden güne azalan petrol ve doğalgazın payları da elbette ki fazla olacaktır. Meselenin Birlik açısından daha da endişe verici boyutu ise dışa bağımlılığın en fazla Rusya ya olmasıdır. AB nin enerji sorununu aşabilmesi için farklı ülkelerden ve bölgelerden alternatif kaynaklar bulması ve dışa bağımlılığı çeşitlendirmesi gerekmektedir. Bu bağlamda petrol ve doğalgaz bakımından zengin Orta Asya Bölgesi AB için iyi bir alternatiftir. Uyuşturucu üretim ve dağıtımının önlenmesi ve genel anlamda yasadışı mal ticaretinin engellenebilmesi AB nin Orta Asya ülkeleri ile işbirliğine odaklan- 12 European Commission, Europe s Energy Position: Markets and Supply, (Luxembourg: Publications Office of the EU, 2010). 8

9 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... masının bir başka gerekçesidir. Küresel üretimin neredeyse tamamını oluşturan ve Afganistan da yetiştirilen afyon, eroine dönüştürülerek ya da ham halde Balkanlar dan ve Karadeniz in kuzeyinden AB topraklarına ulaştırılırken, özellikle bu ikinci rota (Kuzey Yolu) için Orta Asya ülkeleri de transit geçiş noktaları olarak kullanılmaktadır verilerine göre 1,5 milyon civarında olduğu tahmin edilen 13 AB deki eroin kullanıcılarının ihtiyaçları da büyük oranda Afganistan kaynağından karşılanmaktadır. Alınan hukuki ve operasyonel tedbirlerle yıldan yıla Orta Asya ülkelerinde ele geçirilen eroin miktarı artıyor gibi gözükse de genel toplam içinde bunun payı çok küçük bir yer işgal etmektedir. Öyle ki yine 2006 yılında Orta Asya da ele geçirilen eroin, Birleşmiş Milletler Uyuşturucular ve Suç Ofisi nin Orta Asya Bölgesi Temsilciliği tarafından yapılan tahminlere göre, Kuzey Yolu ile ticareti yapılan toplam eroinin sadece yüzde 3,1 i kadardır. 14 Çoğunluğu iç tüketim için olsa da bir kısmı Rusya ve Avrupa pazarına gönderilen diğer bir uyuşturucu hammaddesi hintkeneviri ise doğrudan Orta Asya ülkelerinde ekilmektedir. Afyon, eroin ve diğer uyuşturucu maddelerin dışarıya yönelik ticareti kadar bölge içi tüketimi de ciddi boyutlardadır ki, 2006 yılında sadece kayıtlı kullanıcıların sayısı 90 binin üzerinde gerçekleşirken, gerçek rakam bunun çok üzerindedir. 15 Suç oranlarını ve istikrarsızlığı artırmanın yanında bu durumun doğal ve AB ye de yansıyan diğer bir sonucu da bölge ülkelerinde HIV vakalarının artması ve AB deki HIV/AIDS hastalığının yaygınlaşmasına dolaylı etkide bulunmasıdır. Çünkü Orta Asya ülkelerinde 2006 yılındaki kayıtlı HIV vakalarının yüzde 62 si enjeksiyon yoluyla uyuşturucu kullananlarda görülmüştür. 16 Ayrıca yasadışı ticareti yapılan sadece uyuşturucu değil ve fakat başta silah olmak üzere başka birçok riskli ve tehdit unsuru maddedir. Sovyet döneminin mirasının da etkisiyle bölgede ortaya çıkan silah karaborsasında, parası olan herkesin istediği türden silah, bomba gibi maddeleri elde edebileceği ve Dünya nın farklı coğrafyalarında ve bu arada Avrupa da organize ve bireysel suçları artıracak şekilde bu maddelerin ticaretinin yapıldığı belirtilmektedir Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi, Avrupa daki Uyuşturucu Sorununun Durumu Raporu, s. 72. (http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/ att_64227_tr_emcdda_ar08_tr.pdf). 14 UNODC-ROCA, Illicit Drug Trends in Central Asia, Nisan 2008, s. 9; (http://www.unodc.org/ documents/regional/central-asia/illicit%20drug%20trends_central%20asia-final.pdf). 15 Birleşmiş Milletler Uyuşturucular ve Suç Ofisi, Dünya Uyuşturucu Raporu, 2008, s. 55; (http:// 16 UNAIDS, Eastern Europe and Central Asia: AIDS Epidemic Update Regional Summary, 2008, s. 2; (http://data.unaids.org/pub/report/2008/jc1529_epibriefs_eeurope_casia_en.pdf). 17 Ayrıntı için şu kaynaktaki farklı bölümler: Frank G. Shanty (Der.), Organized Crime, (Santa 9

10 Hakan SAMUR Batıya doğru AB ülkelerine kadar bir anlamda tarihi İpek Yolu üzerinden taşınanlar sadece uyuşturucu, hastalık, silah veya benzeri maddeler değil aynı zamanda bizzat yasadışı göç eden insanlardır. Yasadışı insan trafiği hususunda Orta Asya ülkeleri hem kaynak hem de transit geçiş noktaları konumundadır. İnsan hakları ve güvenlik bakımından ortaya çıkardığı risklere rağmen, kimi ekonomik yararlarından dolayı ülke yönetimlerinin de bu trafiğe göz yummaktadır. 18 Öyle ki işçi dövizleri bölge ülkeleri açısından önemli bir gelir kaynağıdır. Örneğin bu dövizlerin GSMH içindeki payları global anlamda ilk on ülke arasında olacak şekilde 2008 yılında Tacikistan için yüzde 49,6 ve Kırgızistan için yüzde 27,9 olarak gerçekleşmiştir. 19 Bütün bu pragmatik gerekçelerin ötesinde, en baştan beri tekrar ettiğimiz gibi, artık AB nin demokrasi, hukuk ve özgürlükler merkezli yapı kuruculuk misyonunu dünyanın bu en kritik ve sıkıntılarla boğuşan bölgelerinden birinde de göstermesi gerekmektedir. Freedom House tarafından hazırlanan ve özgürlükler bakımından ülkelerin sınıflandırıldığı 2007 yılı listesinde Kazakistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan özgürlüğün olmadığı ülkeler arasında sayılırlarken özellikle bunlardan son ikisi en kötü nota sahip birkaç ülke arasında yer almıştır. Bölge ülkelerinden sadece Kırgızistan kısmen özgür ülkeler listesinde yer bulabilmiştir ki onun da notu özgür olmayanlar listesine daha yakın durmaktadır. 20 İşin bir de ekonomi boyutu vardır. Serbest ticarete dayalı bir ekonomik yapılanma, sağlıklı bir refah düzeyine ulaşma ve uluslararası ekonomik sistemle entegrasyon için gerekli bir anlayışın yerleştirilmesi de yapısalcı AB dış politikasının bu bölgeye katması gereken unsurlardandır yılı itibariyle Kırgızistan haricinde hiçbir bölge ülkesinin Dünya Ticaret Örgütü ne üye olamaması, böyle bir ekonomik yapılanma ve değerler sisteminden ne derece uzak olduklarının göstergesidir. Transparency International tarafından yayınlanan ve ülkelerin yolsuzluk-çürüme düzeylerine göre sıralandığı 2007 tarihli indeks verilerine göre 21 Barbara: ABC-Clio, 2008). 18 Nicole J. Jackson, Human Trafficking in post-soviet Central Asia: a Critique of the Securitisation Framework, Melissa G. Curley & Wong Siu-lun (Der.), Security and Migration in Asia, (New York: Routledge, 2008), ss International Organization for Migration, World Migration Report 2010, s. 118; (http:// publications.iom.int/bookstore/free/wmr_2010_english.pdf). 20 Freedom House, Table of Independent Countries 2007; (http://www.freedomhouse.org/ template.cfm?page=366&year=2007). 21 Transparency International, Corruption Perception Index-2007; (http://www.transparency.org/ 10

11 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan 10 üzerinden 2.1; Türkmenistan 2 ve Özbekistan 1.7 puanla listenin çok aşağılarında yer almışlardır. AB-Orta Asya İlişkilerinde Yeni Dönem 2000 li yıllarda ortaya çıkan jeo-politik gelişmeler ve yukarıda sayılan gerekçeler dikkate alındığında Birlik açısından artık Orta Asya stratejisini daha verimli bir çerçeveye oturtmak kaçınılmaz olmuştu. Buna bir de Orta Asya ülkeleri ile ikili bazda en fazla ilişkisi olan AB ülkesi Almanya nın dönem başkanlığı eklenince, 2007 yılında başlığında strateji yazan iki önemli ve birbirini tamamlayan belge ortaya çıktı. Daha önce bahsi geçen ve Haziran 2007 AB Konseyi nde kabul edilen Strateji Belgesi, Birliğin stratejisinin genel yapısını ve kapsamını oluşturan bir siyasi belge olarak ortaya çıkarken altı yıllık bir süre için AB nin Bölge ye yönelik finansal yardım mekanizmalarını içeren ve bir anlamda siyasi belgenin uygulanmasına yardımcı olacak Döneminde Orta Asya ya Yardım İçin Bölgesel Strateji Belgesi (kısaca Yardım Belgesi) ise bundan kısa süre önce Komisyon tarafından hazırlandı. 22 Strateji Belgesi ne göre bölgeye yönelik o zamana kadar uygulanan politikalardan elde edilen tecrübelerin etkisiyle ve yukarıda gerekçe olarak saydığımız olumsuzlukların daha fazla kendini hissettirmesiyle daha rafine, daha somut adımları içeren ve bizzat metinde yer alan ifadeyle daha sonuca yönelik tasarlanmıştır. Öncelikli alanlar olarak belirlenen siyasi diyalogun arttırılması, eğitim, insan hakları, hukuk ve enerji konularında işbirliği için düzenli mekanizmalar öngörmesinin yanında ekonomik gelişme, ticaret ve yatırımların desteklenmesi, çevre sorunlarının çözümü, sınır kontrolleri ve suçlarla mücadele ve kültürler arası diyalog gibi hususlarda da AB nin yardımlarını öngörmüştür dönemi için AB nin bölgeye ayırdığı finansal desteğin 750 milyon avroya yükseltildiği belirtilmekte ve bunun yüzde 70 inin ikili bazda ulusal yardım programları için ülkelere dağıtılacağı diğer yüzde 30 unun ise bölgesel işbirliği projeleri için kullandırılacağı ilan edilmiştir. Komisyon tarafından hazırlanan Yardım Belgesi nde de toplam bütçenin yüzde kadarının bölgesel işbirliği ve iyi komşuluk ilişkilerinin geliştirilmesine (enerji ve altyapı şebekeleri, çevre, sınır kontrolü, göç, uluslararası suçlar, eğitim ve bilimsel faaliyetler gibi), yüzde kadarının yoksulluğun azaltılmasına ve yaşam standartlarının yükseltilmesine, yüzde kadarının da iyi yönetim ve ekonomik reformlar için harcanmasına ayrılacağı belirtilmiştir. 23 policy_research /surveys_indices/cpi/2007). 22 European Commission, European Community Regional Strategy Paper 23 A.g.e, s

12 Hakan SAMUR Bölge ülkeleriyle işbirliğinin yoğunlaştırılması için kullanılacak araçlar sayılırken de çok yönlü bir yaklaşım izlenmiştir. Birliğin ve üye ülkelerin, Orta Asya ülkeleri ile geçmişte kurdukları ya da yeni oluşturacakları kurumsal ve hukuki araçların yanında, bölgede faaliyet gösteren diğer uluslararası kuruluşlar (Birleşmiş Milletler, NATO, Avrupa Konseyi, Dünya Bankası, vs.) üzerinden de ilişkilerin güçlendirileceği vurgulanmıştır. AB, Orta Asya Devletlerinin piyasa ekonomisine olduğu kadar uluslararası hukuka, hukukun üstünlüğüne, insan haklarına ve demokratik değerlere bağlılığının güçlendirilmesinin Orta Asya da güvenliği ve istikrarı artıracağına ve bu ülkelerin de ortak çıkarlar ve hedefler doğrultusunda AB nin güvenilir ortakları olacağına inanmaktadır. 24 Bu alıntıda olduğu gibi, gerek Orta Asya için Strateji Belgesi nde gerekse yardımların dağıtılma stratejisine ilişkin Komisyon belgesinde sık sık siyasi ve ekonomik değerler ve bunların yerleştirilmesinin önemi hatırlatılmıştır. Sadece hatırlatmakla kalınmamış, bu değerlerin yerleştirilmesine ilişkin müstakil inisiyatifler ve spesifik projeler de somut olarak sayılmıştır. Orta Asya nüfusunun büyük çoğunluğunun genç yaşta olmasını da dikkate alarak çeşitli düzeylerdeki eğitim işbirliğini ve bilginin yayılmasını amaçlayan Avrupa Eğitim İnisiyatifi, uzaktan eğitime yönelik e-ipek yolu projesi, hukuk reformlarını ve iyi yönetim oluşturma çabalarını desteleyecek hukukun üstünlüğü inisiyatifi ve bölge ülkeleri ile ikili bazda kurulacak insan hakları diyalogu örnek olarak sayılabilir. Strateji Belgesi nin kabul edilmesinin üzerinden beş yıllık bir zaman geçti, işbirliği programlarının finansal çerçevesi için öngörülen altı yıllık dönemin de yarıdan fazlası kullanıldı. Haziran 2008 ve Haziran 2010 tarihlerinde Konsey ve Komisyon tarafından ortaklaşa iki ilerleme raporu yayınlandı. Dolayısıyla, her ne kadar AB nin Orta Asya ülkelerine sunmaya çalıştığı değerlere dayalı yapısal dönüşüm çok yönlü ve sabır isteyen bir perspektife sahip olsa da, 2007 yılında başlatılan yeni ilişkiler sürecinin gidişatı hakkında değerlendirmeler yapabilmek için belli bir süre geçmiş ve bir takım emareler de ortaya çıkmıştır. Artan siyasi diyalog ve hızlanan görüşme trafiği bu emarelerden biridir. İlk İlerleme Raporu yayınlanana kadar hatta 2008 yılının sonuna kadar hızlı sayılabilecek bir tempoda AB ile bölge ülkeleri arasında siyasi diyalogun artırılması ve Strateji Belgesi nde öngörülen işbirliği mekanizmalarının oluşturulması hu- 24 European Council, European Union and Central Asia, s

13 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... suslarında adımlar atılmıştır. 25 Dışişleri bakanları veya başka yüksek düzeydeki siyasi-bürokratik aktörler arasında toplantılar sıklaştırılmış, Yüksek Temsilci de dâhil olmak üzere AB yetkilileri eskisinden daha fazla Bölge ülkelerini ziyaret etmeye başlamıştır. Bunlara ek olarak çeşitli politika alanlarında uygulamaya dönük adımların konuşulduğu diyalog ve koordinasyon toplantıları yapılmış; Nisan 2008 de Bölge deki ikinci Avrupa Evi Aşkabat ta açılmıştır. Bölge ülkelerinden de Kazakistan, AB ile ilişkileri geliştirme yönündeki iradesini 2008 yılında hazırlanan üç yıllık bir program vasıtasıyla ilan ederken, 26 diğerleri yüksek makamlardaki yetkililerinin ağzından aynı yöndeki arzularını ve memnuniyetlerini sık sık beyan etmişlerdir. Çoğunlukla karşılıklı iyi niyet temennilerinin ve vaatlerinin ağır bastığı bu ilk ayların havası ve heyecanı aslında fazla da yeni bir durum değil gibiydi ve aynen 1990 ların başındaki manzarayı andırıyordu. Hemen tamamıyla bu ilk temasların bir dökümünden ibaret olan 2008 İlerleme Raporu da, 2007 de büyük umutlarla hayata geçirilen kapsamlı Stratejiye ilişkin iyimserliği koruyor ve artan diyalogun öneminden bahsediyordu. Bir süre sonra, çeşitli kesimlerde artık yavaş yavaş önceki dönemlere göre farklılık yaratacak adımların atılması hususunda beklentiler ortaya çıkmaya başladı. Öncekilerle kıyaslandığında yoğunluk ve çeşitlilik açısından farklılık arz eden adımlar da atıldı. Görünüşe göre, 2010 İlerleme Raporu nun 27 sonuç bölümünde belirtildiği gibi AB, daha önce hiç olmadığı kadar Orta Asya ya angaje olmaya başlamıştı. Daha önce Kazakistan daki delegasyona bağlı olarak hizmet veren Kırgızistan ve Tacikistan ofisleri, Aralık 2009 dan itibaren ayrı birer delegasyon durumuna getirilirken; Tacikistan la imzalanan Ortaklık ve İşbirliği Antlaşması 2010 yılı başında yürürlük kazandı. Eğitim alanındaki işbirliği adımları daha çok AB eğitim programları çerçevesinde gerçekleşti. Yüksek öğretim seviyesinde öğrenci ve öğretim üyesi değişimine imkân veren Erasmus Mundus Programı ile yine yüksek öğretimde modernizasyona destek olma amacı taşıyan Tempus Progra- 25 Joint Progress Report by the Council and the European Commission to the European Council on the Implementation of the EU Central Asia Strategy, 24 Haziran 2008; (http://eeas.europa. eu/central_asia/docs/progress_report_0608_en.pdf). 26 State Programme Path to Europe , 2008; (http://www.amb- kazakhstan.fr/ Documents/ Programme %20Path%20to%20Europe.pdf). 27 Joint Progress Report by the Council and the European Commission to the European Council on the Implementation of the EU Central Asia Strategy, 28 Haziran 2010; (http://register. consilium.europa.eu/pdf/en/10/st11/st11402.en10.pdf#page=2). 13

14 Hakan SAMUR mı için ayrılan fon miktarı 2010 dan itibaren 10 ar milyon avroya çıkarıldı. 28 Orta Asya Araştırma ve Eğitim Ağı (CAREN) kapsamında 2010 ortalarından itibaren Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan daki (daha sonra Özbekistan ve Kazakistan da katıldı) yüzlerce üniversite ve bir milyona yakın öğrenci ve araştırmacı yüksek hızlı internete ve ortak veritabanlarına kavuştu. Bu arada Kazakistan Mart 2010 da AB nin Bologna sürecine dâhil oldu. Bunların dışında, Hukukun Üstünlüğü İnisiyatifi, İnsan Hakları İnisiyatifi, Doğal Afetlere Hazırlık Programı, Orta Asya da Sınır Yönetimi, Orta Asya Uyuşturucu Eylem Planı gibi programlar çerçevesinde muhatap çevrelere yönelik çeşitli bilgilendirme ve eğitim seminerleri artarak devam etti. Daha çok küçük ve orta ölçekli işletmelere destek veren Orta Asya Yatırım Programı kapsamında de başlayan ilk aşamada 11 projeye destek verilirken, 2010 da başlayan ikinci aşamada bu sayı 22 ye ulaşmıştır. Kazakistan ın 2010 yılında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı nın (AGİT) başkanlığını üstlenmesi, 2008 yılında Özbekistan da ölüm cezasının kaldırılması, 2005 yılındaki Andican olayları sonrasında Birlik tarafından getirilen Özbekistan a yönelik yaptırımların Ekim 2009 da sona erdirilmesi ve AB nin, Nisan 2010 da Kırgızistan da ortaya çıkan siyasi kriz sonrasında istikrarın sağlanması için siyasi destekle birlikte finansal destek vermesi son yılların diğer önemli gelişmeleridir. Orta Asya nın Değişmeyen Siyasi ve Sosyo-ekonomik Çehresi Ancak, farklı alanlardaki bütün bu faaliyetler kapsam ve yoğunluk açısından eskiyle kıyaslandığında göreli bir ilerlemeyi ifade etse de bölgenin ve tek tek ülkelerin genel resmine bakıldığında; saman alevi mesabesinde etki göstermişlerdir. Yapılması gerekenlerin ya da Strateji Belgesi ilan edilirken çizilen umut tablosunun çok uzağında kalmışlar ve sadece sınırlı sayıda çevrelerin yararlanabildiği, değişim yaratmayan hatta değişime yönelik olarak ufak da olsa tetikleme işlevini bile yerine getiremeyen bir yere sahip olmuşlardır. Belki de Strateji Belgesi nde öngörülüp de şu ana kadar belirgin bir başarının yakalandığı tek husus ilk yıldan sonra da devam eden yüksek dereceli ya da daha alt düzeydeki çok sayıda diyalog toplantısı olmuştur İlerleme Raporu nda, benzeri görülmemiş olarak nitelendirilen söz konusu diyalog toplantıları sayesinde daha önce gündeme getirilmesi bile zor olan konuların samimi ve açık bir şekilde 28 Peter Jones, EU-Central Asia Education Initiative, Eucam Working Paper 9, Şubat 2010; (http://www.eucentralasia.eu/fileadmin/user_upload/pdf/working_papers/wp9-en.pdf). 14

15 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... tartışıldığı ve tarafların birbirlerini daha iyi anladıkları ileri sürülmüştür. 29 Ancak bütün bu toplantılar sonucunda da özellikle kritik meselelerde kayda değer ne tür somut ilerlemeler sağlanabildiği sorusuna pek sağlıklı cevap verilememiştir. Aksine Rapor, aşağıda yeri geldiğinde alıntılayacağımız gibi başta normatif unsurlardaki değişim olmak üzere hemen her meselede hâlâ tatmin edici bir mesafe alınamadığını üstü kapalı ya da açık bir şekilde itiraf etmek zorunda kalmıştır. Belge nin kabul edilişinin üzerinden geçen dört yılı aşkın bir süreye rağmen, Orta Asya ülkeleri bugün hâlâ siyasi, ekonomik ve sosyal sorunların en yoğun şekilde yaşandığı ve AB nin bölgeye yönelik ilgisini körükleyen gerekçelerde pek bir ilerlemenin yaşanmadığı hatta kimi durumlarda geriye gidişin bile gözlemlendiği bir durumdadır. Siyasi açıdan Orta Asya ülkeleri kapalı, baskıcı, sivil topluma fazla yaşam alanı bırakmayan, insan hakları ve hukuk devleti olma açısından karneleri zayıf ve anti-demokratik uygulamaların sık sık kendini gösterdiği ülkeler arasında kalmaya devam etmektedir. Freedom House tarafından 2011 başında yayınlanan ve siyasi haklarla bireysel özgürlükleri esas alarak hazırlanan Dünya da Özgürlük raporunda; 30 Türkmenistan ve Özbekistan kötünün de kötüsü olarak tanımlanan yedi ülke arasında yer alırlarken, Tacikistan ve Kazakistan özgür olmayan ülkeler kategorisinde, Kırgızistan da kısmen özgür ülkeler listesinde sıralanmışlardır. Tek tek her bir ülkede çokça vaat edilen hatta zaman zaman uygulamaya da sokulan reform adımları genellikle yüzeysel kalmaktadır. Örneğin 2010 yılında AGİT başkanlığını devralmasının verdiği tazyikle Kazakistan bir takım demokratik adımlar atmış, basın özgürlüğü ve sivil toplum hususlarında yeni hukuki düzenlemeleri hayata geçirmiştir. Ancak bu değişiklikler ülke yönetiminin genel yapısında ya da belli başlı unsurlarında hiçbir olumlu etki yaratmamıştır. Öyle ki ülkeyi 1991 den beri yöneten Nazarbayev in yüzde 95,5 oy oranıyla kazandığı Nisan 2011 seçimlerinde, karşısına çıkarılan sözde adaylardan biri kendisinin de oyunu Nazarbayev için kullandığını söyleyebilmiştir. Yani Strateji Belgesi nin ilan edildiği yıldan beri tatmin edici bir değişim olmamıştır. Aslında bizzat 2010 İlerleme Raporu insan hakları, demokrasi ve hukuk alanlarındaki durumu bütün çıplaklığı ile sergilemektedir. Raporun sadece genel değerlendirme kısmındaki cümlelerle birkaç örnek verecek olursak: Joint Progress Report, 2010, s Freedom House, Freedom in the World 2011; (http://www.freedomhouse.org/images/file/fiw/ FIW_ 2011_Booklet.pdf). 31 Joint Progress Report,

16 Hakan SAMUR Bütün Orta Asya ülkeleri ile düzenli insan hakları diyalogunun başlatılmasına ve sınırlı sayıdaki reforma rağmen, insan hakları durumunda sürekli ve sürdürülebilir bir gelişme olmamıştır. (s.3) İnsan hakları, hukukun üstünlüğü, iyi yönetim ve demokrasi alanlarında bizim insan hakları diyalogumuz ve işbirliğimiz vasıtasıyla pozitif eğilimleri ve somut sonuçları nasıl destekleyebileceğimiz hususunda düşünmeye ihtiyaç vardır. Tabandaki genel ilerleme sınırlıdır ve bazı durumlarda geriye gidiş dahi gözlemlenebilir. İfade ve basın hürriyeti, toplantı ve örgütlenme hürriyeti, yargı sisteminin tarafsızlığı ve sivil toplum ve siyasi katılım alanlarındaki durum önemli bir gelişme göstermemiştir. (s. 5) Strateji (Belgesi nin) bütün alanlarında çalışmak önemli ve sürdürülecek olmakla birlikte şu kilit alanlarda daha da artırılacak çabalara ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkmıştır: insan hakları, hukuk ve demokrasi, geniş anlamda güvenlik, su ve enerji, Afganistan. (s. 6). Sosyal ve ekonomik açılardan da bölge ülkelerinin durumu hiç iç açıcı değildir. Siyasi ve bireysel özgürlükler gibi, ekonomik özgürlükler de bölge ülkelerinde çok zayıf durumda kalmaya devam etmektedir. The Wall Street Journal ve Heritage Vakfı tarafından her yıl yayınlanan ekonomik özgürlükler indeksinin ülkeyi içeren 2011 listesinde 33 Kazakistan (78.) ve Kırgızistan (83.) orta derecede özgür ülkeler grubunda yer alırlarken; Tacikistan (128.) çoğunlukla özgür olmayan ülkeler arasında; Özbekistan (163.) ve Türkmenistan (169.) ise özgür olmayan baskıcı ülkeler arasında sıralanmışlardır. 184 ülkeyi içeren en son 2012 listesinde de Kazakistan daki göreli iyileşme dışında durum fazla değişiklik göstermemiştir. Bu listede Kazakistan 65., Kırgızistan 88, Tacikistan 129., Özbekistan 164. ve Türkmenistan 168 şeklinde sıralanmıştır. 34 Bu tablonun doğal bir sonucu olarak, halen sadece Kırgızistan Dünya Ticaret Örgütü ne (DTÖ) üyedir. Kazakistan ın önce 2009, sonra da 2010 yılı bitiminde sonlandırmayı beklediği DTÖ üyeliği ise özellikle Rusya ve Beyaz Rusya ile tesis edilen üçlü gümrük birliğinden sonra sürüncemede kalmıştır. Yine de 2012 yılı sonuna kadar üyeliğin gerçekleşmesi yönünde beklentiler yüksektir. 32 İndeks, ticaret, maliye, yatırım, işgücü piyasası gibi 10 farklı alandaki özgürlüklerin analizine dayanmaktadır. 33 The Heritage Foundation & The Wall Street Journal, 2011 Index of Economic Freedom; (http:// 34 The Heritage Foundation & The Wall Street Journal, 2012 Index of Economic Freedom; (http:// 16

17 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... Daha önce 2006 Raporu na atıfta bulunduğumuz Uluslararası Kriz Grubu, Orta Asya ile ilgili 2011 yılında yayınladığı bir diğer önemli raporuna şu cümlelerle başlamaktadır: 35 Orta Asya nın temel insan ve fizik altyapısı yollar, enerji santralleri, hastaneler ve okullar ve bütün bunların çalışır vaziyette olmasını mümkün kılan Sovyet-eğitimli uzmanların son nesli sessizce fakat düzenli bir şekilde yok olmaktadır. Raporda sadece en fakir ve zayıf halkalar konumundaki Kırgızistan ve Tacikistan açısından değil, göreli olarak beş ülke içinde en iyi durumda olan Kazakistan açısından da geçerli olacak şekilde betimlenen ve sosyoekonomik yapıyı gözler önüne seren anlatımlardan bir derleme yapılacak olursa: Öğretmen açığının had safhaya ulaştığı, mevcut çalışanların da neredeyse sefalet ücretinde ve zor koşullarda görev yaptığı, okul binalarının çoğunun bakımsız, araç-gereçten yoksun ve birkaç on yıllık geçmişe sahip olduğu, eski ve genellikle ülke yönetiminin endoktrinasyon çabalarının ürünü niteliğinde müfredatın okutulduğu, bütün bunların yansıması olarak devamsızlık ya da okuldan ayrılma oranlarının yüksek seviyelere ulaştığı eğitim sistemleri bulunmaktadır. Sağlık sektörü de farklı durumda değildir. Türkmenistan da son yıllarda Berdimuhammedov döneminde başkentte açılan ve tıbbi açıdan değilse bile görüntü açısından lüks hastane binalarının dışında, bölge ülkelerindeki sağlık merkezleri oldukça eski ve kapasite açısından kısıtlı durumdadır. Doktorların ve diğer sağlık personelinin sayısal yetersizliği bir yana; çalışma koşulları olumsuz, mesleki bilgi açısından da donanımları oldukça zayıftır. Halkın gündelik yaşamını etkileyecek hemen bütün sektörlerde de ağırlaşan sorunlu tabloları gözlemlemek mümkündür. Günde birkaç saati bulan, hatta kimi bölgelerde 12 saate kadar çıkan elektrik kesintileri artık rutin bir hal almıştır. Yollar, ulaşım açısından risk içerecek derecede bozuk durumdadır. Temiz su bulabilmek birçok bölge açısından günden güne zorlaşmaktadır. Bütün bu tabloyu daha da karamsarlaştıracak gelişme ise 2008 yılında başlayan, 2009 da şiddetlenen ve etkilerinin ne kadar süreceği bilinemeyen global ekonomik kriz olmuştur. Dünya Bankası na göre, Dünya da krizden en çok etkilenen ve dolayısıyla krizin yaralarının da en yavaş ve zor şekilde aşılacağı iki bölge var ki onlar da Avrupa ve Orta Asya dır. 36 Krizin AB deki durumuna daha 35 International Crisis Group, Central Asia: Decay and Decline, Asia Report, No. 201, 3 Şubat 2011; (http://www.crisisgroup.org/en/regions/asia/central-asia/201-central-asia-decay-anddecline.aspx). 36 World Bank, Annual Report, 2010; (http://siteresources.worldbank.org/extannrep2010/ Resources/ WorldBank-AnnualReport2010.pdf), s

18 Hakan SAMUR sonra dönmek üzere, Banka nın raporuna göre önce finansal bir mesele olarak ortaya çıkan kriz bölge açısından giderek artan işsizlik ve zorlaşan yaşam şartları çerçevesinde sosyal bir mesele boyutuna dönüşmüştür. Kriz nedeniyle yabancı ülkelerdeki işlerini kaybedip, Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan a geri dönen ve hem kendi ülkelerindeki işsizler ordusuna katılan hem de işçi dövizlerinin kesilmesine yol açan insanların sayısının 2009 yılı sonunda en az birkaç yüz bin hatta bir milyon kadar olduğu tahmin edilmektedir. 37 İnsanların davranış kalıpları ne eğitim ne de başka araçlarla değiştirilebildiği için, içinde bulundukları ekonomik koşulların ve baskıcı yönetimlerin zorlamasıyla yasadışı faaliyetlere devam etmekten de geri kalmamışlardır. Afganistan da üretilen uyuşturucuları Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan ı kullanarak, Rusya ya ve Avrupa ya kadar ulaştıran rota yıllık 13 milyar dolarlık bir pazarı oluşturmaya devam ederken; bu ülkelerde 2007 sonrasında tek seferde yakalanan uyuşturucu miktarlarının yüksek düzeylere çıkması dikkate alınarak, bu işi yapanların daha da donanımlı hale geldiği ileri sürülmektedir. 38 Transparency International tarafından Aralık 2011 de yayınlanan yolsuzluk indeksinde, 39 Orta Asya ülkelerinin durumu 2007 ye göre değişmemiş, hatta bazılarında daha kötüye gidiş bile gözlemlenmiştir. İndekste Kazakistan ın notu 2.7 olurken, Tacikistan ın 2.3, Kırgızistan ın 2.1, Özbekistan ve Türkmenistan ın ise 1.6 şeklinde yer almıştır. AB nin Yeni Orta Asya Stratejisinin Değerlendirilmesi Orta Asya ülkelerinin sosyo-ekonomik ve siyasi yapılarındaki yetersizlikler aynı zamanda AB nin 2007 sonrasındaki Orta Asya politikalarının başarısızlığı anlamına da gelmekte midir? Şüphesiz dışarıdan destek veren bir güç olarak AB nin, hem tek başına hem de kısa zamanda Orta Asya ülkelerinin kronikleşmiş sorunlarına çözüm getirebilmesini hiç kimse beklememektedir. Yine de eskiye oranla daha detaylı ve sistematik işbirliğini öngören ve Birliğin, Bölge ye daha sorumlu ve yakın duracağını ilan eden Strateji Belgesi nden bu güne; özel önem atfedileceği belirtilen eğitim, hukuk, iyi yönetim gibi makro alanlar bir yana; sınır kontrolü ve uyuşturucu gibi her hangi bir spesifik meselede bile dişe dokunur 37 International Crisis Group, Central Asia: Migrants and Economic Crisis, Asia Report, No. 183, 5 Ocak 2010; (http://www.crisisgroup.org/en/regions/asia/central-asia/183-central-asiamigrants-and-the-economic-crisis.aspx). 38 UNODC, World Drug Report 2010, (Vienna: UNODC, 2010), s Transparency International, Corruption Perception Index-2011; (http://cpi.transparency.org/ cpi2011/results/) 18

19 Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikası... bir ilerleme kaydedilememesi, AB nin durumunu ve duruşunu sorgulamaya açık hale getirmektedir. Bu çerçeveden bakınca, esasen AB nin Orta Asya politikasının başarılı olduğunu iddia etmek yadırganması gereken bir durumdur. Yukarıda 2010 İlerleme Raporu ndan alıntıladığımız gibi, ne kadar siyasi diyalogun artması üzerinden iyimserlik havası oluşturmaya çalışsalar da, bizzat AB organları da bütün temel meselelerde henüz çözüme yönelik ciddi adımların atılamadığını açıklamak zorunda kalmışlardır. Söz konusu başarısızlığın sebeplerine ilişkin çok çeşitli görüşler ortaya atılmaktadır. AB Konseyi, Haziran 2007 zirvesinde bir yandan yeni Orta Asya Stratejisini ilan ederken bir yandan da 2005 yılında Fransa ve Hollanda daki referandumlarda reddedilerek başarısızlığa uğrayan Anayasa Antlaşması nın yerine koymayı planladığı bir reform antlaşmasının hazırlanması için start veriyordu. AB nin kurumsal ve fonksiyonel yapısında çok önemli değişiklikler içeren böyle bir metnin hazırlanması, onaylanması ve Lizbon Antlaşması adı ile 1 Aralık 2009 da yürürlüğe girmesi uzun süre Birliğin dikkatini bu konu üzerine yoğunlaştırmasına sebep olmuştur. Aynı çerçeveye dış ilişkilerin yeniden yapılandırılması anlamına gelen Dış Eylem Servisi nin kurulması çalışmaları da dâhil edilebilir. 40 Ancak gerek Lizbon Antlaşması nı gerek dış politikanın kurumsal yapılanmasındaki yeni yaklaşımı Birliğin Orta Asya politikasını değerlendirirken ihtiyatla karşılamak gerekmektedir. Mutlaka bu derece önemli ve gündemi meşgul eden hususlar, AB nin Orta Asya ya ayırabileceği konsantrasyon ve kaynaklar üzerinde bir dereceye kadar baskı unsuru oluşturacaktır. Ancak ne olursa olsun, zaten planlanan ya da öngörülebilir nitelikteki bu meseleleri, Orta Asya stratejisi gibi, planlanan başka politikaların başarısızlığında mazeret olarak ileri sürmek tam manasıyla ikna edici de kabul edilemez. Yani AB, Orta Asya stratejisini ilan ederken, karşılaşılması muhtemel olmaktan ziyade kesin sayılabilecek koşulları hesaba katabilmeliydi. Aynı durum, bundan sonra sayılacak ve öngörülebilir nitelikteki başka sebepler için de geçerlidir. Yine 2007 yazında patlak veren ve bu sefer öngörülemez nitelikteki başka bir olay ise AB nin Orta Asya Stratejisinin yürütülmesine doğrudan tesir etmiştir. O dönemde kısa dönem finans piyasalarında kendini belli eden sorunların, 2008 in ortalarından itibaren global anlamda büyük bir krize dönüşebileceğini hiç kimse 40 Jos Boonstra, The EU s Interests in Central Asia: Integrating Energy, Security and Values into Coherent Policy, EDC 2020 Working Paper, 2010; (http://www.edc2020.eu/fileadmin/ publications/edc_2020_working_paper_no_9_the_eu s_interests_in_central_asia_v2.pdf). 19

20 Hakan SAMUR tahmin edememişti. Sonuçta, AB ekonomileri 1930 lardan sonraki en büyük krizi yaşamışlar; 2008 de yüzde 1 olan daralma, 2009 da yaklaşık yüzde 4 şeklinde gerçekleşmiştir. 41 Böylesine derin bir krizin, AB nin Orta Asya politikasına etki etmeyeceği söylenemez, kaldı ki bu etki çift taraflı gerçekleşmiştir. Bir yandan Aralık 2008 de yürürlüğe sokulan Ekonomik İyileşme Planı ile başlayan krizden çıkma çabaları çerçevesinde Birlik, GSMH nın yüzde beşi gibi büyük bir oranı finansal teşviklere ayrılırken; diğer yandan da AB nin Orta Asya da dönüşümlerine yardım edeceği ülkelerin sorunları kriz nedeniyle daha da ağırlaşmıştır. Burada yine bir çekince koymakta yarar var. Her ne kadar global ekonomik kriz AB nin Orta Asya ülkelerine yönelik özellikle yeni finansal kaynaklar ve açılımlar yapmasını engelleyecek bir gelişme olsa da planlanan yardım ve politikalar öngörüldüğü şekilde devam ettirilmektedir. Kriz, Orta Asya bağlamında çözümlenmesi gereken sorunları ağırlaştırsa da bizzat AB nin Orta Asya ülkelerine yönelik yaklaşımından ve stratejinin içeriğinden kaynaklanan bir takım sebepler bulunmaktadır ki ekonomik kriz olmasaydı bile Birlik politikalarının başarılı olması oldukça güçtü. Bu sebepler aynı zamanda Birliğin değerlere dayalı yapısalcı dış politikası hakkında da bir hükme varmayı kolaylaştıracak cinstendir. Kağıt üzerinde ya da yetkililerin söylemlerinde göze ve kulağa hoş gelen hedeflerin ve temennilerin pratiğe dökülebilmesi hususunda AB nin işini güçleştirecek çok önemli bir ikilem başlangıçtan beri vardı. Ancak doğrudan AB nin dış politika anlayışının oturacağı zemin ile alakalı olan bu ikilem yukarıda açıklanan enerji, göç, uyuşturucu ve silah trafiği gibi sorunların ağırlaşmasıyla kendisini yeni dönemde daha da fazla hissettirince daha sık dillendirilir olmuştur. 42 AB, bir yandan Orta Asya ülkelerinin siyasi ve ekonomik kültürlerindeki dönüşüme yönelik bir strateji belirlerken ve bu ülkelerle böyle bir dönüşüme durdukları yakınlık oranında işbirliğini geliştireceğini ilan ederken; öte yandan da acil ve reel sorunlarının çözümü için bir şeyler yapmak zorundadır. Bu durumda AB nin çatışan çıkarlar arasında önceliği demokrasi ve insan haklarına mı yoksa enerji politikası gibi başka alanlara mı vereceği konusu önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. İkilemi AB açısından oldukça çetrefilleştiren bir başka hususu da eklemek gerekir. AB nin, diğer bütün bölgelere olduğu gibi Orta Asya ya vaat ettiği ge- 41 Economic Crisis in Europe: Causes, Consequences and Responses, Temmuz 2009; (http:// ec.europa.eu/economy_ finance/publications/publication15887_en.pdf). 42 Catherina Hoffman, The EU in Central Asia: Successful Good Governance Promotion, Third World Quarterly, Cilt: 31, Sayı: 1, 2010, ss

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular Atilla Hakan ÖZDEMİR PhD, MBA, PMP Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Semineri 3 Nisan 2013, Ankara İrlanda Göstergeler 2005 2012 Nüfus

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Siyasi İşler Başkanlığı 20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 - Reform İzleme Grubu nun (RİG) 20. Toplantısı, Devlet Bakanı ve Başmüzakerecimiz

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GELİR POLİTİKALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MİSYON ÇALIŞMASI Tablo 1. Misyon Çalışması Sonuçları Konsolide Misyon Sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal refahı arttırmak için, mali disiplin içerisinde, kaynakların

Detaylı

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar ÇOCUK HAKLARI KOMİTESİNİN TÜRKİYE NİN BM ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİNE EK ÇOCUK SATIŞI, ÇOCUK FAHİŞELİĞİ VE ÇOCUK PORNOGRAFİSİ EK PROTOKOLÜNE İLİŞKİN İLK DÖNEMSEL RAPORUNA YÖNELİK NİHAİ GÖZLEMLERİ 1. Komite,

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Demokrasi konusunda hep Batı demokrasilerini örnek gösterir ve bu ülkelerde demokrasinin gerçekten işler olduğundan sözederiz.

Detaylı

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı (ŞUBAT 2014) Ankara 0 Avrupa 2020 Stratejisi ve Eğitim de İşbirliğinin Artan Önemi Bilimsel ve teknolojik ilerlemeler

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası Büyümenin ve istihdamın artırılması için 2005 yılında kabul edilen Yenilenmiş Lizbon Stratejisi kapsamında, Avrupa Sosyal modelini yeniden şekillendiren Sosyal Gündem

Detaylı

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi ve y Uzun bir ortak tarih Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu na (EEC) katılmak için ilk kez Temmuz 1959'da başvuru yaptı. EEC yanıt

Detaylı

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi Finansal Đstikrar ve Makroekonomik Etkileşim F. Gülçin Özkan York Üniversitesi 1 Finansal kriz tanımı üzerinde hemfikir olunan bir tanım bulunmamakla birlikte, reel sektör etkisinin derecesi önemli bir

Detaylı

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU İslam Ülkelerinde Çok Boyutlu Güvenlik İnşası ( 06-08 Mart 2015, Serena Hotel - İslamabad ) Güvenlik kavramı durağan değildir.

Detaylı

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir.

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir. Randstad Group İlkesi Başlık Business Principles (Randstad iş ilkeleri) Yürürlük Tarihi 27-11 -2009 Birim Grup Hukuk Belge No BP_version1_27112009 Randstad, çalışma dünyasını şekillendirmek isteyen bir

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Özlen Kavalalı Müsteşar Yardımcısı V. 50 yıldan fazla bir geçmişe sahip Türkiye-AB ilişkileri günümüzde her iki tarafın da yararına olan

Detaylı

AB 7. Çerçeve Programı. Đşbirliği Programı Sosyo-Ekonomik ve Beşeri Bilimler (SSH)

AB 7. Çerçeve Programı. Đşbirliği Programı Sosyo-Ekonomik ve Beşeri Bilimler (SSH) AB 7. Çerçeve Programı Đşbirliği Programı Sosyo-Ekonomik ve Beşeri Bilimler (SSH) Đşbirliği Özel Programı Hedefi : Sanayi ve araştırma kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirerek kilit alanlarda Avrupa

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI 26 Kasım 2014 İstanbul, Sabancı Center TÜSİAD İş Dünyası Bakış Açısıyla Türkiye de

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Slide 2 Yeniden Yapılanma Kamu yönetiminde sorunlar Kötü ekonomik performans Yönetimin hantallaşması, verimsizlik ve etkinsizlik

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği *

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * İstanbul Teknik Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi ve Levy Ekonomi Enstitüsü

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. AVRUPA BİRLİĞİ TOPLULUK PROGRAMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİ ve TÜRKİYE NİN KATILMAKTA OLDUĞU PROGRAMLAR

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. AVRUPA BİRLİĞİ TOPLULUK PROGRAMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİ ve TÜRKİYE NİN KATILMAKTA OLDUĞU PROGRAMLAR Avrupa Birliği Genel Sekreterliği AVRUPA BİRLİĞİ TOPLULUK PROGRAMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİ ve TÜRKİYE NİN KATILMAKTA OLDUĞU PROGRAMLAR 1 Avrupa Birliği Genel Sekreterliği ABGS 9 Temmuz 2009 tarih 5916

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı AB ve Türkiye Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Avrupa Birliği Bakanlığı, Katılım Öncesi AB Mali Yardımı kapsamında finanse edilen diyalog sürecini desteklemeye devam etmektedir. Diyaloğu-IV

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Avrupa Komisyonu SCHUMANN Roma Antlaşması Brüksel Almanya - Avrupa Parlamentosu Đktisadi Kalkınma Vakfı Adalet ve Özgürlükler AB - AVRO Politikaları AB Konseyi Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Üye Devlet

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir?

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? AB Çerçeve Programları, Avrupa Birliği nde çok uluslu araştırma ve teknoloji geliştirme projelerinin desteklendiği başlıca Topluluk Programı dır. İlki 1984 yılında

Detaylı

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır.

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır. IMF ye Genel Bakış Biz kimiz? Uluslararası Para Fonu (IMF) parasal konularda küresel işbirliğini arttırmak, mali istikrarı sağlamak, uluslararası ticareti kolaylaştırmak, yüksek istihdamı ve sürdürülebilir

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU 15-22 EKİM 2012 İÇİNDEKİLER 1. ÇALIŞMA ZİYARETİ KAPSAMI... 1 2. GENÇ İŞGÜCÜNÜN SORUNLARI PROJESİ... 1 2.1. Proje Amaçları ve Özeti... 1 2.2. Proje Kapsamında Planlanan

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı

Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı Devlet Planlama Teşkilatı Bilgi Toplumu Dairesi 25 Ekim 2007 Gündem Bilgi Toplumu Stratejisi Yaklaşımı Strateji Bileşenleri Hedefler Eylem Planı İzleme ve Ölçümleme

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER

EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler AB Hukuku ve Tercüman ve Çevirmenler için Metotlar

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara

ODA/BORSA BAŞKANLARI. 2 Temmuz 2009, Ankara ODA/BORSA YÖNETİM M KURULU BAŞKANLARI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 2 Temmuz 2009, Ankara Küresel Krizin Etkileri; Hem gelişmiş ülkelerin, hem de gelişmekte olan ülkelerin büyüme hızları düşüyor Gelişmekte

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul 389 390 1-2007, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Gelir Dağılımı ve Yoksullukla Mücadele, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, www.dpt.gov.tr/docobjects/download/3087/oik691.pdf,

Detaylı

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin!

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin! YAKLAŞIMIMIZ Kuter, yıllardır dünyanın her tarafında şirketlere, özellikle yeni iş kurulumu, iş geliştirme, kurumsallaşma ve aile anayasaları alanlarında güç veren ve her aşamalarında onlara gerekli tüm

Detaylı

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgi Güvenliği Derneği II. Başkan 1 Neden İhtiyaç Duyuldu Diğer Ülke Örnekleri

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne

Detaylı

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

TOBB - EKONOMİ ve TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ BİL 588 - YAZILIM MÜHENDİSLİĞİNDE İLERİ KONULAR FİNAL SINAVI 1 Nisan 2013

TOBB - EKONOMİ ve TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ BİL 588 - YAZILIM MÜHENDİSLİĞİNDE İLERİ KONULAR FİNAL SINAVI 1 Nisan 2013 Soru 1 2 3 4 5 6 7 8 Toplam Puan 20 10 15 15 10 10 10 10 100 Aldığınız (+) Kaybettiğiniz (-) SORULAR 1) [20 Puan] Durum: Son yıllarda teknik imkânlar gelişmiş, e-devlet uygulamalarının somut faydaları

Detaylı

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 TÜRKİYE HAYAT BOYU ÖĞRENME STRATEJİ BELGESİ YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 Dr. Mustafa AKSOY Hayat Boyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyon Koordinatörü mustafaaksoy@meb.gov.tr

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI

KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI Berna ERKAN Sunuş ASOSAI (Asya Sayıştayları Birliği) ve

Detaylı

7.ÇP Sosyo-ekonomik ve Beşeri Bilimler(SSH) Araştırmaları

7.ÇP Sosyo-ekonomik ve Beşeri Bilimler(SSH) Araştırmaları 7.ÇP Sosyo-ekonomik ve Beşeri Bilimler(SSH) Araştırmaları Seda GÖKSU AB Çerçeve Programları Ulusal Koordinasyon Ofisi Sunum Planı 7.ÇP SSH Araştırma Alanı 7.ÇP SSH alanı projelerine nasıl ortak olabilirim?

Detaylı

BÜTÜNSEL DÖNÜŞÜM PROGRAMI BÖLGELERDE ANLATILDI

BÜTÜNSEL DÖNÜŞÜM PROGRAMI BÖLGELERDE ANLATILDI BÜTÜNSEL DÖNÜŞÜM PROGRAMI BÖLGELERDE ANLATILDI TP2023 Bütünsel Dönüşüm Programı bilgilendirme toplantıları Trakya, Adıyaman ve Batman Bölge Müdürlükleri nde gerçekleştirildi. Genel Müdür Besim Şişman yaptığı

Detaylı

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları 2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 Strateji Nedir? bir kağıt bir belge bir çalışma planı bir yol bir süreç bir ortak yorumlama ufku? 2 Stratejik Düşünme Nedir?

Detaylı

8. ULUSLARARASI BALKAN FORUMU

8. ULUSLARARASI BALKAN FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ 8. ULUSLARARASI BALKAN FORUMU Ticaret, Yatırım, Finans ve Rekabet ( 15-16 Ocak 2016, İstanbul ) Balkanlaşma kelimesi Birinci Dünya Savaşından sonra kullanılmaya başlayan, Yugoslavya

Detaylı

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP)

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) 1. Bölgesel Eğitim Merkezi (RTP) Bilindiği üzere; Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü Kurumsal Yapılanma Birimi tarafından uygulanan Bölgesel Eğitim

Detaylı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

FASIL 29 GÜMRÜK BİRLİĞİ

FASIL 29 GÜMRÜK BİRLİĞİ FASIL 29 GÜMRÜK BİRLİĞİ Öncelik 29.1 Özellikle gümrük kontrolleri ve vergi denetimi kuralları olmak üzere, serbest bölgeler mevzuatının AB müktesebatı ile uyumlu hale getirilmesi 1 Mevzuat uyum takvimi

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı SİYASİ GELİŞMELER HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER AB Liderleri 27 Haziran da Jean- Claude Juncker i AB Komisyon Başkan adayı olarak belirledi. Schulz yeniden AP Başkanı oldu. AB Liderleri Jean-Claude

Detaylı

Dr. Zerrin Ayşe Bakan

Dr. Zerrin Ayşe Bakan Dr. Zerrin Ayşe Bakan I. Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Yeni Güvenlik Teorilerine Bir Bakış: Soğuk Savaş'ın bitimiyle değişen Avrupa ve dünya coğrafyası beraberinde pek çok yeni olgu ve sorunların doğmasına

Detaylı