D ış YAPILAN DÜZENLEMELER DIŞ BORÇLANMA VE DIŞBORÇLARIMIZDA. Tü/ay Evgin* EKONOMIK Y AKLA~IM 15 DIŞ BORÇLANMA: TANIM/, AMAÇLARI VE SONUÇLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "D ış YAPILAN DÜZENLEMELER DIŞ BORÇLANMA VE DIŞBORÇLARIMIZDA. Tü/ay Evgin* EKONOMIK Y AKLA~IM 15 DIŞ BORÇLANMA: TANIM/, AMAÇLARI VE SONUÇLARI"

Transkript

1 EKONOMIK Y AKLA~IM 15 DIŞ BORÇLANMA VE DIŞBORÇLARIMIZDA YAPILAN DÜZENLEMELER DIŞ BORÇLANMA: TANIM/, AMAÇLARI VE SONUÇLARI D ış Tü/ay Evgin* brçlanma bir tanım larak, bir devletın ya da devlet kuruluşunun dış kaynaklardan mali ya da reel gelir sağlamasıdır. Diğer bir deyişle, ülke içinde yerleşik kuruluş ve kişilerin, ülke dışında yerleşik kuruluş ve kişilerden dış kredi sağlamasıdır. Devletler iç ve dış brçlanınayı da değişik nedenlerle yapmaktadırlar. Bu knuda birçk eden sıralanabilir. Klasikler devlet brçlanmasının nedeni larak savaş ve lağanüstü bayındırlık harcamalarını savunmuşlardır. Oysa, günümüzde devlet brçlanmasında etkili lan başlıca nedenler arasında ş.unlar sayılabilir. a) Bütçe açıklarının giderilmesi, b) Savunma giderleri için finansman sağlanması, c) Eknmik dengeyi sağlayıcı ve kruyucu etkiler, d) Büyük yatırım ve refrmların finanse edilmesi, e) Kaynak dağılımı ve kullanımında etkinlik sağlayıcı etkiler yaratılması, f) Tasarrufların belirli yatırımlara kanalize edilmesinin amaçlanması, g) Vadesi gelmiş brçlara finansman sağlannası, h) Olağanüstü harcamaların (dğal afetler, savaş vb.) karşılanması. Günümüzde devlet brçlanmasının başlıca nedenleri larak sıralanan bu tabiyu eknmik ve ssyal ağırlıkta lanlara göre bir ayınma tabi tuttuğumuzda, klasik nedenlerin üzerine eklenen bu brçlanma nedenlerinin çğunun ssyal ve eknmik snuçlar yarattığı görülür. Mdern maliyenin savunucularından lan Jan Tinbergen'in brçlanmanın nedenleri larak dışbrçlara atfen yaptığı sıralamada ise, eknmik nedenlerin ağırlıkta lduğu görülür. 1) Milli geliri artırmak, *Hazine Müşteşarlığı, Eknmik Araştırmalar Genel Müdürülüğü. Eknmik Yald~ım, Cilt 7, Sayı 23, Kış 1996

2 16 Tü/ay E11gin 2) İstihdamı genişletmek, 3) Ödemeler dengesindeki dengeyi sürdürmek, 4) Fiyat istikrarını devam ettirmek, 5) Gelir dağılımını yeniden düzenlemek, 6) Dengeli bölgesel gelişmeyi sağlamak. Görüldüğü üzere, brçlanmanın nedenlerinin çğunun temelinde eknmik nedenler yatıyr lmasının snucunda brçlanmanın önemli eknmik etkileri, beraberinde nun ö nemli ssyal etkilerini de getirmektedir. Gerçekten de başlı başına eknmik bir lay gibi görünen" "eknmik kalkınmanın" uzantısında rtaya çıkan ssyal srunlar görmezlikten gelinecek değildir. Aynı mantık "brcun brçla finansmanı" ve farklı dzlarda lmak üzere diğer brçlanma nedenleri için de geçerlidir. En genel anlamda dışardan brçlanmanın gerekliliği ya da geçerliliği bu brçlanmanın tplumsal fayda ve tplumsal maliyetinin karşılaştırılması snucu rtaya çıkacaktır. Faydasını maksimize etmeye çalışan bir tüketici gibi devlet de kaynaklardan brç almayı, ancak, brçlanmanın marjinal ssyal faydasının marjinal ssyal maliyetine eşit lduğu nktaya kadar kabullenebilecektir. Maliyetierin faydaları geçtiği yerde brçlanma devletin yüklenebileceği bir durum lmaktan çıkmaktadır. Bu fayda ve maliyetler brçlanan ülkenin bu brcu almakla tplumsal refahı nasıl ilerletebileceğine dayanmaktadır. Burada maliyet kavramını da nminal ve finansman faizleri anlamından ayırt edilmeli ve parasal lmayan elementleri de içerdiği unutulmamalıdır. Gerçekte bu maliyetler ülkeden ülkeye değişmektedir. Dış açığın hesaplanması "İkili Açık Analiz" denilen bir sistemle hesaplanmaktadır. Bunu kısaca açıklayacak lursak; Dış brçlanmanın yatırım sürecindeki rlü önemli makr düzeyde milli gelir karşılaştırmalan yluyla gösterilebilir; 1 1 ı GELİR= TÜKETİM +İTHALAT + TASARRUFLAR ÜRETİM= TÜKETi + İHRACAT+ YATIRIMLAR GELİR = ÜRETİM \ lduğuna göre; YATIRIM- TASARRUFLAR =İTHALAT- İHRACAT larak frmüljeşir. Aynı özeleşlikleri semblik larak ifade edecek lursak; Y = İç üretim, gelir C= Tüketim I= Yatırım j

3 EKONOMIK Y AKLAŞIM 17 S= Tasarruf M= İthalat X= İhracat Y=C+M+S Y=C+X+l 1-S=M-X (yatırım-tasarruf) açığının, (ithalat-ihracat) açığına özdeş lması milli gelir muhasebesinin dğal bir snucudur. Yatırımlar tasarrufları geçtiği zaman mal ve hizmet ithalatı da mal ve hizmet ihracını geçer. Ayrıca, herhangi bir ülkenin hedef larak saptadığı bir büyüme hızı lduğunu varsayalım. Bu hedef büyüme hızına ulaşabilmek için ülkenin tasarrufa ve ithalata ihtiyacı vardır. Eğer, yurtiçi tasarruflar önceden saptanmış lan büyüme hızına ulaşmak için yeterli değil ise (yurtiçi tasarrufların bu büyüme hızına ulaşmak için yetersiz lduğu hesaplanmışsa) zaman bir tasarruf açığı vardır denir. Buna benzer larak eğer, hedef büyüme hızına ulaşmak için gereken minimum ithalat miktarı, rn ümkün labilecek maksimum ihracat vardır de miktarından daha büyük larak hesaplanmışsa (ihracat-ithalat) veya döviz açığı nir. Dış kaynak sağlama (brçlanma) lanağt bulunmadığı durumda büyüme, en sınırlayıcı etken hangisi ise, nun lanak sağladığı bir hızda gerçekleşir. Eğer, açıklardan büyük lanı (yatırım-tasarruf) açıği ise, büyüme yurtiçi tasarrufların yetersizliği nedeniyle sınırlanmıştır ve yatırım sınırlı büyüme larak nitelendirilir. Geleneksel larak dış brçlanmanın rlü yetersiz yurtiçi tasarruflara destek sağlamaktır. (Burada, Yatırımlar= Tasarruflar +Cari İşlemler Dengesi'ndeki açık veya fazla larak alınabilir). incelemekte lduğumuz İkili Açık Analizi'nin kalkınma terisine katkısı, eğer, döviz açığı, büyümeyi sınırlayan etkenlerden en belirgin lanı ise, dışbrç almadan büyümeyi sürdürrnek ithalat için gerekli girdileri ithal etmeden yurtiçi tasarrufların bir bölümünü atıl bırakmak demek lur. İkili Açık Analizi aynı zamanda ithalatın ve dövizin kalkınma sürecindeki rlünü de vurgular. Bu analiz aynı zamanda yardım, ticaret ve kalkınma knularına ilişkin geleneksel ve mdern görüşleri birleştirir. Eğer, büyüme döviz ykluğu veya yetersizliği nedeniyle sınırlanmışsa serbest ticaret iç ve dış dengeyi aynı zamanda sağlayamaz ve dış ticaretten elde edilen kazançlar yurtiçi kaynakların kapasite altı kullanımı ile elden çıkarlar. Buraya kadar yaptığımız açıklamalarda, kalkınma terisi içinde dış brçlamanın rlü önemi ve gereğine değindik. Eğer büyürneyi sınırlayan etken döviz ykluğu ise, bu durumda brçlanma çk önemli ve gereklidir, aksi halde, yurtiçi tasarrufların bir kısmı da gerekli girdilerin ithal edilernemesi nedeniyle yavaşlayan üretimden dlayı (kapasite altı üretimden) kullanılmadan kalır dedik. Bu nktada akla gelen bir sru "Dış brçlanma nereye kadar devam etmelidir?" srusu labilir. Acaba, sınırsız brçlanmanın avantajları, yararları, dezavantajlarından çk mudur? Yksa tersi rnidr? Bir ülke sınırsız larak brçlanınava np-

4 ı~ Tü/ay Evgin vam etmeli midir? Verimli larak brçlanma hangi nktaya kadar sürer? Bu srulara terik larak kesin bir cevap veril emiyr. Daha dğrusu kesin kriterler yktur. Ancak, iki etken ü zerinde durulmaktadır. Birincisi, faiz yükünün milli gelirdeki büyürneyi geçip geçmediği srunu ki, bu -srun yurtiçi tasarrut1arın dış brçlanma sebebiyle artıp artmadığına ilişkindir. İkincisi ise, eski brçları ödemek için ayrılan kaynakların (fnların) yeni yatırımlara ranı. Milli gelir, dışbrç faizleri sermayenin verimliliğinden (Sermaye/Hasıla ranın tersi, yani, Hasıla/ Sermaye) küçük lduğu sürece büyümeye devam eder. Bu nktada önemli bir kavram kritik faiz haddi kavramıdır. Gelişmekte lan ülkelere yardım etmenin, dışbrç ve brç ödeme yüklerini hafit1etmenin ylu verilen brçlar üzerindeki fazi ranlarını düşürmek ya da brç ödemelerini her ülkenin kendi parasıyla yapmasına izin vermektir. Dış brçlanınada diğer önemli knuda Massetme Kapasitesi'dir. Tasarrufların yatırımların genişletilmesinde kullanılabilmesi ülkenin yatırımları Massetme Kapasitesine bağlıdır. Massetme Kapasitesi sermayeyi verimli kullanabilme yeteneği ile ilgilidir. Massetme Kapasitesini belirleyen başlıca etkenler şunlardır; ı) Ülkenin Jğal kaynaklarına ilişkin bilgilerin varlığı, 2) Teknik ve idari işgücünün varlığı, bu gücün kullanılma ve mbilite derecesi, 3) Milli eknminin yabancı kaynaklar ithalinde hşgörü derecesi, 4) Yatırım prgramının iç dengesi, 5) Siyasi kadrnun yeterliliği. Ravi, I Gıılkati, emme gücünün yatırımlarla maıjinal hasıla ilişkisine göre ölçülebilecegini ileri sürmektedir. Ayrıca, J. Pincus emme gücünün çk esnek lduğunu, ve bunun ciddiyetle ölçülüp hesaplanmış lmadığını açıklamakta ve bu kavramın, aslında batılıların ahlaki değerlere ilmi bir anlam vermelerinden başka birşeyi ifade etmediğini, az gelişmiş ülkelere ne kadar finansman yapılırsa bu ülkelerin finansınanların hepsini kullanabileceklerini, Massetme Kapasitesi hesaplarının, brç veren ülkelerin yaptıkları finansmanı dar tutmak için frmüle ettikleri teknikler lduğunu söylemektedir. Gelişen ülkelere sağlanan dış kaynaklann verimli şekilde kullanılabildiği bir üst sınır bulunmaktadır. Bu tezi savunanlara göre, eknminin verimliliğini artırdığı sürece dış brçlanmaya gidilmelidir. Fakat, dış brçlanma yluyla sağlanan yatırım artışları "Azalan Verimler Kanunu'"na tabi labilir. Yani her yeni yatırımın üretim hacminde sağladığı artışlar giderek azalır ve bir nktada bu artışlar dışbrcun ödenmesi için gereken anapara ve

5 EKONOMIK Y AKLAŞIM 19 faizlerin altına inebilir. Bu sınırın ötesinde brçlanınayı sürdürmek eknmik açıdan net bir kayıptır. Diğer bir ifadeyle, Massetme Kapasite sınırından snra brç alınması, ülke içi kaynakların, dış ülkelere aktarılmasına neden lur. Dış brçlanma, bir ülkedeki belirli zamanlarda kullanılacak kaynaklann arttırılması lanağı verir. Dış brçlar, başlangıçta böyle bir lanak vermesine karşın, servis (anapara + faiz veya belirli bir dönem için sadece faiz) aşamasında ihracatın artırılınasını zrunlu kılar. Bu zrunluluk ise, ihracat üzerinde, aşırı isteklilik ve rekabet gücündeki eşitsizlikler nedeniyle lumsuz etki yaratabilir. Dış brçlanma, özellikle dövizi lmayan ve kalkınma i çin dışarıdan sermaye malı almaları gereken yeni gelişen eknmiterin yararınadır. Dış yardım ve brçlanma, alan ülkenin kaynaklarına ek bir kaynak niteliğindedir. Ülke kaynaklarında dış brçlanma yluyla sağlanan bu ek artış, sermaye birikim ranını yükseltir. Büyüyen sermaye birikim ranı, yatırımları ve dlayısıyle büyüme ranını yükseltir. Bu zincirleme yükseliş, çarpan yluyla ulusal geliri ve dlayısıyla bireylerin ellerine geçen geliri de çğaltır. Çarpan dlayısıyla rtaya çıkan gelir artışlarının sunum yetersizlikleri nedeni ile enflasyna yl açmaması için, dış brçlarla sağlanan kaynakların bir bölümü yurtiçinde istemi artan malların ithali amacıyla kullanılabilir. Dış kamu brçları; devlete gelir sağlamak ve dış ticaret açığını kapatmak lmak üzere iki amaca birden hizmet ederler.dışbrç alındığı zaman, GSMH' da artış yapar, (anapar+ faiz) veya belirli bir süre için sadece faiz servisinde ise, ülkeden dışarıya bir kaynak aktanını lduğu için GSMH' da azalış yaratır. Bir başka anlatımla, dışbrç alındığında dış kaynaklar karşılıksız larak eknmiye aktarılır, faiz ve anapara servisi yapıldığında ise, iç kaynaklar karşılıksız larak dış ülkelere aktarılır. Dış ülkelerden belirli eknmik ve siyasal yüklere katlanılarak alınan dış brçların, ö zellikle döviz girişi sağlayan üretken yatırım alanlarında kullanılması yararlı lacaktır. Çünkü, dışbrç anapara ve faiz ödemeleri döviz larak yapılacaktır.dışbrçların ödenmesi, eninde snunda ülkenin ihracat gelirleri ve turizm gelirlerine bağh lacaktır. Dlayısıyla, dış brçlanma yluyla sağlanan kaynakların rekabet gücü yüksek, verimli, ülkeye döviz girişi sağlayıcı alanlara yönlendirilmesi gerekir.,r e e ır IŞ.n r- e Dış yardım ve brçların da desteğiyle, kalkınmada büyük başarılar sağlayan bir takım ülkeler, batılı sanayileşmiş ülkelerin ve uluslararası kredi kurumlannın (başta IMF lmak üzere) yönlendirilmesi ile dışa açık bir büyüme stratejsi, karşılıklı bağımlılığı ve dünya eknmilerinden etkileşimi beraberinde getirmiştir. Bu etkileşimin bi.r snucu larak dünya eknmisinden ) ~~ıı~ıyan aleyhe dönüş brçlanma ve yardımlada belirli bir düzeyde sanayileşmiş lan ülkeleri lumsuz yönde etkilerneye başlamış ve kimi zaman bunalım byutuna varan dı~hrç i)deıııe srunları rtaya çıkarmıştır. Ödeme srunlarıyla birlikte, büyük tutarlı brı...:u bulııııan ülkeler, dışbrç knusunu srgulamaya başlamışlardır. Ama bu srgulama. yükselen dı1brç faizleri, aleyhe dönen dış ticaret ranları, aşırı mal satma isteği nedeniyle ihraç m~tlları fiyatlarındaki düşmeler snucu gelişmekte lan brçlu ülke-

6 20 Tü/ay Evgi n lerden, sanayileşmiş ülkelere dğru lan kaynak (ülkede yaratılan katma değerin çk ö nemli bölümü) akışını engelleyememiştir. ÖDEMELER DENGESi VE DIŞBORÇ BiRiKiMi Gelişmekte lan ülkelerde dışbrcun ve bunu idare etmenin zrluklarının en önemli nedeni ödemeler dengesinin cari işlemler açısından idare edilebilir büyüklükten çıkması lduğu akademik tartışmalarda çkca taraftar bulan bir görüştür. Bir anlamda dar larak nitelendirilen bu görüş, srunun ödemeler dengesinden kaynaklandığı ve döviz srunu larak karşımıza çıktığının altını özenle çizmektedir. Dlayısıyla, srunun çözümü ödemeler dengesini destekleyici iç eknmi plitikaları ve gerçekci kur plitikasının uygulanmasıdır. Mesela, ihracat, ithalat, görünmeyen kalemler gibi dış faktörleri etkileyici plitikalar dışbrcun artışını önleyebileceği gibi idaresini de klaylaştıracaktır. Diğer taraftan, dar kapsamlı larak nitelendirilen bu görüşe karşı tplam iç talebin kntrluna ve giderek ülkedeki (yatırım-tasarruf) eşitliğine ve eşitsizliğine dayanarak ödemeler dengesine lan etkileri ön plana çıkaran görüşler Latin Amerika brç krizinden snra önem kazanmaya başladı. Dışbrcu yüksek ve gelişme ylundaki ülkelerde iç tasarruf azlığı ve yüksek kamu harcamaları ylu ile milli gelirin üzerinde bir harcama yapısı ile karşılaşılması halinde dışbrcun süratle arttığı gerçeği üzerinde duruldu. Bu yaklaşımda, dışbrcun kaynağı ödemeler dengesinden mali dengeye kaymıştı. Srun dövizden çk harcama dengesi üzerinde yğunlaştı. Ödemeler dengesine parasal yaklaşım (ki 1957'deki J.J.Plak'ın rtaya attığı görüşlerden şekillendi) bir ölçüde yerini mali yaklaşıma bırakıyrdu. Ödemeler dengesine mali yaklaşım diye adlandırılan bu görüşlere göre; CA= (G+R+ T) + (IÖ-SÖ) Burada ('.1\ = i\-jemeler dengesinin cari işlemler açığı veya fazlası, G- n ları, ılan transfer harcamaları (Faiz ödemeleri), - tüllllu gelırleri, IÖ =Özel sektör yatırımları, SÖ = Özel sektör tasarruflan ifade etmektedir. Özetle, kamu harcamaları ile gelirleri arasında denkliği sağlayan ve/veya özel sektör tasarruflarını yatırımlarının üzerinde gerçekleştiren ülkelerin dışbrç srunları minimuma iniyrdu. Diğer bir anlatımla, bir ülkenin dışbrç düzeyinde bir yıl içinde rtaya çıkan artış veya eksiliş ile ülkenin dış ödemeler dengesi hesaplarının cari işlemler kısmındaki açık veya fazlalık arasında yakın bir bağlantı vardır. zarfında dışbrçlarında lan artışın, Mantık ve sistem icabı larak, bir ülkenin bir yıl eğer hesaplar tam yapılmış, hiç hata ve nksan yk ise, fı. 'i

7 EKONOMIK Y AKLAŞIM 21 ülkenin ödemeler dengesi cari işlemler hesabındaki açıktan, bedelsiz ithalat ve bağış gibi dışbrç birikimin gerektirmeyen kalemler (bu kalemler eğer, ödemeler dengesi hesaplarının "sermaye hareketleri" kısmında gösterilmemiş, dğrudan dğruya hesapların cari işlemler kısmına alınmış ise, -sn yıllarda ülkemizde yaplıdığı gibi- bu kalemleri tabiatıyla cari işlemler dengesi açığından düşmemiz gerekmeyecektir) düşöldükten ve snuca, varsa memleketin tplam (yani, Merkez Bankası + bankalar ve diğer finans kurumlarının) döviz rezervlerinden aynı yıl içinde lan artış eklendikten snra rtaya çıkan rakama eşit lması gerekir. Yani kısaca; (Cari İşlemler Açığı-Bağış ve Bedelsiz İthalat+Döviz Rezervlerindeki artış = Dışbrçlardaki artış'tır. Döviz rezervlerinde yıl içinde hiç artış ve eksiliş lmamış, yani, bu rezervlerin tplamı aynı kalmış ise ve ülkenin dışarıdan yıl içinde bedelsiz ithalat ve bağış gibi dışbrcu gerektirmeyen bir yardım da almamış ise, yıl için; Cari İşlemler Açığı = Dışbrç Birikimi)'dir Tabiatıyla, bu ilişkileri yalnız cari işlemlerdeki açık açısından değil, fazlalığı da kavrayacak ve diğer kalemlerdeki bütün değişme ihtimalierin eksi/artı kapsayacak matematiksel bir frmül içinde ifade etmek de mümkündür. BÜTÇE AÇIKLARI ile BORÇLARIN BÜYÜMESi ARASINDAKi ilişkiler Yakın zamanlara kadar bütçe plitikasının eknmik etkileri knusundaki analiz bütçe a çıkları üzerinde yğunlaştığı halde, brçların giderek büyümesi lgusu üzerinde nedense durulmamıştır. Bütçenin knjktürünün değişmesine uygun larak, eknminin büyüdüğü dönemlerde fazlalık, gerilediği dönemlerde açık vereceği, dlayısıyla, birbirini kmpanse edeceği şeklinde bir görüş egemen lmuştur. Devlet brçlarının GSMH'ya lan ranının ise, eknminin büyüdüğü dönemlerde düşeceği, gerileme dönemlerinde ise, artacağı kabul edilmiştir. Nitekim, İkinci Dünya Savaşı döneminde ve 1970'li yı11arn rtalarında ABD' de, bütçeler heryıl büyük randa açık verdiği halde, tplam kamu brçlarının GSMH içindeki payı azalmıştır. Oysa, zaman içinde görülmüştür ki, bütçe açıkları knjktürel dalgalanmalar yerine yapısal nedenlerle yükseldiğinde eknmik büyüme yavaşlamakta, reel faiz ranları ise, yükselme eğilimi içine girmektedir. Böyle durumlarda bütçe açıkları seneden seneye büyümekte, kamu brçlarının GSMH içindeki payı artış göstermektedir. Bütçe açıkları ve reel faiz ranlan arttıkça kamu brçlarının GSMH içindeki payı giderek daha hızlı randa yükselmektedir. 1970'1i yılların ikinci yarısında böyle bir durum bütün sanayileşmiş ülkelerde kendini göstermiştir. KAMUNUN AŞIRI BiÇiMDE BORÇLANMASI Devlet brçlanndaki patlama sadece bazı ülkelere münha~ır hir lgu değildir ile 1983 yılları arasında, bütün gelişmiş ülkelerde, devlet brçlarının GSMH içindeki payı hızla artmıştır.

8 22 Tü/ay Evgin Ayrıca, devlet brçlarının büyümesi ve reel faiz ranlarının artışı, faiz ödemelerinin blitçe harcamaları içindeki payının giderek yükselmesine yl açmıştır. Faiz ödemelerinin giderek artması bütçe açıklarını büyüterek knunun gelecekte de çözümünü imkansız kılmaktadır. Devlet brçlarının büyümesi, bütçe açıklarını ve reel faiz ranlarını yükseltmekte, faiz ödemelerinin artmasına yl açmakta, bu da tekrar bütçe açıklarını artırarak kısır bir döngünün rtaya çkmasına sebebiyet vermektedir. AŞIRI BORÇLANMANIN ETKiLERi Devlet brçlarının artışı eknmi üzerinde çeşitli etkiler yaratmaktadır. Birinci etki, faiz ranları üzerinde lmaktadır. Bütçe açıklarını kapatmak için devlet çıkardığı tahvillerin faiz ranını yükseltmek zrunda kamaktadır. Faiz ranlarının yükselme e ğilimi içine girmesi, faiz ödemelerinni bütçe harcamaları içindeki payını yükseltmekte, bu durum bütçe açıklarını artıran bir neden lmaktadır. Faz ranlarının artışı yatırım ve tüketim harcamaları üzerinde lumsuz etkiler yaratmaktadır. Bütçe açıklannın artması ve devlet brçlarının büyümesi, döviz kurları, dış ticaret dengesi ve fnların akışı üzerinde de etkili lmaktadır. Bu geli~nwlerin enflasyn üzerinde lumsuz etkiler yarattığı kuşkusuzdur. Şimdi bu söylediğimiz etkileri iki ana grupta tplayarak incelemeye çalışalım. A) AŞIRI BORÇLANMANIN ÜLKE içinde EKONOMiK ETKiLERi, Bütçe açıklarının kapatılması için kamu brçlanmasına başvurulması, özel kesimin brçlanma kapasitesine sınadamalar getirmiştir. Burada önemli lan srun hangi tür özel brçlanmanın kısıtlandığıdır. Özel sektörün tüketim harcamalarına dönük brçlanmasının kısıtlanması sözknusu ise, bundan fazla kaygı duymamak gerekir. Fakat, tüketim harcamalarının yatırım harcamalarına kıyasla faize karşı daha az duyarlı lduğu unutulmamalıdır. Oysa, faiz ranlarına karşı hassas lan yatırım harcamalarının istihdam ve eknmik büyüme bakımından en yararlı harcamalar lduğu bilinmektedir. Bu durumda, eknmik büyümenin yavaşlaması, reel gelirlerin düşmesi gibi lumsuz snuçlarla karşılaşılmaktadır.dışardan brçlanma yapılmaması halinde özel kesimin brçlanması ülkenin tasarruf düzeyine bağlı lacaktır. Eğer, bir ülkenin tasarruf ranı düşükse, kamu brçlanmasının özel kesim aleyhine gelişmesi, yatırımları yavaşlatarak srunun daha da zr bir duruma girmesine yl açacaktır. Bir ülkede menkul değer sahipleri parasal genişlemenin devam edeceğine inanıyrlarsa ellerindeki uzun vadeli tahvilleri değiştirerek kısa vadeli tahviiiere dönüştüreceklerdil Bunun fa İz ranları ve eknminin geleceği üzerinde lumsuz ek etkiler yaratacağı kuşkusuzdur. Brçlanma miktarı arttıkça, fınans piyasaları değişmelere kar.şı daha fazla hassas hale gelmektedir. Sn yıllarda kısa vadeli tahviiierin tplam brçlar içindeki ranın yükseldiği dikkati çekmektedir. Bazı ülkelerde kamu brçlarının yükünü hafifletmek için enflasyna başvurulduğu görülmekte ise de, bunun tehlikeli ve geçici bir çözüm lduğu unutulmamalıdır. Kamu brçları finansmanının devletin kredi piyasasına lan müdahalelerini artırarak mali piyasaların serbest-

9 EKONOMIK Y AKLASIM 23 ce işlemesini engellediği, dlayısıyla, kaynak dağılımını bzduğu görülmektedir. Ticari Bankalar ve Sigrta Kurumlargı giderek daha fazla devlet tahvili almak zrunda kaldıklarından, bunun bir maliyeti lduğu, dlayısıyla, eknmik büyümenin yavaşladığı gözden uzak tutulmamalıdır. B) AŞIRI BORÇLANMANIN ULUSLARARASI SONUÇLARI İçbrçlar ve dışbrçların artışının eknmide farklı etkiler yarattığını biliyruz. Giderek artan içbrçların kambiy kuru ve ödemeler dengesi üzerinde lumsuz etkileri vardır. Bu gelişmeler, bütçe açığmı dğurduğu tplam talep genişlemesinin ithalatı artırıcı etkilerinden kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte, bazı ülkelerde bütçe açıklarının yarattığı faiz ranlarındaki yükselmelerin dış sermayeyi ülkeye çekerek kambiy kurlarını iyileştirdiği görülmektedir. Döviz kurlarında görülen bu değerlenmenin ülkenin ihracatını engelleyerek ithalatını teşvik etmesinin, ihracata yönelik endüstriler ile ithal ikamesine dayalı sektörlerde iş kayıplarına yl açmasının, kamu yunda krumacılık eğilimlerinin tekrar güçlenmesi gibi snuçları lmaktadır. Diğer taraftan, büyük ölçüde brçlanmış gelişmekte lan ülkelerde faiz ranlarındaki yükselmeler, dışbrç servisi yükünün artmasına sebebiyet vermektedir. Burada bir nktayı unutmamak gerekmektedir. İçbrç ödemeleri gelirin bir gruptan diğerine dağılımını değiştirdiği halde, dışbrç ödemeleri bir ülkenin tplam reel gelirinin azalmasına yl açmaktadır. Ancak, dış brçlanmanın iyi kullanıldığı takdirde, ülkenin üretim ve gelirini artırabildiği, buna mukabil iç brçlanmanın özel kesimden devlete bir kaynak transferi niteliğinde lduğu unutulmamalıdır. Snuç larak, Devlet Brçlarındaki patlama iktisat plitikası srumlularını zr seçimler ö nünde bırakmaktadır. Fakat, bu seçimlerden kaçınmak veya ertelemek imkansızdır. Faiz ödemelerinin bütçe harcamaları içindeki payı arttıkça, açığı kapatmak için ya diğer bütçe harcamalarını kısmak ya da yeni vergiler kymak gibi iki yldan birini seçmek gerekmektedir. Brç faizleri arttıkça, diğer masraflardan yapılacak kısıntı veya knulacak yeni vergilerin a ğırlığı ölçüde artaçaktır. Bütçe harcamalarını kısmak veya yeni vergileri yürürlüğe kymak iktidarlar için klay önlemler değildir. Ancak, gecikme sürdükçe hastalık ciddiyetini artırmakta, dlayısıyla, yapılacak tedavinin gerektirdiği önlemler daha sert bir hale gelmektedir. Bunun için hükümetler bütçelerini yeniden gözden geçirmelidir. Bu gözden geçinnede hiçbir masraf kalemi dkunulmaz larak düşünülmemelidir. Bütün bu harcamalar, maliyet/fayda ranlarına göre yeniden sınıtlandınlmalıdır. Diğer taraftan, bütçe gelirleri bakımından da aynı özen gösterilmeli, kamu hizmeti fiyatla ile vergi gelirleri dikkatle gözden geçirilmeliair. Geçici ve kısa vadeli çözümlerin bir çare rı lamayacağı gözden uzak tutulmamalıdır. Sn yıllarda bazı ülkelerde enflasyun düşürülmesi yönünde ldukça başarılı snuçlar elde edilmiştir. Fakat, devlet brçlarındaki artışlar bu alanda elde edilen snuçları bşa çıkarabilir. Parasal istikrar önlemleri eşliğinde yürütülen sağlam bir bütçe disiplini, bu knudaki başarının tek çözümüdür. izlenecek gevşek bir para ve bütçe plitikası, 1920 Almanya' sı ile 1930'1ar ABD' sinde vuku bulan patlamaları yeniden gündeme getirebilir. Devamlı eknmik büyüme, ancak, istikrarlı bir para plitikası ve sağ-

10 24 Tü/ay Evgin lam bütçe disiplini uygulandığı takdirde gerçekleşebilir. Ancak, bu plitikalar, enflasynist beklentileri kırarak faiz ranlarını düşürebilir ve devlet brçlarının yükünü taşınabilir düzeye indirebilir. ÇOK BORÇLULUK KA VRAMI Çk brçlu ülke tanımını yapmak için özel analitik ve finansal kriterler gerekir. Dünya Bankası ve IMF tarafından kabul edilen kriter, dört brç göstergesinden üçünün belirli bir seviyeyi aşması durumunda ülkenin çk brçlu ülke lduğunun kabul edilmesidir. Kabul edilen dört brç göstergesi; 1) Tplam Brç 1 GSMH 2) Tplam Brç 1 İhracat 3) Brç Servisi 1 İhracat 4) Faiz Servisi 1 İhracat ran larıdır. Bu ranların; - Tplam Brç 1 GSMH> % 50 -Tplam Brç 1 İhracat> % Brç Servisi 1 İhracat > % 30 - Faiz Servisi 1 İhracat > % 20 lması haliı:ıde ülke çk brçlu sayılır. Orta derecede brçlu lmak için yukarıdaki gösterge değerleri sırası ile, % 30-50, % ,% 18-30, ve% arasında lmalıdır. Brçlu göstergeleri çk brçlu değerlerinde lan bazı ülkeler uluslararası finans pazarlarında gösterdikleri perfrmans nedeni ile brç krizine girmemişlerdir. Diğer taraftan, çk brçlu ülkeler eknmileri nitelik ve çeşitleri açısından geniş farklılıklar gösterirler. Orta gelir düzeyindeki ülkelerin brçlarının büyük bir kısmı özel kreditörlerdir. Düşük gelirli ülkelerin brçları ise, daha çk resmi kaynaklıdır. Şüphesiz bu durumun istisnası lan ülkeler de vardır. BORÇ STRA TEliSiNDE SON GELiŞMELER Gelişmekte lan ülkeler ve uluşlararası kreditör kuruluşların Tüm gayretlerine rağmen brç srunu gelişmekte lan ülkelerin büyümelerini, yatırımlarını ve yaşam seviyelerini yükseltmelerini enge11eyici bir faktör lmuştur, Klasik yapısal uyum prgramları, brç erteıerııesi ve parasal tedbirlerle bu knuda çk az gelişme sağlanabilmiştir.kreditör ülkeler ve uıu:-.lararası finans kuruluşları bu ülkelerde brç ve brç ödeme yükünün azaltılarak yetern büyümenin sağlanmasına imkan tanıyacak ve uluslararası kredi kaynaklarından kreaı l~..-;nin edebilme yeteneğini artıracak brç stratejisi çk brçlu düşük gelirli ülkelerle rta gelir grubundaki ülkelerde değişik lacaktır. Çünkü, düşük gelirli ülkelerin özellikle Sahra Atn kas ı

11 EKONOMIK Y AKLAŞIM 25 ülkelerinin brçları genel larak hükümetten hükümete verilmiş lan resmi kredilerdir. Orta gelir grubundaki ülkelerin brçlarının çğu ise, ticari kaynaklıdır. Brç srunu üzerinde yapılan Trnt-Paris zirvelerinde düşük gelirli ülkelerin (özellikle Sahra Afrikası) brçlarının bir kısmının silinmesi kararı alınmıştır. Brç stratejisinin uygulanmasında diğer önemli bir nkta da brçlu ülkelere yatırımlar için yapılan dış finansman desteklemesinin içerde vergi ranları ve faiz ranlarının düşürülmesi ile desteklenmesi ve brç srununun çözülmesine mutlaka rta vadeli planlarla yaklaşılmasıdır. Yıllık yaklaşımlar yetersiz kalmaktadır. DIŞ BORÇLARIMIZDA Y APlLAN AYARLAMALAR Tüm dönemlerde dış brçlarda bir artış gözlenmektedir ve zaman serilerinde bazen gelinen darbğaz nedeniyle ertelemeler ve ayarlamalar yapılmıştır. Bu ayarlamalar daha çk 1980 ve snrası dönemde önem kazanmıştır. Bu dönemde de dış brçlarımızda artış sürmüştür. Bu artışın en büyük nedeni ABD Dlar' ının diğer paralar karşısında değer kaybetmesidir. Dalgalı kur sistemi ile Sterlin dışındaki knvertibl paralar Dlar karşısında 1979 yılına kadar değer kazanmış ve takip eden yıllarda 1984 yılına kadar ise, Dlar diğer paralar karşısında değer kazanmıştır yılından snra ABD'de meydana gelen bütçe açıkları, Dlar'a lan talebi artırmış, faiz ranları yükselmiş ve böylece değer kazanma süreci başlatılmıştır. Bu eğilim sunucu uluslararası fnlar ABD'ye yönelmiş ve gelişmekte lan ülkelerin brç kaynakları sınırlanmıştır. Ülkemizde de brçların birleşiminde Dlar dışı paraların ağırlıklı lması nedeniyle, dışbrçların ABD Dlar' ı cinsinden artmasına sebep lmuştur. (Tabl 1) Tab l l: DIŞBORÇ STOKU IMILYONS) I'Kı X 1% I97H 1979 DIŞBORÇ STOKU % ı X X IH ORTA-UZUN VADE % '1 12X H 1X H HX3 KISAVADE DIŞBORÇ STOKU HKI HKI 1m HKI mı ı m HKl ı m I <Xl HKI HKI HKI HKI ı m ORTA-UZUN VADE IlKI HKI HKI I! KI HKI HKI HKI HKI ((X) ımı IlKI H 74 KISA VADE ll DIŞBORÇ STOKU IJ ORTA.UZUN VADE IS KISA VADE

12 26 Tü/ay Evgin Tab l l: DIŞBORÇ STOKU (devamı) (MILYON$) 1n I'JXI 19X3 1< IYX '!1 19Y DIŞBORÇ STOKU ORTA-UZUN l57cn IY23X 20X23 25(ı(ı(l ' ı VADE KISA VADE X 2111!li093 17<>4 16' YOI X57 634Y (MI Y5<Kl l21i<ı0 48X l IX DIŞBORÇ S1DKU ORTA-UZUN VADE KISA VADE H Xl l(ı 1m IIKJ YO lo 1m xx 12 I<Xl X5 15 HMI Xl 19 H Xl HXI 81 ly I<Mi I(X) X ly HKI X2 18 ((X) X J(X)!<KI DIŞBORÇ STOKU ORTA.UZUN VADE KISA VADE ll IX lo ll (ı -39 3Y KAYNAK: HM. TCMB Bu dönemde dışbrçların artması ile birlikte bazı düzeltmeler veya değişiklikler yapma gt>ı eği duyulmuş ve bunlar sırasıyla yapılmıştır. (Tabl 2) Tabi 2: DIŞBORÇLARDAY APlLAN AYARLAMALAR <MILYON S) 1980 IYX I<J84 l9x5 I<J8rı lyyi IW4 IW5 AYARLAMA ÖNCESi Dıjhrç Stku \ X 16(fJ X <Xl Y32 4XX Ort;ı-Uzıııı Vade 2480 Kısa Vade l57w X IY23X X '1{ ! ı YAPILANAYARLAMALAR A) Gurantisi:t Ticari Bn,,:l:ırla l!gli -(ılxl -2!Xl -250 B) l<js4 Yılınıla Yapılan l7x 55 l(ı 1076 C) Düııya Bmıkası Havut. Farkları D)FMS Rcliımıısın;.ıııı ElDiğer O (J * Y3X -65 2<XKI ix4 106<\ ) Y5<J 913 NA NA AYARLAMA SONRASI Ort:ı-UIUıt Vadeli l2x Kısa V addi 24XO Dı~l""l' Stk 152X IX033 22XI XO X q {/857 95!Kl '1{ <1Z'J i 575~ IX ' 6X26Y f KAYNAK: HM!HAZİNE AYLlK ISTATiSTiKLERI). TCMB (ÖDEMELER DENGESI ISTATiSTIKLERi) (NA): Dünya Bankusı H<tvuı: SisrcuıiııJcıı k<lynaklwıaıı lkğcrlcmc Fak:Wrii elde ıııı:n ııı lıncıdığmtlmı il;ıvc cdilmcnıişlir. Bunları; a) Garantisiz ticari brçlarla ilgili ayarlama,

13 EKONOMIK Y AKLAŞIM 27 b) Dışbrç stklarında 1984 yılında yapılan ayarlamalar, c) Dünya Bankası havuz sistemi nedeniyle yapılan ayarlama, d) FMS kredilerinin refinansmanı, e) Döviz Tevdiat Hesapları'nda (DTH) yapılan ayarlama lmak üzere beş grupta inceleyebiliriz. a) Garantisiz Ticari Brçlarla ilgili Ayarlama. Türkiye' nin 1970'1i yıllardaki zr dönemlerinde nrmal yllardan yapılan ithalattaki tıkanıklıklar snucu, bazı dışalımlar mal mukabili şeklinde gerçekleştirilmiş, fakat, bedelleri ödenememiştir. OECD'ye üye ülkelerin ihracat sigrta kurumlarınca garanti edilmiş mal mukabili ithalat bedelleri Paris Kulübü çerçevesinde bir ödeme planına bağlanırken, garanti edilmemiş lanların çözümü Türk yetkililerine bırakılmıştır. Tutarı 1979 yılı snuna kadar 1.4 milyar$ larak tahmin edilen bu bedeller, 24 Ocak 1980 Kararları içinde yayınlanan bir kararname çerçevesinde ödeme planına alınmış ve ödenmiştir. Geçtiğimiz yıllarda öncelikle Latin Amerika ülkelerinde uygulama alanı bulan brç/hisse senedi değişimi işlemlerinin ilki niteliğinde lan bu erteleme snunda 1.4 milyar $'lık döviz brçları sisteminin benimsenmesinin de katkısı ile 350 milyn $ larak n yılda alacaklılara geri ö denmiştir. Dışbrç rakamlarında 1979 yılı snunda 1.4 milyar$ larak yer alan bu brçlar TL. larak ödemeyi seçenlerin çkluğu nedeniyle 1980 yılında 600, 1981 yılında 200 ve 1982 yılında da 250 milyn $ larak TL. ödemelerle azaltıldı. Dlayısıyla, dışbrç stk tplamında bu miktarlar kadar azaltına yaparak düzenlenmesi gerekmiştir. b) Otşbrç Stklannda 1984 Ytlrnda Yaptin Ayarlamalar 1978, 1979 ve 1980 yıllarında yapılan dışbrç ertelemeleri nedeniyle serilerde sapmalar meydana gelmiş ve sapmaların yıl yıl düzeltilmesi mümkün lmadığından düzeltmelerin tek bir yılda yğunlaştırılması gerekmiştir. Aşağıda açıklanacağı üzere, 1984 yılına rta ve uzun vadeli brçlara daha önceki yıllarda kullanımı yapılan 725 milyn $ tek kalem larak eklenmiştir. Aynı şekilde, daha önceki yıl1arda ertelemeler nedeniyle brç stkundan çıkarılan 600 milyn $'lık kısmın dğrulanması (verifikasynu) 1984 yılında tamamlandığında bu yıl brç stkuna dahil edilmiştir. Bir başka deyişle 1984 yılında rta ve u zun vadeli brçlarda Dlar cinsinden meydana gelen 1,585 milyar $'lık artışın milyar $'lık kısmı eski yıllardan devretmektedir. Bu husus 1986 yılı Bütçe Gerekçesi'nde. 2,025 milyarn $'Iık artış şu kalemlerden luşmaktadır; (Bu yılda Dünya Bankası Havuz Düzeltmesi yapılmamıştı.) -725 milyn $ ( tarihine kadar kütüğe alınmayan 30 sayılı Kararname ile kaydı sağlanan 1984 yılı öncesi brçların kullanımı), -930 milyn $ (30 Haziran 1984 tarihinden snra kütüğe kaydedilen 1984 yılı kredilerinin kullanımı),

14 28 Tü/y Evgin -ı 27 milyn $ (30 Haziran 1984 tarihinden snra kütüğe kaydedilen ı 984 yılı kredilerinin kullanımı), -127 milyn $ (1985 yılında sağlanan kredilerin kullanımı), -243 milyn $ (Eski yıllarda verifikasynları tamamlanmadığından kayıtlara alınamayan erteleme kredilerinden verifikasynları tamamlanan kredilerin 30 Haziran 1985 itibariyle tplamı) şeklinde açıklanmıştır (s.l 07). c) Dünya Bankast Havuz Sistemi Nedeniyle Yaptin Ayarlama Dünya Bankası üye ülkelere brç verirken genelde uluslararası para piyasalarını kullanmaktadır. Kendi kaynağı yetersiz lan Banka daha çk Avrupa ve Japnya piyasalarından AAA rating'ine de dayanarak brçlanmakta, bunları üye ülkelere üzerine kyduğu spreadlerle aktarmaktadır. Banka'nın ABD piyasasından Dlar larak brçlanmasının çeşitli nedenlerle kısıtlı lması snucu brçlanmalar diğer ülkelerden İsviçre Frangı, Japn Yeni, Alman Markı ve Sterlin gibi paralada lmaktadır. Banka'nın kredi anlaşmaları ise, ABD Dlar' ı bazında yapılmakta, anlaşmada yer alan hükümlere göre Banka ödeme günü elinde mevcut Dlar dışı dövizleri anlaşmada öngörülen ABD Dlar'ına çevirip ülkelere vermektedir. Ancak, geri ödemelerde, ödemenin yapıldığı para cinsleri ülkelerden talep edilmektedir. Bir anlamda, Dünya Bankası kendisini çapraz kur değişmelerinden krurken, riski brç alan ülkelere bırakmaktadır. Türkiye ı 987 yılında $ larak aldığını varsaydığı brçlarının tutarını 4.4 milyar $ larak tabllarında gösterirken, Dünya Bankası bilgisayarları tutarın 6.5 milyar $ lduğunu gösteriyrdu. Türkiye'nin 4.5 milyar$ zannettiği brç içindeki ABD Dlar'ı payı % 9 luca 2 milyar $'lık bir yük rtaya çıkmıştır. Yalnız, Türkiye değil bu durum ile karşıya kıya kalan diğer brçlu ülkeler de girişimde bulunarak Dünya Bankası'nın bu uygulamasını e leştirdiler. Banka yönetimi brçlanma tekniklerini değiştirdi ve böylece, yükün azaltılmasına çalıştı. Ancak, eskiden beri uygulaması sürdürülen bu sistem snucu Türkiye'nin brç bakiyelerini de yeniden ayarlaması gerekti. Bu bir anlamda kur farkı idi ve fark ile ilgili rakamlar hesaplanmış ve düzeltmeler yapılmıştır. ' d) FMS Kredilerinin Refinansmant ı ı l ı: ',. 1/1 Bilindiği üzere, Askeri Brçların "dışbrç verileri arasına alınıp alınmaması zaman zaman tartışılan bir knudur. Ancak, genelde alınmaması için ileri sürülen nedenler daha a ğırlık kazanmaktadır. Geçmişte Türkiye' de askeri harcamalannın bir bölümünü alınan kredilerle finanse etmiştir. "Freign Military Sales" diye adlandırılan kredileme yönteminde ABD hükümeti askeri amaçlarla x.e bazı kurumlar aracılığı ile uluslararası piyasalardan brçlandığı fnlan bir fark ilavesi ile ilgili ülkelere aktarmakta idi. Aralarında Türkiye'nin de bulunduğu yaklaşık 20 ülke bu imkanlardan yararlandı. Özellikle uluslararası faizlerin en yüksek nktalara eriştiği 1980 yıllan başlarında bu kredilerin maliyetleri çk yüksekti.

15 EKONOMIK Y AKLAŞIM 29 Bazı kredilerde faiz maliyetleri % 18'lere çıkıyrdu. Daha snraki yıllarda ABD hükümeti askeri kredilerin faizlerini çk düşürdü veya hibeye dönüştürdü. Ancak, bu döneme kadar alınmış yüksek faizli askeri brçların bir bölümünün uluslararası piyasalardan yeniden brçlanarak ödenmesi yöntemi ile maliyetinin düşürülmesi knusu gündeme getirildi. Bu prgram çerçevesinde Türkiye İsrail' den snra FMS kredilerinin maliyetini azaltmak için piyasaya çıkan ikinci ülke ldu yılında 1,503 milyar 1989 yılında 403 milyn$ % 90'ı ABD hükümetinin garantisi ile piyasalardan sağlandı. Türkiye'nin dışbrç yükünü değiştirmeyen fakat, ticari brcu niteliğini alan bu tutarlar dışbrç tabllarına intikal ettirildi. e) Döviz Tevdiat Hesaplan'nda (DTH) Yapdan Ayarlamalar 1990 yılında Hazine'nin veri tabanında yaptığı değişiklikler ve Merkez Bankası'nın DTH' de girdiği yeni düzenlemeler ile dışbrç tutarında önemli sayılmayacak ayarlamalar da yapılmıştır. Bütün bu işlemler snucu Türkiye'nin dışbrçlarında sağlıklı bir dizi elde edildi (Tabl 3) yıl snunda 15,7 milyar$ lan dışbrç, 1995 yılında 73,3 milyar $'a ulaştı. Bu sn 16 yılda 59,8 milyar $'lık artışı ifade etmektedir. Tab l 3: DIŞBORÇ ARTlŞLARI!MILYON$) ı9xo ını ı982 ı983 ı9x4 ı985 ı986 ı9x7 ı9xx ı989 ı'!<j ı'!<jı ı'!'i2 ı993 ı994 ı995 TOI'LAM l Nminal Oı~hrç arlışı 1 & ı ı ı7ı ı ı37 ı ı ıı7u U- Nedenleri Cari l~lcınlcr Dengesi 952 ı923 ı439 ıı3 ı ı596-96ı ı 2339 ı9875 -Re7.crv Artışı (AitınHaric;) su 263 Merkez Bankası Tıcari Bankalar q4 4ı2 -Vcıilcıı Krediler O ıs2 174 ıs ı m ı ı ı984 8ı ı4 -ıı65 745ı 2ı767 ıı4ı -ı054 ıı ıı ı ı ı32-15(ı 8ıı Kur Farklun ı2 275ı n ı23 ı844 -ı ı ı970 ı49)3.oecdf"iz F..rtclcmcı.;i 7200 ı FMS Rclin:.ıns. ve Brç Ayar. -ı ıs Dünya Banka."ı Havuz Farklan ı ı NA NA 913 -Ödemeler Dcng. Net Hala ve Nk ıı8-506 sı5 97ı ıı TOPLAM ı ı59 790ı ı ı2 ı FARK(l-11) ı6ı ı ı KAYNAK: HM (HAZINE A YLlK ISTATISTIKLERI), TCMB (ÖDEMELER DENGESI ISTATISTIKLERI),... w;ı Bmık:ı~ı Havuz SisteminUcu kaynaklanan Değerleme Faktörü elde mevcut lmadığından ilave cdilıneıni~lir.

16 30 Tü/ay Evgin Yukanda açıklanan düzeltmeler yanında artışın kaynakları araştırılırken knuya iki yönden yaklaşmak gerekmektedir. Birincisi, (Tabl 3) bu akademik yaklaşıma bazı gerçeklerin eklenmesi gerekmektedir. Terik larak, dışbrcu dğuran nedenlerin başında; ödemeler dengesinin cari işlemler a çığı ile altın dışı rezerv artışı gelmektedir. Buna dışarıya açılan döviz kredileri ile çapraz kur farklarını ekleyince nrmal larak tplam dışbrca ulaşılması gerekir. Ancak, bunların dışında dört hesap kaleminin de artışı ve eksisi ile tablya ilavesi zrunlu lmaktadır. FMS refinansınanı ve diğer brç ayarlamaları yanında Dünya Bankası havuz farkları (ki eski ve yeni Dünya Bankası brç rakamlan arasındaki farklardan luşmaktadır) tablya knulmuştur. OECD faiz ertelemeleri kalemi ise, yıllarında Türkiye' nin bazı brçlarını erteleyen Paris Kulübünün faiz brçlarını ertelemesinde uyguladığı yöntem nedeniyle eklenen tutarlardır yılları arasında yıllık larak verilen meblağlar brç rakamlarına da eklendiği için açıklama kalemi larak tabllarda yer almaktadır. Bütün bu işlemlerin dışında ödemeler dengesindeki net hata ve nksan bölümünün de, ödemeler dengesindeki açıklanamayan bazı işlemleri içermesi nedeniyle dikkate alınması gerekmektedir. Bunların snucunda, I 995 döneminde dışbrçlardaki 59,8 milyar $'lık artışın 8,4 milyar$ dışındaki kısmı açıklanır hale gelmektedir. Özetle 68,3 milyar $'lık artışın; % 29.l'i Cari İşlemler Dengesi, % 31.9'ı Altın hariç rezerv birikimi, % 23.2'si Dünya Bankası havuz farklar ve çarpraz kur farkaları, % 5.1'i FMS Finansman ve OECD faiz ertelemeleri dahil brç ayarlamaları, % 4.8'i Verilen krediler, % 5.9'ı Ödemeler Dengesindeki net hata ve nksandan lşutuğu rtaya çıkmf!.ktadır. ' İkinci yaklaşım ise, rta ve uzun vadeli dışbrç kullanımları ile ödemeleri arasındaki farkın dışbrç artışına eşit lması gerçeğinden hareket etmektedir. (Tabl 4) Rezerv artışı çıkarıldığında kalan net brç artışı döneminde 38.1 milyar Ş'dır. Yaklaşımda kur farkları, Dünya Bankası havuz ayarlamaları, OECD faiz ertelemeleri, FMS finansmanı ve diğer ayarlamalar ile ödemeler dengesindeki net hata nksan kalemi yine kullanılmıştır. Bu iki yaklaşımdan çıkan diğer snuçlar şöyle özetlenebilir. a) Terik larak cari işlemler açığının uygulanan makr eknmi plitikası ile direk i lişkili lduğu gereğini kabul ettiğimizde diğer artış kalemlerinin eknmi plitikası ile dlaylı ya da ilişkisiz bir durumu rtaya çıkmaktadır. Bu örnekte ilişkisiz lanlar kur farkları, OECD faiz ertelemeleri, FMS finansmanı, Dünya Bankası havuz ayarlamaları gibi diğer

17 EKONOMIK Y AKLAŞIM 31 Tabl 4: DIŞBORÇ ARTIŞI ILE ALINAN -ÖDENEN KREDIILIŞKILERi!MILYON S) 19~ l 1 JKI 191\2 191\5 (IJI\6 IIJK7! JR!\ I'JIJU tnmiııal J)ışhnrı.,: :.ırtışı!k-ik fi)l n n ) ~266K K~9 - K '7.-. rv JK ıım -27:\J -198-l -KJ JJ(ı"i (,7 /\rtışı IK :\ lil IJ20-I K072 Kul\anınılıırı (2) :'i(ı') ll UUl 6790.')(~') 1555 { JIJ.J.-1.f)C)IJ 379 -ııın IK..ı..ıs -1ll"N -ıs.ıı i\) Kulhımnılar.!2X-I IHI7 l'l51 15< S5 312-l ) 37K-l \57 3J.t 1 ) ll)sl rvi.~ -162R -121!9 -ırll.n ')07-220K :.wı lin! Kı~a V ad.! i -ın -23') 27') ~ K53-1 J.55 3.tQtJ ! ııtıını tv- Kurfarkları -K t IN-U -13N3.nı ı9? ı-nd V-FM"i'Rıdina.~. D -1-tS -2:1-t 1076 J5tn -tü) 2601 VI- Diiııya Bank. lbvuzayar ~!\ 913 VII- OECD Fuiz ( IO'J -fih -506 _'if5 CJ7f 9-U~ -ı 190 -ıızı J7(ı IXTupl;uu {III-VIII) 2003 IJK4-267 ıkrı :un fXI 3070-t Fark(I-IX) I'JIIJ 199~ -« ) ?ı \77 21)135 KAYNAK: HM (HAZİNE A YLlK istatistikleri), TCMB <ÖDEMELER DENGESIİSTATİSTIKLERİ) ( 1) : 1-1 Artışı gilslcrrnckıcdir (2) : Öt.lcmclcr dengesi mk:unlan aluunı~lır <NA): Dtinya Bankası J-hwus Sistcmintlcn kaynakl;uıan Değerleme Faktürü clllc mevcut hnadığmdaıı ilave cdilıncıniştir. brç ayarlamalarıdır. Gerçekte, bunların dışbrcu veya brçlanınayı etkileyen eknmi plitikası kararları ile direkt ilişkisi çk sınırlıdır. Bunların dışında kalan kalemler lan rezerv artışı ve dışarıya verilen krediler ise makreknmi plitikasının çizilmesinden snra rtaya çıkan bazı faktörler ve gelişen laylar snucu luşan gelişmelerin yansımasıdır. Diğer bir anlatımla, önceden belirlenen makreknmik hedeflerle direk ilişkileri kısıtlıdır. b) Alınan ve ödenen dışbrç farkı ile ödemeler dengesinin cari işlemleri nedeniyle luşan açık arasında eğilimsel ve miktar larak anlarnil bir ilişki gözlemlenmektedir. İki veri

18 ~~~"''""' ""'"'''"' ~" '-"""-"'--"'-"""'-~--,..._~, Tü/ay Evgin de yıllık ve akım bazında lması nedeniyle kur hareketlerinden minimum düzeyde etkilenmektedir. c) Kur farkları dışbrç artışında önemli nedenlerin başında gelmektedir. Türkiye'nin dışbrçlarının döviz kmpzisynundan kaynaklanan bu durumda ABD dları değer kazandığında bu brçlar azalmakta, aksi takdirde artmaktadır yılları arasında bu artış ve azalışlarda dışbrçlar net larak 14.9 milyar$ artmıştır. Döviz kurların diğer bir etkisi de uygulanan kur plitikası ile ilişkilidir. Genelde reel kur ayarlaması yapan bir ülkenin dışbrcunun GSMH'ya ranı, gerek reel faiz ödemelerinin reel büyüme hızından fazla lması gerekse dışbrç ödemeleri dlayısıyla dışarıya sermaye transfer etmesi snucu yüktıelir. Diğer bir anlatırula reel kurda bir düşüş ülkenin mallarının göreli fiyatını azaltınası nedeniyle GSMH'yi ve giderek rasyyu etkiler. Ayrıca, ülkenin kuru reel larak düşürüldüğünde ve/veya çapraz kurlardaki ynamalarda dışarıya sermaye transferi layı rtaya çıkar. Bu nktaları dikkate alarak Dünya Bankası' nca yıllarını içerecek şekilde yapılan bir çalışmada, Türkiye'nin bu dönemde artarn dışbrç/gsmh ranının % 50'sinden fazla kısmının kur veya plitikası ile ilgili lduğu vurgulanmıştır yılında % 20 lan dışbrç/gsmh ranının aynı yıldaki çapraz ve reel efektif kurlar dikkate alındığında 1986 yıl snunda % 34 larak gerçekleşmesi gerekirken, bu ranın % 51 düzeyine erişmesi kur faktörünün ne derecede etkili lduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, dışbrçlar içinde rta-uzun ve kısa vadeli brçların dağılımı büyük ö nem arzetmektedir. Tplam dışbrçlar içinde kısa vadeli brçların payı sürekli larak artmaktadır. Bu artışın iki önemli nedeni bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, Döviz Tevdiat Hesapları' nın özellikle kambiy rejiminin liberal bir yapıya kavuşturulduğu 1984 yılından itibaren hızlı bir şekilde artmış lmasıdır. İkinci neden ise, döviz kredileri içnide uluslararası piyasalardan dğruda brçlanmaların da aynı tarihten itibaren önemli bir şekilde artmış lmasıdır. Dlayısıyla, 1980 öncesine göre nitelik farkı bulunmaktadır. Ayrıca, döviz rezervleri ile karşılıklı incelendiğnide Kısa Vadeli Brçların önemli baskısı rtaya çıkmaktadır. Bunun nedeni Kısa Vadeli Brçların yüksek döviz stklarını gerektirmesidir. Bu stğun, hem geri ödemeyi karşılayacak ve hem de Merkez Bankası'nın Açık Piyasa İşlemlerini yapmasına yetecek miktarda lması gerekir. Ayrıca, hem Kısa Vadeli Brçlar'ın önemli randa artması ve hem de tplam brcun GSMH'nın yarısına ulaşması bu dönemde brç yönetimi knusunda çk hassas bir dengenin kurulması gerektiğini rtaya çıkarmaktadır.

19 EKONOMIK Y AKLAŞIM 33 KAYNAKLAR BERKSOY, Turgay., (1990), "Türkiye' nin Sn On Yıllık Dışbrç Gelişimi Bazı Gözlemler", Banka ve Eknmik Yrumlar, Ocak DENİZ, Saadet., (1990), "Dışbrç Srunu ve Brç Startejisinde Sn Gelişmeler", Hazine ve Dışticaret Dergisi, DERDİYOK, Türkmen., "Türkiye'de Dışbrç Yönetimi", HDTM Araştırma ve inceleme Dizisi 21. ERÇEL, Gazi, (1992), "Türkiye'nin Dışbrç Birikiminin Kaynakları". İzmir 3. İktisat Kngresinde sunulan tebliği. KURDAŞ, Kemal, (1989), "Dışbrç Birikimi ve Ödemeler Dengesi Hesapları, Bir Gözlem", Banka ve Eknmik Yrumlar, Ocak ÖNERTÜRK Pınar, (1975), "Dışbrçlanma ve Brç Ödeme Kapasitesi", Maliye Dergisi, Mart-Nisan. Y AŞA, Memduh, ( 1965), "Devlet Brçları" Serınet Matbaası, HM, "Hazine Aylık istatistikleri". HM, "Dış Brçlar Bülteni". TCMB, "Ödemeler Dengesi istatistikleri". TCMB, "Üç Aylık Bülten". Abstract The Freign Brrwing and the Arrangements n Turkey' s External Depst. Turkey facing de pt -servicing difficulties have tried de pt reseheduling in perıd. Beside reseheduling external debts with the cmmercial banks, Turkey have btained emergency lans frm abrad. Since 1984, the Turkey's external depts burden cntinues-t rise and the term structure f freign deptis deterited due t increase f shrt-term financial lans in ttal.

MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI

MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI PARA PROGRAMI MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI 1998 yılı başında açıklanan para prgramında Merkez Bankası para tritesi

Detaylı

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ HAZIRLAYAN 21.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Binhan Elif YILMAZ Araş.Gör. Sinan ATAER 1. KAMU FİNANSMANI Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi, 2013 yılı sonunda 18.849 milyon TL açık

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Kentsel Planlama ve Kentsel Altyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm

Kentsel Planlama ve Kentsel Altyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm Kentsel Planlama ve Kentsel ltyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm.Faruk GÖKSU Kentsel Strateji td.şti. nahtar Kelimeler: Kentsel Planlama, Kentsel ltyapı, kıllı Büyüme (smart grwth), Kentsel

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA İÇİNDEKİLER 1. Giriş 2. Diğer Mal ve Hizmet Gelirlerinin Kapsamı 3. Diğer Gelirlerin

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1)

KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1) KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1) Sermaye Piyasası Kurulu tarafından 30.12.2011 tarih Seri IV, N: 56 Kurumsal Yönetim İlkelerinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

2015 Makroekonomik Beklentiler

2015 Makroekonomik Beklentiler AKBANK 2015 Makreknmik Beklentiler Aralık 2014 Şahin Zuluğ Melek Sibel Yapıcı Dğukan Ulusy 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014T 2015T BÜYÜME: 2015 BEKLENTİMİZ %3,5 1. Özel Tüketim Harcamaları:

Detaylı

HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK

HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK (12 Nisan 2002 tarih ve 24724 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır) Madde 1- Amaç Bu

Detaylı

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

1Ç16 Finansal Sonuçları Bankacılık Sektörü

1Ç16 Finansal Sonuçları Bankacılık Sektörü 1Ç16 Finansal Snuçları Bankacılık Sektörü 1Ç16 Net Kar Beklenti ve Gerçekleşmeler Mn TL 1Ç16 4Ç15 Çeyreksel % 1Ç15 Yıllık % Kaynak: VKY Araştırma ve Strateji, BDDK, Research Turkey, Banka Finansalları

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

VARANT AKADEMİ. Eğitimin Konusu: Eğitimin Amacı: Kimler İçin Uygundur: Varantın İpuçları

VARANT AKADEMİ. Eğitimin Konusu: Eğitimin Amacı: Kimler İçin Uygundur: Varantın İpuçları Varantın İpuçları VARANT AKADEMİ Eğitimin Knusu: Varantın İpuçları Eğitimin Amacı: Varant fiyatına etki eden parametreleri açıklamak ve en çk merak edilen srulara cevap vermek Kimler İçin Uygundur: Yeni

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

o Kullanım: Sesli çağrı, kısa mesaj ve SMS için % 43 (% 25 özel iletişim vergisi ve % 18

o Kullanım: Sesli çağrı, kısa mesaj ve SMS için % 43 (% 25 özel iletişim vergisi ve % 18 Turkiye Yunanistan Plnya Prtekiz Özbekistan İngiltere Avusturya Slavenya Arnavutluk Hllanda Azerbaycan İspanya Sırbistan Malta Kıbrıs Karadağ Kazakistan Türkiye de mbil telefn hizmeti ve vergilendirme

Detaylı

TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ

TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ 1 TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ 1. GİRİŞ Eknmi Nedir? Üretim lanakları eğrisi Eknminin ilgilendiği temel srular Eknmi plitikasının temel hedefleri Eknmik sistemler Bir ssyal bilim larak eknminin başlangıcı 2

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE

2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE Yayın N : 2003-20 İSTANBUL TİCARET ODASI 2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE EKONOMİK DURUM ANALİZİ İSTATİSTİK ŞUBESi 2003 MAYIS Bu eserin telifhakları İstanbul Ticaret Odası'na aittir. İTO'nun ve yazarın ismi

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Cari açık, ülkenin elde ettiği döviz gelirlerinin, döviz giderlerinden düşük olmasıdır. Cari açık, yurtdışı borçlanarak veya önceden kalan rezervlerin kullanılması ile finanse edilir. Sermaye hesabı, açığı

Detaylı

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Türk Ekonomi Bankası Makro Yorum Emin Öztürk (212) 251 21 21 (1671) 24 Şubat 2006 emin.ozturk@teb.com.tr Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Cari işlemler dengesi neyi gösterir? Bir ülkenin

Detaylı

Cari açık ve finansmanı

Cari açık ve finansmanı Cari açık ve finansmanı I.GİRİŞ Cari açık ve finansmanı konusunun, 2011 yılında Türkiye Ekonomisindeki önemli gündem maddelerinden biri olacağı anlaşılıyor. 2010 yılında cari açık, 2009 a göre % 247,1

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri. Seyfettin Gürsel

Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri. Seyfettin Gürsel Bilgi Notu 8/2 23.7.28 Cari açığın bazı özellikleri ve politika önerileri Seyfettin Gürsel Bu bilgi notunda büyümekte olan cari açığın (22-27) yatırım mallarının finansmanı, enerji fiyatları, reel kur

Detaylı

Ġtalya BaĢbakanı Berlusconi ülkesinde borç krizinin çözümüne yönelik olarak atılacak adımları açıkladı. Buna göre:

Ġtalya BaĢbakanı Berlusconi ülkesinde borç krizinin çözümüne yönelik olarak atılacak adımları açıkladı. Buna göre: Günün Önemli Haberleri Amerika da açıklanan 3. çeyrek büyüme ranı yıllık bazda beklentiler dahilinde %2.5 larak açıklandı. Haftalık işsizlik maaşı başvuruları da yine beklentiler dahilinde 403 bin larak

Detaylı

Türk Telekom Halka Arz Bilgi Notu (28/04/2008)

Türk Telekom Halka Arz Bilgi Notu (28/04/2008) Türk Telekm Halka Arz Bilgi Ntu (28/04/2008) Bu çalışma, şirket içi bilgilendirme amaçlı larak, Türk Telekm internet sitesi ve şirketin düzenlemiş lduğu Analist sunumundan yararlanılarak hazırlanmıştır.

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama

Detaylı

GÜNE BAŞLARKEN 20 Ocak 2010

GÜNE BAŞLARKEN 20 Ocak 2010 GÜNE BAŞLARKEN 20 Ocak 2010...eknmikarastirma@halkbank.cm.tr... YURTİÇİ GELİŞMELER Yurtiçi Piyasalar-Döviz B ankalararası döviz piyasasında dlar kuru bugün açılışta, eur dlar paritesinin aşağı yönlü hareketine

Detaylı

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... iii TABLO LİSTESİ... v GRAFİK LİSTESİ... vii KUTU LİSTESİ... xiv KISALTMA LİSTESİ.... xvi GENEL DEĞERLENDİRME... xvii I. Finansal İstikrarın Makroekonomik Unsurları...

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraştırmaenstitüsü Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme Yönetişim Etütleri Programı uğur mumcu caddesi 80/3 g.o.p ankara türkiye tel: +90 312

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) Kasım 2011 Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin ziyaretçilerinin

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Yurtdışından Sağladıkları Döviz Krediler (Milyon ABD Doları)

Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Yurtdışından Sağladıkları Döviz Krediler (Milyon ABD Doları) Bankalardan sağlanan dövizli kredilerde vergisel maliyetler Melike Kılınç I. Giriş Şirketlerin yurtdışı ithalat ihracat işlemleri, döviz cinsinden pozisyon tutmak istemeleri, nihai ürünlerini ya da hizmetlerini

Detaylı

Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Ödemeler 1 Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Plan 2 Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom ve Denkleştirici

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU 14 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Cari açıkta düşüş Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nın (TCMB) açıkladığı Ağustos ayı ödemeler dengesi rakamlarına göre cari işlemler açığı, bir önceki

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

GRAFİK LİSTESİ. Grafik I.7.

GRAFİK LİSTESİ. Grafik I.7. GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1. VIX Endeksi 1 Grafik I.2. itraxx Europe Crossover Endeksi 1 Grafik I.3. Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 Grafik I.4. Seçilmiş Bazı Ülkelerde Büyüme Oranları 2 Grafik I.5. Seçilmiş

Detaylı

I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI

I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI A. Yıllık beyana tabi menkul sermaye gelirleri 2012 takvim yılında elde edilen yıllık beyana tabi menkul sermaye gelirlerinin 25.000,00

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER Fitch, Türkiye nin kredi notu ve görünümünü korudu Fitch, Türkiye'nin kredi notunu BBB- olarak korurken, kredi notunun Durağan olan görünümü de değiştirmedi.

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ TABLO LİSTESİ Tablo I.1. Ödemeler Dengesi (Milyar ABD doları) 6 Tablo I.2. Cari İşlemler Açığını Finanse Eden Taraflar (Milyar ABD doları) 7 Tablo I.3. Seçilmiş Ekonomilerde Cari İşlemler Dengesinin GSYİH

Detaylı

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve her ay sonu itibarıyla güncellenmektedir. Son güncelleme tarihi: 1 ŞUBAT 2011 1

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1. VIX Endeksi 1 Grafik I.2. itraxx Europe Crossover Endeksi 1 Grafik I.3. Gelişmiş Ülke Döviz Kurları 2 Grafik I.4. ABD 10 Yıllık Devlet Tahvili Getirisi 2 Grafik I.5. Gelişmiş

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

Bütçeye Dair Kritik Sorular

Bütçeye Dair Kritik Sorular Makro Tematik Rapor Emir Talu +90 (212) 384 1122 etalu@garanti.com.tr Bütçeye dair kritik sorular 2016 ya girerken piyasalarda makro ekonomiye dair oluşan sorulardan bir tanesi de seçim vaatleri ve teşvikler

Detaylı

KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2014 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR

KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2014 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2014 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR İÇİNDEKİLER SAYFA BİLANÇO... 1-2 KAR VEYA ZARAR VE DİĞER KAPSAMLI GELİR TABLOSU... 3 ÖZKAYNAKLAR DEĞİŞİM

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ Sağlık Hizmetleri Finansman Yapısının Güçlendirilmesi ve Yeniden Yapılandırılması için Altyapı Geliştirme Prjesi II. Faz Genel Sağlık Sigrtası Sağlık Bakım Hizmetleri Ödemeleri için

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTERNATİF STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı MEVDUAT VE KREDİ GELİŞMELERİ

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı MEVDUAT VE KREDİ GELİŞMELERİ T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı Kısa Rapor Para-Banka: 51/6 8 Temmuz 25 MEVDUAT VE KREDİ GELİŞMELERİ YTL mevduattaki artış sürerken, döviz kurundaki düşüşün

Detaylı

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü 2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü Prof. Dr. Sudi Apak Beykent Üniversitesi İçerik 2 Slayt 1 - Türk Bankalarında kurum riski bulunmaktadır. 140,00% Türk Bankacılık Sektörünün Aktif Büyüklüğü /

Detaylı

1Ç08 finansallarında öne çıkan gelişmeler:

1Ç08 finansallarında öne çıkan gelişmeler: Akbank, birinci çeyrek konsolide BDDK finansallarını açıkladı. Buna göre 1Ç08 de Akbank ın net karı yıllık bazda %61 artarak 720mn YTL olarak gerçekleşti. Bankanın özsermaye getirisi ise 30.2% oldu. Bununla

Detaylı

Finansal Sistem, Sermaye Piyasaları ve Sermaye Piyasası Mevzuatı

Finansal Sistem, Sermaye Piyasaları ve Sermaye Piyasası Mevzuatı Finansal Sistem, Sermaye Piyasaları ve Sermaye Piyasası Mevzuatı A Kitapçığı 10. Soru Soru Hatalı Değil. I- Birleşme sözleşmesi genel kurullarca onaylanmadan önce Sermaye Piyasası Kuruluna başvurularak

Detaylı

KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2013 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR

KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2013 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR KOÇTAŞ YAPI MARKETLERİ TİC. A. Ş. 31 ARALIK 2013 TARİHİ İTİBARİYLE HAZIRLANAN FİNANSAL TABLOLAR İÇİNDEKİLER SAYFA BİLANÇO... 1-2 KAR VEYA ZARAR VE DİĞER KAPSAMLI GELİR TABLOSU... 3 ÖZKAYNAKLAR DEĞİŞİM

Detaylı

GENEL MUHASEBE. KVYK-Mali Borçlar. Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

GENEL MUHASEBE. KVYK-Mali Borçlar. Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi GENEL MUHASEBE KVYK-Mali Borçlar Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi KAYNAK KAVRAMI Kaynaklar, işletme varlıklarının hangi yollarla sağlandığını göstermektedir. Varlıklar,

Detaylı

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR 103 104 PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR A. GENEL DURUM 2002 yýlý baþýndan itibaren dalgalý kur rejimi altýnda nominal çýpa olarak para tabanýnýn ve örtük enflasyon hedeflemesinin

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 10 Kasım 2014 1 Kas 13 Ara 13 Oca 14 Şub 14 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde geçtiğimiz hafta 81,000 seviyesine

Detaylı

BANKA KREDİLERİ EĞİLİM ANKETİ

BANKA KREDİLERİ EĞİLİM ANKETİ BANKA KREDİLERİ EĞİLİM ANKETİ OCAK - MART 216 8 NİSAN 216 İstatistik Genel Müdürlüğü Reel Sektör Verileri Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Sayfa ANKET SONUÇLARININ GENEL DEĞERLENDİRMESİ i TABLOLAR Tablo 1 İşletmelere

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ

KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ Bu sözleşme, ILO'nun temel haklara ilişkin 8 sözleşmesinden biridir. Uluslararası Bürsu

Detaylı

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4 EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4 Bu sayıda; Kredi Derecelendirme Kuruluşu Standard and Poor s (S&P) un yerel para cinsinden Türkiye nin kredi not artış kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

Araştırma Notu 13/156

Araştırma Notu 13/156 Araştırma Notu 13/156 01 Kasım 2013 ALTIN HARİÇ CARi AÇIK DÜŞÜYOR Zümrüt İmamoglu, Barış Soybilgen ** Yönetici Özeti 2011-2013 yılları arasında altın ithalat ve ihracatında görülen yüksek iniş-çıkışlar

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 i Bu sayıda; 2014 Mart ayı Ödemeler Dengesi Verileri ve kurdaki gelişmeler değerlendirilmiştir. i 1 İlk üç ayda cari açıktaki her 100 Dolarlık

Detaylı

Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2

Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 Grafik I.4 Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkeler

Detaylı

Seçilmiş Haftalık Veriler* 13 Mart 2015

Seçilmiş Haftalık Veriler* 13 Mart 2015 Seçilmiş Haftalık Veriler* 13 Mart 215 Sermaye Piyasaları ve Makro Ekonomik Araştırmalar *BDDK ve TCMB nin 6 Mart 215 haftasına ait haftalık istatistiklerinden derlenmiştir. Jun-9 Oct-9 Feb-1 Jun-1 Oct-1

Detaylı

Uzaktan Eğitim. Web Tabanlı Kurumsal Eğitim

Uzaktan Eğitim. Web Tabanlı Kurumsal Eğitim Uzaktan Eğitim Uzaktan eğitim alternatif bir eğitim tarzıdır. Iletişim terisinde ki süreci incelediğimizde kaynak ve alıcı arasındaki süreç farklı fiziksel rtamlarda gerçekleşiyrsa buna uzaktan eğitim

Detaylı

FİNANSAL HESAPLAMALAR

FİNANSAL HESAPLAMALAR FİNANSAL HESAPLAMALAR Finansal değerlendirmelerin tutarlı ve karşılaştırmalı olabilmesinin yanı sıra kullanılan kaynakların maliyet, yapılan yatırımların alternatif getiri analizlerini yapabilmek amacıyla;

Detaylı

Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı

Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı Tarih: 16.01.2011 Sayı: 2011/01 Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı 2003-2010 yıllarını kapsayan 8 yılda, şirketlerin kâr aktarımı, faiz ödemeleri ve portföy yatırımları aracılığıyla,

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

Değerlendirme erlendirme Süreci: S

Değerlendirme erlendirme Süreci: S Değerlendirme erlendirme Süreci: S Değerlendirici erlendirici Bilgileri MÜDEK Prgram Değerlendiricileri erlendiricileri Eğitim E Sunum İçeriği Değerlendiricilerin Yükümlülükleri Değerlendirme Süreci Evreleri

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster?

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Haldun DARICI (*) Ülkemizdeki bütçe uygulamalarıyla ilgili olarak yapılan bazı değerlendirmelerde, bütçelerin başlangıç hedefleriyle yılsonu gerçekleşmeleri arasında önemli

Detaylı

PROJEKSİYON. DOLAR ARTIŞI ve DIŞ BORÇ:

PROJEKSİYON. DOLAR ARTIŞI ve DIŞ BORÇ: 112 EKONOMİK FORUM Alaattin AKTAŞ ala.aktas@gmail.com GÖSTERGELER PROJEKSİYON DOLAR ARTIŞI ve DIŞ BORÇ: Doların, neredeyse tüm paralar karşısında değer kazanması çoğu kez bir dizi olumsuzluğa yol açıyorsa

Detaylı