BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ"

Transkript

1 Hizmet İçi Eğitim Yayınları INTOSAI Elektronik Bilgi İşlem Komitesi Bilişim Teknolojisi Denetim Eğitimi BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ Kurs Notları Çeviri Emine Yarar Araştırma Görevlisi NİSAN 2000 ANKARA

2 INTOSAI Elektronik Bilgi İşlem Komitesi Bilişim Teknolojisi Denetim Eğitimi BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ Kurs Notları Çeviri Emine Yarar Araştırma Görevlisi NİSAN2000 ANKARA

3 Hizmet İçi Eğitim Yayınları: 9 Özgün Adı: CAATs (Computer Assisted Audit Techniques) Student Notes Çeviren : Araştırma Görevlisi Emine Yarar HÜ Edebiyat Fakültesi İngiliz Dilbilimi Bölümü Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları Organizasyonu (INTOSAI) tarafından yayımlanan (1996) kitapçıktan dilimize aktarılmıştır. Sayıştay mensuplarının kullanımı için bastırılmıştır. Hizmet İçi Eğitim Yayınları ndan Çıkan Kitaplar Tek Düzen Muhasebe Sistemi ve Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları Prof.Dr. Remzi Örten Performans Denetimi - Temel Kavramlar, Yöntemler, Teknikler ve Yaklaşımlar Uzman Denetçi Fikret Gülen Yatırım Harcamaları Denetimi/Hizmet İçi Eğitim Notları (17-27 Nisan 1999) Risk Denetimi - Temel Kavramlar ve Yaklaşımlar Uzman Denetçi Levent Karabeyli Temel Bilgisayar Denetimi İçin Ön Bilgi/ Çeviri/Bilgisayar Mühendisi Gökhan Yazıcı Bilgisayar Kurs Notları/ Bilgisayar Destekli Denetim Grubu Genel Olarak Kurslar ve Organizasyonu/ Çeviri/Bilgisayar Mühendisi Gökhan Yazıcı Bilişim Teknolojisine Yönelik Performans Denetimi/Çeviri/Araştırma Görevlisi Firdevs Karahan Redaksiyon : Baran Özeren Dizgi ve Mizanpaj : Gürkan Alpsoy Baskı ve Cilt : Yayın İşleri Müdürlüğü Birinci Basım : Nisan 2000 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI Ulus/ANKARA Tlf : Fx :

4 İçindekiler 1. Giriş Amaçlar ve hedefler Bilişim teknolojisi performans denetim konuları 1 2. BDDT leri rolü Giriş BDDT lerinin tarihçesi BDDT leri uzmanları 3 Sayfa 3 BDDT türleri Program ve dosyaların incelenmesi Veri akışının incelenmesi Verilerin doğrulanması ve dosya güvenilirliği Sistemden yararlanmanın ve sistemin hatalı kullanımının analiz edilmesi Verilerin elde edilmesi Sistem aktarımı Program uygulamasının izinin sürülmesi Sisteme yerleştirilen denetim modülleri Veri dosyalarının analiz edilmesi İstisnaî rapor İnceleme araçları Sistemlerin denetimi İşlemlerin analiz edilmesi 14 4 Verilerin tanımlanması ve elde edilmesi Bir BDDT nin planlanması Hedefler ve güvence sağlama Hangi veriler gereklidir? Bir sistemdeki veri akışı İncelenecek dosyanın tanımlanması BDDT nin gerektirdiği bilgilerin belirlenmesi Veri dosyası formatının belirlenmesi Dosya yükleme ve dönüştürümü Verilerin standart koşulları Veri saklama/transferi yöntemleri Verilerin toplanmasında kim yardımcı olabilir? 22 i

5 5. Verilerin toplanması Veri güvenilirliğinin sağlanması Bir BDDT nin planlama aşamaları BDDT leri yazılımı ve denetim araçları Dosya yükleme araçları Veri dosyasının FDUMP si ASCII ve EBCDIC verilerinin dökümü (HexDump) Dosya dönüştürme ve veri yükleme araçları Rapor dosyalarının belli amaçlar için kullanılması SQL Sistemli Sorgu Dili ( Sequel ) ACCESS veri tabanında SQL Verilerin incelenmesi Idea Windows için Idea ACL Applaud Prospector Sage Sterling CA Panaudit Plus BDDT lerinin yürütülmesi ve dokümantasyonu Denetim ihtiyaçlarının dokümantasyonu BDDT leri uzmanının gereksinimleri Bir BDDT nin tasarlanması Veri yükleme sürecinin test edilmesi Geliştirilen BDDT nin test edilmesi BDDT leri geliştirme dosyası BDDT lerinin yönetimi BDDT leri çalışma dosyası (BDDT leri uzmanı) BDDT leri çalışma dosyası (İnceleme ekibi) 44 ii

6 1. Giriş 1.1 Amaçlar ve hedefler Bu kurs, Bilgisayar Destekli Denetim Tekniklerini (BDDT) ve dosya yüklemeyi tanıtmayı hedeflemektedir. Kursun amacı denetçilere mevcut araçlar hakkında ve bunlardan ne zaman ve nerede yararlanabileceği konusunda bilgi vermektir. Kursiyerler, BDDT nin gelişimi ve dokümantasyonu konularında da bilgilendirilecektir. Bu kurs ayrıca, dosya formatları, veri çeşitleri ve veri transferi türleri konusunda kursiyerlere ayrıntılı bilgi vermeyi hedeflemektedir. Kurs sonunda eğitime katılanlar aşağıda belirtilen konularda bilgi sahibi olacaklardır: BDDT lerin rolü: BDDT nin denetim sürecine katkıda bulunma biçimleri ve teknik uzmanın BDDT prosedürlerinin sunumundaki ve uygulanmasındaki rolü. BDDT leri türleri: Denetçinin inceleme yapabilmesine yönelik BDDT lerin türleri. Başlıca analitik teknikler arasında örnekleme ve veri eşleştirme yer alır. Sisteme Yerleştirilen Denetim Modüllerinin işlevleri açıklanacaktır. Verilerin ortaya çıkarılması: Denetlenen kuruluştan uygun formatta veriler elde edilmesinde yararlanılan muhtemel denetim dosyalarının ve metotlarının belirlenmesi. Verilerin geçerliğini güvenilirliğini sağlamada yararlanılan testler ele alınacaktır. Verilerin türleri ve veri yükleme: Mevcut veri çeşitlerinin ve bunların denetçinin bilgisayarına transfer edilmesinde yararlanılacak metodolojinin bilinmesi. Denetleme araçları: Halihazırda yararlanılan denetim araçları. SQL, ACCESS, Microsoft Query ve Idea5 programlarına özel önem verilecektir. İnceleme örnekleri, önemli denetim dosyalarından gösterilecektir; ve BDDT leri geliştirme: BDDT leri planlaması ve BDDT taleplerinin dokümantasyonu. İlgili dokümantasyon örnekleri ve BDDT nin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi açıklanacaktır. 1

7 2. BDDT leri rolü 2.1 Giriş Bilgisayarların ortaya çıkışından önce, tüm denetim çalışmaları elle yapılıyordu. Denetlenen bir hesabın eksiksiz olduğunun belirlenmesi, elle kağıt üzerinde yapılmış pek çok işlemin bir araya getirilmesini gerektiriyordu. Bir hesap içindeki problemlerin tespiti, denetçilerin çok fazla zamanını alıyordu. Bilgisayarlar, kuruluşların verilerinin elektronik formatta saklanması imkânını sağladı. Programlar, hesabın içinde yer alan verilerin daha fazla kontrol edilmesinedoğrulanmasına olanak verdi. Veri girişi ve saklanması daha kolay ve daha maliyet etkin bir hale geldi. Denetçiler için de buna benzer kolaylıklar oluştu. Sonuçta, kolayca transfer edilebilecek bir formatta, denetlenen kuruluşun muhasebe defterlerine ilişkin bir örnek çıkarmak mümkün hale geldi. Bilgisayar destekli denetim teknikleri denetçinin önceden yaptığı yorucu çalışmaların çoğunu hızlı ve etkili bir şekilde yapmasına olanak vererek denetime ayrılan zaman ve paradan tasarruf edilmesini sağladı. Denetim dosyasının doğruluğunu kanıtlamada gerekli test sayısı azaldı (dosyaların hızlı bir biçimde toplamı alınabiliyordu). Ayrıca daha önce oldukça karışık incelemelerin yapılması mümkün hale geldi. BDDT lerinin, denetim dosyalarının ve bunların oluşturulmasında yararlanılan sistemlerin doğruluğunu kanıtlamada yararlı olduğu görüldü. 2.1 BDDT lerinin tarihçesi BDDT nin 1960 lardan beri sürekli gelişmektedir: 1960 larda ICL1900 gibi ana bilgisayarların ortaya çıkmasıyla çok sayıda bilginin elektronik olarak saklaması mümkün hale geldi. Veri girişine/elde edilmesine ilişkin metotlar oluşturuldu. Ayrıca büyük dosyaların hızla incelenmesi de olanaklı hale geldi. Denetim raporlarından, bir dosyanın güvenilirliğinin kanıtlanmasında yararlanılmaya başlandı. Ayrıca endeksleme, toplam alma ve istisnaî raporlama gibi verilerin basit şekilde incelenmesi/belli amaçlar için kullanılması da olanaklı hale geldi. Veri transferinin gelişmesiyle bu uygulamalar daha fazla yaygınlaştı. Denetlenen kuruluşun verilerini uzaktan inceleme olanağı doğdu. Veri saklama (manyetik teypler, disketler (floppy), bir modem bağlantısı yoluyla ana bilgisayarda incelenmesi gereken 2

8 farklı dosyalar oluşturulmasını sağladı. George ve VME gibi işletim sistemlerinden yararlanılarak derlenen inceleme/örnekleme uygulamalarını sürdürülebildi lerde, masa başı kişisel bilgisayarların ortaya çıkması, muhasebe amaçlı yazılımların gelişmesini sağladı. Muhasebe ile ilgili bütün defterler elektronik olarak tutulabildi ve endeksleme, toplam alma, istisnaî raporlama gibi karmaşık uygulamalar daha kolaylıkla yürütülebildi. MS-DOS gibi işletim sistemlerinden yararlanan kişisel bilgisayarların uyumluluğu, dosyanın daha kolay transfer edilebilirliğini sağladı ve denetçiler denetim dosyalarına daha kolay erişebildi. Kişisel bilgisayarların hızı ve kapasitesi daha fazla arttığından çok daha fazla sayıda dosya işlenebiliyordu. Dosyaların sistemden sisteme ve bilgisayardan bilgisayara aktarılabilesi amacıyla yazılım ve donanım geliştirildi. Muhasebe yazılımına paralel olarak dosya inceleme yazılımı geliştirildi lerin sonunda IDEA ve ACL gibi araçlar kişisel bilgisayardaki dosyaların incelenmesi için geliştirildi. Şirketler de bilgisayar programlama dillerinden yararlanarak daha önceki ana bilgisayar incelemelerine benzeyen inceleme yolları yazmaya başlamışlardı. Bu eğilim, kişisel bilgisayarların muhasebe ve dosya incelemesine yönelik başlıca araç haline geldiği 1990 lara dek sürdü. Dosya uyumluluğu, çoğu dosya formatına ulaşabilen Windows ve Win95 programlarının gelişmesiyle bir çok paketi standart hale getirmeyi sürdürdü. 2.3 BDDT leri uzmanları BDDT uzmanı hem denetlenen kurum ile denetim ekibi arasında bir bağlantı noktası olarak, hem de BDDT gelişiminde çok yönlü ve önemli bir role sahiptir. Denetlenen kurum ve kuruluşlarla ilişki Bu ilişki BDDT'in geliştirilmesinin oldukça önemli bir parçasıdır. Zaman ve emek tasarrufu sağladığından, doğru dosyanın belirlenmesinde hayati bir rol oynar. BDDT uzmanı, denetlenecek hesabı en iyi temsil eden dosyayı belirlemek üzere denetlenen kuruluşla bağlantı kurabilir. Dosyaların çoğunda, denetim sırasında ele alınması gerekmeyen bilgiler bulunacaktır. BDDT uzmanının rolü, gerekli alanları belirlemek amacıyla denetçi ve denetlenen kuruluşlarla bağlantı kurmaktır. Bu bağlantı, verilerin elde edileceği ortamlar aracılığıyla kurulmalıdır. Çalışmayı denetlemek amacıyla doğru dosya ve ortamın oluşturulmasında BDDT uzmanı, denetim kuruluşunun inceleme yazılımı ile uyumlu bir dosya yaratılmasını hedeflemelidir. Örneğin iyi planlanmış bir BDDT nin geliştirilmesi, denetçinin kişisel bilgisayarına hemen yüklenebilecek ve inceleme yazılımıyla ilişkilendirilebilecek bir dizi veri ortaya çıkarmalıdır. 3

9 Denetçilerle ilişki. BDDT uzmanı, BDDT den tam olarak ne istendiğini belirlemek için denetçiyle yakın ilişki içinde olmalıdır. Uzman, incelemelerde yararlanılabilecek en iyi yaklaşım konusunda tavsiyede bulunabilir ve BDDT için anlamlı bir tanımlama oluşturabilir. BDDT uzmanı, BDDT'ni geliştirip test edecektir. Uzman, denetçi adına incelemeleri yürütebilir ya da BDDT ni uygulayan denetçiye yakından destek verebilir. BDDT uzmanının rolü, inceleme yazılımı ya da dosya işleme ilkeleri konusunda eğitim vermeyi içerecek şekilde genişletilebilir. BDDT yönetimi. BDDT uzmanı, BDDT'in planlanmasından ve denetlenen kuruluştan bilgilerin alındığı ortamların yönetiminden/veya bunlardan yararlanılmasından sorumlu olacaktır. Pek çok durumda, BDDT uzmanı, dosya yükleme işlemlerinde ve dosyaların belli amaçlara göre kullanımına ilişkin yazılımda beceri sahibi olacaktır. BDDT uzmanının, denetçi adına, dosya düzeninde ya da BDDT tanımlamasında meydana gelecek değişiklikleri yönetmesi önemlidir. 4

10 3. BDDT türleri 3.1 Program ve dosyaların incelenmesi BDDT leri farklı iki uygulama alanında ele alınabilir. BDDT lerinden, programlardaki süreçlerin doğruluğunun saptanmasında ya da veri dosyalarının incelenmesinde yararlanılabilir: Programlar Dosyalar Veriler doğru şekilde işleniyor mu? Sistemdeki veri dosyaları, programlarca doğru bir şekilde kullanılıyor mu? Örneğin, ücret bordro kayıtları, genel giderlere ekleniyor mu? Kayıtlar doğru şekilde işleniyor mu? Tüm kayıtlar, doğru hesap alanlarına yerleştiriliyor mu? Bir dosya, işleme sırasında değiştiriliyor mu? Dosya işleme sırasında hesaplara kaydedilen ilk bilgilerin bir bölümü bir şekilde değiştiriliyor mu? Uygulama süresi ve kaynak programlar aynı mı? Doğru program türü kullanılıyor mu? Örneğin, bir program güncelleştirilmiş olabilir, ancak bilgisayar diline çevrilmesine ilişkin yeni program versiyonu bilgisayara yüklenmemiştir. Program/sistem yanlış kullanılıyor mu? Personel diğer kişilerin giriş şifrelerini kullanıyor mu ya da yetkili olmayan personel sisteme girebiliyor mu? Program değiştirildi mi? Yetkisiz kullanıma karşı bazı kodlar eklendi mi ya da sistemin, yetki alınmadan güncelleştirilmesi/değiştirilmesi söz konusu oldu mu? Veri girişi uygun şekilde gerçekleştirildi mi? Geçersiz hesap kodları gibi doğru olmayan bilgilerin sisteme girişine engel olmak üzere kontroller yapıldı mı? Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülü. Denetçi tanımlamasını seçmek ya da sistemi incelemek amacıyla sistem içine dahil edilen bir kod bölümüdür. Dosya eksiksiz mi? Seçilen bir döneme ilişkin tüm kayıtlar incelenmek üzere dosyaya aktarıldı mı? Örnekleme- Denetim kontrolları için dosyadan temsilî kayıtların seçilmesi, 5

11 Analizler- bütün kuruluşları Dosyadaki kayıtların düzene sokulması, verilerin toplanması, veri dizisi içindeki boşlukların araştırılması ya da mükerrer ödemelerin aranması, İstisnaî raporlar- Daha ileri düzeyde inceleme yapılması için verilerin bir diğer dosyada toplanması, Dizi kontrolü- Dizi içindeki boşlukların araştırılması. Örneğin eksik çek numaraları. Kayıt mükerrerliği- Yüksek ödemelerin araştırılması. Dosya karşılaştırması- Farklılıkları bulmak amacıyla iki benzer dosyanın karşılaştırılması. Örneğin mükerrer ödemeleri bulmak için işe yeni başlayanlar ile işten ayrılanların ödemelerine ilişkin iki ücret bordrosu dosyasının karşılaştırılması. BDDT leri için incelemelerin/kontrollerin yapılması amacıyla belli bir amaca yönelik yazılım satın alınabilir ya da kurum içinde programlar yazılabilir. Genellikle, program sistem analizine yönelik BDDT leri kurumca yazılır, dosya incelemesine yönelik BDDT leri ise hazır olarak satın alınır. 3.2 Veri akışının incelenmesi Bir sistemde verilerin (işlemlerin) hareketini incelemenin en yaygın yöntemleri Snapshot (anlık görüntü alma) ve Tracing (iz sürme) yöntemleridir. Snapshot- Denetçinin belirli bir noktada programı dondurmasına imkân veren bir araçtır. Bu şekilde bir program çalışırken yapılan işlemlerin ve sürecin değerini kontrol etmek mümkündür. Anlık görüntü almanın işlevi kısıtlı ve duruma özgü olmasına rağmen kullanımı kolay ve hızlıdır. Bunun iyi bir örneği, belli bir değişkenin çıktı değerini veren ve onu durduran programdaki komuttur. Devam etmek üzere basılan önemli bir tuşun gerekli olduğu programdaki "MESAJ" hattı Snapshot örneği olarak gösterilebilir. Tracing- Denetçinin bir programın her aşamasını incelemesini sağlar. İz sürme sayesinde her komutun işlenen verilerde ya da programın kendisinde nasıl etki yarattığını görmek mümkün olabilir. Program işlemleri doğru şekilde toplamıyorsa iz sürme, hatanın nerede meydana geldiğini ortaya çıkarabilir. Bu yöntemin başlıca avantajı, denetçinin oldukça hızlı meydana gelen program aşamalarını görebilmesini sağlamasıdır. İz sürmenin dezavantajı ise denetçinin programlama bilgisine sahip olmasını gerektirmesi ve iz sürme işlevlerinin bir paketten diğerine farklılık göstermesidir. 6

12 3.3 Verilerin doğrulanması ve dosya güvenilirliği Paralel Simülasyon- Denetçinin test edilen uygulamanın tümünü ya da bir bölümünü yeniden uygulamasını sağlayan yararlı bir araçtır. Genellikle bu, denetimin ilgilendiği uygulama alanında gerçekleştirilir. Paralel simülasyon, test edilen faaliyetin işlevine benzeyen bağımsız bir komut dizisinin yaratılmasını içerir. Elde edilen sonuçlar, asıl uygulamada oluşan sonuçlarla karşılaştırılabilir. Yapılan hesapların ve sistemin kendisini etkilemeden sistem içerisindeki uygulama prosedürlerinin yeterliliğini kanıtlamada iyi bir yoldur. Denetçinin sistemi oldukça iyi bilmesi ve programlama deneyimi olması gereklidir. Test Üreteçleri ve Entegre Test Araçları- Bunlar, denetçilerin tanımlamalarına uygun model verilerin üretilmesini sağlar. Test edilen uygulamanın, verileri doğru biçimde işlediğini kanıtlamada oldukça iyi bir yoldur. Denetçi, uygulamayı iyi bilmeli ve üretilen verilerin sistemdeki gerçek verileri etkilemeyeceğinden emin olmalıdır. Entegre test araçları, uygulamanın kendisinden üretilir. Test üreteçleri, yazılım dışındaki kayıtları üretir. Bu tür testlere ilişkin sonuçlar toplamları etkileyebileceğinden, bunların nihaî raporlardan çıkarılması gerekir. Veri dosyalarında görülen fazladan kayda ilişkin en iyi örnek ters giriştir. Ters giriş, dosyadaki diğer kayıtların tümünün toplam miktarına eşit olan miktardaki bir alanının kaydıdır. Denetçi dosyayı incelemeden önce bu tür bilgileri temizlemezse, herhangi bir toplam uygulamasının sonuçları yanlış olacaktır. 3.4 Sistemden yararlanmanın ve sistemin hatalı kullanımının analiz edilmesi Harita Çıkarma- Harita çıkarma sayesinde denetçi uygulamaya konulmuş ancak kullanılmayan komutu belirleyebilir. Bu, sahteciliğe karşı korunma amacıyla kullanılan kodu ya da ihtiyaç fazlası kodu ortaya çıkarır. Program Kütüphanesi Analizi- Bu analiz, sistem yazılımında yapılan değişikliklerin kayıtlarını verir, bu sayede denetçinin beklenen çıktı değişirse ortaya çıkacak potansiyel sorunları belirlemesini sağlar. Kaynak/Amaç Karşılaştırması- Denetçinin kaynağı ya da uygulamanın amaç kodunu uygulamanın güvenilebilir asıl kopyası ile karşılaştırmasını sağlar. Bu şekilde sahteciliğe karşı korunma amaçlı değişiklikler ya da hatalar bulunur ve ayrıca mevcut yazılım versiyonunun kullanıldığından emin olunur. Bellek Görüntü Karşılaştırması- Yukarıda anlatılan yönteme benzemektedir. 7

13 Kullanıcı Kütük Analiz Yazılımı- Yetkisi olmayan kişilerin sisteme girme çabalarını ve şifre ihlallerini belirlemeyi sağlar. Çoğu sistemde kullanıcı girişlerinin bir kütüğü ve denenmiş kütük açılışları bulunmaktadır. Bu dosya, dosya inceleme programına kolaylıkla bağlanabilen ya da kurum içindeki programlardan yararlanılarak incelenebilen basit bir metin dosyasıdır. Yukarıda belirtilenlerin tümü uygulamanın/sistemin ayrıntılı şekilde bilinmesini gerektirir. 3.5 Verilerin elde edilmesi Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülü Denetçinin, denetlenen kuruluş uygulamasıyla üretilmiş verilerin tümüne ihtiyacının olmadığı durumlarda yararlıdır. Sisteme yerleştirilen denetim modülü, denetçinin ihtiyaçlarına uygun bilgilerin ortaya çıkarılması için kullanılır. Sisteme yerleştirilen denetim modüllerinden, bir uygulamanın yürütülmesi sırasında faaliyetlerin yerine getirilmesinde yararlanılabilir, örneğin, sistem geçerliliğini kanıtlamak üzere denetçi tarafından oluşturulan test bilgilerinin iptal edilmesi gibi. Sisteme Yerleştirilen Denetim Modüllerinin avantajları üç grupta toplanabilir: Denetçi, sadece denetimin gerektirdiği bilgileri kapsayan inceleme için bir dosya alabilir; Hesaplamalardan çıkarılan sonuçlarını/toplamlarını etkilememesi için test kayıtlarını uygulamadan silebilir; Değişken veriler (Program ilerledikçe değişen ya da programın ileri aşamalarında etkilenen/değişen veriler) denetçi tarafından gerekli görülen bir format halinde önceden belirlenen bir noktada elde edilebilir. Bu modüllerin olumsuzlukları ise üç alanda görülür: Denetçi sistemi ayrıntılı olarak bilmelidir ve bir modül yazılması gerekiyorsa denetçinin programlama becerisi olmalıdır. Modül, denetçi adına denetlenen kurum tarafından yazılacaksa, özelliklerin doğru ve kolay izlenebilir olması gerekir; çünkü bu durum çoğunlukla denetlenen kuruluşun program değişikliklerini planlamasını gerektiren bir durumdur; sonuç olarak denetim bilgilerinin edinilmesinde gecikmelere neden olmaktadır. Denetçi, denetim verilerinin ya da örnekleme bilgilerinin alınacağı dosyanın eksiksiz bir dosya olduğu konusunda belirli güvencelere ihtiyaç duyacaktır. Denetçinin isteğine göre Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülü genellikle, 8

14 3.6 Sistem aktarımı denetçinin sorumluluğunda olan incelemelerin denetlenen kuruluş tarafından yapılmasına imkân veren bir yoldur. Snapshot- Anlık görüntü alma, denetçiye bir program veya sistem içindeki belirli bir konudaki veriler hakkında fikir vermek üzere kullanılan bir BDDT aracıdır. Bu araç, uygulanmakta olan bir işleme ilişkin matematiksel hesaplamalardaki muhtemel hataların belirlenmesinde yararlıdır. Slaytta gösterilen örnekte (anlık görüntü alma örneği) hatalı bir KDV hesaplaması vardır. Denetçi, bu aşamada programı durdurarak ve kullanılan değişkenlerin değerlerini araştırabilir. Sunulan çıktı, KDV'nin 1.75 yerine 1.7 olarak okunduğunu ortaya çıkarmaktadır (Katma Değer Vergisi=% 17.5). Bağlantılı programın izinin sürülmesi, KDV hesaplamasındaki hataya işaret edecektir. Bu durumda denetçi ya da BDDT leri uzmanı, sistemin yazılmasında yararlanılan bilgisayar programlama diline aşina olmalıdır. 3.7 Program uygulamasının izinin sürülmesi İz sürme- İz sürme, en iyi şekilde anlık görüntü almayla bağlantılı olduğunda işler. Örneğin Snapshot programın içinde uygulanmakta olan bazı matematiksel işlemlerle özel bir problem ortaya çıkarabilir. İz sürme ise, bilişim teknolojisi alanında çalışan denetçinin problem anlaşılıncaya kadar adım adım program aracılığıyla işlemi izlemesine imkân sağlar. Slaytta gösterilen örnekte (iz sürme örneği) yararlanılan özel yazılım dilindeki iz sürme, tek adımlı bir işlevdir. Kullanıcı, o satırda uygulama yapıp yapmamayı seçmek için programın her satırında yönlendirilir; Bu şekilde, kullanıcı satırın işlevini ve satırda yer alan verilerin etkisini görebilir. Bir mesaj satırı, denetçinin mesajın evresinde belli bir değişkenin değerini görmesi amacıyla programa eklenebilir. İz sürme ve Snapshot benzer biçimde çalışır. Denetçi, yararlanılan yazılımın uygulama bilgisine ihtiyaç duyacaktır. 9

15 3.8 Sisteme yerleştirilen denetim modülleri Genel olarak, Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülleri, rutin ay sonu işlemleri türünden bilgisayar ana belleğine kaydedilen işlemlerin birleştirilmesi gibi normal uygulama çalışması sırasında inceleme yapılması ya da verilerin çıkarılması amacıyla sisteme kodlanmış alt programlardır. Alt programlar genellikle, denetçilerce belirlenir ve denetçi tarafından incelenmek üzere işlemlerin/alanların ayrı bir dosyaya alınmasını kapsar. Denetçiler için uygulama dosyası üretmek üzere oluşturulan bir Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülü, denetlenebilir işlemler elde etmenin çok yaygın kullanılan bir yoludur. Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülleri denetçinin kendisi ya da denetlenen kuruluşun sisteminden sorumlu programcılar tarafından yazılabilir. Modülden denetçi sorumlu ise, sistem ve kullanılan programlama dili konusunda ayrıntılı bilgi sahibi olmalıdır. Modülün üretiminden denetlenen kuruluşun birimi sorumluysa, denetçinin, denetlenen kuruluşa sunduğu tanımlamaların doğru ve izlenmesi kolay olmasını sağlaması gereklidir. Büyük kuruluşlar yıl boyunca program değişikliklerini planlamak ya da her yıl sınırlı sayıda program değişikliğine izin vermek durumundadır. Denetçinin sunduğu tanımlamalar yanlış olursa ya da yanlış anlaşılırsa, modülün yeniden yazılması önemli ölçüde gecikmelere sebep olabilir. Sisteme Yerleştirilen Denetim Modüllerine İlişkin Örnekler: İngiltere Sayıştayı tarafından belirlenen formatta işlemlerin sunulduğu İngiltere Yurtiçi Gelir Vergisi Dairesi tarafından kullanılan modül. Sosyal Güvenlik Dairesi'nın değişken verileri bulunmaktadır (işleme sırasında değişikliğe uğrayan veriler); bu nedenle örneklemenin günlük faaliyetler sırasında yapılması gerekmektedir. Sosyal Güvenlik Bakanlığı her operasyonel çalışmada rasgele bir örnek kümesi sunmaktadır. Denetlenen kuruluş denetçiler adına örnek kümesi çıkardığında sunulan verilerin gerçekten temsil edici olmasını sağlamak bakımından sistemin ve yazılan modülün çok iyi bilinmesi gerekir. 10

16 3.9 Veri dosyalarının analiz edilmesi En yaygın biçimde kullanılan BDDT metodu, denetlenen kuruluşça sunulan bir işlemler dosyası üzerinde çalışılmasıdır: Toplam alma- verilen hesabın eksiksiz ve denk olduğunun kanıtlanmasında yararlanılır. Katmanlara ayırma- denetçiye dosya içerisindeki değerler dizisine ilişkin daha kesin bir fikir verir, incelemelere daha profesyonelce yaklaşılmasını sağlar ve dosyadaki muhtemel problemleri daha hızlı biçimde tespit eder. Örnekleme- denetçinin denetim testi için dosyadan temsilî işlemleri seçmesini sağlar. Halihazırda iyi bilinen dosya inceleme paketlerinde bulunan örnekleme türlerinden bazıları şunlardır: Para Birimine Dayalı Örnekleme Aracı (Cell MUS) Katman örneklemesi Tesadüfî örnekleme Sistematik örnekleme Nitelik (Attribute) Farklı denetim türleri için farklı örnekleme yöntemlerine başvurulur. Mükerrer ödeme kontrolları, Ödemelerdeki hataların ya da muhtemel sahtecilik faaliyetinin belirlenmesine olanak verir; Dönemlere ayırma (Ageing), bir dönem boyunca yapılan ödemelerin yapısını gösterir. İşin teslimi ile ödemesi arasındaki periyot gözlenebilir. Performans denetimi için yararlı bir araçtır. Ödeme sistemi tam olarak etkin bir biçimde işliyor mu? Boşluk belirleme, seri içindeki hatalı rakamları ortaya çıkarır. Hatalı işlemlerin ya da sahteciliğe ilişkin faaliyetinin belirlenmesinde yararlı bir araçtır. Veriler hazırlanırken yararlanılan formüllerin doğruluğunu kanıtlamak üzere yeniden hesaplama yapılabilir. 11

17 3.10 İstisnaî rapor İstisnaî raporlama yaygın olarak kullanılan bir BDDT aracıdır. Bu araç denetçinin belirlediği kriterlerden yararlanılarak bir denetim dosyasından diğer bir dosya için veri çıkarılmasıyla ilgilidir. Mali denetimde denetçinin, örnekleme ile toplam alma için birbirinden ayrı olması gereken kategoriler içindeki kayıtları belirlemesi gerekir. Örneğin büyük bir hesap, çeşitli ekipler tarafından denetlenebilir, denetim dosyasının daha küçük hesaplara ayrılması gerekebilir. Bir denetim dosyasında birden fazla kayıt türü bulunabilir ya da dosya bütünüyle incelenemeyecek kadar büyük olabilir. İstisnaî raporlamadan dosyanın yönetilebilir ya da anlamlı bölümlere ayrılmasında yararlanılabilir; Örnekleme yapmadan önce, denetim dosyasından yüksek değerli ya da önemli kalemlerin kaldırılması gerekir. Çünkü Para Birimine Dayalı Örnekleme Aracı gibi bazı örnekleme türleri, yüksek değerlere karşı duyarlıdır. Geride kalan yüksek değerli kalemlerin yer aldığı dosyadan çıkarılan bir örnek kümesi, muhtemelen sözü edilen kayıtlarla çok daha isabetli sonuç verecek ve bu yüksek değerli kalemler kaydedilen daha küçük değerli kayıtların çoğunluğuna göre çok az olacaktır. Dosyada mutabakatın sağlanamadığı durumlarda, gereksiz ya da hataya yol açan kalemlerin kaldırılması gerekebilir. Test verileri denetim dosyasındaysa, istisnaî rapor, bunun kaldırılmasında kullanılabilir; İnceleme dosyasında bozukluklar ya da hatalı veriler bulunuyorsa, istisnaî rapor, denetlenen kuruluşun görüşü alınmak üzere bir rapor hazırlanmasında kullanılabilir İnceleme araçları BDDT araçlarının çoğu pek çok denetim türüne uygun olsa da, belli denetim türleri için daha uygun olan özel araçlar bulunmaktadır. Veri üretilmesi, karşılaştırmalara ve eğilimlere ilişkin veriler üretmede oldukça geniş veri tabanlarında yararlanılan bir araçtır. Bu araç genellikle, söz konusu veri dosyalarının büyüklüğü ve aracı uygulamada gerekli işleme gücünün fazlalığı nedeniyle ana bilgisayarlarda kullanılır. Denetim Komisyonunca konut yardımları yolsuzluğu hakkında yürütülen çalışma veri üretme konusunda bir uygulama örneği olarak gösterilebilir. Bir adresin birden fazla kullanıldığını belirlemede yapılan yardım uygulamalarıyla konut adresleri karşılaştırılmıştır. Dosya katmanlandırması, belirlenen değer gruplarında yer alan işlemlerin oranı ile ilgili net bir görüntü sağlar. Denetçiye daha yoğun test yapmasını gerektiren en yüksek riskli alanlarla ilgili fikir verir. 12

18 Mükerrer ödemeler ve boşluk belirleme, hataları ve sahteciliğe ilişkin faaliyetleri ortaya çıkarır. Belirsiz eşleştirme, benzer görünen bilgilerin kontrollerinin yapılmasını sağlar, sahteciliğe ilişkin iddialar/ödemeler gibi girişimleri ortaya çıkarır. Örneğin bir kişi öğrenci kredisinden yararlanmak için birkaç başvuruda bulunabilir. Her başvuruda birey ufak değişiklerle isim verebilir. Bu yöntem, inceleyenin birbirine benzer isimlerin yer aldığı tüm başvuruların ortaya çıkarmasını sağlar Sistemlerin denetimi BDDT uygulamalarından hem programlarda hem de sistemlerde yararlanılabilir. Uygulamaların pek çoğu her BDDT türü için aynı derecede geçerlidir: Sisteme Yerleştirilen Denetim Modülleri incelemelerin yürütülmesinde ve denetim için veri çıkarılmasında kullanılabilir. Program içerisindeki hesaplamaların yeterliliğini ve verilerin güvenilirliğini kanıtlamak üzere metodolojilerden yararlanılabilir. Suç Teşkil Eden Fiillere Yönelik Denetim, aktif ancak kullanılmayan kodu kontrol etmek için harita çıkarma eşliğinde nesnenin ve kaynak kodunun karşılaştırılmasını daha fazla gerektirmektedir. Sahtecilik faaliyetinden kuşkulanılıyorsa, denetçinin sahtecilik kodunu ayırmak ve test etmek için Snapshot, İz Sürme ya da Paralel Simülasyondan yararlanması gerekebilir. Risk denetimi mevcut prosesin geçerliliğini kontrol etmek için sistem boyunca işlemlerin izinin sürülmesini gerektirebilir. Çoklu işlem düzeylerinin bulunduğu sistem bölümleri Paralel Simülasyon kullanılarak yeniden oluşturulabilir. Sistem denetiminin her türü için yukarıda adı geçen araçların tümünden yararlanılması mümkündür. Yararlanılacak araç, inceleme hedeflerine en yakın olana bağlıdır. Dosyaların ya da sistemlerin incelenmesine geçilmeden önce denetim uygun bir şekilde planlanması, yapılması gereken testlerin neler olduğunu belirleyecektir. Program sürecinin ve sistemin operasyonel süreçlerinin geçerliliğinin kontrolünde yararlanılan BDDT araçları, denetçinin sistemi ayrıntılı olarak bilmesini ve programlama deneyimine sahip olmasını gerektirir. 13

19 3.13 İşlemlerin analiz edilmesi Yaygın olarak kullanılan BDDT lerinin pek çok özelliği denetçinin ihtiyaç duyduğu incelemelere bağlı olarak çakışabilir: Mali Denetim ve Performans Denetimi, dosya incelemesinin farklı türlerine önem verir. Öte yandan Mali Denetim ve Risk Denetimi, incelenmekte olan hesapların denetlenen kuruluşun mali durumuna uygun olduğunu güvence altına almak üzere bir dosyanın eksiksiz olduğunu ve yeterliliğini kanıtlamayı; Performans Denetimi ise mali uygulamalardaki iyileşmeleri ortaya çıkarmayı amaçlar. Yürütülen denetim, performans incelemesi ise toplam alma ve örnekleme yerine dönemlere ayırmaya, boşluk belirlemeye ve istatistiki analize daha fazla ağırlık verilebilir. Suç Teşkil Eden Fiillere Yönelik Denetim, bir sistemden sahtecilik amaçlı yararlanılmasını ya da bir sistemi kötüye kullanma olasılığını ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu durumda tüm BDDT lerinden yararlanılarak daha çok dosya analizi yapılacaktır. Belirsiz eşleştirme ve veri üretme araçlarına daha fazla vurgu yapılır. 14

20 4. Verilerin tanımlanması ve elde edilmesi 4.1 Bir BDDT nin planlaması Bir BDDT ni oluşturmaya başlamadan önce, o tekniğin gerektiği biçimde planlanması gerekir. BDDT, denetimin bir parçası olarak görülmelidir; BDDT nin hedefi denetçinin bir hesabı doğrulamada gerek duyduğu güvenceyi elde etmesinde denetçiye yardımcı olmaktır. BDDT incelemeleri için en uygun dosya/dosyaların seçilmesi denetçi için çok önemlidir ve mevcut veri dosyaları incelenirken özen gösterilmelidir. Denetçi, hangi dosyaların kullanıldığını tetkik etmek üzere denetlenen kuruluşun sistemindeki akış şemalarından yararlanmalıdır. Orijinal veri giriş sürecinden en az farklı olan verilerin seçilmesi gerekir. Gerekli veriler tanımlandıktan sonra veriler için uygun formatın oluşturulması amacıyla denetlenen kurumla bağlantı kurulmalıdır. Veriler denetim kurumunun kullanmakta olduğu inceleme yazılımıyla uyumlu ya da BDDT leri uzmanınca kolayca dönüştürülebilecek bir formatta olmalıdır. Veriler denetim kurumunca kullanılan donanımla uyumlu manyetik bir ortamda da sunulmalıdır. Verilerin ağ sistemi ya da bir modem aracılığıyla gönderilmesine karar verilirse denetlenen kuruluşun ve denetim kurumunun bilişim sisteminin güvenlik yetkilileriyle virüs ya da güvenlikle ilgili konuların görüşülmesi tavsiye edilir. Ayrıca, denetçinin kendi kuruluşundaki BDDT uzmanlarıyla ve denetlenen kuruluştaki bilişim teknolojisi uzmanlarıyla ilişkiye geçmesi de önemlidir. Bu bilgiler gelecekte yapılacak geliştirme çalışmaları ve BDDT leri yönetimi için yararlı olacaktır. BDDT planlamasına zaman ayrılması, inceleme sırasında daha fazla zaman tasarrufu sağlayacaktır. 15

Bilgisayar Destekli Denetim Teknikleri (CAATs) ile Faaliyet Denetimi

Bilgisayar Destekli Denetim Teknikleri (CAATs) ile Faaliyet Denetimi Bilgisayar Destekli Denetim Teknikleri (CAATs) ile Faaliyet Denetimi 08 Kasım 2008 Oktay Aktolun Gündem CAATs CAATs Alanları CAATs in kullanımının geleneksel denetimdeki avantajları nelerdir? Denetim &

Detaylı

BÖLÜM 5 DENETİM KANITLARI, DENETİM PROSEDÜRLERİ VE ÇALIŞMA KAĞITLARI Öğr. Gör. Mehmet KÖRPİ

BÖLÜM 5 DENETİM KANITLARI, DENETİM PROSEDÜRLERİ VE ÇALIŞMA KAĞITLARI Öğr. Gör. Mehmet KÖRPİ BÖLÜM 5 DENETİM KANITLARI, DENETİM PROSEDÜRLERİ VE ÇALIŞMA KAĞITLARI Öğr. Gör. Mehmet KÖRPİ KANIT KAVRAMI Denetçinin görüşüne etki edebilecek, denetçi tarafından toplanan bilgi ve veri denetim kanıtı olarak

Detaylı

Bilgi Teknolojisi ve Muhasebe Bilgi Sistemi 6-1

Bilgi Teknolojisi ve Muhasebe Bilgi Sistemi 6-1 Bilgi Teknolojisi ve Muhasebe Bilgi Sistemi 6-1 Amaçlar 1 Etkin bir muhasebe bilgi sisteminin özellikleri ve bilgisayarlar 2 Bilgisayar kullanılan ve elle ile yürütülen muhasebe bilgi sistemlerinin farklarının

Detaylı

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR?

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR? KATEGORİ MİZANI Doküman Kodu : RNT-02 Açıklama : Vio Kategori Mizanı Kullanımı Kapsam : Vio Nitelikleri Revizyon No : 2 Yayın Tarihi : Aralık 2012 BAŞLARKEN SKOR YAZILIM tarafından geliştirilen ticari

Detaylı

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Bilindiği üzere; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği

Detaylı

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI 18 Mart 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28945 KURUL KARARI Kamu Gözetimi,

Detaylı

ANALİZ BİLİŞİM HAKKINDA

ANALİZ BİLİŞİM HAKKINDA ANALİZ BİLİŞİM HAKKINDA 1996 yılında bilişim dünyasına adım atmış olan Analiz Bilişim, kuruluşundan bu yana gelişim ve ilerlemeyi hedeflemiştir. Geliştirdiğimiz Jetra Raporlama Programı bu kurumsal çabanın

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

24 Mart 2011. İlgili Modül/ler : Transfer. İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL

24 Mart 2011. İlgili Modül/ler : Transfer. İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL 24 Mart 2011 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : Transfer ETA:V.8-SQL ve ETA:SQL ile HUGIN POS CİHAZI ARASINDA VERİ TRANSFERİ Süpermarket, benzin istasyonu, market ve çeşitli

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri VERİ KAYNAKLARI YÖNETİMİ İ İ 5. ÜNİTE GİRİŞ Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri yönetimidir. Geleneksel yada çağdaş, birinci yada ikinci elden derlenen veriler amaca uygun veri formlarında tutulur.

Detaylı

TeraStation 3000/4000/5000/7000 ile Replikasyon. Buffalo Technology

TeraStation 3000/4000/5000/7000 ile Replikasyon. Buffalo Technology TeraStation 3000/4000/5000/7000 ile Replikasyon Buffalo Technology Giriş Replikasyon, bir klasörü iki ayrı TeraStation da neredeyse gerçek zamanlı senkronize etmeye denir. Çift yönlü çalışmaz; yalnızca

Detaylı

13 Aralık 2007. Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL. Đlgili Modül/ler : Raporlar. Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz

13 Aralık 2007. Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL. Đlgili Modül/ler : Raporlar. Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz 13 Aralık 2007 Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL Đlgili Modül/ler : Raporlar KULLANICI TANIMLI RAPORLAR Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz Kendi isteklerinize özel rapor tasarımları

Detaylı

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC)

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem analistlerinin ve kullanıcı faaliyetlerinin spesifik döngüsünün kullanılmasıyla En iyi geliştirilmiş sistemin oluşmasını

Detaylı

DESTEKLEYİCİ VE SÖZLEŞMELİ ARAŞTIRMA KURULUŞU İLE İLGİLİ İYİ KLİNİK UYGULAMALARI DENETİMLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ

DESTEKLEYİCİ VE SÖZLEŞMELİ ARAŞTIRMA KURULUŞU İLE İLGİLİ İYİ KLİNİK UYGULAMALARI DENETİMLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ DESTEKLEYİCİ VE SÖZLEŞMELİ ARAŞTIRMA KURULUŞU İLE İLGİLİ İYİ KLİNİK UYGULAMALARI DENETİMLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ 1. GİRİŞ Bu kılavuz, destekleyicinin merkezinde veya destekleyicinin araştırmayla

Detaylı

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Bilgi Sistemleri Yönetim Bilgi Sistemleri Para, insangücü, malzeme, makine, teknoloji ve bilgi gibi

Detaylı

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014 14 Temmuz 2014 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : E-Fatura Gelen e-fatura Dosyalarının Transferi Firmalara tedarikçilerinden veya hizmet aldıkları firmalardan gelen e-faturalar,

Detaylı

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr Kural Motoru www.paperwork.com.tr İş Kuralı Örnekleri Aşağıda iş kurallarına çeşitli örnekler verilmiştir; : İş Kuralı Nedir? T üm işletmeler kural merkezli çalışırlar. Kurallar hangi fırsatların takip

Detaylı

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım Yazılım Yazılım Bilgisayarlar üretildikleri anda içlerinde herhangi bir bilgi barındırmadıkları için bir işlevleri yoktur. Bilgisayarlara belirli yazılımlar yüklenerek işlem yapabilecek hale getirilirler.

Detaylı

Excel Nedir? Microsoft Excell. Excel de Çalışma sayfası-tablo

Excel Nedir? Microsoft Excell. Excel de Çalışma sayfası-tablo Microsoft Excell Excel Nedir? Excel programı; veriler üzerinde hesap yapabilme, verileri tabloya dönüştürebilme, verileri karşılaştırıp sonuç üretebilme, grafik oluşturma, veri yönetimi yapabilir. http://mf.dpu.edu.tr/~eyup

Detaylı

1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA

1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA BÖLÜM15 D- VERİ TABANI PROGRAMI 1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA 1.1. Veri Tabanı Kavramları Veritabanı (DataBase) : En genel tanımıyla, kullanım amacına uygun olarak düzenlenmiş veriler

Detaylı

Uygulama İş Akış Kaydında Koşul Tanımlamaları

Uygulama İş Akış Kaydında Koşul Tanımlamaları İŞ AKIŞ YÖNETİMİ YENİLİKLERİ Amaç ve Fayda İş Akış Kayıtlarında yapılan değişiklikler ile; İş akış kayıtlarının koşula bağlı tanımlanabilmesi, İş akış kaydında bulunan açık işlerin farklı iş akış kaydına

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

UYUMSOFT BAĞIMSIZ E-DEFTER PLATFORMU / PROBAR KONNEKTÖRÜ PROBLEM ÇÖZÜMLERİ

UYUMSOFT BAĞIMSIZ E-DEFTER PLATFORMU / PROBAR KONNEKTÖRÜ PROBLEM ÇÖZÜMLERİ UYUMSOFT BAĞIMSIZ E-DEFTER PLATFORMU / PROBAR KONNEKTÖRÜ PROBLEM ÇÖZÜMLERİ İçindekiler 1. eadaptör ürününde Seçili Kayıtlarını İptal Et işlemi yaptım. Bu ne demektir?:... 3 2. Yevmiye Fişleri Hiç Gelmiyor?

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Planlama - Destek

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Planlama - Destek Planlama - Destek Risk ve fırsatları ele alan faaliyetler enel ilgi güvenliği yönetim sistemi planlaması yaparken, kuruluş Madde 4.1 de atıf yapılan hususları ve Madde 4.3. de atıf yapılan şartları göz

Detaylı

DOKÜMANLARIN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ Doküman No: Yürürlük Tarihi: Revizyon Tarih/No:

DOKÜMANLARIN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ Doküman No: Yürürlük Tarihi: Revizyon Tarih/No: 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı, İç Kontrol Sistemi içinde bulunan tüm dokümanların hazırlanması, onaylanması, yayını, sürdürülmesi, güncelleştirilmesi ve dağıtım esasları için yöntem ve sorumlulukları belirlemektir.

Detaylı

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır.

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır. 18 SQL SORGU DİLİ SQL (Structured Query Language) yapısal sorgu dili, veritabanı yönetim sistemlerinin standart programlama dili olarak bilinmektedir. SQL dilinin Access içinde sorgu pencerelerinde veya

Detaylı

MUHASEBE DENETİMİ ÖĞR.GÖR. YAKUP SÖYLEMEZ

MUHASEBE DENETİMİ ÖĞR.GÖR. YAKUP SÖYLEMEZ MUHASEBE DENETİMİ ÖĞR.GÖR. YAKUP SÖYLEMEZ MUHASEBE DENETİMİNİN TANIMI Bir ekonomik birime veyahut döneme ait bilgilerin önceden belirlenmiş ölçütlere olan uygunluk derecesini araştırmak ve bu konuda bir

Detaylı

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri İşletim Sistemi 2 İşletim sistemi (Operating System-OS), bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan ve uygulama programlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem

Detaylı

BİLGİ NOTU 16.08.2013/2013-10. Bu bilgi notumuzda uygulama ile ilgili yayımlanan tebliğ ve sirküler açıklamaları özetle aktarılacaktır.

BİLGİ NOTU 16.08.2013/2013-10. Bu bilgi notumuzda uygulama ile ilgili yayımlanan tebliğ ve sirküler açıklamaları özetle aktarılacaktır. BİLGİ NOTU 16.08.2013/2013-10 E - FATURA UYGULAMASI Günümüzde bilgi ve iletişim teknolojisindeki hızlı gelişim, bilgilere ulaşmada, bilgilerin saklanması ve kullanılmasında önemli avantajlar sağlamaktadır.

Detaylı

Mikro Yazılımevi Yazılım Hizmetleri Bilgisayar Sanayi ve Ticaret A.Ş. e-vt (Elektronik Veri Transferi) ile Entegrasyon Kılavuzu

Mikro Yazılımevi Yazılım Hizmetleri Bilgisayar Sanayi ve Ticaret A.Ş. e-vt (Elektronik Veri Transferi) ile Entegrasyon Kılavuzu Mikro Yazılımevi Yazılım Hizmetleri Bilgisayar Sanayi ve Ticaret A.Ş. e-vt (Elektronik Veri Transferi) ile Entegrasyon Kılavuzu TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından kalkınma planları ve yıllık programların

Detaylı

VERİ TABANI UYGULAMALARI

VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI NEDİR? Bir konuyla ilgili çok sayıda verinin tutulmasına, depolanmasına ve belli bir mantık içerisinde gruplara ayrılmasına veri tabanı denir. Veri tabanı programları;

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ Sayın İlgili: İç denetim teknik bir uzmanlık alanı olmanın ötesinde çok temel bir yönetim aracıdır. Yönetim sürecinin temel bir unsuru olan kontrol ve izleme rolü iç denetim

Detaylı

Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir.

Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir. C de yazılan bir programın çalışması için çoğunlukla aşağıdaki

Detaylı

SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ VE TERÖRÜN FİNANSMANININ ÖNLENMESİ POLİTİKASI

SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ VE TERÖRÜN FİNANSMANININ ÖNLENMESİ POLİTİKASI SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ VE TERÖRÜN FİNANSMANININ ÖNLENMESİ POLİTİKASI ZİRAAT KATILIM BANKASI A.Ş. SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ VE TERÖRÜN FİNANSMANININ ÖNLENMESİ POLİTİKASI Suç gelirlerinin aklanması

Detaylı

1. Defter detaylarına ait bilgilerin, örneğin yevmiye kayıtlarının olduğu dosya 2. Bir nevi kapak sayfası diyebileceğimiz Berat dosyası

1. Defter detaylarına ait bilgilerin, örneğin yevmiye kayıtlarının olduğu dosya 2. Bir nevi kapak sayfası diyebileceğimiz Berat dosyası 12 Kasım 2014 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : E-Defter e-defter Hazırlama Uygulaması E-Defter, şekil hükümlerinden bağımsız olarak Vergi Usul Kanununa ve/veya Türk Ticaret

Detaylı

TURKCELL HİZMETLERİ. Kullanım Bilgileri. LOGO Kasım 2014

TURKCELL HİZMETLERİ. Kullanım Bilgileri. LOGO Kasım 2014 TURKCELL HİZMETLERİ Kullanım Bilgileri LOGO Kasım 2014 İçindekiler TURKCELL HİZMETLERİ... 3 Online Turkcell Fatura Aktarımı... 4 Fatura Eşleştirme Tabloları... 5 Online Fatura Aktarımları... 6 Toplu Mesaj

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm TEMEL MUHASEBE BİLGİLERİ

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm TEMEL MUHASEBE BİLGİLERİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm TEMEL MUHASEBE BİLGİLERİ 1. Muhasebenin Tanımı ve İşlevleri... 1 2. Muhasebe Türleri... 2 2.1. Genel Muhasebe... 2 2.2. Maliyet Muhasebesi... 3 3. Muhasebe ile İlgili Taraflar...

Detaylı

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ Konusu İstanbul da Yazılım, Bilgisayar ve Video Oyunları Sektörü Durum Analizi ve Sektörün Geleceği Gerekçesi 2014-2023 İstanbul Bölge Planı nın ekonomik gelişme ekseni küresel

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama Cengiz GÖK 1 Planlama Yazılım geliştirme sürecinin ilk aşaması Başarılı bir proje geliştirebilmek için projenin tüm resminin çıkarılması işlemi Proje planlama aşamasında

Detaylı

COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM BİLGİSAYARLI DENETİM PROGRAMI

COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM BİLGİSAYARLI DENETİM PROGRAMI COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM 1 İçerik CAP-... 3 1. Müşteri tanımları... 3 2. Kullanıcı ve Rol Tanımları... 3 3. Müşteri Kabul Politikası... 4 4. Yıllık Denetim Planı... 4 5. Devamlı Denetim Dosyası... 4

Detaylı

ENROUTEPLUS TA YAPILMASI GEREKENLER

ENROUTEPLUS TA YAPILMASI GEREKENLER 11 Mayıs 2010 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : Transfer EnRoutePlus TAN METİN DOSYALARININ AKTARIMI (FATURA, NAKİT, ÇEK, SENET) Univera firmasının EnRoutePlus programından

Detaylı

Seri Takibi Yenilikleri

Seri Takibi Yenilikleri Seri Takibi Yenilikleri Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori Versiyon Önkoşulu [X] Yeni Fonksiyon @6 Uygulama Yardımcı Programlar/ Şirket/Şube/Parametre Tanımlamaları bölümünde

Detaylı

SU KALITE SİSTEMİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

SU KALITE SİSTEMİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başarsoft Su Kalite Bilgi Dokumanı 10.10.2013 İçindekiler 1. SU KALITE SİSTEMİ... 2 1.1 Sistemin Genel Amaçları:... 3 1.2 Kullanılan Bileşen ve Teknolojiler:... 4 2. UYGULAMALARA

Detaylı

FAZLA ÇALIŞMA MODÜLÜ UYGULAMA KILAVUZU

FAZLA ÇALIŞMA MODÜLÜ UYGULAMA KILAVUZU T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FAZLA ÇALIŞMA MODÜLÜ UYGULAMA KILAVUZU NİSAN-2009 BİM PERSONEL ÖDEMELERİ UYGULAMA DESTEK ŞUBESİ Kamuda farklı kanunlara tabi olarak, -Memur -Kadro karşılığı

Detaylı

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD) Sistemleri Arasındaki Temel Farklar Universal Bilgi Teknolojileri Ltd. Şti. 2010. Tüm hakları saklıdır.

Detaylı

Dövizli Kullanım LOGO KASIM 2011

Dövizli Kullanım LOGO KASIM 2011 Dövizli Kullanım LOGO KASIM 2011 İçindekiler Dövizli Kullanım... 3 Kavramlar... 3 Döviz Türleri... 4 Satır bilgilerinin silinmesi... 4 Tüm tablonun silinmesi... 4 Sistemde yer alan ilk tanımlara ulaşım...

Detaylı

Genel Açıklama: Bu çalışmanın kullanıcılarıma yararlı olmasını temenni ederiz. Saygılarımızla, 15 Ekim 2012 Datasoft Yazılım

Genel Açıklama: Bu çalışmanın kullanıcılarıma yararlı olmasını temenni ederiz. Saygılarımızla, 15 Ekim 2012 Datasoft Yazılım Datasoft Yazılım Personel Bordrosu Programı Kanuni Raporlar Menüsünde Aynı Đşyeri Đçin Birden Fazla Aylık Prim ve Hizmet Belgesi XML Dosyasını Bir Defada Hazırlayıp, SGK E-Bildirge Sitesine Gönderilmesini

Detaylı

KOBİ ÜRÜNLERİ FİYAT LİSTESİ 1 Aralık 2010 tarihinden itibaren geçerlidir.

KOBİ ÜRÜNLERİ FİYAT LİSTESİ 1 Aralık 2010 tarihinden itibaren geçerlidir. KOBİ ÜRÜNLERİ FİYAT LİSTESİ 1 Aralık 2010 tarihinden itibaren geçerlidir. Genel 1. Fiyat listesinde bulunan tüm lisans ve eğitim fiyatları ile eğitim süreleri LOGO tarafından tavsiye edilen son kullanıcı

Detaylı

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ ÜNİTE 2 VERİ TABANI İÇİNDEKİLER Veri Tabanı Veri Tabanı İle İlgili Temel Kavramlar Tablo Alan Sorgu Veri Tabanı Yapısı BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ BİLGİSAYAR II HEDEFLER Veri tabanı kavramını

Detaylı

T.C. ORTA ANADOLU KALKINMA AJANSI İÇ DENETÇİLİĞİ T.C. ORTA ANADOLU KALKINMA AJANSI 2015 YILI İÇ DENETİM PROGRAMI. İÇ DENETÇİ Mustafa KARAKAYA KAYSERİ

T.C. ORTA ANADOLU KALKINMA AJANSI İÇ DENETÇİLİĞİ T.C. ORTA ANADOLU KALKINMA AJANSI 2015 YILI İÇ DENETİM PROGRAMI. İÇ DENETÇİ Mustafa KARAKAYA KAYSERİ T.C. İÇ DENETÇİLİĞİ T.C. İÇ DENETÇİ Mustafa KARAKAYA KAYSERİ DÜZENLEME TARİHİ 31 Aralık 2014 1. GİRİŞ Bu İç Denetim Programı, Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliğinin 8inci maddesi ile Orta Anadolu Kalkınma

Detaylı

E-Defter Nedir? Format ve standartları «www.edefter.gov.tr» internet adresinde duyurulan defterler elektronik ortamda tutulabilir.

E-Defter Nedir? Format ve standartları «www.edefter.gov.tr» internet adresinde duyurulan defterler elektronik ortamda tutulabilir. E-Defter Nedir? Şekil hükümlerinden bağımsız olarak Vergi Usul Kanununa ve veya Türk Ticaret Kanununa göre tutulması zorunlu olan defterlerde yer alması gereken bilgileri kapsayan kayıtlar bütünüdür. Format

Detaylı

LUCA NET E HOŞGELDİNİZ!!

LUCA NET E HOŞGELDİNİZ!! LUCA NET E HOŞGELDİNİZ!! LUCA NET DEMO KILAVUZU FATURA İŞLEMLERİ VE LUCA NET TE YAPILABİLEN İŞLEMLER Luca Net programında açık fatura kesebilmek için muhakkak cari kartların tanımlanması gerekmektedir.

Detaylı

GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI

GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI STOK CARİ BANKA KASA FATURA ÇEK/SENET PERSONEL TOPLU SMS RAPORLAR DÖVİZ KUR HESABI GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI GENEL ÖZELLİKLERİ Muhasebe Programı istediğiniz para biriminden

Detaylı

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU ŞUBAT - 2014 PERSONEL ÖDEMELERİ UYGULAMA GELİŞTİRME VE DESTEK ŞUBESİ 1 İçindekiler GİRİŞ......3 1. HARCAMA BİRİMLERİNCE YAPILACAK İŞLEMLER..3 1.1.

Detaylı

AKINSOFT WOLVOX Beyanname

AKINSOFT WOLVOX Beyanname AKINSOFT Yardım Dosyası Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 17.01.2011 Sayfa-1 1- ÇALIŞMA ŞEKLİ HAKKINDA KISA BİLGİ programı, ticari işletmelerin periyodik sürelerde resmi olarak vergi dairelerine vermesi

Detaylı

Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. Doç. Dr. Ahmet KESİK 23 Şubat 2007

Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. Doç. Dr. Ahmet KESİK 23 Şubat 2007 Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Doç. Dr. Ahmet KESİK 23 Şubat 2007 Neden Mali Yönetim Reformu Mali disiplin Kaynak tahsisi ve kaynakların stratejik önceliklere göre kullanılması Etkinlik

Detaylı

SSK ON-LINE ĐŞE GĐRĐŞ ve ĐŞTEN ÇIKIŞ BĐLDĐRĐMLERĐ

SSK ON-LINE ĐŞE GĐRĐŞ ve ĐŞTEN ÇIKIŞ BĐLDĐRĐMLERĐ SSK ON-LINE ĐŞE GĐRĐŞ ve ĐŞTEN ÇIKIŞ BĐLDĐRĐMLERĐ Versiyon : 3.6.7.9 ve üstü (Ayrıca DerYonetici 1.0.8.0 ve üstü) İlgili Programlar : Ücret Bordrosu Tarih : 31.03.2009 Doküman Seviyesi (1 5) : 3 (Tecrübeli

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

Programa girerken bir kullanıcı ismi ve şifre gerekmektedir. Böylece çok kullanıcılı sistemde kullanıcı bazında yetkilendirme yapılabilir.

Programa girerken bir kullanıcı ismi ve şifre gerekmektedir. Böylece çok kullanıcılı sistemde kullanıcı bazında yetkilendirme yapılabilir. WinTime Modüler bir yapıya sahiptir. Zaman Takip Modülü (Time & Attendance) Kapı Kontrol Modülü (Access Control) Yemekhane Modülü Üretim Takip Modülü WinTime-SAP Modülü Soft Terminal Modülü WinTime Windows

Detaylı

ÜCRET BORDROSUNDA DEĞĐŞEN SAHALAR

ÜCRET BORDROSUNDA DEĞĐŞEN SAHALAR ÜCRET BORDROSUNDA DEĞĐŞEN SAHALAR Versiyon : 3.6.7.8 ve üstü İlgili Programlar : Ücret Bordrosu Tarih : 28.02.2009 Doküman Seviyesi (1 3) : 3 (Tecrübeli Kullanıcı) GĐRĐŞ SGK tarafından personel bilgilerinin

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

İŞE ALMA. Kaynakları paketi ile ne şekilde takip edebilecekleri ile ilgili bilgi verilmesi amaçlanmıştır. [ ] Diğer

İŞE ALMA. Kaynakları paketi ile ne şekilde takip edebilecekleri ile ilgili bilgi verilmesi amaçlanmıştır. [ ] Diğer İŞE ALMA Amaç ve Fayda Bu doküman ile, firmaların işe alma süreçlerini Netsis İnsan Kaynakları paketi ile ne şekilde takip edebilecekleri ile ilgili bilgi verilmesi amaçlanmıştır. Yayın Tarihi Kategori

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

TEMEL BİLGİTEKNOLOJİLERİ

TEMEL BİLGİTEKNOLOJİLERİ TEMEL BİLGİTEKNOLOJİLERİ Bilgiyi işlemekte kullanılan araçlar ikiye ayrılır. 1- Maddi cihazlar 2-Kavramsal araçlar. Kullanıcıve bilgisayarın karşılıklıetkileşimini sağlayan birimlerin genel adıgiriş-çıkışbirimleridir.

Detaylı

TBB İnsan Hakları Merkezi. İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI

TBB İnsan Hakları Merkezi. İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI TBB İnsan Hakları Merkezi İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI Proje, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması, hukukun üstünlüğünün egemen

Detaylı

50 Seri No lu Gelir Vergisi Sirküleri Uygulama Dökümanı

50 Seri No lu Gelir Vergisi Sirküleri Uygulama Dökümanı 50 Seri No lu Gelir Vergisi Sirküleri Uygulama Dökümanı Konu Gelir Vergisi Tarifesindeki değişiklik ile ilgili 50 seri no.lu Gelir Vergisi Sirküleri, 18/04/2006 tarihinde yayınlanmıştır. Sirkülere göre,

Detaylı

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması,

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, işletmelerde mal ve hizmet üretimi için gereken işgücü, makine, malzeme gibi kaynakların verimli bir şekilde

Detaylı

Microsoft Excel Uygulaması 2

Microsoft Excel Uygulaması 2 Microsoft Excel Uygulaması 2 Dört Temel İşlem: MS Excel hücrelerinde doğrudan değerlere ya da hücre başvurularına bağlı olarak hesaplamalar yapmak mümkündür. Temel aritmetik işlemlerin gerçekleştirilmesi

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ VE VERİ ANALİZİ İLE DENETİM VE HİLE İNCELEMESİ UZMANLIĞI

BİLGİSAYAR DESTEKLİ DENETİM TEKNİKLERİ VE VERİ ANALİZİ İLE DENETİM VE HİLE İNCELEMESİ UZMANLIĞI ANALİZİ İLE DENETİM VE HİLE İNCELEMESİ UZMANLIĞI İSMMMO AKADEMİ BAŞKANI NDAN İSMMMO Akademisi uzmanlaşma programları kapsamında, daha önce hiç gerçekleşmemiş bir program daha sunuluyor. 20. YY. ın en önemli

Detaylı

MUHASEBECĐ PAKETĐNDE B FORMLARINININ DÜZENLENMESĐ

MUHASEBECĐ PAKETĐNDE B FORMLARINININ DÜZENLENMESĐ MUHASEBECĐ PAKETĐNDE B FORMLARINININ DÜZENLENMESĐ Ürün Grubu Kategori Versiyon Önkoşulu [X] Entegre@6 (Muhasebeci Paketi) [X] Yeni Fonksiyon @6 4.0.12 Seti ve 4.0.10 Onaylı Sürüm Uygulama 6 Şubat 2008

Detaylı

BELEDİYE ŞİRKETLERİNİN KAMU HARCAMA VE MUHASEBE BİLİŞİM SİSTEMİ (KBS) MALİ İSTATİSTİK VERİ GİRİŞLERİNE İLİŞKİN UYGULAMA KILAVUZU

BELEDİYE ŞİRKETLERİNİN KAMU HARCAMA VE MUHASEBE BİLİŞİM SİSTEMİ (KBS) MALİ İSTATİSTİK VERİ GİRİŞLERİNE İLİŞKİN UYGULAMA KILAVUZU BELEDİYE ŞİRKETLERİNİN KAMU HARCAMA VE MUHASEBE BİLİŞİM SİSTEMİ (KBS) MALİ İSTATİSTİK VERİ GİRİŞLERİNE İLİŞKİN UYGULAMA KILAVUZU 2013 İÇİNDEKİLER 1-SİSTEME GİRİŞ... 2-VERİ GİRİŞ İŞLEMLERİ... a)mizanın

Detaylı

Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı. Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN

Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı. Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN VERİTABANI-I Veri Nedir? Bilgisayarların yaygınlaşması ile birlikte bir çok verinin saklanması gerekli hale

Detaylı

Yeni Nesil e-defter 1.00.00. Kullanıcı Kılavuzu

Yeni Nesil e-defter 1.00.00. Kullanıcı Kılavuzu Yeni Nesil e-defter 1.00.00 Kullanıcı Kılavuzu Mart - 2014 e-defter 14.2.2012 tarihli 421 Sıra No lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre e-defter kullanmak zorunda olan ve Yeni Nesil Programını kullananan

Detaylı

Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Politikası nın oluşturulması, uygulanması ve güncellenmesinin sağlanmasından Banka nın Yönetim Kurulu sorumludur.

Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Politikası nın oluşturulması, uygulanması ve güncellenmesinin sağlanmasından Banka nın Yönetim Kurulu sorumludur. Yönetim Kurulu Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Politikası nın oluşturulması, uygulanması ve güncellenmesinin sağlanmasından Banka nın Yönetim Kurulu sorumludur. Denetim Komitesi Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

İZLEME DEĞERLENDİRME BİRİMİ SIKÇA SORULAN SORULAR. Başvuru sahibi kimdir? Proje nedir?

İZLEME DEĞERLENDİRME BİRİMİ SIKÇA SORULAN SORULAR. Başvuru sahibi kimdir? Proje nedir? Proje nedir? Mali destekten yararlanmak üzere Ajansa sunulan belli bir amaca odaklanmış, bütçesi ile bütünlük arz eden, belirli, süreli ve düzenli faaliyetler bütününe denir. Başvuru Rehberi nedir? Ajans

Detaylı

GMS.NET 3.0.8 Sürümündeki Değişikliklerle İlgili Tanıtım Dokümanı

GMS.NET 3.0.8 Sürümündeki Değişikliklerle İlgili Tanıtım Dokümanı GMS.NET 3.0.8 Sürümündeki Değişikliklerle İlgili Tanıtım Dokümanı BA VE BS FORMLARININ HESAPLANMASINDA ALTERNATİF YÖNTEM Ba ve Bs Formlarının hesaplanmasında kullanılan KDV siz Tutar yöntemine alternatif

Detaylı

2005-2009 Tarihleri Arasında Avkom da Yazdığım Programlar 1 Avkomix Başlama Tarihi: Haziran 2007 Database LKS (Muhasebe Programından Gelen Veriler, Fatura, Konsinye, Banka, vb.) AvkomERP.mdb (Kendi veritabanımız,

Detaylı

1 Temel Kavramlar. Veritabanı 1

1 Temel Kavramlar. Veritabanı 1 1 Temel Kavramlar Veritabanı 1 Veri Saklama Gerekliliği Bilgisayarların ilk bulunduğu yıllardan itibaren veri saklama tüm kurum ve kuruluşlarda kullanılmaktadır. Veri saklamada kullanılan yöntemler; Geleneksel

Detaylı

Koşuyolu, Asmadalı Sk No:29 Kadıköy Tel :444-3282 Faks: (216)325-5664 www.datasoft.com.tr

Koşuyolu, Asmadalı Sk No:29 Kadıköy Tel :444-3282 Faks: (216)325-5664 www.datasoft.com.tr Değerli Datasoft Kullanıcısı; Datasoft Yazılım, Genel Muhasebe Programı, Đşletme Defteri Programı ve BBS (Büro Bilgi Sistemi) Serbest Meslek Defteri programı KDV Beyannamesi menüsüne, KDV Beyannamesinin

Detaylı

YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU

YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU Yorka Bilgisayar Yazılım Dan.Hiz.San.Tic.LTD.ŞTİ. Fakülte Cad. No:24 DENİZLİ 0(258) 211 66 33 211 66 43 FAX:0(258) 211 66 20 http://www.yorkayazilim.com e-mail:yorka@yorkayazilim.com

Detaylı

Temel Excel Kullanım Bilgisi

Temel Excel Kullanım Bilgisi Temel Excel Kullanım Bilgisi Excel Fonksiyonları Başlangıç Microsoft Excel in en zevkli olan formül kısmı hakkında kısa kısa bilgileri ve bazı formüllerin nasıl yazıldığını burada bulacaksınız.

Detaylı

KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İÇ KONTROL EYLEM PLANI (2010 2011) (KONTROL FAALİYETLERİ) Sorumlu KFS 7 Kontrol stratejileri ve yöntemleri: İdareler, hedeflerine ulaşmayı amaçlayan ve riskleri karşılamaya

Detaylı

İrsaliye Modülü Dizayn Dökümanı. Turquaz Muhasebe. Versiyon 0.2. Hüseyin Ergün. 16 Eylül 04

İrsaliye Modülü Dizayn Dökümanı. Turquaz Muhasebe. Versiyon 0.2. Hüseyin Ergün. 16 Eylül 04 İrsaliye Modülü Dizayn Dökümanı Turquaz Muhasebe Versiyon 0.2 Hüseyin Ergün 16 Eylül 04 Turquaz Muhasebe, İrsaliye Modülü Dizayn Dökümanı Sayfa 2 İÇİNDEKİLER GEÇMİŞ DEĞİŞİKLİKLER 3 1. GİRİŞ 4 1.1 AÇIKLAMA

Detaylı

DESTEK DOKÜMANI. Ürün : Tiger Enterprise/ Tiger Plus/ Go Plus/Go Bölüm : Kurulum İşlemleri

DESTEK DOKÜMANI. Ürün : Tiger Enterprise/ Tiger Plus/ Go Plus/Go Bölüm : Kurulum İşlemleri LOGO PROGRAM KURULUMU VE AYARLARI Logo programlarının yüklemesi için kullanılacak,setup dosyaları ftp://download.logo.com.tr/ adresinden indirilerek yapılır. Örneğin Kobi ürünleri için; ftp://download.logo.com.tr/windows/kobi/guncel/go_plus/klasöründen

Detaylı

Access e Nasıl Ulaşılır. Araç çubuklarını yeniden düzenlemek için Görünüm komutunun Araç çubukları seçeneği kullanılır.

Access e Nasıl Ulaşılır. Araç çubuklarını yeniden düzenlemek için Görünüm komutunun Araç çubukları seçeneği kullanılır. 1 Access e Nasıl Ulaşılır Araç çubuklarını yeniden düzenlemek için Görünüm komutunun Araç çubukları seçeneği kullanılır. 2 Çeşitli araç çubukları arasında seçim yapılarak pencere üzerine eklenebilir. Bunun

Detaylı