Aytaç AKÇAY*, İ.Safa GÜRCAN**

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Aytaç AKÇAY*, İ.Safa GÜRCAN**"

Transkript

1 Epidemiyolojik Araştırma Yöntemleri ve Hastalık Nedenlerine İlişkin İstatistiksel Oranlar Aytaç AKÇAY*, İ.Safa GÜRCAN** Özet Epidemiyolojik araştırmalar temel olarak gözlemsel, deneysel ve metodolojik araştırmalar başlıkları altında üç bölümde toplanabilir. Her grup kendi içinde değişik çalışma tiplerini içermektedir. Epidemiyolojide neden-sonuç ilişkisi analitik araştırmalarla (Kesitsel, Vaka-kontrol, Kohort) incelenir. Araştırmanın tipine göre kullanılan ölçüt farklılık gösterir. Etken ile sonuç ilişkisi, kesitsel araştırmalar ve vaka-kontrol tipi çalışmalarda Odds Oranı (OR), kohort tipi araştırmalarda Göreli Risk (RR) ve bu değerlere ait güven aralıklarının hesaplanması ile araştırılır. Sağlık ve hastalık durumunu değerlendirmede hangi epidemiyolojik araştırmaların kullanılmasının uygun olacağı kararı, çalışmanın amacı, eldeki insan gücü, zaman ve para bir arada değerlendirilerek verilir. Anahtar Kelimeler: Epidemiyolojik Araştirmalar, Göreli Risk, Odds Oranı Epidemiological Investigation Methods and Statistical Ratios Concerning the Cause of Illness Summary Epidemiological research basically may be classified into three groups, namely observational, experimental and methodological studies. Each group consists different types of study within themselves. One of the main objectives of epidemiology is to investigate how a condition or a factor affects a disease or a result. In epidemiology the relationship between cause and effect is investigated by analytic (cross-sectional, case-control, cohort) studies. The criterion used in the investigation of the relationship differs according to the type of the research. The relations between cause and effect is investigated by Odds Ratio (O.R) in cross-sectional a sayısının, risk altındaki birey sayısına oranıdır. Hastalık belirli bir anda tespit edildiği için buna Nokta Prevalans ta denir. P f f h n Burada, P : Prevalans f h : Belli bir anda hasta birey sayısı f n : Aynı anda risk altındaki kitlede yer alan toplam birey sayısı dır Prevalans değeri, hastalık durumunun genel boyutlarını ortaya koymak, araştırma ve mücadelede öncelikli sorunları belirlemek ve uzun süreli hastalık kontrol politikalarını planlamak için kullanılır. * Arş.Gör., Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyoistatistik AD, Ankara ** Dr., Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyoistatistik AD, Ankara 26 Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl: 2007

2 Prevalans 0 ile 1 arasında bir değerdir. Yüzde olarak ifade edilirse Prevalans Oranı adını alır (2). Prevalans Oranı 100.P 2.2. İnsidans (İ) Bir kitlede belirli bir zaman periyodu içinde ortaya çıkan yeni hastalık vakalarını belirtir. Hastalığa neden olan faktörlerin belirlenmesi için insidans değerlerinin bilinmesi oldukça önemlidir. Burada iki önemli unsuru vardır; Yeni vakaların sayısı Yeni vakaların oluştuğu zaman aralığı İnsidans ı hesaplayabilmek için ilgilenilen toplumda sağlam bireylerden oluşturulan bir grubun izlenmesi gerekir. İnsidans, kitlede belli zaman periyodunda oluşan hastalık sayısının, kitledeki her bireyin risk altındaki zaman periyodunun toplamına oranıdır. Y d n t i i 1 Burada, Y n d t i i 1 : İnsidans : Kitlede belli zaman periyodunda oluşan hastalık sayısı : Kitledeki her bireyin risk altındaki zaman periyodunun toplamı dır. Bazen prevalans değeri insidans ile birleştirilebilir ve buna Periyod Prevalans denir. Araştırma periyodunun başlangıcındaki nokta prevalans ile periyod süresindeki insidansın toplanması ile hesaplanır. Bu hesaplamaya pratikte fazla yer verilmez (2). Prevalans, hastalığın süresine ve insidansına bağlıdır (2). P Y x t 2.3. Kümülâtif İnsidans Bir kitlede belirli bir periyodun başlangıcında sağlam olup, periyodun sonunda hasta olan bireylerin, periyodun başlangıcındaki sağlam bireylere oranına kümülatif insidans denir. Zamana bağlı değildir ve 0 1 arasında bir değer alır. İnsidans, kitlede mevcut herhangi bir hastalığı araştırmak için, kümülatif insidans ise kitlede mevcut olmayan bir hastalık ortaya çıktığı zaman kullanılır. 3. Epidemiyolojik Araştırmaların Sınıflandırılması Epidemiyolojik araştırmalar temel olarak Gözlemsel, Deneysel ve Metadolojik araştırmalar başlıkları altında üç bölümde toplanabilir. Her grup kendi içinde değişik çalışma tiplerini içermektedir (10) Gözlemsel Araştırmalar Hastalık nedeni, risk faktörleri gibi nitelikleri belirlemeye yarayan çalışmalardır. Gözlemsel Araştırmalar; tanımlayıcı araştırmalar ve analitik araştırmalar adı altında iki aşamada gerçekleştirilir. Bir sağlık olayının epidemiyolojik açıdan incelenmesinde, genel olarak öncelikle tanımlayıcı araştırmalar yapılır. Tanımlayıcı tipte araştırmalardan elde edilen sonuçların belirli bir etken ile sonuç (hastalık) arasında ilişki olabileceğini desteklediği durumlarda, etken-sonuç arasındaki ilişkiyi tarafsız olarak çalışmak amacıyla analitik tipte araştırmalar yapılır (13). Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl:

3 Tanımlayıcı Araştırmalar Sağlık olaylarının kişi, yer ve zaman özelliklerini ortaya koymayı amaçlayan araştırmalardır. Bu araştırmalardan elde edilen sonuçların ışığında, bu sağlık olayı ile ilgili sebep-sonuç ilişkilerini açıklamak üzere hipotezler kurulur. Sonra da bu hipotezlerin doğru olup olmadığını belirlemek amacıyla analitik araştırmalar gerçekleştirilir. Böyle bir inceleme sonucunda, bu sağlık olayı ile ilgili sebep-sonuç ilişkileri tam anlamıyla açıklanamaz ise gerekirse yeniden ve daha ayrıntılı tanımlayıcı araştırmalar yapılabilir. Yeniden hipotezler kurulur ve yeniden analitik araştırmalar yapılır. Yani, Tanımlayıcı Araştırma-Hipotez Kurma-Analitik Araştırma- Tanımlayıcı Araştırma çalışmaları bir döngü oluşturur (4). Şekil 1 de şematik olarak gösterilen bu döngüye epidemiyolojik araştırma döngüsü adı verilir. TANIMLAYICI ARAŞTIRMA HİPOTEZ ANALİTİK ARAŞTIRMA SONUÇ Analitik Araştırmalar Şekil 1. Epidemiyolojik araştırma döngüsü Gözleme dayalı analitik araştırmalarda, araştırmacı olayları çeşitli biçimlerde gözleyerek, etken-sonuç ilişkilerini ortaya koymaya çalışır. Araştırmacının olaylara müdahalesi yoktur. Analitik araştırmaların başında, tanımlayıcı araştırmaların sonuçlarından da yararlanılarak, incelenecek etken-sonuç ilişkileri hakkında tahminlerde bulunulur. Bu tahminlere hipotez adı verilir. Analitik Araştırmalar 3 farklı düzende uygulanır ve farklı isimler alır Kesitsel Tipte Araştırmalar:(Cros-sectional Araştırma, Prevalans Araştırması) Bu araştırmalarda araştırmanın yönü sebepten sonuca doğrudur. Yani araştırma grupları bağımsız değişkene göre oluşturulur. Genel olarak, toplumdan seçilen bir örnek grupta kesitsel bir tarama yapılarak, aynı anda etkenle karşılaşma durumu ve hastalık durumu incelenir. İstendiğinde örnekleme yapılmadan, genel toplum taraması şeklinde de uygulanabilir. Bir kesitsel araştırmanın akışı şeması olarak Şekil 2 deki gibi gösterilebilir. Şekil 2. Kesitsel araştırmanın akış şeması (5) 28 Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl: 2007

4 Kesitsel araştırmadan elde edilen sonuçlar Tablo1 deki gibi gösterilebilir. X ETKENİ Tablo1. Kesitsel araştırmalarda Hastalık ile Etken arasındaki ilişki HASTALIK (H+) (H-) Toplam (X+) (H+)/(X+) a (H-)/(X+) b R1a+b (X-) (H+)/(X-) c (H-)/(X-) d R2c+d Toplam C1 a+c C2b+d Na+b+c+d Burada; (H+):Hasta olanlar, (H-):Sağlam olanlar, (X+): Etken olanlar, (X-):Etken olmayanlar, (H+)/ (X+)a:Etken olan grupta hasta olanlar, (H-)/(X+)b:Etken olan grupta sağlam olanlar, (H+)/(X-)c: Etken olmayan grupta hasta olanlar, (H-)/(X-)d:Etken olmayan grupta sağlam olanlar, R1a+b: Hasta ve sağlam olan grupta etken olanlar, R2c+d:Hasta ve sağlam olan grupta etken olmayanlar, C1 a+c: Etken olan ve olmayan grupta hasta olanlar, C2 b+d:etken olan ve olmayan grupta sağlam olanlar, Na+b+c+d : Toplam denek sayısı dır Bu tabloda gösterilen veriler yardımıyla, etkenle karşılaşan ve karşılaşmayan gruplarda hastalığın boyutu şu şekilde hesaplanır (Tablo 1). P ( H + ) /( X + ) a ( X + ) + ( H + ) /( X + ) + ( H ) /( X + )) a b Burada, P ( X + ):Etken olan (X+) grupta hastalık prevalansı P ( H + ) /( X ) c ( X ) + ( H + ) /( X ) + ( H ) /( X ) ) c d Burada, P ( X ) : Etken olmayan (X-) grupta hastalık prevalansı Burada, etken olan (X+) gruptaki hastalık prevalansı, etken olmayan (X-) gruptaki hastalık prevalansından anlamlı ölçüde yüksekse hipotezin desteklendiği, yani bu etkenin bu sonuca yol açabileceği düşünülür Vaka(Olgu) -Kontrol Tipi Araştırmalar: (Retrospektif Araştırmalar, Case-Control Araştırmalar) Analitik araştırmalar içinde en ucuz, kolay ve kısa zamanda sonuç alınan araştırma tipi olan vaka-kontrol araştırmalar, özellikle görülme sıklığı düşük (nadir) ve oluşma zamanı uzun süren hastalıkların incelenmesinde tercih edilir. Vaka-Kontrol tipi çalışmalarda hastalığa yakalanan bireyler (vaka) ve yakalanmayan bireyler (kontrol) hastalık nedeni olarak düşünülen bir risk faktörü yönünden karşılaştırılır. Araştırma başladığında bireyler etken ile karşılaşmış ve sonuç gelişmiş olduğu için bilgiler geriye yönelik sorulur, retrospektif özelliktedir. Vaka-Kontrol çalışmaları kronik hastalıklarda risk faktörlerinin tanımında kullanılmaktadır (13). Araştırma grubu, hasta (vaka) ve sağlam (kontrol) olarak ikiye ayrılır ve zamanda geriye doğru gidilerek şüphelenilen risk faktörü ile maruz kalıp kalmadıkları araştırılır. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl:

5 Vaka-Kontrol tipi araştırmaları akış şeması Şekil 3 deki gibi gösterilebilir. Şekil 3.Vaka-Kontrol tipi araştırmaları akış şeması (5) Vaka -kontrol çalışmalarında ilişkinin ölçülmesi için değişik istatistik yöntemler kullanılır. i. Risk faktörüne maruz kalma Odds Oranı (Odds RatioOR) ile ölçülür. Hesaplanan Odds oranı, araştırmanın düzeni, örneklem seçimi, grupların eşit olmaması, harici diğer değişkenler, hafıza yanılgıları gibi etkenlerden etkilenebilir. ii. Değişkenler kategorikse (dikotom ya da politom) Ki-kare (Chi-square) testi ile de ilişki olup olmadığı saptanabilir. iii. Sürekli değişkenler söz konusu ise korelasyon, regresyon analizi yapılmalıdır (14). Vaka-Kontrol tipi araştırmadan elde edilen sonuçlar Tablo 2 deki gibi gösterilebilir. Tablo2. Vaka-Kontrol tipi araştırmalarda Hastalık ile X Etkeni arasındaki ilişki HASTALIK VAKA (H+) KONTROL (H-) Toplam X ETKENİ (X+) (H+)/(X+)a (H-)/(X+)b R1a+b (X-) (H+)/(X-)c (H-)/(X-)d R2c+d Toplam C1 a+c C2b+d Na+b+c+d Tablo2 den yararlanılarak aşağıdaki oranlar hesaplanabilir. Odds Oranı (OR): T zaman periyodunda toplumda gözlenen hastalığının gözlenme oranı P(H) ve gözlenmeme oranı Q(H) olarak ele alınır. Hastalığın gözlenme oranının gözlenmeme oranına bölünmesine odds adı verilir (OP(H)/Q(H)). Bu oran hastalığın gözlenme oranının gözlenmeme oranına göre kaç kat daha fazla /az olduğunu gösterir (6). (X+) olduğunda (H+) ve (H-) olma olasılıkları birbirlerine oranlandığında O 1 (1.odds) elde edilir. (Tablo 2) P( H + / X + ) O 1 P( H / X + ) a b (X-) olduğunda (H+) ve (H-) olma olasılıkları birbirlerine oranlandığında O 2 (2.odds) elde edilir. P( H + / X ) c O 2 P( H / X ) d 30 Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl: 2007

6 Hastalık ile etken arasındaki bağıntıyı belirlemek için Odds Oranı (OR); O OR O 1 2 şeklinde hesaplanır. Hastalık ile etken arasındaki bağıntı 2x2 çapraz tablosundan kolayca hesaplanabilir. 2x2 tablosunda odds oranı (Tablo2); OR a d b c biçiminde hesaplanır. Odds Oranı 1 ise etiyolojide, rolü olduğu düsünülen etken, hastalığın nedeni değildir. Odds Oranı > 1 ise etiyolojide, rolü olduğu düsünülen etken, hastalığın nedeni ve hastalık riskini artırıyor demektir. Odds Oranı < 1 ise etiyolojide, rolü olduğu düsünülen etken, hastalık riskini azaltıyor demektir. Vaka-kontrol araştırmalarda Göreli (Relatif) ve Atfedilen risk gibi önemli epidemiyolojik ölçütler hesaplanamaz ancak, tahmini relatif risk (odds oranı) hesabı yapılabilir (13). Odds oranı, Göreli riskin iyi bir tahmin edicisidir. Genelde odds oranı göreli riskden daha küçük çıkmaktadır. Hastalık riskinin az olduğu (sıfıra yakınsadığı) durumlarda, Odds oranını Göreli riski tahmin etmede kullanılır. Hastalık riskinin fazla olduğu durumlarda, odds oranını göreli riskin yerine kullanmak yanıltıcı olabilir (6,9) Kohort Tipi Araştırmalar Prospektif Araştırmalar: (Longitudinal Araştırma, İnsidans Araştırması) Prospektif araştırmalarda araştırmanın yönü sebepten sonuca doğrudur. Burada araştırma grupları bağımsız değişkene göre oluşturulur. Bu amaçla, araştırma yapılacak kitlede incelenecek hastalık açısından bir tarama yapılarak hasta olanlar belirlenir. Sağlam olduğu belirlenen bireyler arasından bağımsız değişkenle karşılaşan ve karşılaşmayanlardan birer grup oluşturulur. Bağımsız değişkenle karşılaşan gruba Kohort Grubu (Araştırma Kohortu), bağımsız değişkenle karşılaşmayan gruba ise Kontrol Grubu (Kontrol Kohortu) adı verilir. Kohort ve kontrol gruplarındaki bireyler yeterli süre ve sıklıkta izlenerek, hastalanan ve hastalanmayanlar belirlenir (3). Başlangıçta sağlam olan ve şüphelenilen risk faktörleriyle (etkenle) karşılaşan ve karşılaşmayan gruplar (kohort-kontrol) zamanda ileri doğru takip edilir. Bir süre sonra her bir grupta araştırılan hastalığın insidansı saptanır. Prospektif araştırmaları akış şeması Şekil 4 deki gibi gösterilebilir. Şekil 4. Prospektif araştırmalar akış şeması (5). Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl:

7 Sonuçların değerlendirilmesi için 2x2 tablo oluşturulur. Prospektif tipi araştırmadan elde edilen sonuçlar Tablo 3 deki gibi gösterilebilir. Tablo3. Prospektif tipi araştırmalarda Hastalık ile X Etkeni arasındaki ilişki HASTALIK (H+) (H-) Toplam X ETKENİ KOHORT (X+) (H+)/(X+)a (H-)/(X+)b R1a+b KONTROL (X-) (H+)/(X-)c (H-)/(X-)d R2c+d Toplam C1 a+c C2b+d Na+b+c+d Tablo3 den yararlanılarak aşağıdaki oranlar hesaplanabilir. Göreli Risk (RR): Hastalığının X etkeni varken (X+) görülme sıklığının, X etkeni yokken (X-) görülme sıklığına oranına Göreli(Relatif) Risk denir. X etkeni varken (X+), hastalığının kaç kat daha fazla gözlendiğini belirten bir orandır yani etkene atfedilen hastalık görülme sıklığını belirtir. Göreli Risk sadece kohort tipi gözlemsel çalışmalarında ve deneysel çalışmalarda hesaplanabilir. Retrospektif çalışmalarda hesaplanamaz. Prospektif çalışmalar riskin doğrudan tahminin sağlayan tek gözlemsel çalışma tasarımıdır. Bu bakımdan deneysel çalışmalara en yakın olandır. Ancak yürütülmesi bir çok zorluk içerir (6). Göreli Risk, risk faktörüne maruz kalındığında ve kalınmadığındaki hastalık geliştirme risklerini (insidanslarını) karşılaştırır (Tablo 2). Kohort Grubunda Hastalık İnsidansı P ( H + ) /( X + )) a a ( H + ) /( X + )) + P ( H ) /( X + )) a + b R1 KohGHY P Kontrol Grubunda Hastalık İnsidansı P ( H + ) /( X ) ) c c ( H + ) /( X ) ) + P ( H ) /( X ) ) c + d R2 KontGHY P RR KohGHİ / KontGHİ a / R1 a R2 RR c / R2 c R1 RR 1 ise etiyolojide rolü olduğu düşünülen etken hastalığın nedeni değildir. RR > 1 ise etiyolojide rolü olduğu düsünülen etken, hastalığın nedeni ve hastalık riskini artırıyor demektir. RR < 1 ise etiyolojide rolü olduğu düsünülen etken, hastalık riskini azaltıyor demektir (6,9). Atfedilen Risk (AR): Atfedilen Risk, o etkene maruz kalmakla açıklanabilen, (etkene maruz kalmayanlara göre) fazladan hastalık riskini ifade eder. Başka bir deyişle eğer o risk faktörüne maruz kalma engellenebilseydi tahminen kaç bireyin hastalanması önlenebilirdi? sorusunu karşılar. Bu yüzden, o etke- 32 Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl: 2007

8 ninin bir sağlık sorunu olarak ne kadar önemli olduğunun göstergelerinden biridir. Kısaca, etkene maruz kalanların insidansı ile kalmayanların insidansı arasındaki farka Atfedilen Risk denir. Etkene maruz kalanlarda hastalık gelişmesi riski atfedilen risk kadar artmıştır şeklinde yorumlanır (14). AR KohGHİ KontGHİ a c a c AR R1 R2 a + b c + d Tarihsel Kohort Araştırmaları Kohort araştırmalarını daha kısa sürede, daha ucuza ve daha kolay yapabilmek için uygulanan bir araştırma yöntemidir. Yeterli kayıtları bulunan toplumlarda, kayıtlar üzerinden kohort ve kontrol grupları oluşturulur ve bu gruplar yine kayıtlar üzerinden izlenerek, sonuçlar değerlendirilir (3) Deneysel Araştırmalar Deneysel araştırmaların gözleme dayalı araştırmalardan temel farkı, deneysel araştırmalarda araştırmacının olayları daha güvenli yorumlayacak şekilde düzenleme yapma yeteneğine sahip olmasıdır. Bu araştırmalarda araştırma yapılacak grup belirlenir. Bu grup eşleme (maching) yoluyla veya rastgele (random) olarak, deney ve kontrol gruplarına ayrılır. Bu eşlemede, deney ve kontrol gruplarının araştırma sonuçlarını etkileyebilecek faktörler açısından birbirine benzer olması amaçlanır. Deney grubundaki deneklere etkisi belirlenecek etken (bağımsız değişken) uygulanır. Daha sonra, deney ve kontrol gruplarındaki denekler kohort tipi araştırmalarda olduğu gibi uygun süre ve sıklıkta izlenerek sonuçlar kohort tipi araştırmalara benzer biçimde değerlendirilir (3). Deneysel araştırmaları şematik olarak Şekil 5 deki gibi gösterilebilir. Şekil 5. Deneysel araştırmalar akış şeması 3.3. Metodolojik Araştırmalar Geçerlilik ve güvenilirlik araştırmalarıdır. Hastalıkların tanısında kullanılan bir testin geçerliliği, ölçülmek istenen hastalığı ne denli doğru saptadığıdır, güvenilirlik ise bir test tekrar edildiğinde alınan sonuçların benzer olmasıdır. Tanı amaçlı kullanılacak testlerin geçerlilik ve güvenilirliklerinin eş zamanlı olarak yüksek olması istenir. Ancak, eğer bu özelliklerden birinden ödün verilecek ise, geçerliliği yüksek test tercih edilmelidir (1). 4. Sonuç Epidemiyolojik araştırmaların veri kalitesi, maliyeti ve sonuçların kitleye genellenebilirliği gibi özellikleri farklı olup, araştırmacılar çalışmak istedikleri konu, amaç ve imkanlarına göre bu çalışma tiplerinden kendileri için en uygun olanını seçerler(10). Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl:

9 Epidemiyolojik araştırmalarda veri kalitesi, analitik araştırmalarda yüksek olmasına rağmen bu araştırmalar insangücü, zaman ve para açısından çok masraflı çalışmalardır ve bulgular sadece özel bir gruba genellenebilir. Eğer toplumlardaki hastalıkların sıklığı bulunmak isteniyorsa prevalans araştırmaları yapılmalıdır, ancak bu çalışmalardan elde edilecek bulgular çoğu durumda neden-sonuç ilişkisini çalışmak açısından uygun değildir. Neden sonuç ilişkisi en iyi Kohort araştırmalarda incelenebilir ancak bu tip çalışmalar hastalık oluşum süresi uzun ve nadir hastalıklar için uygun bir çalışma türü değildir (11). Epidemiyolojinin ana amaçlarından biri herhangi bir durum ya da etkenle karşılaşmanın bir hastalık veya sonucu nasıl etkilediğinin araştırılmasıdır. Epidemiyolojide neden-sonuç ilişkisi analitik araştırmalarla (Kesitsel, Vaka-kontrol, Kohort) incelenir. Araştırmanın tipine göre ilişkinin araştırılmasında kullanılan ölçüt farklılık gösterir. Etken ile sonuç ilişkisi, kesitsel araştırmalarda ve vakakontrol tipi çalışmalarda odds oranı ve kohort tipi araştırmalarda göreli risk ve bu değerlere ait güven aralıklarının hesaplanması ile araştırılır (12). Sonuç olarak, her araştırma tipinin veri kalitesi, yapılabilirlik ve amaca cevap verme açısından avantaj ve dezavantajları vardır. Dolayısıyla, çalışma tipinin seçimi eldeki imkanlar ve amaçlar gözönünde tutularak klinisyen, epidemiyolog, istatistikçi gibi farklı branştan kişilerin bir arada karar vermesi ile yapılmalıdır. Kaynaklar AKGÜL A. (2003) Tıbbi Araştırmalarda İstatistiksel Analiz Teknikleri, Emek Ofset Ltd.Şti.,2.baskı,Ankara DİKER S. K.(1993) Veteriner Epidemiyoloji, Ankara. GÜNAY O.,(a), Analitik Epidemiyolojik Araştırmalar, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk sağlığı Anabiim dalı, Halk Sağlığı Ders Notları., Erişim Adresi: [ doc]; Erişim Tarihi: GÜNAY O.,(b), Epidemiyolojik Araştırmaların Sınıflandırılması, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk sağlığı Anabiim dalı, Halk Sağlığı Ders Notları., Erişim Adresi: LER/EPiDEMiYOLOJik%20arastirmalarin%20siniflandirilmasi.doc; Erişim tarihi: KARABABA A. O.(2004) Epidemiyolojik Araştırmalar, Echinococosis, Hidatoloji derneği yayını, No:1; , İzmir. ÖZDAMAR K., Biyoistatistik.(2003) Kaan Kitabevi.,5.baskı, Eskişehir. SÜMBÜLOĞLU V., SÜMBÜLOĞLU K.(2005) Klinik ve Saha Araştırmalarında Örnekleme Yöntemeleri ve Örneklem Büyüklüğü, Alp Ofset Ltd. Şti. Ankara SÜMBÜLOĞLU V., SÜMBÜLOĞLU K.(2002) Sağlık Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri, Hatipoğlu Yayınları,4.baskı, Ankara SABO W. D.(1999) Relative Risk and The Odds Ratio, Probability and Statistics for BiologicalSciences.Erişim adresi: apples/math2441/section8/oddsratio/oddsratio.htm#rev. Erişim tarihi: TEZCAN S.,ÇAKIR B.(a), Analitik araştırmalar, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Epidemiyoloji ders notları TEZCAN S.,ÇAKIR B.(b), Epidemiyolojinin Tanımı, Stratejileri, Genel Özellikleri ve Kullanım Alanları, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Epidemiyoloji ders notları TEZCAN S.,ÇAKIR B.(c), Epidemiyolojide İlişki (Asosyasyon) ve neden Kavrami, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Epidemiyoloji ders notları TEZCAN S.,ÇAKIR B.(d), Vaka-kontrol Tipi Epidemiyolojik Araştırmalar, Genel Özellikleri ve Kullanim Alanları, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Epidemiyoloji ders notları UĞURMAN F., BERKTAŞ B.M.(2003) Tıpta Tanı Testleri ve Risk Değerlendirmesinde Kullanılan Temel Kavramlar, Akciğer Arşivi, No:4: Veteriner Hekimler Derneği Dergisi Cilt: 78 Sayı: 2 Yıl: 2007

30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Dr. VOLKAN DÜNDAR

30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Dr. VOLKAN DÜNDAR 30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Dr. VOLKAN DÜNDAR 1 Epidemiyoloji 1 Toplumlarda sağlıkla ilgili olayların dağılım ve nedenlerini inceleyen bilim dalıdır. İnsan toplulukları üzerine

Detaylı

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Dr. Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikr. AD. Epidemiyoloji Nedir? Sağlıkla ilgili

Detaylı

Prof. Dr. Nerin Bahçeciler Önder YDÜ Tıp Fakltesi Pediatri Anabilim Dalı

Prof. Dr. Nerin Bahçeciler Önder YDÜ Tıp Fakltesi Pediatri Anabilim Dalı Epidemiyolojik AraştırmaTipleri: örneklerle inceleyelim Prof. Dr. Nerin Bahçeciler Önder YDÜ Tıp Fakltesi Pediatri Anabilim Dalı GÖZLEME DAYALI DENEYSEL TANIMLAYICI ANALİTİK RANDOMİZE KONTROLLU SAHA TOPLUM

Detaylı

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar BİYOİSTATİSTİK I.GİRİŞ İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar Vergi ödeyeceklerin belirlenmesi Askere alınacakların saptanması I.GİRİŞ

Detaylı

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd Medikal Araştırma Tasarımları Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd 1 Tıpta Araştırma Düzenleri Gözlemsel Çalışmalar Tanımlayıcı çalışmalar Retrospektif (Vaka-kontrol) araştırmalar Kesitsel araştırmalar

Detaylı

Toplum ve Örnek. Temel Araştırma Düzenleri. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı

Toplum ve Örnek. Temel Araştırma Düzenleri. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Toplum ve Örnek Temel Araştırma Düzenleri Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Toplum ve Örnek İstatistik, toplumdan kurallara uygun olarak,

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Yönetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Prof. Dr. Ahmet Tevfik SUNTER 1 Sağlık

Detaylı

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör Tıpta araştırmalar günümüzde giderek artan bir hızla gerçekleştirilmektedir. Araştırmalar eğitimin de ayrılmaz bir parçasıdır. Bir hekimin eğitimi ve akademik

Detaylı

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci BÖLÜM 8 ÖRNEKLEME Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci 1.Gözlem Genel araştırma alanı 3.Sorunun Belirlenmesi Sorun taslağının hazırlanması 4.Kuramsal Çatı Değişkenlerin açıkça saptanması

Detaylı

KOHORT ARAŞTIRMALARI HÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI EPİDEMİYOLOJİ KONFERANSLARI. Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN 22.01.2015

KOHORT ARAŞTIRMALARI HÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI EPİDEMİYOLOJİ KONFERANSLARI. Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN 22.01.2015 KOHORT ARAŞTIRMALARI HÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI EPİDEMİYOLOJİ KONFERANSLARI Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN 22.01.2015 Sağlık ile ilgili uygulamalarda karar verirken konu ile ilgili kanıt olup olmadığı

Detaylı

Epidemiyolojide Nedensellik. Doç Dr. Ali CEYLAN

Epidemiyolojide Nedensellik. Doç Dr. Ali CEYLAN Epidemiyolojide Nedensellik Doç Dr. Ali CEYLAN Amaç Bu dersin sonunda Dönem III öğrencileri epidemiyolojik araştırmalarda etken ile sonuç arasında bir ilişkinin varlığının nasıl araştırılabileceği ve değerlendirebileceği

Detaylı

BİYOİSTATİSTİK Sağlık Alanında Kullanılan Araştırma Tipleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH

BİYOİSTATİSTİK Sağlık Alanında Kullanılan Araştırma Tipleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH BİYOİSTATİSTİK Sağlık Alanında Kullanılan Araştırma Tipleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD. Web: www.biyoistatistik.med.ege.edu.tr

Detaylı

Çalışma Dizaynları ve Kullanım Alanları

Çalışma Dizaynları ve Kullanım Alanları TTD Akademik Kurs, 11 Ekim 2015 Çalışma Dizaynları ve Kullanım Alanları Doç.Dr. Özge YILMAZ oyilmaz76@hotmail.com Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Solunum Alerji Bilim Dalı Çalışma Dizaynları:

Detaylı

Klinik Araştırmalar Metodolojisi, İstatistik, Klinik Araştırma Tasarımı ve Türleri

Klinik Araştırmalar Metodolojisi, İstatistik, Klinik Araştırma Tasarımı ve Türleri Klinik Araştırmalar Metodolojisi, İstatistik, Klinik Araştırma Tasarımı ve Türleri Prof. Dr. Levent Dönmez Akdeniz Üni. Tıp Fak. Halk Sağlığı AD. donmez@akdeniz.edu.tr Amaç ve Hedefler Amaç: Araştırma

Detaylı

10 soruda makalelerde sık karşılaştığımız epidemiyolojik terimler Uzm. Dr. Tolga Binbay

10 soruda makalelerde sık karşılaştığımız epidemiyolojik terimler Uzm. Dr. Tolga Binbay 10 soruda makalelerde sık karşılaştığımız epidemiyolojik terimler Uzm. Dr. Tolga Binbay Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Açıklama (2009-2012) Danışman: (-)

Detaylı

KANIT TİPLERİNİN TANIMLANMASI

KANIT TİPLERİNİN TANIMLANMASI KANIT TİPLERİNİN TANIMLANMASI KANIT TİPLERİNİN TANIMLANMASI Bilimsel kanıt gücü açısından araştırma tipleri güçlüden güçsüze doğru aşağıdaki gibi sıralanırlar: 1. Meta analiz 2. Sistematik derleme 3. Kanıta

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları DÖNEM III HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-BİYOİSTATİSTİK-TIP TARİHİ VE ETİK Ders Kurulu Başkanı : Prof. Dr. Günay SAKA TANI TESTLERİ (30.04.2014 Çrş. Y. ÇELİK) Duyarlılık (Sensitivity) ve Belirleyicilik (Specificity)

Detaylı

DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MÜDAHALE ARAŞTIRMALARI Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 12 Şubat 2015 Epidemiyoloji Sağlıkla ilgili tüm sorunların ve hastalıkların kişi-yerzaman özelliklerine göre tanımlanması,

Detaylı

BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA

BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA BRADFORD HILL BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA AŞAMASINDA BAŞVURULMALIDIR. 2 BİLİMSEL MAKALELERDE YAPILAN

Detaylı

BÖLÜM 5 DENEYSEL TASARIMLAR

BÖLÜM 5 DENEYSEL TASARIMLAR BÖLÜM 5 DENEYSEL TASARIMLAR Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci 1.Gözlem Genel araştırma alanı 3.Sorunun Belirlenmesi Sorun taslağının hazırlanması 4.Kuramsal Çatı Değişkenlerin açıkça

Detaylı

Halk Sağlığı-Ders 8 Sağlık Düzeyinin Ölçülmesi ve Epidemiyoloji

Halk Sağlığı-Ders 8 Sağlık Düzeyinin Ölçülmesi ve Epidemiyoloji Halk Sağlığı-Ders 8 Sağlık Düzeyinin Ölçülmesi ve Epidemiyoloji Öğr. Gör. Hüseyin ARI 1 İstanbul Arel Üniversitesi M.Y.O Sağlık Kurumları İşletmeciliği Epidemiyoloji; hastalık ve sağlıkla ilgili olayların

Detaylı

EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMA TİPLERİNE GİRİŞ

EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMA TİPLERİNE GİRİŞ EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMA TİPLERİNE GİRİŞ Prof.Dr.Şanda Çalı Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı BÖLÜMÜN AMACI Oturumun sonunda katılımcılar epidemiyolojik araştırma tipleri

Detaylı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Gözlemsel Tanımlayıcı Olgu bildirimleri Analitik Đlişkisel Kesitsel Olgu-kontrol Topluluk Deneysel

Detaylı

Oluşturulan evren listesinden örnekleme birimlerinin seçkisiz olarak çekilmesidir

Oluşturulan evren listesinden örnekleme birimlerinin seçkisiz olarak çekilmesidir Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof. Dr. Şener Büyüköztürk Doç. Dr. Ebru Kılıç Çakmak Yrd. Doç. Dr. Özcan Erkan Akgün Doç. Dr. Şirin Karadeniz Dr. Funda Demirel Örnekleme Yöntemleri Evren Evren, araştırma

Detaylı

Antibiyotik Direnç Çalışmalarında Araştırma Planlama ve Sunum Teknikleri. Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu HÜTF İç Hastalıkları AD İnfeksiyon Ünitesi

Antibiyotik Direnç Çalışmalarında Araştırma Planlama ve Sunum Teknikleri. Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu HÜTF İç Hastalıkları AD İnfeksiyon Ünitesi Antibiyotik Direnç Çalışmalarında Araştırma Planlama ve Sunum Teknikleri Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu HÜTF İç Hastalıkları AD İnfeksiyon Ünitesi Tıpta Araştırma Yayınları Altman DG. The scandal of poor medical

Detaylı

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çalışan Sağlığı ve Bilimsel Kapasitenin Güçlendirilmesi Projesi

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çalışan Sağlığı ve Bilimsel Kapasitenin Güçlendirilmesi Projesi Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çalışan Sağlığı ve Bilimsel Kapasitenin Güçlendirilmesi Projesi Şu anki sunumun yapılmasına imkan tanıyan bu proje, 692188 sayılı anlaşma kapsamındaki AB Horizon 2020 Araştırma

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Yöntem Dr. Seher Yalçın 3.2.2017 Dr. Seher Yalçın 1 YÖNTEM Araştırmanın Modeli Evren ve Örneklem Veriler ve Toplanması Verilerin Çözümü ve Yorumu 3.2.2017 Dr. Seher Yalçın

Detaylı

Araştırma Yöntem ve Teknikleri

Araştırma Yöntem ve Teknikleri Araştırma Yöntem ve Teknikleri Bilimsel Araştırma Nedir? Araştırma Türleri Araştırma Nedir? Günlük dilde araştırma İnternette ya da kütüphane de araştırma. Bilimsel araştırma Karşılaşılan bir güçlüğün

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Odabaş

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Odabaş Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Odabaş Araştırmalar, bilimsellik, amaç, tek ya da sürekli olup olmaması özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılabilir. Araştırma konusunun niteliğine göre bilimsel ve uygulamalı

Detaylı

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde 3.HAFTA Değeri 10.000$ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde kullanılabiliyor. Sistematik bir yöntem kullanmak suretiyle,

Detaylı

AMAÇ: Araştırma planlamasında kullanılan basamakları öğrencilerin tanımlayabilmesini sağlamaktır.

AMAÇ: Araştırma planlamasında kullanılan basamakları öğrencilerin tanımlayabilmesini sağlamaktır. Örnek Hacmi ve Örnekleme Yöntemleri 7.01.014 P.Tesi İstatistik Dergisi; n den N ye Gezinti Yıl:, Sayı:8 Eylül-Ekim 01 deki bir yazıda: Depresyon, dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen son derece yaygın

Detaylı

Taraf tutma (Bias) önlenmiş

Taraf tutma (Bias) önlenmiş Hamdi Akan Ankara Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı hamdiakan@gmail.com 23 Ocak 2015 Toplumu iyi temsil ediyor = Hasta sayısı Doğru tasarım ve metodoloji Taraf tutma (Bias) önlenmiş Sağlam istatistik

Detaylı

Akış planı. Kanıt nedir? Meta-analiz Nedir? Neden meta-analiz? Olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? Nasıl hazırlanır?

Akış planı. Kanıt nedir? Meta-analiz Nedir? Neden meta-analiz? Olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? Nasıl hazırlanır? Akış planı Kanıt nedir? Meta-analiz Nedir? Neden meta-analiz? Olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? Nasıl hazırlanır? Kanıt nedir? Bir şeyin doğruluğu, gerçekliği konusunda kanaat verici belge, delil, iz.

Detaylı

Tek Denekli Araştırmalar. 2014-Kdz.Ereğli

Tek Denekli Araştırmalar. 2014-Kdz.Ereğli Tek Denekli Araştırmalar 2014-Kdz.Ereğli Tek Denekli Araştırma Nedir? Nerelrde Kullanılır? Sadece bir deneğe ilişkin bulguların yorumlandığı araştırmalardır. Yarı-deneysel bir araştırma türüdür. Değişimlerin

Detaylı

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR KESİTSEL RŞTIRMLR KESİTSEL RŞTIRMLR PREVLNS RŞTIRMSI DURUM SPTM RŞTIRMSI ROSSSETIONL STUDY ROSSSETIONL SURVEY PREVLNE STUDY BSELINE SURVEY 1 2 Kesitsel çalışmalar, belirli bir populasyonda, belirli bir

Detaylı

GEÇERLİLİK & GÜVENİLİRLİK ARAŞTIRMALARI. Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 19 Şubat 2015

GEÇERLİLİK & GÜVENİLİRLİK ARAŞTIRMALARI. Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 19 Şubat 2015 GEÇERLİLİK & GÜVENİLİRLİK ARAŞTIRMALARI Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 19 Şubat 2015 Epidemiyolojik Araştırmalar I. GÖZLEMSEL 1. TANIMLAYICI 1.1. Toplumsal Populations (ekolojik çalışmalar, vb.)

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep Kara YÖNTEM BÖLÜMÜ 4. Ders Araştırmanın Modeli Evren ve Örneklem Verilerin Toplanması Verilerin Analiz Edilmesi bölümlerinden oluşur. 1. Araştırmanın Modeli

Detaylı

Hipotez Testlerine Giriş. Hipotez Testlerine Giriş

Hipotez Testlerine Giriş. Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel

Detaylı

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır? 26.2.23 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HĐPOTEZ TESTLERĐ denir. Sonuçların raslantıya bağlı olup

Detaylı

Hastalıklarda Risk Faktörleri ve Tarama Tanı ve Tedavi Etkinliği İstatistikleri. A.Ayça ÖZDEMİR

Hastalıklarda Risk Faktörleri ve Tarama Tanı ve Tedavi Etkinliği İstatistikleri. A.Ayça ÖZDEMİR Hastalıklarda Risk Faktörleri ve Tarama Tanı ve Tedavi Etkinliği İstatistikleri A.Ayça ÖZDEMİR İçerik Hastalıklarda Risk Faktörleri Geriye Dönük Case Control Odds Ratio İleriye Dönük Kohort Çalışmalarda

Detaylı

Bilimsel araştırmanın amaçları

Bilimsel araştırmanın amaçları Prof.Dr.Besti Üstün Bilimsel araştırmanın amaçları Olayların tanımlanması Olaylar arasındaki ilişkileri bulmak Olayları anlamak ve açıklamak Olayların önceden tahmin edilmesi Olayların kontrolü İlişkilerin

Detaylı

İSTATİSTİK HAFTA. ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ

İSTATİSTİK HAFTA. ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Örneklemenin niçin ve nasıl yapılacağını öğreneceksiniz. Temel Örnekleme metotlarını öğreneceksiniz. Örneklem

Detaylı

Örnekleme Yöntemleri

Örnekleme Yöntemleri Örnekleme Yöntemleri Evren & Örneklem (Fraenkel & Wallen, 1990) Evren & Örneklem 2 Evren Evren, araştırma sonuçlarının genelleneceği (geçerli olacağı) büyük grup. Hedef evren, araştırmacının ulaşmak istediği,

Detaylı

EPİDEMİYOLOJİ. Konunun Genel Amacı. Öğrenme Hedefleri. Konunun Alt Başlıkları

EPİDEMİYOLOJİ. Konunun Genel Amacı. Öğrenme Hedefleri. Konunun Alt Başlıkları Epidemiyoloji EPİDEMİYOLOJİ Konunun Genel Amacı Katılımcıların; «Katılımcıların, işyerinde kullanılabilecek epidemiyoloji, kayıt - istatistik ve araştırma yöntemlerini tanımalarına ve bu yöntemlere ilişkin

Detaylı

309 HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-DEONTOLOJİ- BİYOİSTATİSTİK

309 HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-DEONTOLOJİ- BİYOİSTATİSTİK Ders Kurulu 309 Akademik Yılın 36. Haftası 12 Mayıs 13 Mayıs 14 Mayıs 15 Mayıs 16 Mayıs Halk Sağlığı Kavramı Sarp Üner Uluslararası Sağlık Bakış Açısıyla Ulusların Sınıflandırılması Epidemiyolojinin Kullanım

Detaylı

Temel Epidemiyoloji. Yrd. Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları A.D. İnfeksiyon Hastalıkları Ünitesi

Temel Epidemiyoloji. Yrd. Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları A.D. İnfeksiyon Hastalıkları Ünitesi Temel Epidemiyoloji Yrd. Doç. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları A.D. İnfeksiyon Hastalıkları Ünitesi Epidemiyoloji Maruziyet Hastalık Sonuç (Exposure) (Disease) (Outcome) (Risk

Detaylı

İSTATİSTİK STATISTICS (2+0) Yrd.Doç.Dr. Nil TOPLAN SAÜ.MÜH. FAK. METALURJİ VE MALZEME MÜH. BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ ÖĞRETİM YILI

İSTATİSTİK STATISTICS (2+0) Yrd.Doç.Dr. Nil TOPLAN SAÜ.MÜH. FAK. METALURJİ VE MALZEME MÜH. BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ ÖĞRETİM YILI İSTATİSTİK STATISTICS (+) Yrd.Doç.Dr. Nil TOPLAN SAÜ.MÜH. FAK. METALURJİ VE MALZEME MÜH. BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ ÖĞRETİM YILI KONU BAŞLIKLARI :. İSTATİSTİĞE GİRİŞ. VERİLERİN DÜZENLENMESİ. MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ.

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel sayma

Detaylı

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ HIZ:Bir toplum veya grubun belirli bir birimi içinde gözlenen hastalık veya olay sıklığını belirtir.hızın hesap edilmesinde kullanılan pay ve paydadaki sayılar aynı bölgeden

Detaylı

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deneysel Araştırma Modelleri Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deney Nedir? Deney yapan kişi tarafından bir yada daha çok değişkene müdahale edilerek bu müdahalenin başka bir değişkene etkisini

Detaylı

KANSER KAYITÇILIĞI: AMAÇ VE KULLANIM ALANI. Prof Dr Gül Ergör DEÜTF Halk Sağlığı AD

KANSER KAYITÇILIĞI: AMAÇ VE KULLANIM ALANI. Prof Dr Gül Ergör DEÜTF Halk Sağlığı AD KANSER KAYITÇILIĞI: AMAÇ VE KULLANIM ALANI Prof Dr Gül Ergör DEÜTF Halk Sağlığı AD Kanser Kayıtçılığı Amaç, kanserin boyutunu belirlemek ve gelecekteki durumu hakkında öngörüde bulunmak Tanımlanmış bir

Detaylı

Özgün Problem Çözme Becerileri

Özgün Problem Çözme Becerileri Özgün Problem Çözme Becerileri Research Agenda for General Practice / Family Medicine and Primary Health Care in Europe; Specific Problem Solving Skills ANKARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ

Detaylı

İstatistik. Temel Kavramlar Dr. Seher Yalçın 1

İstatistik. Temel Kavramlar Dr. Seher Yalçın 1 İstatistik Temel Kavramlar 26.12.2016 Dr. Seher Yalçın 1 Evren (Kitle/Yığın/Popülasyon) Herhangi bir gözlem ya da inceleme kapsamına giren obje ya da bireylerin oluşturduğu bütüne ya da gruba Evren veya

Detaylı

EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI

EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI T.C GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI PENDİK VETERİNER KONTROL ENSTİTÜSÜ EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI Esra SATIR Veteriner Hekim Eğitimin Adı: Epidemiyolojik Survey Planlarının Hazırlanması

Detaylı

ve SALGIN İNCELEME Doç.Dr. Bülent A. BEŞİRBELLİOĞLUİ İ Ğ

ve SALGIN İNCELEME Doç.Dr. Bülent A. BEŞİRBELLİOĞLUİ İ Ğ SALGIN TANIMLANMASI ve SALGIN İNCELEME BASAMAKLARI Doç.Dr. Bülent A. BEŞİRBELLİOĞLUİ İ Ğ bbesirbellioglu@yahoo.com Salgın; Belirli bir populasyonda, belirli bir zaman diliminde, bir infeksiyon hastalığına

Detaylı

METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR:

METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR: METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR: GENEL ÖZELLİKLERİ ve KULLANIM ALANLARI DÜTF HSAD Nisan 2010 1 Dersin Amacı: Bu dersin sonunda öğrencileri metodolojik tipte (yöntemsel) epidemiyolojik

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

Toksikolojide rma metodolojileri. Dr. Oktay ERAY Akdeniz Üniversitesi Acil Tıp T Anabilim Dalı

Toksikolojide rma metodolojileri. Dr. Oktay ERAY Akdeniz Üniversitesi Acil Tıp T Anabilim Dalı Toksikolojide Araştırma rma metodolojileri Dr. Oktay ERAY Akdeniz Üniversitesi Acil Tıp T Anabilim Dalı İçerik Giriş Toksikoloji araştırmalar rmalarında eğilime Alternatif araştırma rma metodolojileri

Detaylı

Örneklem. Yöntemleri FBED511 Eğitim Bilimlerinde Temel Araştırma Yöntemleri 1. Evren & Örneklem. Evren. Örneklem ve örnekleme

Örneklem. Yöntemleri FBED511 Eğitim Bilimlerinde Temel Araştırma Yöntemleri 1. Evren & Örneklem. Evren. Örneklem ve örnekleme Yöntemleri & EBE Z Eğitimde Araştırma Yöntemleri (Fraenkel & Wallen, 1990), araştırma sonuçlarının genelleneceği (geçerli olacağı) büyük grup. Hedef evren, araştırmacının ulaşmak istediği, ancak ulaşması

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER

SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER HÜTF Halk Sağlığı AD Epidemiyoloji Konferans Serisi: 10 Dr.A.Tülay Bağcı Bosi MSc,PhD,MSc Bu yansı seti sadece HÜTF Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyoloji

Detaylı

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD. Web: www.biyoistatistik.med.ege.edu.tr 1 Araştırmalarda

Detaylı

Binom Dağılımı Özellikleri ve Olasılıkların Hesaplanması

Binom Dağılımı Özellikleri ve Olasılıkların Hesaplanması Özellikleri ve Olasılıkların Hesaplanması Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Sonucu ikili olarak gözlenebilen örneğin erkek-kız, hasta-sağlam,

Detaylı

Projede istatistik analiz planı

Projede istatistik analiz planı Projede istatistik analiz planı Prof Dr Belgin Ünal Analiz planı Proje yazımı sırasında oluşturulur Araştırmanın /projenin amaçları doğrultusunda kurgulanmalıdır. Araştırmanın yanıtlamayı planladığı sorular

Detaylı

Araştırma Planlama Araştırma Planının Bölümleri

Araştırma Planlama Araştırma Planının Bölümleri Araştırma Planlama Araştırma Planının Bölümleri Epidemiyoloji Konferansları Serisi, 18.06.2015 1 BİLİMSEL ARAŞTIRMALARIN AMACI EVREN TOPLUM (RAT) GRUP(LAR) BİYOLOJİK SOSYOLOJİK FİZİKSEL EKONOMİK DEĞİŞKENLER

Detaylı

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel

Detaylı

AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop

AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop TIPTA VE DĠġ HEKĠMLĠĞĠNDE UZMANLIK EĞĠTĠMĠ YÖNETMELĠĞĠ MADDE 28 (1) Uzmanlık öğrencilerinin, uzmanlık sınavına girebilmeleri

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK 03.05.2017 05.06.2017 Dersler Teorik Pratik Toplam Halk Sağlığı 82 82 Biyoistatistik 14 14

Detaylı

DİSİPLİN/BÖLÜM Teorik TOPLAM AKTS Halk Sağlığı Biyoistatistik. Toplam Teorik Sınav Tarihi: 08 Haziran 2015

DİSİPLİN/BÖLÜM Teorik TOPLAM AKTS Halk Sağlığı Biyoistatistik. Toplam Teorik Sınav Tarihi: 08 Haziran 2015 DİSİPLİN/BÖLÜM Teorik TOPLAM AKTS Halk Sağlığı 102 102 Biyoistatistik 7 7 Toplam 109 109 4 Teorik Sınav Tarihi: 08 Haziran 2015 Dekan Dekan Yardımcıları Eğitim Başkoordinatörü Dönem Koordinatörü Dönem

Detaylı

Salgın Analizi. Prof.Dr.IŞIL MARAL. Halk Sağlığı Uzmanı, Mikrobiyoloji Doktoru (PhD) Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Salgın Analizi. Prof.Dr.IŞIL MARAL. Halk Sağlığı Uzmanı, Mikrobiyoloji Doktoru (PhD) Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Salgın Analizi Prof.Dr.IŞIL MARAL Halk Sağlığı Uzmanı, Mikrobiyoloji Doktoru (PhD) Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Amaç Bu oturum sonunda katılımcılar salgın incelemesi konusunda

Detaylı

ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Araştırma Yöntemleri

ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Araştırma Yöntemleri ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı uerkorkmaz@sakarya.edu.tr Araştırma, çevremizdeki sorunların çözülmesi için; güvenilir

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemleri Fraenkel ve Wallen(2006) ın sınıflandırmasıyla tutarlı olarak ; Sistematik Örnekleme Amaçsal

Detaylı

EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALARDA RİSK KAVRAMI VE RİSK DEĞERLENDİRMESİ

EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALARDA RİSK KAVRAMI VE RİSK DEĞERLENDİRMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (5) DERLEME REVIEW ARTICLE EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALARDA RİSK KAVRAMI VE RİSK DEĞERLENDİRMESİ Gamze ÇAN KTÜ Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD., Trabzon ÖZET Epidemiyolojik

Detaylı

ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜ GÜÇ ANALİZİ

ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜ GÜÇ ANALİZİ ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜ GÜÇ ANALİZİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı uerkorkmaz@sakarya.edu.tr Uygun Örneklem Büyüklüğü Toplum Ortalamasının Kestirilmesinde

Detaylı

AÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI /

AÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI / AÜTF HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI / 2017-18 TARİH/MODÜL BAŞLIKLAR (Konular) ÖĞRETİM ÜYESİ MODÜL 1 9 Ekim 2017 Halk Sağlığı tanımı, kavramı ve yaklaşımı Geleneksel ve Çağdaş

Detaylı

Araştırma Yöntemleri. Doç Dr. Zeliha Öcek Halk Sağlığı AD

Araştırma Yöntemleri. Doç Dr. Zeliha Öcek Halk Sağlığı AD Araştırma Yöntemleri Doç Dr. Zeliha Öcek Halk Sağlığı AD Öğrenim Hedefleri Epidemiyolojik araştırmaların Amaçlarının ve kullanım yerlerinin bilinmesi Sınıflandırılması Veri Toplama Tekniğine Göre Araştırmalar

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, BİYOİSTATİSTİK, TIP TARİHİ VE ETİK 24.04.2018 28.05.2018 Dersler Teorik Pratik Toplam Halk Sağlığı 82 --- 82 Biyoistatistik

Detaylı

Deneysel Yöntem. Yaşar Tonta H.Ü. BBY yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/fall2007/sb5002/ SB5002 SLIDE 1

Deneysel Yöntem. Yaşar Tonta H.Ü. BBY yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/fall2007/sb5002/ SB5002 SLIDE 1 Deneysel Yöntem Yaşar Tonta H.Ü. BBY tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/fall2007/sb5002/ SB5002 SLIDE 1 Babbie, Bölüm 8: Deneyler Deneye uygun konular Klasik deney Deneklerin

Detaylı

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 Laboratuvarlarda yararlanılan analiz yöntemleri performans kalitelerine göre üç sınıfta toplanabilir: -Kesin yöntemler

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık KORELASYON ve REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. İrfan KAYMAZ Tanım Bir değişkenin değerinin diğer değişkendeki veya değişkenlerdeki değişimlere bağlı olarak nasıl etkilendiğinin istatistiksel

Detaylı

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ 1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ Örneklem verileri kullanılan her çalışmada bir örneklem hatası çıkma riski her zaman söz konusudur. Dolayısıyla istatistikte bu örneklem hatasının meydana

Detaylı

ETİK KURUL BAŞVURU DOSYASI

ETİK KURUL BAŞVURU DOSYASI ETİK KURUL BAŞVURU DOSYASI Ülkemizde Hematolojik Kanserlerin Yükü, Coğrafi Dağılımı, Demografik Karakteristiği, İmmünohistokimyasal Özellikleri ve Klinik Davranışı Epidemiyolog Danışman Doç. Dr. Mutlu

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

PARETO Analizi. İş Sağlığı ve Güvenliği Konularında. PARETO Analizi. Uygulamaları. Nurdoğan İNCİ Öğretim Görevlisi Elektrik Mühendisi

PARETO Analizi. İş Sağlığı ve Güvenliği Konularında. PARETO Analizi. Uygulamaları. Nurdoğan İNCİ Öğretim Görevlisi Elektrik Mühendisi İş Sağlığı ve Güvenliği Konularında Uygulamaları Nurdoğan İNCİ Öğretim Görevlisi Elektrik Mühendisi 1 Pareto analizi, değişik sayıdaki önemli nedenleri daha az önemde olan nedenlerden ayırmak için kullanılan

Detaylı

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir.

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. BİYOİSTATİSTİK Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. Veri Analiz Bilgi El ile ya da birtakım bilgisayar programları

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK 26.04.2016 30.05.2016 Dersler Teorik Pratik Toplam Halk Sağlığı 78

Detaylı

Klinik Araştırmalarda Tasarım

Klinik Araştırmalarda Tasarım Klinik Araştırmalarda Tasarım Dr Ayşe Gelal Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Ab Dalı Klinik Farmakoloji Bilim Dalı 17 Mart 2016, İzmir Sunum hedefleri Klinik araştırma tanımı Sağlıkta

Detaylı

İşgücü Talebinin Tahmininde Sayısal ve. ve Ayrıntılı Yöntemler. İnsan Kaynakları Planlamasında Sayısal

İşgücü Talebinin Tahmininde Sayısal ve. ve Ayrıntılı Yöntemler. İnsan Kaynakları Planlamasında Sayısal İşgücü Talebinin Tahmininde Sayısal ve Sayısal Yrd. Doç. Dr. Rıza DEMİR İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İnsan Kaynakları Planlaması ve Seçimi Dersi 2017 Talep Tahmin i İnsan kaynakları talebi veya

Detaylı

1. BETİMSEL ARAŞTIRMALAR

1. BETİMSEL ARAŞTIRMALAR ARAŞTIRMA MODELLERİ 1. BETİMSEL ARAŞTIRMALAR A. BETİMLEME (KAMUOYU) ARAŞTIRMALARI Bir survey yöntemi olan betimleme yöntemi, grupla ilgili, genişliğine bir çalışmadır. Bu tür araştırmalar, çok sayıda

Detaylı

Hastane Yönetimi-Ders 8 Hastanelerde İstatistiksel Karar Verme

Hastane Yönetimi-Ders 8 Hastanelerde İstatistiksel Karar Verme Hastane Yönetimi-Ders 8 Hastanelerde İstatistiksel Karar Verme Öğr. Gör. Hüseyin ARI 1 İstanbul Arel Üniversitesi M.Y.O Sağlık Kurumları İşletmeciliği Hastane Yönetiminde İstatistiksel Karar Vermenin Önemi

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ EYLEM ARAŞTIRMASI

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ EYLEM ARAŞTIRMASI BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ EYLEM ARAŞTIRMASI 1 KAZANIMLAR Eylem araştırmalarının ortaya çıkış nedenini ve felsefi temelini açıklayabileceğiz Eylem araştırmalarının araştırma sorularını belirleyebileceğiz

Detaylı

Klinik Araştırma Nedir? Prof. Dr. Şule OKTAY

Klinik Araştırma Nedir? Prof. Dr. Şule OKTAY Klinik Araştırma Nedir? Prof. Dr. Şule OKTAY KAPPA Eğitim Danışmanlık ve Araştırma Ltd. Şti. İKU Kılavuzunda Klinik Araştırma Tanımı 2 Bir veya birden fazla merkezde, araştırma ürününün/ürünlerinin klinik,

Detaylı

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU Dersin Adı-Kodu: BİS 601 Örnek Genişliği ve Güç Programın Adı: Biyoistatistik Dersin düzeyi Doktora Ders saatleri ve Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

Gözlemsel Araştırmalar

Gözlemsel Araştırmalar TFD-KFÇG ELEKTRONİK BÜLTENİ Sayı: 2009-01 Ocak 2009 Baş Editör: Prof. Dr. Şule Oktay sule.oktay@kappa-crt.com.tr Teknik Editör: Doç. Dr. Zafer Güney zguney@gazi.edu.tr Bilimsel Editör: Doç. Dr. Ahmet Akıcı

Detaylı

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır.

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır. İstatistiksel güven aralıkları uygulamalarında normallik (normal dağılıma uygunluk) oldukça önemlidir. Kullanılan parametrik istatistiksel tekniklerin geçerli olabilmesi için populasyon şans değişkeninin

Detaylı

**MAN 502T ĠĢletme Yönetimi için AraĢtırma Yöntemleri**

**MAN 502T ĠĢletme Yönetimi için AraĢtırma Yöntemleri** **MAN 502T ĠĢletme Yönetimi için AraĢtırma Yöntemleri** **** ARAġTIRMA YÖNTEMLERĠNE GĠRĠġ ** 1. Yarıyıl** **Hafta 6** Hazırlayan: **Dr. Özlem Ġnanç, IĢık Üniversitesi-Ġstanbul** GiriĢ Bu haftaki dersimizde

Detaylı