AKADEMĠK VE Ġġ DÜNYASI BAKIġ AÇILARI ĠLE YAZILIM MÜHENDĠSLĠĞĠ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AKADEMĠK VE Ġġ DÜNYASI BAKIġ AÇILARI ĠLE YAZILIM MÜHENDĠSLĠĞĠ"

Transkript

1 AKADEMĠK VE Ġġ DÜNYASI BAKIġ AÇILARI ĠLE YAZILIM MÜHENDĠSLĠĞĠ Konu: Akademik Ve ĠĢ Dünyası BakıĢ Açıları Ġle Yazılım Mühendisliği KonuĢmacı: Dr. Mesut Göktepe Tarih: Yer: Atılım Üniversitesi Seyhan Cengiz Konferans Salonu Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Bu haftaki konuşmacımız yine sektörün ve akademik dünyanın, daha doğrusu iki tarafta tecrübesi olan bir kişi olması açısından diğer konuşmacılardan kısmen ayrılıyor. Kendisinin eğitimci geçmişi de var; akademisyen geçmişi de var. Bunları daha dominant olarak vereceğim. Endüstri geçmişi de var. Dolayısıyla bir koltuğuna üç tane karpuzu sığdırabilen kişiliklerden bir tanesi böylesine kendi tecrübeleri hem akademisyenlik adına, yani gelecekteki sizin kariyerinizi planlamanız açısından, hem akademisyenlik boyutuyla, hem de endüstri boyutuyla farklı açılardan bakabilen bir kişi; dolayısıyla kendi değerlendirmelerinin çok değerli olduğunu düşünüyorum ve sizin de gözlemleyeceğinizi düşünüyorum. Mesut Göktepe, kendi cv sini, geçmişini kendisi tanıtacak. Teşekkür ediyoruz. Hoş geldiniz. Dr. Mesut Göktepe: Arkadaşlar hoş geldiniz, her şeyden önce bugün aklımızda olan bütün soruları cevaplayalım. Mezun olduktan sonra ne olacak? Mastır yapacak mıyım; Doktora yapacak mıyım? Piyasaya girersem nasıl olur? Kendim şirket mi kursam yoksa başka bir şirkette mi çalışsam? Hem mastır yapıp, hem çalışsam mı? İş başvurusunu nasıl yapacağım? Görüşmem nasıl geçecek? İşe girdikten sonra nasıl bir ortamda çalışacağım? Aldığım bilgiler yeterli olacak mı? Kendimi nasıl geliştireceğim? Ben sizlere yaşadığım tecrübeleri özetleyeceğim. Bunlar mutlak doğrular değil, herkesin yaşantısında farklılık gösterebilir. Lütfen aklınıza soru geldiği zaman bölün. Mümkün mertebe interaktif olsun, istiyorum. Aklınızdaki sorular cevaplansın. Dediğim gibi mutlak doğrular değil, benim yaşadığım tecrübeler ama yine de, birçok kişinin yaşadığı tecrübelerle ortak noktalar taşıyordur, kanısındayım. Bahsettiğim üzere mezun olduktan sonra nelerle karşılaşacağız. Zaten duyuruda da yer alan konular bugünkü gündemimizi oluşturuyor. Hürevren Beyin belirttiği gibi ismim Mesut Göktepe, 1986 ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği mezunuyum de Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliğinde Mastırımı tamamladım. Peşi sıra Bilkent Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesinde Öğretim Görevliliği yaparken Grafik Tasarım, Copyrights Dizayn konularında ders verirken; ODTÜ de de Doktorama devam ettim. Doktora sonrasında Yazılım Mühendisi olarak bir süre Maliye Bakanlığında çalıştım. ODTÜ Bilgisayar Mühendisliğinde Part-Time ders verdim. Bilkent Üniversitesinde, Güzel Sanatlar Fakültesinde ders verdim, piyasada çalışırken. Peşi sıra Enformatik Enstitüsünde öğretim üyesi olarak görev yaptım, ODTÜ Enformatik Enstitüsünde. Akademik yaşantımı o noktada sona erdirip, part-time zaman zaman ders verdiğim dönemler oldu. Cyber Soft ta, proje yöneticisi olarak görev aldım. Yaklaşık sekiz sene Cyber Soft ta çalıştıktan sonra şuan CBK Soft firmasında proje yöneticisi ve kalite yöneticisi olarak görev yapıyorum. CBK Soft, Bilkent Teknopark ta bir yazılım şirketi, genellikle yurtdışı ağırlıklı projelerle uğraşıyor. Çünkü kuruluş geçmişi Amerika ya dayanıyor. Amerika daki müşterilerin projelerine devam ediyor. 1

2 Türkiye de de Avrupa Birliği projelerinde ya diğer firmalarla partner olarak veya ihalelerde katılımcı olarak rol almaya çalışıyor. İlgi alanım yoğun olarak Yazılım Mimarileri, doktora çalışmalarımdan dolayı görüntü işleme, Copyrights dizayn Yazılım Mühendisliği yaşam döngüsü süreçleri; kalite yönetim sistemleri, yazılım, yetenek, olgunluk modeli, CMM dediğimiz model. Yazılım süreci iyileştirme ve yetenek değerlendirme, Spice dediğimiz modeller bunlar. Genelde kalite ve yazılım mühendisliği süreçlerini iyileştirme yaklaşımları olarak karşımıza çıkıyor. Evet, biraz akademik ortamdan bahsetmek istiyorum. Üniversitede neler öğreniyoruz? Çıktığımız zaman ne kadarı işimize yarıyor? Akademik ortam yoğun olarak teori ağırlıklı; teori derken, pratikte ödevler veriliyor. Öğrendiğimiz konuların uygulaması yapılıyor. Ama akademik ortamdaki yaklaşımda size verilen ödevler, projeler tam tanımla Well define olarak veriliyor. Problem budur. İnputları budur. Sizden beklenen çıktılar budur, bunu imtihan eder. Genel olarak bütün projeleriniz için bunu söyleyemem. Genel olarak problem tam tanımlanmış olarak veriliyor. Birazdan değineceğim, iş dünyasında nasıl? İş Dünyasına gittiğiniz zaman sizden örnek olarak bir ERP sistemi, kurumsal kaynak planlama sistemi yazmanız istenecek. Ben muhasebe uygulaması istiyorum, diyor. Problemin tanımı, girdileri, çıktıları hepsi bu. Yani problemi siz kendiniz tanımlamak zorundasınız. Burada size verilen ödevlerde, projelerde problem tanımlanmış durumda. Yani diğer tarafta analiz, tasarım süreci çok daha zor. Üniversitenin en büyük yaklaşımı sizi bilgiyle doldurup, piyasaya salmak değil; bilgiye nasıl ulaşacağımızı öğretmek, bu çok önemli bir nokta. Belki Bilgisayar Mühendisliğinde biraz daha fark ediyor. Şuan ki, bilgi birikiminizle mezun olun, başka hiç yeni bir şey öğrenmeyeceğim veya uğraşmayacağım, deyin. Çok abartmadan söyleyeyim. Bilgi birikiminizin sizi taşıyacağı nokta altı ay, bir yıl belki bulunduğunuz firmaya göre iki yıl, o kadar hızlı gelişen bir meslek ki, sürekli, kendinizi yenilemek zorundasınız. Onun için üniversitenin önemi burada çıkıyor. Bilgiye nasıl ulaşacağınızı, kendinizi nasıl geliştireceğinizi öğreniyorsunuz. Yoksa sektörde bilgisayar mühendisliği kökenli olmayıp bu işi yapmaya çalışan çok kişi var. Biz şirketimizde de bu tür kişilerle çalıştık. Bilgisayar Mühendislerinden aldığımız performansı alamıyoruz. Çünkü o kişiler çok yetenekli olsa da ben PHP biliyorum, diyor. Bunun üzerine çıkamıyor, yeni bir şey veya ben MySQL öğrendim, Oracle kullanamıyor, bunun gibi. Siz bilgiyi nasıl ulaşacağınızı öğrenemiyorsunuz, üniversitenin en büyük eksiği bu. Bilgiyle doldurmak değil, bilgiye nasıl ulaşacağınızı öğrenmek. Biraz önce bahsettim. Üniversitedeki sorunları çözme yaklaşımında size sorunlar tam tanımlı olarak veriliyor, onun için piyasada en önemli fark eden nokta bu. Piyasaya çıktığınız zaman problemi siz tanımlayacaksınız. Bir diğer nokta problem size verildikten sonra hemen algoritmayı uygulayalım, bir çözüm üretelim. Kullanıcı ara yüzüyle bunu sunalım, yaklaşımı. Piyasada bahsetmiş olduğum muhasebe uygulaması dediğimiz zaman bir analiz, tasarım modelleme peşi sıra kodlama gereksinimiz var. Analiz yapmadan yani muhasebe nasıl çalışıyor, öğrenmeden bunu yazmamız mümkün değil. Onun için üniversiteden mezun olurken bu pratikleri yapmamız gerekiyor, ama çok fazla yapma olanağımız yok. Sadece proje bazında belki bu gerçekleştiriliyordu. Benim genel gözlemim Atılım Üniversitesi konusunda çok fazla bilgim yok. Yani bu demek ki proje durumlarını bilmiyorum. Yoğun olarak Hacettepe Üniversitesi bu yaklaşımı uyguluyor. Proje verirken bir analiz, tasarım bunun modellemesi UML modelleme veya Business Process modelleme yaklaşımlarıyla, modellenmesi peşi sıra kodlanmasına yönelik projeler veriyor. 2

3 Bunun olması çok önemli, çünkü özel sektöre gittiğiniz zaman, piyasaya gittiğiniz zaman en önemli nokta analiz, tasarım peşi sıra kodlama. Siz analizi yeteri kadar iyi yapmazsanız kullanıcının veya sistemi isteyenin gereksinimlerini tam olarak anlamazsanız.proje bitti dediğiniz zaman işiniz yeni başlar. Üniversitelerde bir miktar bu pratikler az, yani daha fazla piyasaya yönelik pratik yapılabilir. Bakış açısı genelde akademisyen yetiştirmeye yönelik olarak bir bakış açısı. Bu benim zamanımda 86 yılında çok daha bu yöndeydi. Peşi sıra lı yıllar öyle ama sonradan piyasayla üniversite birbirini çekerek götürmeye başladı. Biraz daha dengeler değişiyordur, zannediyorum. Örnek Hacettepe, -Hürevren Bey de bahsetti, sizlerin de projesi varmış bu yönde çalışmalar, bunlar piyasaya yönelik olarak çok iyi gelişmeler. Bir diğer konu alınan veya alınamayan dersler, çok isim telaffuz etmiyorum. Bazı ya örnek olarak üniversitemizde veri tabanı yönetim sistemi dersi, seçmeli ders ya bu kabul edilemeyecek bir şey. Bir Bilgisayar Mühendisi olarak siz iş görüşmesine geldiğiniz zaman benim gibi birisiyle görüşeceksiniz. Bir veri tabanı yönetim sistemini bilmiyorsa, yani o kişinin bilgisayar mühendisi olarak 1-0 yenik başlıyor işe. Yani bu ders alım olmazsa olmazlardan bir tanesi işte Date Structures, Datebase Management Systems buna benzer dersler yani bariz bir örnek olduğu için söylüyorum. Bunlar bizim mesleğimizin temelini oluşturan dersler, bunlardan bir tanesi eksik olunca taşlar yerine oturmuyor. Gerekçeleri vardır, işte öğretim üyesi sıkıntısı olabilir, başka bir sıkıntı olabilir. Ama bu olmaması gereken şeylerden bir tanesi, mesleğimizin temel dersleri bunları ben tekrarlamayayım, burada bir ikisini biraz önce söyledim. Muhakkak alınması gereken dersler. Veri tabanı yönetim sistemi dediğimiz zaman yok Oracle, Mislay veri şu önemli değil, kavram olarak bunun ne yaptığını, ne yapabildiğini; veri tabanı yönetim sistemleri içinde Esquer gibi bir dilin genel bir dil olduğunu bütün o temeldeki veri tabanı yönetim sistemlerinde kullanıldığını biliyorsak, diğerlerini önümüzde ama hiçbir şekilde bilgimiz yoksa, hani ben Access biliyorum demek çok aşırı bir şey ifade etmiyor. Onun için sizin elinizde olan bir şey değil belki veya bahsettiğim üniversitenin elinde olan bir şey değil, ama alınan, alınamayan dersler son derece önemli. Üniversitelerden mezun olduğumuz zaman; buna bende dahil genelde problemler hep bireysel çözme yaklaşımıyla mezun oluyoruz. Yani biz kişisel olarak kendi notumuzdan sorumluyuz. Belki bir iki arkadaşla ekip çalışması yaptık, ama o beş kişilik ekipte üç kişinin projeyi götürmesi demek. Diğerlerini lojistik, işte çay kahve desteği vs sağlaması şeklinde gelişebiliyor. Hep bireysel olarak sorumluyuz, kendimizden. Yani bir ekip çalışmasında arkadaşlıktan farklı bir şekilde paylaşımı çok net göremiyoruz. Özel sektöre, piyasaya girdiğimiz zaman bu çok daha ağır basan bir şey. Bireysel değil, ekiple bir arada olmak çok daha önem taşıyan bir şey onun devamındaki slaytlarda göstereceğim, bahsedeceğim. Genelde üniversitelerdeki yaklaşım ya Sun tarafında olup işte Java gidiyoruz, her şey Java veya Microsoft tarafındayız, Dot Net. Birinci dediğim daha geçerli bir şey, işte platformun bağımsız olması vs diğerinin belli bir kapital tarafından destekleniyor olması olabilir. Ama hiçbir şekilde en iyi çözüm Java, en iyi Dot Net değil. Bütün bunlardan haberdar olmamız, kullanıyor olmamız, gerektiği zaman kullanabilmemiz önemli. Ama üniversitelerde bu çizgi var. Ben burada akademik olarak vurgularken, bir tarafı tercih edip o yönde gidiliyor ve hep birisi iyi, diğeri çok kötüymüş gibi bahsedilir. İkisinin de gerekleri çözüme sağlayacakları kolaylıklar farklı, yeri geldiğinde burada iki örnek var. Ama bunları çoğaltabiliriz. Ama temel olarak iki örnek var. Java çözümüyle gidilebilir. Gerektiğinde Dot Net çözümüyle gidilebilir. Hatta sizler yetişkinlersiniz. 3

4 Bir hocamın esprisi sevmediği için yani bütün öğrencileri içinde bu espriyi yaptığı için, ben de rahatlıkla söyleyebilirim. Dot Net değil, döt net şeklinde yaptığı.bir platformdur. İlla karşı olmamız gerekmiyor. Ama maalesef bu ayırım var. Proje üretme; üniversitelerde genelde problemler yine daha önce bahsettiğim üzere tanımlı veriliyor. Bir şirketin çalışanıysanız piyasaya çıktığınız zaman size projeler hazır sunuluyor. Kendiniz şirket kurduğunuz zaman proje yaratmak durumundasınız. Nasıl proje alacağım? Nasıl proje yaratacağım? Bunu nasıl yürüteceğim? Çok basit bir örnek, üniversitedeyken de yapabilirsiniz. TÜBİTAK tan bir proje desteği almak istiyorsunuz, aklınızda parlak bir fikir var. İster şirket kurun, ister başka bir şirkette. Ne yapacağım, nasıl çizeceğim, aklımdaki fikri nasıl dökümante edeceğim? Yani şu yaklaşım yok. İşte tanıdığımız arkadaşlarımızda ya biz TÜBİTAK tan destek alacağız. Siz TÜBİTAK projesi yapıyorsunuz, şirket olarak bir TÜBİTAK la gidip konuşsak da, bize de destek verse. Konuşmakla proje desteği yok. Fikrinizi yazarak ifade etmeniz, projenizi kaynaklarıyla, aşamalarıyla, sonuçlarıyla sonunda size ne kazandıracak, parasal anlamda, ar-ge anlamında, patent anlamında bütün bunları dökümante etmek durumundasınız ve bir dayanağı olması gerekiyor. Projeyi yazmanın yöntemini öğrenmek gerekiyor, ama birazcık projeyi ifade etmekte, sunmakta, yazmakta mezun olduğumuz zaman hepimizin sıkıntısı var. Bu zaman içinde tecrübeyle gelişiyor. Ama bu tür derslerin muhakkak katkısı var. Bilemiyorum, öğrenci arkadaşlarımızın sunumu vs, proje sunumları oluyor mu? En azından diğer proje derslerinden hakikaten yaptığınızı anlatabilmek veya yapacağınızı anlatabilmek çok önem taşıyan bir şey, yani bu bir eksiklik olarak hissettiğimiz bir şey. Ben üniversiteden mezun oldum. Asistan oldum. Ders alıyorum zaten. Bir gün hocamız yok, derse sen gireceksin. Derse ben girdim, anlatmaya başladım ve peşi sıra işte öğretim görevliliği, öğretim üyeliği ben ders anlatmaya başladım. Herhangi bir formasyon eğitimi, iletişim eğitimi vs olmadan bu işe giriliyor, maalesef akademik ortamda bu, bu şekilde. 80 li yıllarda bu gerçi beş, on yılda yürütülür. Üniversitedeki öğretim elemanları da formasyon eğitimi alsınlar, iletişim vs pedagojik yaklaşım bu şekilde girsin. Ama 60 yaşındaki hocalarımız yani bu saatten sonra biz de eğitim alıp ders vereceğiz dediler. Hayır, daha lisans seviyelerinde belki bunun olması gerekiyor. Aksi takdirde eğer akademik ortamda rol alacaksanız. Birden kendinizi bir şeyler anlatıyor, konumunda bulacaksınız, bunun eğitimini almadan. Yazı yazmak, sunum yapma ve yaptığımız projeyi satmak konularını ekleyince belli bir miktar değindim. İş yoğunluğu; akademik ortamda kalırsanız, iş yoğunluğunuz belli. Tamam sabah 8.30; akşam 5.30 veya 9-6; ama bunun haricinde hazırlayacağınız dersler, ertesi gün anlatacağınız ders gibi, gece çalışmanız, ekstra çalışmanız, makale yayınlamanız. Yani sizi zorlayan bir fazla mesai var. Saatler bellidir, esnektir. Ama bunun çok ötesinde çalışmak zorunda kalırsınız. Ertesi gün yeni bir konu anlatacaksanız, bunu okuyup öğrenmeniz şart ve anlatacağınız insanlar çok zeki insanlar. Yani herhangi bir şekilde bir makinenin nasıl çalıştığını bunu kullanacak kişilere anlatmak gibi değil. Karşınızdaki üniversite öğrencileri çok akıllı insanlar, siz onlardan daha iyi, daha fazla bilginiz olup bunu sunmak zorundasınız. Onun için akademik ortamda gözükmeyen bir mesai vardır. 8 saat gözükse de günlük mesai, çok daha ötesi artı akademik kariyeri yürütmek için, makale, yazmanız ki bunu yapmak çok kolay bir şey değil; yayın yapmanız, kendi eğitiminiz, mastırınız, doktoranız peşi sıra doçentliğiniz, profesörlüğünüz için çok çaba gerektiren bir durum. 4

5 İş Dünyası; ilk iş dünyasıyla tanışmamız stajla başlıyor. Ben örnekler vereceğim. İki grup halinde stajyer aldık. Birinci grup, geldi; bizim projemize katıldı; yürüttüğümüz bir proje. Bizim kodlama, analiz, tasarım bitmişti. Kodlama ortamımızda arkadaşlarımıza küçük birer modül verdik. Onlar oradaki basit işte kullanıcı ana yüzlerinin hazırlanması veya Business Logistics iş kurallarının kodlanmasını gerçekleştirdiler. Bir diğer stajyer grubumuz geldi. Onlara da dedik ki, veri çevrimi yapılacak, bakın şu verileri PL/SQL ile şöyle yazarak çevireceksiniz. Veri yoğunluğu çok olduğu için, birer birer veri tabanı bir başka veri modelinden bu veri modeli aktarmak yerine script yazarak aktarmayı önerdim. Ertesi gün sordum işte PL/SQL şu kaynakları okuyabilirsiniz. Bu kaynakları biz mi okuyacağız. Bize PL/SQL öğretecek kimse yok mu? Nasıl şirket burası? İşte üniversitenin verdiği şey bu değil, üniversitede size bilgiye ulaşmayı öğretiyor dediğim şey bu. Ben özel sektöre geçtikten sonra, keza mezun olduktan sonra özel bir kursa, özel bir derse giderek yeni bir şey öğrenmedim. İhtiyaç duyduğum şeyleri Web ten ki, bunların doğrulanmış kaynak olması lazım. Yani Google dan Search ederek değil de belli siteler var. Microsoft la ilgiliyse Microsoft tun sitesi; Java ysa işte Sun ın vs. nin siteleriyle ilgili olarak erişebileceğiniz kaynaklar var. Bunları, Oracale ı buralardan öğrenebilirsiniz. Ben arkadaşlarımızın bizi suçlamasını anlamıyorum. Nasıl şirket bu? Bize bunu anlatacak birileri yok mu? Muhakkak var. İhtiyaç duyulduğu zaman eğitim programları düzenleniyor. Eğitim şirketleri var, oradan eğitim alınıyor veya şirket içi eğitimlerle bilen birileri veya bilmeyen ama ilk etapta çok basit bir şekilde şu tablodan alıp, bu tabloya aktaracaksınız. Bunun nasıl yapıldığını öğrenebilecek kapasitede arkadaşlarımız böyle bir reaksiyonla karşımıza çıktı. Bir üniversite öğrencisi bu davranışta bulunmadan da öğrenebilir. Bunu ben mi öğrenirim, birisi mi öğretsin? Kendiniz de öğrenebilirsiniz. Çünkü üniversite bunu veriyor. Pratik çok önemli yani iş dünyası; sizin. Pratik deneyiminiz çok önemli yani hazırlamış olduğunuz bir analiz dokümanı, bir tasarım dokümanı, yapmış olduğunuz bir kodlama; bu her şey veya okumuş olduğunu web servisleri hakkındaki bir makale, bunlar hepsi çok değerli şeyler, her bir pratiğin çok önemi var, almış olduğunuz dersler haricinde. Problem tanımı bahsettim. Eğer bir muhasebe uygulaması yazacaksanız. Problemi siz tanımlayacaksınız. İnput tu ne, Processing nasıl olacak, çıktısı ne olacak? Bunu siz yapmak zorundasınız. Kullanıcı size bunu hazır olarak vermiyor. Eksik bir şekilde yaparsanız benim kodlamam bitti, projem hazır, teslim ediyorum; dediğiniz anda işiniz başlıyor. Ben bunu böyle söylememiştim, öyle tarif etmemiştim. Çünkü kullanıcının size anlattığıyla sizin anlayıp uyguladığınız şey tamamen farklı olur; onun için burada problemi tanımlamak çok çok zor, sınırları çok geniş. Kurumsal ölçekli uygulamalar, genelde bizdeki akademik ortamdaki problem domaini oldukça kısıtlı oluyor, odaklanılmış bir konuda. Ama bir kurumsal kaynak planlaması dediğimiz zaman, WIP dediğimiz zaman içinde insan kaynakları, insan kaynaklarında özlük işlemleri, bu terfidir, sicildir vs.dir maaştır, bordro gibi muhasebe, demirbaş, stok kontrol, aklınıza gelir; satın alma. İnanılmaz büyük ölçekte projeler ve bunlar milyon dolarlık projeler, onun için problem domaini çok geniş, kurumsal ölçekli projeler bir kişiyle, üç kişiyle, beş kişiyle yürütülemeyen projeler. Onun için üniversitede yaptığımız projelerin çok daha ötesine geçip, burada ekip çalışmasının önemi daha fazla görüyoruz. Uygulamaya geçmeden önce karar verilecek çok şey var. Muhasebe uygulaması, istiyor mu; nasıl istiyor? Öncelikle yazılım mimarisi nasıl olacak? WEB te mi çalışacak, bir desktop uygulaması mı olacak? Çok katmanlı mı yoksa sadece bir istemci sunu biz bir sunucuyla mı konuşacak, iki katmanlı mı veya tek katmanlı desktop uygulaması mı buna karar verir. Yazılım platformu, Java mı olacak; Dot Net mi olacak; PHP mi olacak, nasıl bir platformda yazacak? 5

6 Yazılım yaşam döngüsü, neyi uygulayacağız? Waterfall yaklaşım mı; Spiral yaklaşım mı; yaklaşım mı yoksa ECEL yaklaşımlar dediğimiz her ne kadar iterrative incremental ile başlasak ve biraz ECL gider; varolan problemi çözüp biran önce ilerlemek şeklinde buna karar vermek. Peşi sıra problemi çözecek algoritmayı uygulamak. Bütün bunlara karar verip, bunları dokümante edip bundan sonra uygulamaya alınması gerekiyor. Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Hocam bu arada bir saptama yapmak. Bunu yapmışlar mı, arkadaşları onu sorayım? Dr. Mesut Göktepe: Şimdi proje çalışması yapıyorsunuz değil mi? Hem uykunuz açılmış olsun. Orada hangi aşamadayız? Onu sorayım. Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Kodlamadayız. Dr. Mesut Göktepe: Kodlamaya gelmeden önce, yazılım mimarisi sorayım. Hangi yazılım mimarisini uyguluyoruz? Bir arkadaşımız biz şunu uyguluyoruz desin. Yalanda söyleyebilirsiniz, bilmiyorum çünkü. Hürevren Bey biliyor yalnız. Nasıl bir yazılım mimarisi orada örneği var ya burada gözükmeyen, doğanın mimarisi de var, ayrıca cluster mı olacak ne olacak, o biraz daha bizim dışımızda diye düşünüyorum. WEB te mi çalışacağız uygulamamızı arkadaşlar? Bilemiyor muyuz, neresi? Öğrenci: Biz Evolutionary method. kullanıyoruz. Dr. Mesut Göktepe: Yazılım mimarisinden bahsedelim önce, metoda gelmeden önce; WEB te çalışacak bir uygulama değil mi? Yani masaüstü sadece bizim desktopımızda çalışamayacak bir uygulama, WEB te çalışacak. Yazılım mimarisine karar vermişiz, bu önemli bir şey. Çünkü uygulamanın kodlaması çok değişiyor, arkadaşlar. Yani WEB te çalışacak uygulamayla bildiğiniz üzere desktop uygulaması yazılım platformu olarak başka el kaldıracak arkadaşlar nerede yazıyoruz, neyle yazıyoruz? Öğrenci: Datebase kullanıyoruz. Dr. Mesut Göktepe: Onlar evet destekleyen güzel. Kullanıcı ara yüzünde Öğrenci: Struts kullanıyoruz. Dr. Mesut Göktepe: Struts kullanıyorsunuz. Öğrenci: Çevrimlerin daha kolay yapılabilmesi için. Dr. Mesut Göktepe: Buna karar verip, bunu öğrenip, bunu uygulamamız gerekiyor, çok güzel. Bütün proje aşamalarında arkadaşlar bunları yaşayacaksınız ki bakın buradaki Hibernate, Dot Net içinde yani sizin nesnelerinizin veri tabanına mep etmek için Dot Nette de bunu kullanıyorsunuz, kullanabilirsiniz. Yani onları tool olarak kullanılan Java ortamında da kullanabilirsiniz. Peki, hangi yazılım yaşam döngüsü diye, arkadaşımız onun cevabını vermiş oldu. Algoritmada sizin probleminizi nasıl çözeceğinize yönelik olarak. 6

7 Modelleme; modelleme dediğimiz analiz dokümanının içerisinde ne olacak? Benim problemimi çözümünü nasıl ifade edeceğim? Tasarım dokümanımın içerisinde benim problemim nasıl çözülecek? Bunu ifade etmem gerekiyor. Bunu ifade etmek neden önemli söyleyebilir misiniz? Niye analiz ve tasarım dokümanı yazıyoruz, zihnimizde var her şey zaten. Herkes projesini biliyor. Niye yazıyoruz? Öğrenci: Proje yapanlardan biri ayrıldığında mesela tekrar yerine gelenin nerede bıraktığını kontrol ettirmek. Dr. Mesut Göktepe: Evet, en önemli nokta bu arkadaşlar. 10 kişilik, 20 kişilik, 30 kişilik projeden muhakkak ayrılan olacak, muhakkak yerine birisi geldiği zaman devam etmesi. Bunu yaşatmak çok zor, bir takım toollar var, kullanılır, kullanılmaz bilmiyorum. Sizin kodlamanızdan modelinize, modellinizden koda, koddan modele çeviren. Kullanımı bir miktar zor gerekli mi, gereksiz mi tartışılır; ama bu dokümanları güncel tutmak o bağlamda çok çok önemli. Proje büyüklüğüne bağlı modelleme. UML kullanıyoruz, genel olarak değil mi? Ne yapıyoruz önce ne çiziyoruz? Çizdik mi, modelleme? Use Case çizdik, sonra analiz aşamasında veya UML konuşalım, analiz ve tasarımda başka, UML de neler var? Use Case kullandık, başka Sequence diyagram kullandık. Başka onlardan türeyenler var? Classlarımızı neyle? Class diyagramla gösterdik. Peki veri modelimizi genelde classlarımız ve verilerimiz, veri modelimizle class diyagramımız çok benzer, IR kullandık mı? Veri tabanımızı gösteren veri modeli, bunlar gerekiyor. Buradaki proje büyüklüğüne bağlı modelleme dedik. Projenin süresine ve kapsamına bağlı olarak bir muhasebe uygulaması için bütün classlarınızın birbirine nasıl etki ettiğini gösteren Sequence diyagram bunu çizmeniz, tümünü çizmeniz mümkün değil arkadaşlar. O kadar büyük kapsamlı projelerde sadece anlaması çok zor olan kısımların Sequence diyagramlarını çizebilirsiniz. UML kitaplarını açtığınız zaman verilen örnek şudur, işte video kiralama örneği. Gidiyorsunuz videocuya varsa size veriyor. İşte parasını ödüyorsunuz. İade zamanını söylüyor. Yoksa rezerve ediyor. Problem bu kadar basit değil, muhasebede. Onun için her bir şeyin Sequence diyagramını çizemeyebilirsiniz, ama karmaşık caseler için bu muhakkak önemli. Peki bir şey daha sorayım. Peki Use Caseler neye karşıdır? Çiziyoruz ve duruyor, ondan sonra tamamen farklı bir dünya. Neye karşılık geliyor? Bizim uygulamamızdaki nelere karşılık geliyor, Use Caseler? Requirementlar okey onda bir problem yok. Uygulamamızda yani kodladığımız zaman ben burada bir muhasebe örneğinden çık, bir muhasebe uygulaması gösterdiğim zaman çalıştırdım, önümde menü bir tane ekran filan. Neye karşılık geliyor? Bizim ekranlarımıza veya menü programlarımıza karşılık gelen her Use Case bir kullanım durumu, yani siz bir fatura bilgisi girecekseniz, bu bir kullanım durumudur, buna karşılık bir Use Case olmalı. Yani bir takım modelleme işlevlerini yaparken bunlar neye karşılık geliyor, nereden, nerede kullanmam gerekiyor, niye kullanmam gerekiyor? Bunu düşünürsek hakikaten anlamlı olduğunu görebiliriz. Birazcık daha azı dokümantasyonda, okunabilir kodda önemli. Şuna inanın sizin yazdığınız kodu başka birisini teyit etmesi değil; projeler bittikten sonra iki yıl bakım, üç yıl, iki yıl garanti, üç yıl bakım anlaşması; bir yıl sonra dönüp bakın kodda ne varmış, siz bile anlamazsınız. Onun için muhakkak içinde comment olması gerekiyor ve bir takım toollar indendation a.yönelik olarak siz yapmazsanız da bunu yapan toollar var, kodunuzu verdiğiniz zaman indendation ları gayet güzel ayarlıyor ve muhakkak comment; yazarsanız, kullanım kılavuzu dahil hazırlatabilirsiniz. Düzgün yazarsanız, hazırlayan toollar var, özellikle Java da. Birazcık daha hızlanma bağlamında. 7

8 İş saatlerine uygun, özel sektördesiniz, çalışıyorsunuz. Muhakkak vaktinde gitmeye dikkat etmek gerekiyor, arkadaşlar. Sizin yaşlarınızdakiler hep akşam geç yatıyorsunuz, arkadaşlarınla geziyorsunuz. İşe geç kalabiliyorsunuz. Bizim sektörümüz nispeten esnek ama siz zamana riayet ederseniz, kendiniz çok daha iyi bir noktada görürsünüz. Yöneticilerin gözünde çok daha iyi bir noktada olursunuz. Bunu samimiyetle söylüyorum. Herkesin bu yaşlarda işte sevgiliyse buluşmaya ihtiyacı var. Efendim evde kalıyorsa, fatura yatırmaya muhakkak var, ama bunu izin alarak mesai saatlerine riayet ederek yapmak çok önemli. Benim önceki şirketimde en büyük sıkıntım buydu. Niye? Saat 9 da gelinmiyor. Bunun niyesi diye bir şey yok, gelinmesi lazım. Ama saat 10 da da gelen kişi, saat 6 olduğu zaman çıkıp gidiyor. Bu göze batıyor. Yani sizin paranızı veren kişi, yöneten kişi demiyorum. Paranızı kim veriyorsa, o kişinin gözüne batar. Örnek vereceğim, bunun maliyetinin ne olduğundan yönelik olarak da. Bireysel Tutum, ekip içinde uyumlu olmalısınız, arkadaşlar. Siz bireysel olarak, işte ben müzik çalarak çalışırım. Çok güzel, beş kişinin beşi de müzik çalarak çalışıyorsa problem yok. Ama bir kişi rahatsız oluyorsa, ondan çalmamak durumunda olmalısınız, yani bu ortak nokta. Bir kişinin uyumsuzluğu tüm ekibi dağıtıyor veya ben açık ofis sisteminde çalışamam, kapalı oda isterim. Yoksa şirketin imkanı mümkün değil, orada huzurunuz olmaz, bireysel yaklaşımınız veya beklentileriniz çok önemli. Ekip içindeki uyum önemli, çok sevmek zorunda değilsiniz. Ama ekipteki iletişim çok önemli, bilgi paylaşımı kesinlikle olacak. Bilgi paylaşımı olmadan her şeyi herkes sıfırdan öğrenme çabasıyla olur, gerektiğinde paylaşarak bir takım şeyleri öğrenip bilgi aktarımıyla bunu sağlayacaksınız. Problemli bir kişi tüm ekibi rahatsız eder, o iş yürümez. Yöneticinin Tutumu, yönetici olmak başka, idareci olmak başka çok çok önemli. Arkadaşlar mesaiye kalınacak, bugün deyip yönetici çeker giderse, o mesai hiçbir şekilde anlam ifade etmez. Bayramda çalışılacak, gidilmeyecek deyip yönetici veya idareci diyeyim, bayram tatiline giderse o iş yürümez. Yani idarecinin veya yöneticinin de o işin içinde olması gerekiyor. Proje hiyerarşisi ve yükselme; bizim sektörümüzde arkadaşlar, çok fazla hiyerarşi yok developer olarak software developer olarak yazılım mühendisi olarak başlıyorsunuz. Deneyiminiz arttığı zaman, ekiple iletişiminiz arttığı zaman, proje lideri konumuna geliyorsunuz. Bir sonraki adım zaten proje yöneticiliği, onun bir üsttü de şirket yöneticisi yani şirket yöneticileri vardır. Bunlar yazılımcıdır veya değildir. Onun altında proje yöneticileri vardır; onun altında proje liderleri ve developerlar. Çok aşırı bir hiyerarşi yok ve bu hiyerarşi kavramı sadece belki ekonomik, belki deneyimsel anlamda; yoksa ekip çalışması anlamında tüm bu kişiler, şirket yöneticilerini hariç tutuyorum. Bir arada ve sürekli iletişimde yani böyle kapı çalarak girme şeklinde değil bir arada olduğu sürece projeler daha başarılı gidiyor. İş yoğunluğu, fazla mesai; mesleğimizin en kötü yanı bu, arkadaşlar. Çok güzel başlar, her şey sabah 9-6 olarak gider, ama ne zaman projeyi yazdım, bitirdim, müşteriye teslim ettim dediğiniz zaman işiniz başlıyor. Ben onu öyle istememiştim, burayı böyle istemiştim ki onun dayanağı da analizin yeteri kadar iyi yapılamamış olması veya müşteri onayının tam alınamamış olmasındandır. Bu noktada mesai yapmaya başlıyorsunuz, mesleğimizin en kötü yanı bu. Maalesef size para olarak dönmeyen bir fazla mesai var. Bu meslekte ben özel sektörde çalışacağım diyorsanız. Yani ömrünüzün yarısında 10 sene çalışmışsanız, 5 senesinde muhakkak fazla mesai yapmışsınızdır, buna bayram tatili, Cumartesi, Pazar veya yaz tatilleriniz de dahil. Yaz tatiline gideceğim dediği zaman yazılım mühendisi, hep projeler hep hot dır, sürekli böyle 8

9 yoğundur. Suratlar düşer, kanunen gitmek zorunda; zaten zihinsel olarak da gitmek zorunda. Ne zaman tatile gideceğim dese hakkı olduğu halde bütün suratlar iner, yöneticiler tarafından. Böyle mesleğimizin ters bir yanı var. Yabancıların aradığı özellikler, siz meslekte çok deneyimlisiniz, bilgi birikiminiz çok fazla, cv nizi verdiniz. Yabancılar nelere dikkat ediyor, arkadaşlar? Size iki örnek göstereceğim, beni referans göstermiş olan arkadaşlarımdan. Teknik konuları muhakkak soruyorlar. Ama işte nereden tanıyorsunuz aday kişiyi, ne kadar süre çalıştınız, rolü ve sorumlulukları nelerdi, diğerleriyle kıyaslandığı zaman bu işi ne kadar iyi yapıyordu? Bir kimseyi yönetti mi veya yönettiği bir grup var mı? Bakın daha teknik bir şey sorulmadı, şuana kadar. Yöneticileriyle arasındaki ilişki neydi, ters bir cevap verdiğiniz zaman reaksiyonu neydi? Bana sorulan sorular bunlar. Ondan sonra işte işe devamı, iletişim özellikleri vs tipinde sorular buna göre bir değerlendirme; teknik özellikleri, niye ayrıldı, tekrar alınır mı ve diğer şeyler. Bakın direkt olarak bu adam Java yı ne kadar iyi biliyor, şu platformda ne kadar çok yazmış değil. Ekip uyumu, becerisi, yöneticileriyle iletişimi, ters bir olay olduğu zaman reaksiyonu stres altında çalışması bu örnek; diğer bir örnek ki, bu maille sorulmuş olan bir soruydu. Diğer bir örnek okunabiliyorsa siz oradan izlerken, sürekli olarak bu kişinin ekip uyumu ve çalışma stiline yönelik olarak sorular; teknik sorular çok daha az. Çünkü o cv sinde veya diplomasında zaten gözüküyordur. O noktada uyumlu çalışmanız yoksa bir ekiple başarılı olmanız çok çok zor arkadaşlar ve ekipten bir kişi başarısız olursa, projenin de başarısız olma şansı çok yüksek. Proje nasıl yaratılır? Siz bir şirkete girip çalışıyorsanız, o şirkette önce bir ihaleye, özellikle Ankara da Kamu şirketlerinde ihale olur ihaleye teklif verirsiniz. Teklifiniz işte en iyi fiyat, en iyi teknik çözüm vs kriterleriyle kabul edilirse, sözleşme imzalanır. Proje uygulanarak kabul sürümü var, ondan sonra garanti ve bakım ve bu projeler minimum iki yıl bakım, garanti ve bakım dahil ettiğinde beş sene sürecek projelerdir. Eğer kısa süreli bir proje varsa, başlamış kodlama sırasında sizi işe almak istiyorlarsa, oradaki şey ha yeni mezun olarak değil de biraz daha deneyimli bir kişi olarak söylüyorum. Projenin sıkıntılı bir döneminde, kısa dönem üç aylık, beş aylık eleman alacaklarsa, bu elemanlar her zaman daha pahalıdır. Yani kimse üç aylık bir işe evet demek istemiyor. Çünkü, üç ay sonra ne yapacaksın; altı ay sonra ne? Ama beş senelik işe, iki senelik işe evet diyebilirsiniz, şartlar çok değişir. Kısa süreli projelerin, fiyatları veya sizin alacağınız maaşlar, ücretler her zaman normal şartlarda iki senelik projelere göre daha yüksektir. Ama kısa süreli projelerde de genelde deneyimli personel aranır. Yüksek Lisans, Doktora yapmalı mı? Arkadaşlar ben mezun olduğumda, ben üniversiteye girdiğimde renkli televizyon yeni çıkmıştı. Herkes renkli televizyon tamir eder köşe dönersin, diyordu. Yani bakış açısı buydu, bilgisayarın. Mezun olduğumuz zaman herkes piyasaya giriyordu. Çünkü piyasada Bilgisayar Mühendisi olarak bir ihtiyaç vardı. Mastır yok. Sonradan bir askerlikten kurtarır mıyız? Trendiyle bir mastıra başlayıp, piyasada çalışma yoğunluğu başladı. Sonunda özel üniversitelerin işte Bilkent başlangıçta peşi sıra işte Atılım olsun, diğer üniversitelerimiz olsun, ne kadar akademisyen yetiştirmeye yönelik bir eğilim arttığı zaman araştırma görevlisi olarak kalmak; çünkü devlet üniversitelerinde kadrodur vs biraz daha sıkıntı oluyor, isteseniz de kalamayabiliyorsanız gittikçe önem kazandı. Mezun sayısı çoğaldığı zaman da sizin ayrıcalıklı olmanız için mastırlı, doktoralı olmanız önem kazanmaya başladı. Şunu samimiyetle söylüyorum. Mastır yapmakla aldığınız dersler bilgi birikiminizi iki katına çıkartmaz. 9

10 Ama yaptığınız proje, aldığınız derslerle birlikte birleştiği zaman bilgi birikiminiz iki kattan daha fazla; çünkü deneyiminiz artıyor. Sizin şu yapmış olduğunuz Hürevren Beyin bahsettiği proje bile, sırf kitaptan okuyup işte derslerdeki ödevleri yapmaktan çok daha ufkunuzu genişletir. Bunlara samimiyetle inanın. Piyasada bunun en büyük önemi bu proje dersinize verilecek. Bakın, iş görüşmesine gittiğinizde görürsünüz. Ben şunu şunu şunu yaptım deyin, ayrıcalıklı olacaksınız. Mastırdaki size kazanılan, sizin kazandığınız şeyler aldığınız dersler, artı yapmış olduğunuz proje ve onun etrafındaki noktalar. Mastır muhakkak yapın, diyorum. Yapmak şart mı? Hayır değil, size ayrıcalık getirir bu. Doktora, yapabiliyorsanız gene muhakkak yapın, size ayrıcalık getirir. Yurtdışına gittiğiniz zaman orada bir MS veya ph.d gözükmesi, kişilerin gözünde bakış açısını değiştiriyor veya özel sektörde. Ben üniversiteden ayrıldım, özel sektördeyim. Muhakkak müşteriyle tartışırsınız bir öyle demedikte, işte öyle demedikte işte biz onu almak istemedik, ama siz geldiniz, işte nereden biliyorsunuz veya yazılımın şurası da şöyle olsun. Ya bakın, Dot Net platformunda o olmaz veya Java onun orasını öyle desteklemez, böyle olması. Nasıl öyle olmaz, bilmem ne. Ben bu işin ilmini yaptım, deyince değişiyor. Hayır, ilmini yapmış olmanız gerekmiyor. Dot Net in ilmi diye bir şey yok ki zaten. Ama sizin kaydınıza bakarak, buna evet diyebiliyorlar. Şunu görüyorum. Şirket olarak biz her şeyi yaparız. Kendi platformumuzu yazdık. Evet, yani kendimiz Java ortamında veya başka platformda ona geliştirme yapabilirsiniz. İşiniz çok zor oluyor. Müşteri sizden öyle bir kullanıcı ana yüzü istiyor ki, şöyle şöyle şöyle bir şey yapsın. Microsoft ortamında yapılmış olsa, Microsoft bunu desteklemiyor. Diyorsunuz ki, tamam diyor, size dönüyor. Benim yazdığım platform bu olmuyor. Beni ilgilendirmez, her şeyi yapar dedim, yaz. Siz platformunuzu değiştiriyorsunuz. Kendiniz onu modify etmeye başlıyorsunuz. Onun için inandırıcı olmak için ya bir akademik unvan gerekiyor; ya başka bir gücünüz olacak veya işte arkanızda uluslararası bir şirket nedense daha çok güveniliyor. Microsoft tur, işte Sun biraz daha free bir ortam olduğu için, Sun desteği diyemeyeceğim, ama işte Oracle dır, şudur budur arkanızda birileri olduğu zaman müşteriyi daha kolay ikna ediyorsunuz, bir şeylerin olmayacağına. Kendi işimi mi kurmalıyım? Evet, kendi işinizi kurabilirsiniz. Bir şirket kurmanın maliyeti arkadaşlar bugün bir mali müşavire gidiyorsunuz. Evraklarını hazırlıyorsunuz. Yaklaşık sermaye bildirimiyle, 1 milyon sermaye bildirimi var, 2.5, YTL 2.5 milyar civarında bir şey. Şirket kurmak çok çok basit, ama iş yapmak için, personel kiralayacaksınız, yer bulacaksınız. Evinizden devam ediyor olsanız, yer sorunu hallediyor olsanız bile yapacağınız iş için, personel ve bizim mesleğimizin en büyük gideri şirket açısından personel gideri başka bir gideri yok. Herkesin bilgisayarı vs zaten vardır. Çok pahalı meblağlar değil ama personel gideri çoktur. Kendiniz şirket kurabilirsiniz. Kurduktan sonra neler yapılacak, gene hızlıca bahsedeceğim. Piyasada çalışırken yüksek lisans, doktora yapılır mı? Yapılır, ama çok yorulursunuz. Onu belirteyim. Bir takım üniversiteler bunu istemiyorlar. Yani ilginç bir şekilde ya araştırma görevlisi ol ya piyasada çalış. Devlet üniversiteleri de dahil onun için ilginç dedim, yoksa gayet doğaldır. İkisini birden kabul eden üniversiteler var. Mastır yürüyebilir, ama doktora da biraz daha zorlanırsınız. Çok fazla karpuz taşıyacağım derken, hiçbirisi başarılı olmadı. Serbest çalışabilir miyim? Evet çalışabilirisiniz. Özellikle Avrupa Birliği projelerinde ama bu yeni mezun olur olmaz mümkün değil, biraz daha üç, beş yıl deneyimden sonra uzman arıyor. İşte beş yıl deneyimle Java konusunda şunu yapmış veya diğer sosyal bilimlere yönelik olarak çok daha fazla proje var veya yönetici açısından şu şu projelerde şu tip çevreyle ilgili veya çocukların 10

11 işte kadınların korunmasına yönelik olarak şu projelerde şu kadar zaman çalışmış kişiler var. Buralarda rol alabilmek çok daha kolay oluyor. Genelde altı aylık, bir yıllık projeler serbest evden çalışıyorsunuz. Size ödeme yapıyorlar. Gider pusulasıyla paranızı alıyorsunuz. Ama deneyiminiz varsa, proje deneyiminiz varsa, daha önce böyle projelerde bulunduysanız. Evden serbest çalışabiliyorsunuz. Özellikle deneyimli kişiler çok fazla aranıyor, şuan Avrupa Birliği projelerinde. Bu projelerde bir diğer şeyde akademik kariyer yani tamam ben bu elemanı arıyorum, benim mastırım var dediğiniz zaman sizin girme şansınız daha fazla. Diğer deneyimleri zaten söyledim. Şirket kurmaktan bahsettik. Şirket kurma niyetiniz varsa TÜBİTAK desteğiyle çok kolay proje yaratabiliyorsunuz. Proje fikriniz varsa ve bunu yazabiliyorsanız. Başta söylediğim şekilde, TÜBİTAK ın nasıl yazılacağına yönelik kılavuzları da var. Yazarsanız, yeni mezunlara belli bir meblağa kadar şuan rakamı hatırlayamıyorum. TÜBİTAK ın Teydeb sayfasına giderseniz, göreceksiniz. Hemen para veriyor, yani projenin kabul aşamasından sonra hemen peşin olarak para veriyor ve ar-ge ye yönelik olarak, projeler yeni mezunlara yönelik olarak. Şuan proje kod numarasını hatırlamıyorum, orada incelerseniz, şirketinizi yaşatmanız ve ilk projeniz gerçekleştirmeniz açısından çok önemli. TÜBİTAK desteği alan bir proje TÜBİTAK destekleri hibedir, arkadaşlar. %60 ı maksimum %60 ı olacak, sizin harcamalarınızın %60 ı olacak şekilde hibe olarak verir. %40 nı yine siz kendi cebinizden harcıyorsunuz. Biraz önce bahsettiğim yeni mezun kişilerin kuracağı şirketlerde %100 ne kadar destekleyebiliyor, bakın şirket kurma niyetiniz varsa, bu çok önemli bir nokta. TÜBİTAK tan destek alan projeler aynı zamanda TTGV den kredi alabiliyor. TTGV kredi veriyor, dolar olarak aynısını geriye ödüyorsunuz. Arada galiba % 3 gibi bir kesinti var, üç, dört sene sonra ödeniyor. Şirket kurduktan sonra bir firmanın aldığı projede alt yüklenici olabilirsiniz veya biraz önce söylediğim gibi bir serbest katılma Avrupa Birliği projesine katılabilirsiniz. Teknik olarak yeterli donanımda şirket kurduğunuz zaman, personel olmak zorunda, bunu yapamazsanız bir projeyi alır, başarısız olursanız, devamı o şekilde gider. Başarısız projeler olabilir, ama teknik olarak o güçte. Bir alalım projeyi, sonra bakarız yaklaşımı çalışmıyor. Projeyi yazarken hakikaten onu yapıp, hangi yaklaşımlarla çözeceğinizi, probleminizi nasıl gerçekleştireceğinizi ifade etmeniz gerekiyor. Yoksa hakemler, üniversite hocalarımız çok akıllı insanlar anında projenin açık bir noktası varsa, yakalanıyor. Teknik olarak yeterli olacaksınız. Personel sağlayacaksanız, proje gideri olarak da söyledim, personel giderlerimiz çok çok fazla, teçhizat ve yazılım çok daha sonradan geliyor ve bunların tümü TÜBİTAK tarafından da destekleniyor. Dil kullanımı, dil bilmek durumundayız, arkadaşlar teknolojiyi takip etmek açısından sizin için sıkıntı olan bir şey değil. Atılım Üniversitesi olarak söylüyorum. Yani en azından okuduğunu anlayacak kadar, en azından anladığını yazacak kadar, çünkü yazmakta önemli, Avrupa Birliği projesiyle uğraşacağım diyorsan, dil şart. Konuşma, yüz yüze konuşacaksanız, o da gerekiyor. Ya Türkçe kullanacağız, ya İngilizce; bakın TÜBİTAK projeleri Türkçe yazılıyor. Şeye çok dikkat etmek gerekiyor. Benimde dikkatimden kaçıyor. Ben de bugün dikkat edeceğim, dememe rağmen işte freelance kullandım, bir takım kelimeler. Ya Türkçe konuşacağız, ya İngilizce konuşacağız. Aksi takdirde şeylere fiillere İngilizce söyleyip, yaptım, ettim gibisinden tamamlamakla çok anlamlı bir şey olmuyor. Buna çok özen gösterin, yazdığınız doküman gerçekten öz Türkçe olmak durumunda, İngilizce yse de tam İngilizce, ikisini karıştırdığınız zaman hiç kabul görmeyen, makbul olmayan bir şey. Hacettepe Türkçe ye çok önem veriyor. Çok takdir ediyorum. 11

12 Diğer üniversitelerde de öyle olmaya başladı, kendi terminolojimiz gelişsin TÜBİTAK önem veriyor. Onun için yazdığımız şeyler ya Türkçe olacak, ya İngilizce olacak. İkisi mecburen olursa parantez içinde İngilizce sini de yazın. Ama muhakkak İngilizce tabirleri kullanıp aralarına yaptım, ettim Türkçe yle bağlamak değil. Buna çok dikkat etmek gerekiyor, bu mülakat aşamasında da çok önemli bir şey. Özgeçmiş. Mail adreslerine giriyorsunuz, teknoparklar diye; Cyber Parka girin, ODTÜ ye girin, oradaki şirketleri görüyorsunuz. Dün bir cv geldi. Ne kapak yazısı var, ne bir şey var. Bazılarında şöyle bu cv ile ilgileniyorsanız, üç gün içinde cevap verin. Şimdi bir kere bir rica, bir kibarlık bir şey unsuru olması lazım. Bir kapak sayfası muhakkak Sayın Yetkili ekteki cv mi incelemeniz için size gönderiyorum, gibisinden bir şey. Zaten eleman aramakta olan bir şirketse size olumlu veya olumsuz bir yanıt döner, genel olarak söylüyorum. Ama hani eleman aramayan bir şirketse öyle rastgele yağan bir takım mailler varsa yanıt dönmeyebilir. Ama üç gün içinde bana yanıt dön yani hiçbir etkisi olmayan bir şey sadece komik etki yaratıyor. Cv yazımında format çok değişik oluyor. Cv formatı var mı? Var, arkadaşlar. Avrupa Birliği nin cv formatı var, Kariyer Nete yazıyorsanız, oranın cv formatı var; genel bir cv formatı yok. Ama şunlar olmalı. Kimsiniz, kimlik, adınız soyadınız vs; eğitiminiz, eğitiminiz en son eğitiminizden en geriye doğru gitmeli; birikim, nerelerde çalıştınız, teknik özellikleriniz yine birikimle ilgili şu şu şu uygulamaları, platformları kullandım, bunlar; varsa,deneyimleriniz şu şu şu projede gerçek projelerde rol aldım, şeklinde ve önemli bir nokta referanslarınız şu şu şu kişiler bana referanstır. Eğer ciddi bir iş başvurusunda bulunuyorsanız. Atıyorum, Microsoft ta başvuruyorsunuz veya A şirketine başvuruyorsunuz. Yani işe girme niyetiniz var. Referans ettiğiniz kişiler haber vermeniz önemli çünkü aranıyor. Eskisi gibi demeyeyim de özellikle uluslararası şirketler aranıyor. Arıyorlar, referansınızı, filanca kişi sizi referans göstermiş. Şimdi şuan iş deneyiminiz olmadığı için, hocanızı verdiğiniz zaman, hocanızın uğraştığı öğrenci sayısından dolayı birden sizi hatırlamayabilir. Ama siz hocam, sizi referans verdim, arayabilirler derseniz. O zaman çok daha iyi olur. Referansınız ben tanımıyorum, onu dediği an işiniz bitti. Onun için referans olarak gösterdiğiniz kişileri haberdar etmenizin faydası var. Ama böyle sağa sola cv saçıyorsak, haberdar etmek gereksiz. Size olmaması gereken bir cv göstereceğim. Bakın, bu internette var arkadaşlar, siz de arayıp görebilirsiniz. Tamam adam bir yere başvurmamış. Bir tanesi sitesi de var, bu. Ya baktım gerçek mi diye, yoksa insan inanamıyor. İşte Muhammed Öztürk şudur, budur. Şimdi birden orada büyük beyinler, fikirler orta beyinler olayları, küçük beyinler ise kişileri konuşur Hyman Rickover diye birisi bir atasözü girmiş, araya. Şimdi eğitim bilgileri, ilköğretim, lise, üniversite tamam makul ilerliyorsunuz. Karanlığa söveceğine kalk bir mum yak Konfiçyüs. Şimdi trendi yakalıyorsunuz. Adam atasözleriyle ilerliyor, daha da böyle enteresan şeyler var, şimdi bu olmaması gereken cv ye örnek arkadaşlar. Bu kişinin ismi Muhammed Öztürk tü, galiba internetten bakarsınız. Benim cv imle dalga geçiyorlar onları mahkemeye vereceğim diyor. Ben de şuan zan altındayım. Devam ediyorum. Atatürk ten bir söz, şimdi kişisel bilgiler, sigara; Dünya da her sekiz saniyede bir kişi sigaradan ölüyor. Çok şanslıyım çünkü o kişi ben değilim. Sonra devam ediyor, ekliyor; bütün bunlara rağmen mi şeklinde burada bir ifade. Sonra şeyler gene yabancı dil konusunda ülkesinin yüksek istiklalini Mustafa Kemal Atatürk, şurası çok ilginç kendinden de atasözü var, arkadaşlar. Gerekirse dünyadaki bütün dilleri öğrenmeliyiz. Ama asla onun esiri olmamalıyız, Muhammed Öztürk; kendinden de örnek değil. Şimdi insan hayretler içinde kalmaya devam ediyor. 12

13 Şimdi bilgisayarla ilgili olarak da bilgisayar bilgisini, paylaşacak ama biraz yetersiz hissetme durumu var, herhalde. Her şeyde profesyonel olmak zorunda değilsin. Ama bir şeyi en az kendi işini, kendin görecek kadar kullanmasını öğren. En azından başkasına muhtaç olmazsın. Devamı daha güzel, kendi bilgisayarımda word, power point movie maker, programlarını kullanıyorum. Bir süre internet cafede çalıştım. Onu üzüntüyle belirtmiş. Ama bilgisayar sertifikam yok, zaten arabayı da ehliyetsiz kullanıyorum. Yani inanılmaz. Adam öğretmenlik yapıyor. İlkokul öğretmenliği yapıyor, böyle birisi. Hobilerinden bahsederken takımını bahsetmeyim de olumsuz olmasın diye, sarı lacivert yazılar. İşte diğer bilgiler bir işi yapmaktan daha önemlisi, doğru işi yapmak ve işi doğru yapmaktır, söyleyen de çok kişi. Arkadaşımızın aydınlanmasına yardımcı olmuş, ışık tutanlar Balzac, Aristo, Atatürk gibisinden devam ediyor. Sonra bir insanı güldürebilirsen, o kişiyi ikna da edebilirsin. Yani bir iş görüşmesine gittiğinde komik etkisi yaratmak sözün orijinali de burada uyarlama varmış. Bakın bu sözün orijinali bir kızı güldürebiliyorsan, korkma kızı da ayarlayabilirsin, bu iş dünyasına adapte etme. Sonra bir nevi internet mahir olayı durumları var ama bu site olarak var, Cv olarak da var. Şimdi bunu şey olarak gösterdim. Yani böyle cv hazırlanabilir. Sonuçta hani iş başvurusu yok arkadaşımızın ama cv biraz daha nereye başvuruyorsanız, oranın formatına uygun olmalı. Bahsetmiş olduğum örnekler de uykunuz açılsın diye. Arkadaşlar, bir an önce tamamlayıp, soru cevap kısmına geçmek istiyorum. İş görüşmesi; randevuya zamanında gideceğiz arkadaşlar bu çok önemli. Bakın bunu prensip haline getirmek çok önemli. Yabacılar, özellikle yabancılar öyle özentimiz yok, ama. Bu karşındaki kişiye saygı gösterme bağlamındadır. Saat 8 se 8 e 5 kala, şunu bilmemeliler. Ben filanca beyle görüşüyorsam, yani yaşınız benim yaşıma geldiği zaman o vaktinde gelir, bu çok önemli. Çok iş görüşmesinde arkadaşların %95 nı zamanında geldi. Çok değerli bir arkadaşım işe aldım, onu bir önceki şirketimde, adam bir saat sonra geldi. Yani birisinin tavsiyesi üzerine ben unutmuşum dedi. Yani kendimize özgüvenimiz çok olabilir. Bilgi birikimimiz çok olabilir. Böyle değerli bir arkadaşımızdı, ama. Hiçbir şey laubali olmamızı gerektirmiyor. Unuttuysanız, arayıp özür dileyebilirsiniz. Eliniz cebinizde gitmek çok uygun değil. Kılık kıyafet bizim mesleğimiz serbest giyinmeyi gerektiriyor. Gidin teknoparka gidin, hiç abartmıyorum; herkes donla geziyor. Yani bermuda şeyler, normalde yırtılmış eşofmanlar, yataktan çıkıp gelmiş gibi insanın beyni önemli hiç problem değil. Ama bir yere ilk defa gidiyorsanız, göstereceğiniz imaj önemlidir, çok abartın da değil. Ama karşınızdakine saygı gösterecek bir şey muhakkak etkisi oluyor. Bakın, önemli bir nokta mütevazılık seviyesi, hiçbir zaman bilgi birikiminiz varsa, deneyiminiz mütevazı olmanız gerekmiyor. Ben Java da şu projeyi böyle böyle yaptım, şu dokümanı yazdım. Bakın, satıcılar bunu çok daha abartılı bir şekilde, bir satıcı, bir satış organizasyonu işe girecekse, bir yaptıysa beş anlatır. Çünkü onlar o işin o kuralını biliyorlar. Biz mühendisler maalesef bunu satamıyoruz. Benim eski şirketimde çalışan çok değerli bir arkadaşım şuan proje yöneticiliği yapıyor. Ama şey yani iş görüşmesini ben yaptım. Böyle web tasarımı falan yaptık, falan diye bir şey yok, arkadaşlar. Web ta filanca, filanca derken isim vermem. A firmasının web tasarımını şu teknolojiyi kullanarak yaptım, şu dokümanı, ne kadar net ve karşıdakine hitap eden şekildeki konuşursanız, o kadar etkileyici olur. Yaptığınız çok çok iyi satılır, bu çok önemli bir şey mütevazı olmak. Mesela o arkadaşımızı yine örnek vereceğim. Kurumsal bir şirkete iş görüşmesine gidiyor. İnsan kaynakları birimiyle görüşüyor. Yani bilgisayar mühendisi değil, bazı şirketlerde öyle insan kaynakları görüşüp, o işe alıyor. 13

14 Aldığınız ödüller neler? Düşünüyor. İlkokulda resim yarışmasında ödül almıştım. Şimdi insan kaynakları dalga geçiyormuş gibi düşünüyor, tabii. Yani oradaki soru ödül aldın derken yazılımla ilgili yok matematik olimpiyatı birazda teknik bir şeyler bekleniyordu, ilkokuldaki resim ödülü değil. Görüşme devam ediyor. Bunu ciddi ciddi anlıyor, yani mütevazılıktan. Şirketimize sizi işe almış olsak, şirketimize ne kazandırırsınız? Valla futbol takımınız varsa ben çok iyi santrfor olurum, kesin iyi bir şeyler yaparız. Bunu da çok ciddi söylüyor. Top oyna, ama o iş görüşmesinin konusu bu değil. Arkadaşımızı işe almadılar. Yani inanılmaz becerikli bir arkadaşımız, ama gayri ciddi nitelenecek diye. Geçenlerde yine kurumsal bir yere iş görüşmesine giden başka bir arkadaşım, böyle kişilik testine yönelik olarak bir şey verildi diyor. Bir geldi, kitapçık yirmi sayfa kadar, içinde büyük büyük yazılmış bir sürü iki yüz kadar, iki yüz elli kadar soru hepsini mi yapacağız, bunun dedim. Evet dedi, çıktı insan kaynakları. Ben başladım yüz soruda falan fena bir sıkıntı geldi, kapattım kitabı, bunu yapmazsak ne olur? dedim. İşe almazlar, zaten çok önem vermiyoruz, dediler. Şimdi bu tür şeyler olabiliyor. Yani işi ciddiye alıyorsanız. Oranın kuralı neyse, kişilik testi uygulayan var; sizi yanıltıcı çeldirici sorular sormaya çalışan veya sadece teknik ve sizin beceri yönünüzde ve ekip uyumuyla ilgilenen firmalar var. Buna göre oranın kuralına uymak zorundasınız veya ilgilenmiyorsanız, teşekkür edip bırakabilirsiniz. Gayri ciddilik havası yaratmamak gerekiyor. Mülakatları insan kaynakları birimi yaparsa, böyle sıkıntılar oluyor, bize ters gelebiliyor. Proje yöneticisi yaparsa, çok daha rahat oluyor. O sizin ekiple çalışmanız. Ben çok kişiyi işe aldım. Bir kere zaten başvurduysa diploması belli, nedir? Bilgisayar mühendisi olması benim için bir şey, şuan benim kullandığım teknolojiyi bilmiyorsa da öğrenir, ben buna inanıyorum. Yapmış olduğu çalışmalar en önemlisi ekip çalışması, yani onu da belli sorularla veya yaklaşımla veya deneme süresinde görebiliyorsunuz, bakılacak şey bu. Yabancı şirketler, tüm şirketlerle görüştürülür, One peet Şirket var, örnek olarak vereyim. Yurtdışındaki şirket de dahil olmak üzere işe başvuruyorsanız. Tüm şirket personeliyle sizi yemeğe çıkartıyorlar, telefonla arıyorlar. Arkadaşım referans olarak beni göstermişti. Yurtdışındaki yabancı bir yerden bir telefon geliyor, bir şey anlamadım, konuşuyorum. Bahama Adalarında bir yer tatildeyken, insan kaynakları arıyor. Bu personele nasıl bilirsiniz? Sonra başka birisi arıyor, oradaki bir proje. İnanılmaz bir şekilde bu değerlendirme açısından değil. Yani aman alalım mı, almayalım mı, ama herkese sorup, herkesle görüştürüp hakikaten herkesin evet diyeceği bir noktada olması için yani işi zora koşmak için değil. Ama uyumu iyi ölçmek için bunu yapıyorlar. Ücret talebi, arkadaşlar genelde bir form doldurtulur size; işte iş başvurusunda bulununca talep ettikleriniz. Talep ettiğiniz ücrete yani çok yazarsam, ayıp mı olur? Az yazarsam, işte yanlış mı yapmış olurum, az mı para verirler? Neyse beklentiniz piyasa rayiçleri neyse onu yazın. Zaten hiçbir şirket siz çok para istediniz, diye değil. Size, sen hani gidip 10 bin dolar istemişsin; ama bizim şirketimiz 3 bin dolara adam çalıştırıyor, der size bunu. Yani çok yazdınız, diye teşekkür etmez. 300 dolar yazmanız da bir şey ifade etmez. Maaşlar gizli olmasına rağmen genelde bir denge korunur. Her şirket bunu yapmıyor olabilir ama onun için beklentiniz neyse bu işin rayici neyse onu söylemekten çok tereddüt etmeyin. Yani kendinizi ifade edin, mütevazi olmayın onun karşılığını da isteyin. Bunda hiçbir yanlış yan yok. Bu kadar net ve emin konu, evet benim değerim budur, bunları istiyorum, diyen kişi; mülakatı yapan kişi de bir güven unsuru yaratıyor. 14

15 İş değiştirme, iş değiştirebilirsiniz. İş değiştirmek zor bir şey değil, ama şuan sektörümüz en son şeyde çok az bir şey kaldı. Bir daralma noktasında çok fazla yeni proje yok, ondan dolayı mesleğimiz iyi bir meslek olmasına rağmen iş değiştirilebilir. İş değiştirme de yöneticinizi haberdar edip, zaten sözleşmede vardır. İki ay önceden haber vereceksiniz, diye. Haberdar edip, görev devrini tam yapıp, yani bilgi birikiminiz bir sonraki kişiye aktarıp öyle ayrılmanız. Dönüp dolaşıp bir gün o şirkette bir yerde muhakkak karşılaşırsınız. Onun için tamam her şeyi bıraktım, lanet olsun şeklinde gitmek doğru bir yaklaşım değil. Evet, bu sanırım, son slayt. Yazılım mühendisliği nasıl bir meslek? Tamam bunu ben size sorayım. Dışarıdan bakınca nasıl görülüyor, acaba. Sizin görüşünüzde olabilir, dışarıdan bakınca, yani beş arkadaş liseden buluşur kafede. Ben bilgisayar mühendisi olacağım veya işte işletmeci olacağım, iç mimar hangisi daha havalı gözüküyor, diyelim. Evet, görüş olabilir, doktorluk. Yani nasıl bir meslek sizce, peki şunu sorayım. İyi bir meslek mi, hain bir meslek mi yoksa her ikisi mi? Öğrenci: Her ikisi de Dr. Mesut Göktepe: Hainlik nerede o zaman onu sorayım? Evet arkadaşlar, dediğim gibi üç ay, beş ay uzak kalın gerçekten körelen bir meslek. Diğer bütün meslekler de vardır. Bugün psikoloji dediğimiz zaman herkesin psikoloji konusunda söyleyebileceği bir şey vardır, hayatımızda yaşadığımız bir şey bu. Sinirlenmişizdir, okumuşuzdur. Ama bizim mesleğimiz öyle bir şey ki ben bu konuşmayı şuradaki ortamı %50 si boşa gitti ki, teknik bir konuşma yapmadım. Bakın sadece deneyimi paylaşıyorum. Dot Net ne, Java ne? İki bilgisayar mühendisinin teknik konuları konuşması hiçbir şey anlamazsınız, iki tıp doktorun konuşması gibidir. Yani gerçekten hain bir mesleğimiz var. Tıptan daha haindir. Yani tıpın kaç yüzyıllardır, artık bilemiyorum, tarihçesini çözümlene gelmiş bir takım temel doğruları vardır. Benim zamanımın yazılım mühendisliğiyle, şimdinin yazılım mühendisliği tamamen farklı, onun için hain bir meslek ama iyi bir meslek. Sosyal midir? Yani katılımcı mıdır, yazılım mühendisleri, etkinlikleri? Niye öyledir? Ya fazla mesai ya bunlar şey değil. Bakın ben Bilkent Teknoparktayım. Bunlar eleştiri için değil arkadaşlar. Yani verdiğim isimler kurumsal eleştiri bağlamında değil, yazılım mühendisliği konusunda. Bakın teknoparkın bir yılbaşı etkinliği olur. Gayet güzel paralar harcanır, düzenli. O kadar ruhsuz bir ortam ki gelin çok güzel binalar yani sokak binanın içinde böyle donuk donuk dolaşan insanlar çok samimi söylüyorum. Yani bir asosyallik hakim, bir araya gelme, partiye katılma, yani etkinliği başkası bir bir başlangıç yapma yok, ama devamlı bunu yapmak durumundayız. Yani bizler asosyal değiliz, bunu mesai filan bahane değil. Bakın ne yapıyorduk, eski şirketimde? Bu her zaman mümkün olmuyor. Ben oldum diye de değil. Ben sıkıldığım için, ben çok konuşan bir insanım. Bir takım aksiyonlar olsun. Bayramda fazla mesai yapıyoruz. Hemen bir buçuk saat ara verip, Pink Floyd un konserini izliyorduk, orada. Hadi ondan sonra devam ediyoruz. Peşi sıra ODTÜ Teknoparkta eski şirketim uçurtma uçurtuyorduk. Kaç zamandır, uçurtma uçurmuyorsunuz, arkadaşlar? Ben geçen seneye kadar uçurtma uçuruyordum, teknoparkta. Yani bu imkanlar var, evet arkadaşlar ve mühendis adamlarsınız. O kadar hadi yapalım, ilginç tasarım; gidip uçurtma hazırlanıp Toyzaras uçurtması değil, yani çıtadan kendimiz yapıyoruz. Önemli olan zihnimizi dağıtmak, bunların hepsi sağlanabilir. Sizin artı yöneticinizin yaklaşımıyla, 6 da çıktınız işten veya çıkabilirsiniz. İşte burada da muhakkak vardır, Bilkent te oldu. Hadi Alp Dağına gidiyoruz. Bu etkinlikleri düzenlemek gerekiyor. Yani sosyal olup olmamak tamamen sizlerin katılımıyla ekip çalışmasıyla, bu olmazsa çok mutlu olamazsınız. 15

16 Bakın ben eski şirketimden ayrıldım. Hala 23 Nisan dan önce 22 Nisan da o arkadaşlarımızla buluşuruz. Üzerinden 1.5 yıl geçti. Tüm ekip olarak bunu yapabiliyor olmak çok çok önemlidir. Hepimiz ayrı yoldayız. Yani onlar benden çok genç, bunu yapmak çok önemli, ama bu herkesin katılımıyla; yönetici, çalışan herkesin katılımıyla olması gereken bir şey. Yani sosyallik bizim elimizde, bu imajı kırmamız gerekiyor. Teknolojiyi izlemek arkadaşlar, seminerlere katılın. Bir şeyi okuyarak öğrenmektense, birisinden dinlemek işinizi %50 kolaylaştırıyor. Yani eminim buraya da Microsoft tan, Sun dan bir sürü kişi geliyor veya ar-ge deneyimi olan hocalar geliyor, muhakkak katılın. İkincisi belli web siteleri var, nereden takip edeceğiz? Gidip eğitim alabilirsiniz, çalıştığınız şirket sağlıyorsa veya paranız varsa değil, sizler mühendissiniz, artık ben öyle görüyorum. Belli siteler var, işte Server Side gibi ve 3WC gibi kominitiler vardır. Bunları takip edin, bunlar standartları teknolojiyi oluşturan yerler. Herhangi bir teknolojik konuda birkaç cümle dahi kulak dolgunluğu olsa ahkam kesmeyin, bilginiz yoksa ahkam kesmeyin. Bunu söylemiyorum ama ne olduğunu anlıyor olabilmek, evet ben duydum diyebilmek önemli bir şey. Muhakkak bunu yapın, illa okumanız gerekmiyor. Seminerlerde bu çok daha kolay veriliyor. Katılım, genelde katılım olmaz, üniversite ortamında o kadar değerli bilgiler hazır bir şekilde sunulur; ama katılım az olur, katılın. Sadece programlama mı yapıyor mu bizim mesleğimiz? Hayır, bakın bunu unuttum, bu çok önemli. Benim mühendis arkadaşlarım ne zaman doküman yazacağız. Dünya Bankası projesi yapıyoruz. Bütün spact lerı belli, hoşuma gitmeyen yine İngilizce terim kullandım. Yapılması gereken şeyin standardı belli, yazılması gereken döküm yazdıramıyorum, peki. Sonradan neyse tamamladık, projemizi yurtdışına gittiler ve bana bir ay sonra mail attı. Ya Mesut Hocam, biz sizle kavga ettik, mücadele; bunları yazmayacağız, mühendis adam yazar mı, yapar mı diye. Ben geldiğimden beri doküman yazıyorum. Adam Proje Başkanı Müdürü doküman yazıyor. Projenin ortasında doküman yazıyor. Kodlama diye bir bölüm var, onu yapıyor. Ondan sonra yine doküman yapıyor. Buna çok fazla önem veriliyor. Hele bir kalite yaklaşımı uygulanıyorsa, işte İSO 9001 olsun, efendim süreç olgunlaştırma ve CMM olsun, Spice olsun uygulanıyor. Bunları yapmak zorundasınız. Hiçbir şekilde angarya gelmesin. Yurtdışı böyle çalışıyor. Bizim takip ettiğimiz teknolojide bütün dünyanın teknolojisi, bizde öyle yapmak durumundayız, sevsek de sevmesek de test yapmalıyız, yazılım mühendisi test yapmayı sevmez. Siz kendi yazdığınız modülü test edeceksiniz. Uygulamanın tümü için ayrı testçi olacak piyasadayken, ama test etmeden ben bunu yaptım, birisi baksın dediğiniz an bir süre sonra işlerin çok iyi gitmediğini göreceksiniz. Yani sırf kod yazmıyoruz, test de ediyoruz. Dokümantasyon, yazdığımız şeyi dokümante, kullanım kılavuzu vs. dir, dokümante etmek zorundayız. Kalite dokümantasyonu hazırlamak zorunda. Projeyi yaptık, bir yere bir muhasebe yazılımı gerçekleştirdik. Bunu bir yere daha satmazsak, çok kıymetli olmuyor. Yani bir atımlık, bir kurşun veya bir kezlik bir projenin değeri olmuyor. Siz bunu bir ürün haline getirip birden fazla yere satarsanız. İşte o zaman para kazanıyorsunuz. Maalesef satış konusunda çok becerikli değiliz. Yalan söylemeyi çok bilmiyoruz, belki ondandır veya onun üslubunu yani şunu muhasebe uygulamanın içinde şu var mı? Biz önümüze yok, deriz. Satıcı, tam o modül üzerinde çalışıyorduk, 15 gün içinde ekleyecekti. Siz şaşırırsınız, orada. Ama satıcı onu söyler, 15 gün içinde de eklettirir, size. Böyle bir şey gerekiyor. Bu müşteriyle iletişim açısından önemli bir şey yani hayır dediğiniz zaman duvara çarpmış gibi oluyor. Bakın maliyet hesabı, biraz önce dedim; personel çok pahalı. Buraya dikkatinizi çekeceğim. Sıkıldığınızı biliyorum, ama sonradan izlerseniz, dinlerseniz. Söylediğim şeyler çok olduğu için çok ara vermeden hızlı hızlı sıraladım. Bizdeki proje maliyet hesapları adam aylıktır, arkadaşlar. Hep sorun işte şöyle şöyle bir muhasebe uygulaması ne kadar? 16

17 Ben on kişi çalıştıracağım, bu projede. Beş ayda bitireceğim. Bu projenin bana maliyeti elli adam aydır, teçhizat filan saymıyorum, varsa onları koyarsın. Elli adam ay demek, ortalama olarak bir adam atıyorum, yine rakamı dolarla çarparsınız, dolar çarpı elli. Yani bir adam çalıştırsanız, elli ayda bitecek. On adam çalıştırırsanız, beş ayda bitecek, bu anlama geliyor. Bakın yüz kişilik ve on kişilik şirkette örnek verdim. Hep şey olur, yarım gün mesai. Arife günü çalışacak mıyız, çalışmayacak mıyız; 23 Nisan öncesi? Yüz kişilik şirkette o yarım gün hadi arkadaşlar bugün bendensiniz, demenin maliyeti veya on kişilik şirket, on kişilik şirkette yarın gün izin verdik, ne oldu? On kişi çarpı yarım gün, beş adam günümüz gitti. Yani bir kişinin bir haftasını çöpe atmış oldunuz. Bir hafta boşa para ödediniz dolar dedim, 500 dolarınız gitti. Yüz kişilik şirkette bu izni verirseniz, yarım gün. Bu izin vermenin anlamını da söylemiyorum. Maliyet hesabı yaparken bunu hesap etmelisin. Proje üç ayda bitiyoruz diyoruz. Araya bayram giriyor, beş gün. Proje bitmiyor, işte ondan sonra. Onun için söylüyorum. Yüz kişilik şirkette bu tamamen büyüyor, rakam, iki buçuk adam aya geliyor. Yani siz yüz kişilik şirkete yarım gün izin verdiğiniz zaman bir kişiyi iki buçuk ay sen git gez, ben paranı ödeyeceğim, anlamına geliyor, bunu fark etmemiz çok çok önemli. Beş kişilik şirketiniz var, proje alamadınız. Bir ay bu personel maaş verdiğiniz zaman idare ediyor. İkinci ay, üçüncü ay batıyorsunuz, arkadaşlar. Onun için en büyük giderimiz, personel gideri eğer şirket kuracaksanız. Özel şirkette çalışacaksanız. Ekonomik getirisi, hala sektörde en iyi ücretler bizim sektörümüzde bunu net olarak söylüyorum. Ama sektör çok küçüldü, arkadaşlar. Örnek olarak söyleyeyim, burayla ilgili olarak. Ben 98 yılında projeye başladığımda on iki kişilik projeydi, arkadaşlar. 4 milyon dolardı, bütçesi projenin yılında aynı ölçekte projeyi aldık. İnsan sayısı altıydı, sonradan on ikiye yükseldi. Çünkü aynı ölçek dediğim zaman daha az zamanda olamıyor. On iki kişiye çıktık. Biz bunu donanım dahil 600 bin dolara aldık. Donanım 300 bin dolardı, bin dolardı. Yaklaşık işte 300 veya 350 bin dolar civarında bir rakamı aldık. Bakın, ölçek onda bir küçülmüş, yani 4 milyon dolar nere, 300 bin 400 bin dolar nere ve maaşlarda herhangi bir değişme yok, aynı ücret. Bir projeyi zararına alırsınız, büyük bir şirketin. İki projeyi zararına alırsınız, ama sürekli zararlı proje yapamazsınız. Sektördeki bu durum niye başımıza geldi. Büyük firmalar, çok fazla personeli var, bu personelin hazır yetişmiş personeli işten çıkartmayım diye, zararına da olsa proje alın. Bir rekabet ortamı, proje sayısı az, rekabet ortamı vay o alacak ben daha da zarar ederim, yine alırım. Sektör kendi kendini baltaladı, arkadaşlar. Bunun başka ifadesi yok. İyi, büyük gözüken şirketlere baktığımız zaman da yine sektörümüzün acı bir noktasıdır. Hiç kimse yazılım sektörüne güvenmiyor. Niye? Parmakla sayılacak kadar çalışan proje var. Hepsi bir şekilde kabul olmuş, tamam bitmiş denilen projeler ama başarılı proje olarak gösterebileceğimiz proje sayısı az. Onun için eğer bir proje yapıyorsak, tam yapmalıyız, adam gibi yapmalıyız. Ama rekabet ortamında nasıl yapılırsa, onun cevabını bilmiyorum. İşleyen projeler yapmalıyız ve güven unsuru yaratmalıyız. Maalesef şuan ülkemizde o güven unsuru çok fazla değil. Kariyer de yükseldikçe son bir şeyi yer değiştirmiş oldum. Yükseleceğim ne olacak? Proje yöneticisi olursunuz, şirket sahibi olursunuz. Arkadaşlar, kariyer olarak yükseldikçe teknik sorumluluklarınız azalmaya başlar. Daha global bakarsınız. Şu platform, şu şeyi kullanacağız, şöyle yapacağız; ama gidip bilmem ne kodunun orasını nasıl yazarıma bakmazsınız. Fakat dokümantasyonun yükünüz artacaktır. Özelikle kalite sistemi uyguluyorsanız, işte ürün geliştirme planı yazarsınız, risk planı yazarsınız. İşte Avrupa Birliği projeyse sürekli olarak proje gelişim raporu yazarsınız. Sizin idari sorumluluklarınıza artıyor.insanların izniyle uğraşırsınız. Lojistiğiyle uğraşırsınız. Alakasız şeylerle uğraşırsınız. Gittikçe teknik konulardan kopma noktasına gelirsiniz. 17

18 Orada dikkatli olmak gerekiyor. Kariyerde düşük seviyede yani başlangıç seviyesindeyse, teknik bilginizi daha fazla kullanıyor, olursunuz, böyle bir süreç. Arkadaşlar çok hızlı konuştum. Bir saattir. Ben bir saatte sorarak açtım. Lütfen sorularınız ne varsa merak ettiğiniz ilgi, ilgisiz dinlerim. Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Teşekkür ederiz, hocam. Buyurun arkadaşlar, çoğu sorunuzun cevabı verildi aslında. Sizlerin yine de hani aklınıza takılmış. Hazır Mesut Beyi bulmuşken soracağınız sorular varsa, buyurun. Soru: Bizim mesleğimizi fazla hiyerarşi yok demiştiniz. Lider, proje sorumlusu falan olursunuz, demiştiniz. Ama bu mastır veya doktora yapmanın az da olsa bu seviyelere yükselmede bir etkisi var mı? Dr. Mesut Göktepe: Bu deneyimle alakalı bir şey yani başlangıçta yeni mezun olarak başladığınızda developer olarak başlayın, lider olarak; üç sene deneyimli bir arkadaşımız var, sizde üç sene deneyimlisiniz, sizin mastırınız var. Tabii ki doğal olarak yani onu lider yapıp, sizi onun altında gösteriyor olmak sizde rahatsızlık yaratacağı için bir gayri ihtiyari yani bu kıyaslama değil ama sizin bir üst seviyede rol almanıza katkısı olacaktır. Soru: Hocam şimdi bilişim sektöründe yaratıcı olmamız için daha çok kendi alanımızda mı mastır yapmamız tavsiye edersiniz, yoksa işletme alanında mı? Dr. Mesut Göktepe: İşletme alanını çok bilmiyorum, arkadaşlar. O konuda bir şey söylemeyeyim. Ama bizim sektörümüzdeki proje yöneticileri yine bizim sektörümüzden kişiler, yani teknik bilgi olarak lisanstan sonra kopup tamamen işletme üzerine gitmiş kişiler değil, onu belirtim. Yani eğer teknolojiden kopmayacaksanız, hani sizin mastırınız veya doktoranız ne konusundadır, sorusunu sormazlar. Siz yine yöneticiliğinizi yaparsınız. Ama size katkısı açısından soruyorsanız bu benim kişisel görüşüm, doğrusu budur demiyorum. Ben bilgisayar mühendisliği konusu diyorum. Çünkü yani işletmenin kuralları bizde çok işlemiyor, arkadaşlar. Bir örnek vereceğim. Satış firmasından bir şirketin yöneticisi satış firmasından gelmiş, yazılım şirketinin yöneticisi önceden satış, bilgisayar satışı yapan bir yönetim. Bir gün otoparkta, yönetici otoparkında bir kişinin arabasını görür, hemen kimdir, bu adam atın, şirketten. Şimdi bir yazılımcıyı şirketten atmanın maliyeti o kadar büyüktür ki adamı alırsınız, şirket kültürünü verirsiniz, kullandığınız platformu bilmem arkadaki Business oraya yanlış park etti diye, atılmanın maliyetini düşünme, yani şimdi eğer işletme kültürüyle diyelim, böyle davranacaksa, çok bir anlamı yok. Bizim kültürümüzdeki kişi yani yazılım mühendisliğinin kuralları biraz farklı olduğu için aman ya o adam onu da yapsa, yani söylersin bir daha oraya park etmez. Ama bu adam değerli adam, arabasını nereye park ettiğiyle ölçmüyorum. O bağlamda benim kişisel görüşüm, ben bilgisayar mühendisliği diyorum. Ama işletme bilgisi son derece önemli bakın size samimi olarak söyledim. Akademisyen birisi olarak ben eğitim bilgisi almadım. Hiçbir hocamızın da özel olarak ilgilenmediyse, aldığını zannetmiyorum, öyle bir kural yok, çünkü. Ama yönetici olup, hem işletme bilgisi, hem ikisi muhakkak iyi oluyordur. Ama benim öyle birikimim yok. Ama bizim kurallarımız çok farklı arkadaşlar Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Belki işin mutfağından girip, yönetici olmak daha doğru. 18

19 Dr. Mesut Göktepe: Evet, o çok daha önemli. Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Başka sorusu olan, Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Buyurun. Soru: Genelde bayanlar için öğretmenlik daha uygun bir meslek olarak görülür. Siz iki alanda da çalışmış, bir insan olarak; bir bayan olarak bana tavsiyeniz ne olabilir? Dr. Mesut Kılıç: Arkadaşlar, proje ekibinde bay ve bayan sayısı, eşit demeyim de olabildiğince genelde bayanlar daha duygusal oluyor. Mesai denildiği zaman daha üzülüyor, falan gibi yaklaşım hayır. Bayanlar ortamı daha kibar, daha efendi hale getiriyor. Gene bütün samimiyetimle söylüyorum. Beş tane erkeğin bir ofiste çalıştığında sinirlendiği zaman küfürler yükseliyor, yani inanılmaz kötü bir ortam. Bizim öyle olduğumuz dönemler oldu. Bir bayan arkadaşımız vardı. Staja gelen arkadaşlar ya burada hiç bayan yok mu yaklaşımıyla bakıyor. Hayır, bayanlar son derece becerikli arkadaşlarımız, son derece azimli ve de müşteriyi çok çok iyi yönetiyorlar. Yani müşteri yönetimi diye bir kavram var, yani müşterinin her istediğini yapmak değil. Ona olmayacak şeyleri bayanlar o konuda çok daha başarılı, her ikisinde de başarılı olursunuz. Yani bay veya bayan ayrımı değil, ama bayanlar bir estetik, bir kibarlık, bir zarafet katıyor ortama. Bunu çok samimi olarak söylüyorum. Soru: Ben bir soru sormak istiyorum mümkünse. Daha önceki yapılan konferanslarda da böyle bir konu açılmıştı, ama bitirilmemiş bir projeler vardı, demiştiniz. Sonuçta bunun büyük bir bölümü muhtemelen yine ihtiyaç olan bir iştir. Tekrardan bir şirket çıkıp da bu projeleri ben bitiririm, diyerek başlasa bunları destek verecek mi yok. Yoksa yeniden mi başlanmıyor? Dr. Mesut Göktepe: Yöntem şu arkadaşlar, bir kurum bunlar bir kamu projeleri yani özel sektör zaten ihale değil, kendisi bir şekilde değerlendirir, alır ve bitirtir, onu yani şartlarını öyle bir bağlar ki bitirtir. Yani seve seve biter. Kamu projelerinde bir proje belli bir aşamadan sonra kabul edilmeye bilir. Yani o zaman mahkemelik olunur. Ne olur, bilemiyorum. Karşı tarafta tahsil edebiliyorsak, uzun bir süre cezasını alır. İşin bitirmeyen firmadan alır. İşi bitirmeyen firma cezalı müteahhitler, yasaklı müteahhitler konumuna gelir. Başka ihalelere giremez. Bu gibi yaptırımlar var. Mahkeme kararıyla sözleşmede ne diyorsa, işte ödenen bütün para diyorsa, ödenen tahsilatını yapar. Ama iyi niyet çerçevesinde ha tamam işimize yaramıyor mu hadi kabul edelim. Yok şartlı kabul edelim ki olabilecek şeylerdir, şartlı kabul. Hakikaten sona gelinmiş, çok küçük bir nokta kalmıştır, kabul edilir. Ama o noktada da bitmediyse ve bir şekilde bitti gözüktüyse, onun yeniden yapılma şansı yok. Kağıt üzerinde bitti gözüküyor. İhale çıkamazsınız. Yani aynı konumda ihale olmuş, kabul olmuş, yapılmış. Bekleyeceksiniz, beş yıl. Bunun şeyi teknolojisi değişti. Yeni teknoloji biz bunu yeniden yaptırmak istiyoruz, kılıfıyla ve muhtemelen o beş yıl sonra gene o işi batıran firma orada oyuncu olmak isteyip, orada gene öyle alacaktır. Sizin yapıyoruz, iyi niyetinizde şirket olarak çok bir işe yarayamayacaktır. Maalesef diyorum, yani böyle olmaması gerekiyor. Ama böyle yürüyor. Mesela geçen sene Savunma Sanayi Müsteşarlığı askeri projeleri onlar verir bir toplantı yaptı. Bir firma çerçevesinde ODTÜ Teknoparkta, ben üç bin kişilik şirket görmek istemiyorum. Bir proje yöneticisi üç bin kişiyi yönetemez. Çok doğru arkadaşlar, üç bin kişiliğiyle bir saniye işini bir saniye ilgilenseniz. Yani bir saniye de hiçbir şey yapamazsınız. 19

20 Hesaplayın, yani çarpın zaman böyle proje yönetilmez, arkadaşlar, üç bin kişi. Küçük firmalar şans tanıyacaksınız diye Savunma Müsteşarı bizzat kendisi söyledi. Ama küçük firmalara bu işleri verirken, siz on liraya ver, bana işi ver, işi yapacağım diye; üç liraya, on liraya yaptırırsanız. Aradaki yedi lirayı geri alacağım, sizden diyerek şart koydu. Uygulamadı mı, uygulamadı mı bilmiyorum. Ama hala o işler 2003 yılında bir yıllık proje olarak bizim de teklif verip, pahalı kaldığımız bir projenin bugün 2008 hala bitmemiş olduğunu görüyorum. Kabulü de yapılmadı, bitmedi, cezası da yok. Yani buna benzer öyle onlarca proje sayabilirim size. Nasıl oluyorsa, oluyor maalesef. Soru: Yalnız sonuçta mahkeme kararı var. O projenin bitmediğine dair bir şey var. O proje bitmedikten sonra, yani beş sene sonra ben yeni bir teknolojiyle yaparım diye, bir şirket çıksa destek çıkılmıyor mu? Dr. Mesut Göktepe: Mahkeme kararı varsa, bitmediği onaylandıysa, ihaleye çıkamıyor. Orada bir sıkıntı yok. Ya tamam bitmedi, ama hani bitti yapıp, verelim şeklinde bir tarzla proje bitti gözüküyorsa, o sıkıntı var. Eğer kurum bu bitmedi, kabul etmiyorum derse, anında da çıkabilir ihaleye. Ödediği parayı tahsil eder, ihaleye çıkar. Ama bitti görüntüsü var. Bazılarında imzalanıyor, ama çalışan bir şey yok. Yani onlarca örneği var, ama isim geçmesin diye ben çoğu şeyi atladım. Yrd. Doç. Dr. Hürevren Kılıç: Adı başarılı olup, gerçekte ele alınamayan da.var. Dr. Mesut Göktepe: Evet işlemeyen çok. Soru: Ben bölümümüzle ilgili bir şey soracaktım. Şimdi ERP üzerine konuştuk, bir proje dediğimizde bilgisayar mühendisi, yazılım mühendisinden farklı olarak başka ne iş yapabilir? Dr. Mesut Göktepe: Ha yani temel olarak computer science dediğimiz zaman yani baktığımda benim görüşüm yine bu gerçekleri budur diye söylemiyorum. Ben yazılım mühendisi olarak görüyorum. Yani ben mezun olduğumdan itibaren hep yazılım mühendisi hissediyorum. İşin donanım kısmıyla uğraşabilirsiniz, embadded yazılımlarla uğraşabilirsiniz. Gömülü yazılım dediğimiz bu cihazlara özellikle askeri projelerde veya orada bir miktar cihazı da bilmek durumunda kaldım. Ben kendimizi genelde yazılım mühendisi olarak görüyorum. Yani donanım olarak baktığımız zaman bilgisayar mühendisi genel çerçevede, akademisyen değil, piyasa bağlamında konuşuyorum. Yani donanım satış artık öyle bir hale geldi ki biz herhangi bir yere donanım vereceksek, giriyoruz, internetten bütün fiyatını falan öğreniyoruz. Bunun temsilcisi kimmiş, yani herhangi firmaya ihtiyacımız yok. Yani bir şey satarım, mantığıyla bakıyorsanız. Yani satış sektörü belli kişilerin elinde yani öyle canlı bir şey kalmadı. Network çülük deseniz, artık çok çok basitleşti. Wireless network lar var, yani kablo mablo bile doğru düzgün kalmadı. Hani sorunuzu donanım ve yazılım olarak ikiye ayırarak cevaplamış oldu. Hani ben yazılım tarafında görüyorum, ama hani bilgisayar mühendisliğinin teorisi, akademisyenlik kısmı diyorsanız, çok etkili. Şimdi image.processing diyorsanız. Digital signal processing demektir. Biraz elektronik mühendislerin, fizikçilerin işine giriyorsunuz. İşte speed varsa işin içinde ses varsa o tarafa kayıyorsunuz, fizikle çok alakalı. Efendim otomata giriyorsanız, bu sefer işin içine logic vs bizim uygulama, yazılım mühendisliği veya bilgisayar mühendisliği öyle bir şey ki hangi domain yazılım yapıyorsanız, onu bilmek zorundasınız. 20

12.06.2008 16:48 FİLİZ ESEN-BİROL BAŞARAN

12.06.2008 16:48 FİLİZ ESEN-BİROL BAŞARAN 12.06.2008 16:48 FİLİZ ESEN-İROL AŞARAN : Efendim : İyiyim sağol sen nasılsın : Çalışıyorum işte yaramaz birşey yok : Kim yazmış bunu : Kim yazmış bunu Milliyet te : Yani sen sen birşey yollamış mıydın

Detaylı

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi.

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. ANKET SONUÇLARI Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. Bu anket, çoğunluğu Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler Meslek Lisesi öğrencisi olmak üzere toplam 130 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

1. Lütfen Araştırın!

1. Lütfen Araştırın! GENEL BİLGİLER Bu dokümantasyonu meydana getirmekteki temel amacımız, belirsizlikleri asgari düzeye indirgemek ve bazı konularda düşünmenizi sağlamaktır. Birçoğunuzun ilk defa duyduğu bu hizmetlerle ilgili

Detaylı

İŞLETME VE YÖNETİM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ GİRİŞİMCİLİK BÖLÜMÜ

İŞLETME VE YÖNETİM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ GİRİŞİMCİLİK BÖLÜMÜ İŞLETME VE YÖNETİM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ NEDEN GİRİŞİMCİLİK? Girişimcilik geleceğin mesleği olacak Gelişmekte olan ekonomilerde mevcut işletmelerde çalışmak kadar kendi işini kurmak da önemli olmaya başlıyor

Detaylı

Mesleki Terminoloji YTÜ Bilgisayar Mühendisliği Muhammet Küçük YTÜ Bilgisayar Mühendisliği 93 Mezunu

Mesleki Terminoloji YTÜ Bilgisayar Mühendisliği Muhammet Küçük YTÜ Bilgisayar Mühendisliği 93 Mezunu Mesleki Terminoloji YTÜ Bilgisayar Mühendisliği Muhammet Küçük YTÜ Bilgisayar Mühendisliği 93 Mezunu 1993 te bu bölümden mezun oldum Tanışalım Son olarak 2000-2004 arası Oracle Türkiye de çalıştım 2010

Detaylı

Biz Fakir Okuluz Bizim Velimiz Bize Destek Olmuyor Bizim Velimizi Sen Bilmezsin Biz Bağış Alamıyoruz Cümlelerini kurarken bir daha düşüneceksiniz.

Biz Fakir Okuluz Bizim Velimiz Bize Destek Olmuyor Bizim Velimizi Sen Bilmezsin Biz Bağış Alamıyoruz Cümlelerini kurarken bir daha düşüneceksiniz. Aşağıda Emek vererek Yazmış olduğumuz yazı ve bilgileri 5 dakika ayırıp okur inceler ve bizden ücretsiz bir örnek kayıt dosyası talep ederseniz. Biz Fakir Okuluz Bizim Velimiz Bize Destek Olmuyor Bizim

Detaylı

ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ BENİM GELECEĞİM OLDU. Sayın Yurduseven öncelikle bize biraz kendinizden bahseder misiniz?

ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ BENİM GELECEĞİM OLDU. Sayın Yurduseven öncelikle bize biraz kendinizden bahseder misiniz? Çankaya Üniversitesi Bilgi İşlem Departmanı nda çalışan ve 2007 Bilgisayar Mühendisliği Bölümümüzden mezun olan Hakan Yurduseven ile bilgilendirici bir söyleşi gerçekleştirdik. ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ BENİM

Detaylı

ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİ ALANLARIMIZ SATIŞ İNSAN KAYNAKLARI

ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİ ALANLARIMIZ SATIŞ İNSAN KAYNAKLARI ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİ ALANLARIMIZ SATIŞ İNSAN KAYNAKLARI 2015-2016 Agenda BİZ KİMİZ? FİNANSAL DANIŞMANLIK MESLEĞİ İŞ BİRLİĞİ YAPABİLECEĞİMİZ ORTAK NOKTALAR FOTOKOPİSİZ STAJ,SÜPER MEZUN PROGRAMLARI DERSLERE

Detaylı

5 soru-cevap:layout 1 4/28/11 12:14 PM Page 201 CEVAPLAR VE PARALEL OTURUM I SORULAR 201

5 soru-cevap:layout 1 4/28/11 12:14 PM Page 201 CEVAPLAR VE PARALEL OTURUM I SORULAR 201 4/28/11 12:14 PM Page 201 PARALEL OTURUM I SORULAR VE CEVAPLAR 5 soru-cevap:layout 1 201 5 soru-cevap:layout 1 4/28/11 12:14 PM Page 202 202 5 soru-cevap:layout 1 4/28/11 12:14 PM Page 203 IX. türkiye

Detaylı

TANDEM - KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİM PROGRAMI TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ 2015-2016

TANDEM - KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİM PROGRAMI TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ 2015-2016 TANDEM - KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİM PROGRAMI TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ 2015-2016 SIK SORULAN SORULAR 1. TANDEM: Kültür Yöneticileri Değişimi Nedir? TANDEM Kültür Yöneticileri Değişimi Türkiye-Avrupa Birliği

Detaylı

KİŞİSEL "GÜÇ KİTABINIZ" Güçlenin!

KİŞİSEL GÜÇ KİTABINIZ Güçlenin! KİŞİSEL "GÜÇ KİTABINIZ" Güçlenin! Hangi alanlarda başarılıyım? Ne yapacağım? Okul hayatınız bittiğinde, önünüze gerçekleştirebileceğiniz çok sayıda fırsat çıkar. Kendi iş yerlerini açan insanların ne tür

Detaylı

Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013

Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013 Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013 2002 yılından beri Koç Üniversitesi nde lisans ve lisansüstü toplam 16 farklı dersi, 35 farklı şubede anlattım. 8-10 kişilik küçük sınıflara

Detaylı

Selçuk Akyıldız. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri 1 / 5. Adres Bilgileri

Selçuk Akyıldız. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri 1 / 5. Adres Bilgileri Selçuk Akyıldız Adres Bilgileri : Türkiye - İstanbul(Asya) - Ümraniye - Ümraniye Cep Telefonu : 90 (533) 667 37 36 E-Posta : selcukakyildiz@gmail.com selcuk_akyildiz@yahoo.com Kişisel Bilgiler Toplam Tecrübe

Detaylı

ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI?

ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI? ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI? Öncelikle başarıp, başaramadıklarına karar vermek için hedefimiz belli olmalı. Yabancı dil öğreniminde çocuğunuz için nasıl bir hedef düşünüyorsunuz, o, kendisi için ne düşünüyor?

Detaylı

Enhancing Vocational Language Skills and Working Culture Awareness of European Construction Professionals (EVLAC) http://evlac.mku.edu.

Enhancing Vocational Language Skills and Working Culture Awareness of European Construction Professionals (EVLAC) http://evlac.mku.edu. Anket 1: Dil eğitimi ihtiyacı olan kişilere yöneliktir. Sayın ilgili, Bu anket çalışmasının çıktıları Avrupa daki inşaat sektörü çalışanlarının dil becerilerini ve çalışma kültürü bilgilerini arttırmak

Detaylı

SOSYALLEŞEBİLEN ÖĞRENCİNİN İLETİŞİMİ DE GÜÇLÜ OLUYOR

SOSYALLEŞEBİLEN ÖĞRENCİNİN İLETİŞİMİ DE GÜÇLÜ OLUYOR 2007 yılında Çankaya Üniversitesi İşletme Bölümü nden birincilikle mezun olan, ayrıca Uluslararası Ticaret Bölümümüzde çift ana dal yapan, 2010 yılında da İşletme Yönetimi Yüksek Lisans Programı ndan mezun

Detaylı

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu Turquaz Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com Turquaz Proje Grubu Konu Başlıkları 1. Turquaz Proje Grubu 2. Programın fikri 3. Geliştirme aşaması 4. Programın içeriği 5. Yapılacaklar 6. Dizayn

Detaylı

Referans Araştırması Formu

Referans Araştırması Formu Referans Araştırması Formu../../... REFERANS ARAŞTIRMASI FORMU Adayın Adı Soyadı Başvurduğu Pozisyon Referansına Başvurulan Kişinin Adı Soyadı Çalıştığı Kuruluş Ünvanı Aday ile ilişki derecesi Adayı tanıdığı

Detaylı

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri 1 Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri Bugün kızla tanışma anında değil de, flört süreci içinde olduğumuz bir kızla nasıl konuşmamız gerektiğini dilim döndüğünce anlatmaya

Detaylı

Hilmi Hoca mızın Ardından

Hilmi Hoca mızın Ardından Sayfa 1 / 5 Hilmi Hoca mızın Ardından Türkiye İş Sağlığı ve Güvenliğinin duayen ismi,hepimizin Hocası Prof.Dr.H.Hilmi Sabuncu 5 Kasım 2013 sabah 02:00 gibi bir kalp krizi sonrası aniden aramızdan ayrıldı.

Detaylı

MEZUNLARIMIZIN OKULUMUZ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ

MEZUNLARIMIZIN OKULUMUZ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ MEZUNLARIMIZIN OKULUMUZ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ Onur BİÇER Yüksekokulumuza 2006 yılında görevime başlamış olup 2008 yılında kazanmış olduğum muhasebe ve vergi uygulamaları (İÖ) Programını okuyup 2010 yılında

Detaylı

Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller

Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller Y jenerasyonunun internet bağımlılığı İK yöneticilerini endişelendiriyor. Duygusal ve sosyal becerilere sahip genç profesyonel bulmak zorlaştı. İnsan

Detaylı

http://kariyer.ieu.edu.tr

http://kariyer.ieu.edu.tr ÖZGEÇMİŞİ ANLAMAK Öncelikle özgeçmişin nedir ve ne işe yarar açıklığa kavuşturalım. Özgeçmiş kim olduğunuzu, eğitim ve deneyimlerinizi içeren iyi sunulmuş bir özettir. Özgeçmişin tek amacı bir staja veya

Detaylı

Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları

Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları AKILLI VE ÇEVRECİ BİNA ÇÖZÜMLERİ HABERORTAK.com Mayıs 2015 Sayı: 02 Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları Mimar Serter Karataban Danışman Cemil Yaman DANIŞMANDAN l CEMİL YAMAN 6 Biz Danışmanlar, Yatırımcıyı

Detaylı

ÜNİVERSİTEMİZ ÖĞRENCİLERİNE ÜST DÜZEY OLANAKLAR SAĞLIYOR

ÜNİVERSİTEMİZ ÖĞRENCİLERİNE ÜST DÜZEY OLANAKLAR SAĞLIYOR Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü nden 2006 da lisans derecesini alarak aynı bölümde 2009 yılında yüksek lisansını tamamlayan H. Emre Akkuş ile Çankaya Üniversitesi ve sektör hakkında

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Çarşamba, 09 Eylül 2009 12:41 - Son Güncelleme Çarşamba, 09 Eylül 2009 13:10

Yönetici tarafından yazıldı Çarşamba, 09 Eylül 2009 12:41 - Son Güncelleme Çarşamba, 09 Eylül 2009 13:10 Bir Gencin Eroin Kullandığı Nasıl Anlaşılır? Balıklı Rum Hastanesi Vakfı Anatolia Klinikleri nde Şef Yardımcısı Doç. Dr. Özkan Pektaş a bu soruyu sorduğumda söze şöyle başladı: Daha kırık kırık, çatallı,

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

Araç Karşılaştırma Programı

Araç Karşılaştırma Programı 1 Araç Karşılaştırma Programı Sık Sorulan Sorular 01 Ocak 2015 2 Konu: Genel 1. Soru: Sistemdeki bilgiler nereden geliyor? Cevap: Görüntüleme ve karşılaştırma yapılan programda yer alan tüm bilgiler (sonuç

Detaylı

2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri? 3. En başarısız olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?...

2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri? 3. En başarısız olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?... ANKET-1 (LİSE) Türk İşaret Dilinde izlemek için tıklayınız. Ad Soyad:. Okul -Sınıfı:. 1. Okul başarınızı nasıl yorumluyorsunuz? Kötü Orta İyi Çok iyi 2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?

Detaylı

Vizyon Tarihi: 12 Temmuz 2013 Yönetmen: Shawn Levy Oyuncular: Vince Vaughn, Owen Wilson, Rose Byrne, Max Minghella, Will Ferrel Yapımcı: Shawn Levy,

Vizyon Tarihi: 12 Temmuz 2013 Yönetmen: Shawn Levy Oyuncular: Vince Vaughn, Owen Wilson, Rose Byrne, Max Minghella, Will Ferrel Yapımcı: Shawn Levy, Billy (Vince Vaughn) ve Nick (Owen Wilson) dijital dünyaya yeni adım atan iki eski kafalı satışçıdır. Senelerdir emek verdikleri şirketin artık teknoloji karşısında ayakta duramaması nedeniyle kapatılması,

Detaylı

DGS Konu Başlıklarına Dön

DGS Konu Başlıklarına Dön DGS Konu Başlıklarına Dön Sıra 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Soru ve Cevaplar 4 yıllık üniversite okuyorum 2. yılını başarıyla tamamladım.2 yıllık diploma aldım ve DGS ye başvuru yapabilir miyim?

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ERP (İŞLETMELERDE KAYNAK PLANLAMA) MAN 430 8 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ERP (İŞLETMELERDE KAYNAK PLANLAMA) MAN 430 8 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ERP (İŞLETMELERDE KAYNAK PLANLAMA) MAN 430 8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.13 İNSAN KAYNAKLARI BİRİMİ

KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.13 İNSAN KAYNAKLARI BİRİMİ KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.13 İNSAN KAYNAKLARI BİRİMİ İnsan Kaynakları Birim Sorumlusu Dök.No KAİM.İKS.FRM.19 Sayfa No 1 / 2 İŞİN KISA TANIMI: Kayısı Araştırma İstasyonu Müdürlüğü üst yönetimi

Detaylı

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ETKİNLİKLERİ

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ETKİNLİKLERİ 2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ETKİNLİKLERİ Üniversitemizde Hazırlık Sınıflarıyla Tanışma Toplantısı Yapılıyor Üniversitemiz Yabancı Diller Yüksekokulu tarafından Üniversitemize yeni katılan 2012-2013 Eğitim

Detaylı

E.emine Uzuner. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri. İş Tecrübesi 1 / 5. Adres Bilgileri

E.emine Uzuner. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri. İş Tecrübesi 1 / 5. Adres Bilgileri E.emine Uzuner Adres Bilgileri : Türkiye - Kocaeli - İzmit - İZMİT Ev Telefonu : 90 (262) 439 62 79 Cep Telefonu : 90 (530) 117 41 08 90 (545) 321 65 01 E-Posta : emine_uzuner41@hotmail.com Kişisel Bilgiler

Detaylı

İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİNE ÇIKAN ÖĞRENCİLERİN AYLIK PRİM VE HİZMET BELGESİNİ SİSTEME GÖNDERMEK https://ebildirge.sgk.gov.tr/wpeb/amp/loginldap

İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİNE ÇIKAN ÖĞRENCİLERİN AYLIK PRİM VE HİZMET BELGESİNİ SİSTEME GÖNDERMEK https://ebildirge.sgk.gov.tr/wpeb/amp/loginldap İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİNE ÇIKAN ÖĞRENCİLERİN AYLIK PRİM VE HİZMET BELGESİNİ SİSTEME GÖNDERMEK https://ebildirge.sgk.gov.tr/wpeb/amp/loginldap ÖNEMLİ : 1. Öğrencilerin Sigorta İşe Giriş Bildirgeleri,

Detaylı

Ücretsiz bir hizmet. Yemek masrafınız ayırdığınız bütçe kadar olsun.

Ücretsiz bir hizmet. Yemek masrafınız ayırdığınız bütçe kadar olsun. Ücretsiz bir hizmet. Yemek masrafınız ayırdığınız bütçe kadar olsun. Nasıl Çalışır? Herhangi bir yere giderken yolda acıktınız ve yemek yemeniz gerekiyor. Yemek bütçenizi 20 TL olarak belirlediniz ancak

Detaylı

Sık Sorulan Sorular. TANDEM KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİMİ Türkiye Avrupa Birliği (AB) 2016-2017 Soru listesi:

Sık Sorulan Sorular. TANDEM KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİMİ Türkiye Avrupa Birliği (AB) 2016-2017 Soru listesi: Sık Sorulan Sorular TANDEM KÜLTÜR YÖNETİCİLERİ DEĞİŞİMİ Türkiye Avrupa Birliği (AB) 2016-2017 Soru listesi: 1. Tandem: Kültür Yöneticileri Değişimi Nedir?...s.3 2. Program nasıl çalışıyor? Not edilmesi

Detaylı

Yaptığım şey çok acayip bir sır da değildi aslında. Çok basit ama çoğu kişinin ihmal ettiği bir şeyi yaptım: Kitap okudum.

Yaptığım şey çok acayip bir sır da değildi aslında. Çok basit ama çoğu kişinin ihmal ettiği bir şeyi yaptım: Kitap okudum. Türkiye deki en büyük emek israflarından birisi İngilizce öğreniminde gerçekleşiyor. Çevremde çok insan biliyorum, yıllarca İngilizce öğrenmek için vakit harcamış, ama hep yanlış yerlerde harcamış. Bu

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU. Aralık,2013

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU. Aralık,2013 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU Sevgili U.Ü.Ziraat Fakültesi Biyosistem Mühendisliği Programı Öğrencileri, Aralık,2013 Uludağ Üniversitesi

Detaylı

OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ

OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ Kendinizden biraz bahseder misiniz? -1969 yılında Elazığ'da dünyaya geldim. İlk orta ve liseyi orada okudum. Daha sonra üniversiteyi Van 100.yıl Üniversitesi'nde okudum. Liseyi

Detaylı

Anket 2: Şirketteki yabancı dil ihtiyaçları hakkında bilgi verebilecek kişilere yöneliktir

Anket 2: Şirketteki yabancı dil ihtiyaçları hakkında bilgi verebilecek kişilere yöneliktir Anket 2: Şirketteki yabancı dil ihtiyaçları hakkında bilgi verebilecek kişilere yöneliktir Sayın ilgili, Bu anket çalışmasının çıktıları Avrupa daki inşaat sektörü çalışanlarının dil becerilerini ve çalışma

Detaylı

TOEFL Hakkında Herşey!

TOEFL Hakkında Herşey! On5yirmi5.com TOEFL Hakkında Herşey! TOEFL sınavına girmek istiyor ama ne yapmanız gerektiğini bilmiyorsanız işte size yol gösterecek bir yazı... Yayın Tarihi : 1 Ocak 2010 Cuma (oluşturma : 10/27/2015)

Detaylı

Türkiye Yazılımcı Raporu

Türkiye Yazılımcı Raporu 2013 Türkiye Yazılımcı Raporu Rapor Hakkında Bu rapor Kurumsaljava.com da hazırladığım yazılımcı anketinden edindiğim verileri ihtiva etmektedir. Ankete son beş ay içinde üç yüzden fazla yazılımcı katıldı.

Detaylı

APPLE BİLGİSAYARI İCAT EDEN TEKNİSYEN: STEVE WOZNIAK

APPLE BİLGİSAYARI İCAT EDEN TEKNİSYEN: STEVE WOZNIAK APPLE BİLGİSAYARI İCAT EDEN TEKNİSYEN: STEVE WOZNIAK Steve Wozniak, hesap makinası üreten bir firmada teknisyendi. Tek başına, 1976 da Apple-I ve 1977 de Apple-II bilgisayarlarını icat etti ve satış rekorları

Detaylı

GELECEK KARİYER ADIMINIZI BELİRLEMEK

GELECEK KARİYER ADIMINIZI BELİRLEMEK GELECEK KARİYER ADIMINIZI BELİRLEMEK İş aramaya karar verdiniz. İş başvurularına başlamadan önce 3 şey hakkında net olmanız önemli: İdeal işinize kavuşmak; bu 3 faktörün birbiriyle örtüştüğü durumda mümkün.

Detaylı

zaferin ve başarının getirdiği güzel bir tebessüm dışında, takdir belgesini kaçırmış olmanın verdiği üzüntü. Yanımda disiplinli bir öğretmen olarak bilinen ama aslında melek olan Evin Hocam gözüküyor,

Detaylı

e-imzatr Kurulum Klavuzu

e-imzatr Kurulum Klavuzu e-imzatr Kurulum Klavuzu Sürüm 0.0.1 1 İçindekiler İşletim Sistemi Sistem Türü Öğrenme Java yükleme Akis Kurulum Kart Okuyucu Sürücü Kurulum Kullanıcı Doğrulama 2 İşletim Sistemi Sistem Türü Öğrenme Bu

Detaylı

EK 1- Staj Başvuru Formu

EK 1- Staj Başvuru Formu EK 1- Staj Başvuru Formu Sayın İlgili, Aşağıda bilgileri verilen öğrencimizin mezun olabilmesi için Bölümümüz Lisans Öğretim Planında yer alan ve 25 iş günü olan stajını yapması gerekmektedir. Adı geçen

Detaylı

Nasıl? Fark etmez! Ne kadar? Sonsuza kadar! Niçin? Çünkü böyle mutlu olabilirsin!

Nasıl? Fark etmez! Ne kadar? Sonsuza kadar! Niçin? Çünkü böyle mutlu olabilirsin! Böyle buyurdu ekonomi, iş adamına. Nasıl? Fark etmez! Ne kadar? Sonsuza kadar! Niçin? Çünkü böyle mutlu olabilirsin! Çok kazanacak, çok büyüyeceksin. Başkalarından geri kalmayacaksın. Bir eksiğin olmayacak.

Detaylı

İLETİŞİM TEKNİKLERİ UYGULAMALARI

İLETİŞİM TEKNİKLERİ UYGULAMALARI İLETİŞİM TEKNİKLERİ UYGULAMALARI Ne söylediğinizi önce siz anlayın, Ne istediğinizi bilin, İletişim kurduğunuz kişi yada kişilerin durumunu iyi gözlemleyin, uygun olunmayan bir zamanda iletişim kurmaya

Detaylı

http://www.microsoft.com/visualstudio/eng/downloads

http://www.microsoft.com/visualstudio/eng/downloads Visual Studio 2012'nin kurulumunu, Visual Studio'nun kullanımını ve Windows Store'da basit bir proje hazırlanmasını anlatacağım. Hepsinden önce Visual Studio ortamından biraz bahsedelim. Visual Studio

Detaylı

Öğretim Elemanlarının Sorabilecekleri Sorulara Cevaplar

Öğretim Elemanlarının Sorabilecekleri Sorulara Cevaplar Öğretim Elemanlarının Sorabilecekleri Sorulara Cevaplar İlk defa UBS üzerinden Ekders Bildirim Formu dolduracağım ne yapmam gerektiğini bilmiyorum? Cevap : UBS sistemine http://ubs.cbu.edu.tr adresine

Detaylı

Giovanni dışında bütün örenciler çok çalışıyor. O hiç çalışmıyor ama sınıfın en başarılı öğrencisi. Çok iyi Türkçe konuşuyor.

Giovanni dışında bütün örenciler çok çalışıyor. O hiç çalışmıyor ama sınıfın en başarılı öğrencisi. Çok iyi Türkçe konuşuyor. OKUMA - ANLAMA: ÖĞRENCİLER HER GÜN NELER YAPIYORLAR? 1 Türkçe dersleri başladı. Öğrenciler her gün okula gidiyorlar, yeni şeyler öğreniyorlar. Öğretmenleri, Nazlı Hanım, her Salı ve her Cuma günü sınav

Detaylı

Takdim. Bu, Türkiye nüfusu göz önüne alındığından her 90 kişiden birinin aday olması anlamına geliyor (TV, 17.00 Haberleri, 20.10.2013).

Takdim. Bu, Türkiye nüfusu göz önüne alındığından her 90 kişiden birinin aday olması anlamına geliyor (TV, 17.00 Haberleri, 20.10.2013). Takdim Biliyor musunuz? Bir televizyon haberine göre Türkiye de 2014 yerel seçimlerinde muhtar adaylarıyla birlikte 830 bin kişinin aday olması bekleniyordu. Bu, Türkiye de yaklaşık her 90 kişiden birinin

Detaylı

Dershane Algısı Araştırması Mayıs 2012

Dershane Algısı Araştırması Mayıs 2012 Dershane Algısı Araştırması Mayıs 2012 KÜNYE Proje Adı Araştırma Sahibi Araştırma Evreni Adayların Dershane Algısı Araştırması İKSara A.Ş. Toplumsal Gündem Araştırmaları Nisan 2012 Türkiye de üniversiteye

Detaylı

TV LERDEKİ PROGRAMLARA ÇIKANLAR KURAN OKUMASINI BİLMİYOR

TV LERDEKİ PROGRAMLARA ÇIKANLAR KURAN OKUMASINI BİLMİYOR Site İsmi : Zaman 53 Tarih: 10.05.2012 Site Adresi : www.zaman53.com Haber Linki : http://www.zaman53.com/haber/14544/camilerin-ayaga-kalkmasi-lazim.html ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Detaylı

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR?

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Haziran 2010 SOSYAL MEDYA ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Proje Koordinatörleri: İndeks Araştırma Ekibi Simge Şahin, İstanbul Bilgi Üniversitesi Giriş:

Detaylı

Forex Ek Kazanç Sistemi

Forex Ek Kazanç Sistemi 106 Forex Ek Kazanç Sistemi Bu anlatacağımız sistem Türkiye de tamamen yasal ve 4 aydır uygulamada olan ve giderek büyüyen bir sistem. ProjeX ProjeX Nedir? ProjeX bir kazanç sistemi; şu şekilde çalışıyor

Detaylı

Bir Şizofrenin Kendisine Sorulan Sorulara Verdiği 13 Rahatsız Edici Cevap

Bir Şizofrenin Kendisine Sorulan Sorulara Verdiği 13 Rahatsız Edici Cevap Bir Şizofrenin Kendisine Sorulan Sorulara Verdiği 13 Rahatsız Edici Cevap Şizofreninin nasıl bir hastalık olduğu ve şizofrenlerin günlük hayatlarında neler yaşadığıyla ilgili bilmediğimiz birçok şey var.

Detaylı

Bu maili aldığım zaman evdeydim. Sandalyemden kalkıp odanın içinde zıpladım sevinçten

Bu maili aldığım zaman evdeydim. Sandalyemden kalkıp odanın içinde zıpladım sevinçten 2009 2010 eğitim öğretim yılının birinci dönemi ki bu güz dönemi oluyor, benim de yüksek lisans programımın ilk dönemiydi. Üniversiteden 2003 yılında mezun olduktan 6 sene sonra tekrar üniversiteye başlıyordum.

Detaylı

Blogger bunu uyguluyor!

Blogger bunu uyguluyor! Giriş Merhaba backlinkagi.com projemizin ilk adımını atmış bulunmaktasınız. Aramıza hoş geldiniz diyorum. Öncelikle sizlere bu projenin nasıl geliştiğini ve neye dayanarak oluşturulduğunu anlatacağım.

Detaylı

KOBİ LERLE YÜRÜTÜLEN AR-GE PROJELERİNDEN ELDE EDİLEN GÖZLEMLER

KOBİ LERLE YÜRÜTÜLEN AR-GE PROJELERİNDEN ELDE EDİLEN GÖZLEMLER KOBİ LERLE YÜRÜTÜLEN AR-GE PROJELERİNDEN ELDE EDİLEN GÖZLEMLER Yrd. Doç. Dr. Özgür Ünver Hacettepe Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ÜSİMP ÜNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9 Ocak

Detaylı

Homer ve OEE. Hazırlayan : Cengiz Pak www.cengizpak.com.tr. Bu sunum sadece cengizpak.com.tr site üyeleri içindir. www.cengizpak.com.

Homer ve OEE. Hazırlayan : Cengiz Pak www.cengizpak.com.tr. Bu sunum sadece cengizpak.com.tr site üyeleri içindir. www.cengizpak.com. Homer ve OEE Hazırlayan : Cengiz Pak www.cengizpak.com.tr Bu sunum sadece cengizpak.com.tr site üyeleri içindir cengizpak.com.tr Avcının Silahı Kullanılabilir Bilgi Homer İşe Giriyor Ve OEE nin Ne Olduğunu

Detaylı

Sigortacılık saygın meslek E-Posta Gönder 28 Mart 2012 Çarşamba 08:44

Sigortacılık saygın meslek E-Posta Gönder 28 Mart 2012 Çarşamba 08:44 CAN KANTAR / SEKTÖRÜN İÇİNDEN Sigortacılık saygın meslek E-Posta Gönder 28 Mart 2012 Çarşamba 08:44 Her sene benzer yazılar yazıyorum. Amacım gençlerin sigortacılığa olan ilgisini artırmak. Sigortacılık

Detaylı

ONLINE MÜLAKATLARIN AVANTAJLARI

ONLINE MÜLAKATLARIN AVANTAJLARI ONLINE MÜLAKATLARIN AVANTAJLARI İÇERİK ² Firmalar için Avantajları ² Zamandan Tasarruf ² Marka İmajı ² Pasif Adaylara Ulaşma İmkanı ² Maksimum Adaya Ulaşma ² Hızlı İşe Alım Süreci ² Adaylar için Avantajları

Detaylı

BEYAZ YAKA PERSONEL VERİMLİLİK VE EĞİTİM İHTİYAÇ BELİRLEME ANALİZİ; Yaş :... Cinsiyet : K E. deki Çalışma Süreniz:..

BEYAZ YAKA PERSONEL VERİMLİLİK VE EĞİTİM İHTİYAÇ BELİRLEME ANALİZİ; Yaş :... Cinsiyet : K E. deki Çalışma Süreniz:.. BEYAZ YAKA PERSONEL VERİMLİLİK VE EĞİTİM İHTİYAÇ BELİRLEME ANALİZİ; Yaş :... Cinsiyet : K E deki Çalışma Süreniz:.. ж Çalıştığınız Departman:.. Aşağıdaki anket formunda her bir maddede yer alan görüşe

Detaylı

KENDİ İŞİNİZİ YAPARKEN KİMSE YANLIŞLARINIZI DÜZELTECEK CESARETE SAHİP OLAMIYOR.

KENDİ İŞİNİZİ YAPARKEN KİMSE YANLIŞLARINIZI DÜZELTECEK CESARETE SAHİP OLAMIYOR. Osman Serin, Bilgisayar Mühendisliği Bölümümüzün 2007 mezunu. Kendisi, aynı zamanda, Üniversitemizin MBA dalında yüksek lisans öğrencisi Osman Serin ile Üniversitemiz ve otomotiv sektörü hakkında keyifli

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Ortak Dersler Sanal Sınıf Sistemi Kullanım Kılavuzu

Ortak Dersler Sanal Sınıf Sistemi Kullanım Kılavuzu Ortak Dersler Sanal Sınıf Sistemi Kullanım Kılavuzu Ortak Dersler, tüm üniversite bölümlerinde fakülte ve meslek yüksekokulu farkı gözetmeksizin, aynı olan bazı derslerin tek bir sistem üzerinden öğretimin

Detaylı

GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI

GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI STOK CARİ BANKA KASA FATURA ÇEK/SENET PERSONEL TOPLU SMS RAPORLAR DÖVİZ KUR HESABI GUSTOLOJİ ÖN MUHASEBE PROGRAMI GENEL ÖZELLİKLERİ Muhasebe Programı istediğiniz para biriminden

Detaylı

BİLGİ İşletme 2013-2014

BİLGİ İşletme 2013-2014 BİLGİ İşletme 2013-2014 Sosyal Medya Uzmanı Yeni işletme dünyasından birkaç örnek Etik Ticaret Yöneticisi Yeşil Pazarlama Danışmanı Sürdürülebilir Proje Uzmanı Veri bilimcisi Uluslararası Raporlama Uzmanı

Detaylı

Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 13 Kasım 2010

Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 13 Kasım 2010 Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 13 Kasım 2010 2010-2011 Eğitim Yılı (Haziran-Kasım 2010 tarihleri arasında) Bölümü Değerlendirme Anket Formu Raporu Öğrencilerimizin staj yaptıkları

Detaylı

Derse kabul koşulları. (Ön Koşul, Bağlantı Koşul) 2 4 ZORUNLU YOK TÜRKÇE

Derse kabul koşulları. (Ön Koşul, Bağlantı Koşul) 2 4 ZORUNLU YOK TÜRKÇE Bölüm SOSYOLOJİ Dersin Kodu SOSY4164 Dersin Adı AKADEMİK YAZIM TEKNİKLERİ Kredi AKTS Türü (Seçmeli - Zorunlu) Derse kabul koşulları (Ön Koşul, Bağlantı Koşul) Öğretim dili 2 4 ZORUNLU YOK TÜRKÇE Dersin

Detaylı

İster sanal sunucularınız kapalı olsun isterseniz açık olsun farketmez taşıma işlemini yine kesinti olmadan gerçekleştirebilirsiniz.

İster sanal sunucularınız kapalı olsun isterseniz açık olsun farketmez taşıma işlemini yine kesinti olmadan gerçekleştirebilirsiniz. Virtualization VMware vsphere Live Migration İşlemleri VMware vsphere VMotion sayesinde fiziksel sunucularınız arasında sanal sunucularını çok basit, hızlı, güvenli ve kesintisiz bir şekilde taşıyabilirsiniz.

Detaylı

BENİM OKUDUĞUM YILLARDAKİ ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ YLE ŞİMDİKİ ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ ARASINDA BÜYÜK FARK VAR

BENİM OKUDUĞUM YILLARDAKİ ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ YLE ŞİMDİKİ ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ ARASINDA BÜYÜK FARK VAR 2003 yılında Bilgisayar Mühendisliği Bölümümüzden mezun olan ve halen TAİ`de görev yapan Edip Berker ile bir söyleşi gerçekleştirdik. BENİM OKUDUĞUM YILLARDAKİ ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ YLE ŞİMDİKİ ÇANKAYA

Detaylı

Hashtag ile ilgili bilmeniz gereken herşey Ne zaman hashtag yapmalıyım, nasıl hashtag oluşturmalıyım? HASHTAG KULLANIM REHBERİ

Hashtag ile ilgili bilmeniz gereken herşey Ne zaman hashtag yapmalıyım, nasıl hashtag oluşturmalıyım? HASHTAG KULLANIM REHBERİ HASHTAG KULLANMA REHBERİ 1 Hashtag ile ilgili bilmeniz gereken herşey Ne zaman hashtag yapmalıyım, nasıl hashtag oluşturmalıyım? #HASHTAG Hangimiz günlük olarak kullandığımız sosyal medya platformlarında

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

Ortak Dersler için eders sistemi kullanma kılavuzu. Türk Dili İnkılap Tarihi Yabancı Dil

Ortak Dersler için eders sistemi kullanma kılavuzu. Türk Dili İnkılap Tarihi Yabancı Dil Ortak Dersler için eders sistemi kullanma kılavuzu Türk Dili İnkılap Tarihi Yabancı Dil İçindekiler 1. Sisteme giriş... 2 2. Kullanıcı girişi... 3 2.1. Giriş adresi... 3 2.2. Yeni şifre alma... 5 3. Dersleri

Detaylı

1 / 5. Burak Uysal. Web Geliştirme. İletişim Bilgileri

1 / 5. Burak Uysal. Web Geliştirme. İletişim Bilgileri Burak Uysal Web Geliştirme İletişim Bilgileri E-Posta : devuysal@gmail.com devuysal@outlook.com Adres Bilgileri : Türkiye - Isparta - Merkez - Merkez Ev Telefonu : 90 (246) 227 25 38 Cep Telefonu : 90

Detaylı

SAYI 147-148 MART-NİSAN 2004

SAYI 147-148 MART-NİSAN 2004 SAYI 147-148 MART-NİSAN 2004 Bu sayımızda dekanımız Prof. Dr. Mustafa Tokyay ile görüştük. İnşaat Haber Bülteni: Nerede doğdunuz? Mustafa Tokyay: Kayseri de doğdum, Kayseriliyim. İlkokulu 2 yıl Kayseri

Detaylı

Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç. www.innova.com.tr

Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç. www.innova.com.tr Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç - Önceki müşteri tekliflerine nasıl ulaşabilirim? - Servisim kaçta nereden kalkıyor? - Bilgisayarım bozuldu kim onarabilir? - Bu dosyanın çıktısını

Detaylı

Diğer: Diğer:... Diğer:...

Diğer: Diğer:... Diğer:... Anket Üniversite Bu anket formu, işitme engellilerin üniversite eğitimlerini desteklemeyi amaçlayan bir proje çerçevesinde sizlerin sorunlarını değerlendirmek için hazırlanmıştır. Ad Soyad: Devam ettiğiniz

Detaylı

Öz geçmiş, insanın hayatını, kabiliyetini, yeteneğini, iş yapma gücü ve tecrübelerini ortaya koyan bir belgedir. Yani insanın o güne kadar elde

Öz geçmiş, insanın hayatını, kabiliyetini, yeteneğini, iş yapma gücü ve tecrübelerini ortaya koyan bir belgedir. Yani insanın o güne kadar elde ÖZGEÇMİŞ HAZIRLAMA Öz geçmiş, insanın hayatını, kabiliyetini, yeteneğini, iş yapma gücü ve tecrübelerini ortaya koyan bir belgedir. Yani insanın o güne kadar elde ettiği becerilerin özetidir. Özgeçmiş

Detaylı

Sıkça Sorulan Sorular

Sıkça Sorulan Sorular Sıkça Sorulan Sorular EBS Online Başvuru Sistemi 1. EBS on-line başvuru sisteminde yeni bir hesap nasıl açabilirim? Öncelikle dili seçin. (İngilizce ya da Türkçe) Yeni Kullanıcı Oluştur seçeneğini tıklayın

Detaylı

Asuman Beksarı. Türkiye nin İlk ve Tek Kadın Karides Yetiştiricisi. Yaşamdan Kesitler Sema Erdoğan. J. Keth Moorhead

Asuman Beksarı. Türkiye nin İlk ve Tek Kadın Karides Yetiştiricisi. Yaşamdan Kesitler Sema Erdoğan. J. Keth Moorhead Yaşamdan Kesitler Sema Erdoğan Türkiye nin İlk ve Tek Kadın Karides Yetiştiricisi Asuman Beksarı J. Keth Moorhead Hiç kimse başarı merdivenlerini elleri cebinde tırmanmamıştır. sözünü Asuman Beksarı için

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

İşletme Sonuçları Elde Etmek için Daha İyi Bir Çağrı Merkezi Deneyimi Sunma

İşletme Sonuçları Elde Etmek için Daha İyi Bir Çağrı Merkezi Deneyimi Sunma İşletme Sonuçları Elde Etmek için Daha İyi Bir Çağrı Merkezi Deneyimi Sunma Yayınlanan Temmuz 2016 Konular Hareketli Arama Tüketicilerin aklına takılan soruları yanıtlamanın en kolay yolu bazen gerçek

Detaylı

Perakende sektöründe insan yönetimi profesyonellerine özel. İK Sertifika Programı

Perakende sektöründe insan yönetimi profesyonellerine özel. İK Sertifika Programı Perakende sektöründe insan yönetimi profesyonellerine özel İK Sertifika Programı Perakende sektörüne hız kazandıracak etkin formül: Yetenek Yönetimi ve Stratejik İK Perakende sektöründe yetenek yönetimi,

Detaylı

Y Jenerasyonu İş Hayatı Hakkında Ne düşünüyor? Şubat 2011

Y Jenerasyonu İş Hayatı Hakkında Ne düşünüyor? Şubat 2011 Y Jenerasyonu İş Hayatı Hakkında Ne düşünüyor? Şubat 2011 Baby Boomers II. Dünya Savaşı ve 1960 a kadar doğumlu Jenerasyon X doğumlu 1961 ve 1981 arası Jenerasyon 1970 sonlarıyve(millenials) 21.yüzyılın

Detaylı

Bu çalışma sırasında bize yardımcı olan tercümanımız Habibe Biber e de ayrıca teşekkür ediyoruz.

Bu çalışma sırasında bize yardımcı olan tercümanımız Habibe Biber e de ayrıca teşekkür ediyoruz. 15 Ankara Çankaya İşitme Engelliler Gençlik Spor Kulübü Derneği nin hibe başvurusu yapma sürecinde TACSO projeden talep ettikleri teknik destek ile kendileriyle kısa bir dönem çalışma imkanı bulduk. Bu

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

Verimli Çalışma Teknikleri

Verimli Çalışma Teknikleri Verimli Çalışma Teknikleri İlham, fikir gelince bunu mutlaka not alın! Ord.Prof.Dr. Süheyl ÜNVER evinin her tarafında kağıt ve kalem bulundururmuş. Duyduğu, aklına geldiği her şeyi yazarmış. 50 den fazla

Detaylı

Sadece 2 İstekle MySQL Blind SQL Injection. Canberk BOLAT canberk.bolat[-at-]gmail[-dot-]com

Sadece 2 İstekle MySQL Blind SQL Injection. Canberk BOLAT canberk.bolat[-at-]gmail[-dot-]com Sadece 2 İstekle MySQL Blind SQL Injection Canberk BOLAT canberk.bolat[-at-]gmail[-dot-]com 0x01 Giriş Bu yazı blind sql injection saldırılarında tek bir karakter için minimum istek ile doğru sonuca varabilmek

Detaylı

Dünyayı Değiştiren İnsanlar

Dünyayı Değiştiren İnsanlar Dünyayı Değiştiren İnsanlar MARIA MONTESSORI Hayatın en önemli dönemi üniversite çalışmaları değil, doğumdan altı yaşa kadar olan süredir. Çünkü bu, bir çocuğun gelecekte olacağı yetişkini inşa ettiği

Detaylı

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Wilson Learning in yaptığı araştırma, Evet e Doğru Müzakere eğitiminin satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.

Detaylı

Sevgi evlerinde kalan kardeşlerimize konser düzenledik. Huzurevi ziyaretlerimiz ara sıra oluyor,gönül Köprüsü diye bir proje de yer alıyoruz.

Sevgi evlerinde kalan kardeşlerimize konser düzenledik. Huzurevi ziyaretlerimiz ara sıra oluyor,gönül Köprüsü diye bir proje de yer alıyoruz. Hitit Üniversitesi Aktif Yaşam Kulübü olarak,engelli kardeşlerimize farklı eğlenceler düzenledik. Farkındalık programları yaptık, 2 yılda 5 okula kitap yardımında bulunduk. Sevgi evlerinde kalan kardeşlerimize

Detaylı