TÜRKİYE VETERİNER FAKÜLTELERİNDE YENİ BİR VİZYON YABAN HAYATI VE EKOLOJİ ANABİLİM DALI

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE VETERİNER FAKÜLTELERİNDE YENİ BİR VİZYON YABAN HAYATI VE EKOLOJİ ANABİLİM DALI"

Transkript

1 TÜRKİYE VETERİNER FAKÜLTELERİNDE YENİ BİR VİZYON YABAN HAYATI VE EKOLOJİ ANABİLİM DALI ÖZET: Afyon Kocatepe Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Emine Hesna Kandır: Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı Yüksek Öğrenim Kurumunun tarih ve sayılı onayı ile Türkiye de ilk kez Afyon Kocatepe Üniversitesi Veteriner Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. Yaban Hayatı; insan müdahalesi olmaksızın, bitki ve hayvan topluluklarının meydana getirdiği bir hayat birliği olarak tanımlanabilir. Yaban Hayatı ve Ekoloji; hayvan ve bitkilerin çevreleri, birbirleri ve insanoğlu ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı çerçevesinde Veteriner Hekim adayı öğrencilere verilecek eğitim, uygulama imkânları ile Amerika ve Avrupa da rağbet gören ve Veteriner Hekimliğe yeni bir bakış açısı katan Yaban Hayatı Veteriner Hekimi vizyonunu öğrencilere kazandırmak mümkün olacaktır. ABSTRACT: Assoc. Prof. Emine Hesna Kandır, head of the department of Wild Life and Ecology at Afyon Kocatepe University Veterinary Faculty, reports Wild Life and Ecology Department was launched for the first time in Turkey approved by Higher Education Board Nr: and dated in the body of Afyon Kocatepe University Veterinary Faculty. Wild Life can be identified as a life union which is formed of plant and animal gatherings without human intervention. Wild Life and Ecology is the science which study the relations between the animal and plant communities and human. It will be possible to make the students to obtain Wild Life Veterinary Surgeon vision which is popular in US and Europe and which brngs a new viewpoint for Veterinary, via the opportunities of education and application for the veterinary nominees at Wild Life and Ecology Department. Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 27

2 Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı Yüksek Öğrenim Kurumunun tarih ve sayılı onayı ile Türkiye de ilk kez Afyon Kocatepe Üniversitesi Veteriner Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. Yaban Hayatı; insan müdahalesi olmaksızın, bitki ve hayvan topluluklarının meydana getirdiği bir hayat birliği olarak tanımlanabilir. Yaban Hayatı ve Ekoloji; hayvan ve bitkilerin çevreleri, birbirleri ve insanoğlu ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Yaban hayatı ve yaban hayatının barındığı yaşam ortamları genetik çeşitliliğin korunması ve sürdürülmesi açısından önemlidir. Dolayısıyla yaban hayvanları ve bunların habitatları, canlılarla ilgilenen birçok bilim dalına çalışma imkânı sunmak suretiyle bilime hizmet ederler. Yaban hayatı ekolojik sistemlerin analizinde paha biçilemez bilimsel bir kaynak olarak bilime hizmet etmektedir. Yaban hayvanlarını yaşadıkları alanlarda muhafaza etmek ve hatta yaşama ortamlarını yabani türlerin biyolojik ve ekolojik ihtiyaçları istikametinde geliştirmek sürdürülebilir bir yaban hayatı ve insanoğlunun geleceği için gereklidir. Bu konudaki başarı hem türlerin biyolojilerini ve ekolojik isteklerini hem de yaşadıkları ortamın şartlarını ve özelliklerini iyi bilmek ile gerçekleşebilir. Yaban Hayatı, farklı disiplinlerden mezunların (Veteriner hekim, Ziraat Mühendisi, Genetik Mühendisleri, Orman Mühendisleri, Biyoloji mezunları gibi) ortaklaşa çalışabileceği ve sinerji yaratabileceği disiplinlerarası bir alandır. Türkiye deki eğitim uygulamalarına bakıldığında bugüne kadar; Yaban Hayatı ve Ekoloji konusunda yeterli bir lisans ve lisansüstü eğitim verilmediği görülmektedir. Bazı Orman Fakülteleri ya da Meslek Yüksek Okulları bu konuda eğitim vermekte olup Yaban Hayatı Mühendisi ile Yaban Hayatı Teknikeri yetiştirmektedirler. Oysaki Ülkemizde Yaban Hayatı konusunda uzman Veteriner Hekimlere de ihtiyaç vardır. Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı; doğa koruma, biyoçeşitlilik, yaban hayvanları üretimi ve doğaya salımı, yaban hayatı rehabilitasyonu, yaban hayvanları hastalıkları, yaban hayvanları davranışları, yaban hayvanlarının refahı, yaban hayatı envanteri ve izlenmesi, yaban hayatında teknolojinin kullanımı ve ekoturizm konularındaki çalışmaları içermekte olup bu konularda bilgi sahibi Veteriner Hekimler mezun etmeyi hedeflemektedir. Yaban hayatındaki canlılık, çevre sağlığının mükemmel bir göstergesidir. Zira, yaban hayatı, dengesi bozulmamış ve kirlilikten uzak kalmış ortamlarda varlığını sürdürebilmekte ve iyi gelişme göstermektedir. Tek Tıp, Tek Sağlık terimi; yerel, ulusal ve evrensel anlamda; insanların, hayvanların ve çevrenin optimal sağlığına ulaştırılması Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 28

3 için farklı disiplinlerin birlikte çalışması olarak ifade edilir (American Veterinary Association, One Health: A New Professional Imperative, One Health Initiative Task Force: Final Report July 15, 2008). Aynı zamanda tek tıp, tek sağlık; insan ve hayvan sağlığına hizmet eden Veteriner Hekimleri, beşeri hekimleri ve diğer sağlık profesyonellerini kapsayan bir terim olmakla birlikte, hayvanlardan insanlara geçebilen ve halk sağlığı açısından tehdit oluşturan enfeksiyöz hastalıkların kontrolü ile bu hastalıkların yayılımı ve evriminin anlaşılmasını sağlayan bir kavramdır. Bugün için Dünya Sağlık Örgütü tarafından, 250 civarında zoonoz hastalığın varlığından bahsedilmekte ve zoonoz kökenli hastalıklara yeni hastalıklar eklenerek artacağı ifade edilmektedir. Yabani hayvanların da hastalık bulaşmasında önemli bir rol üstlendiği göz önüne alındığında, tek tıp-tek sağlık kavramı; Veteriner Hekimlerin insan sağlığı ve evcil hayvanların sağlığı üzerine olduğu kadar, yaban hayatı ile ekolojik sağlık üzerinde de etkin olmalarını gerektirmektedir. Gelişmiş ülkelerde özellikle Kanada (St. Georges University-Canada-MSc in Wildlife Conservation Medicine), Amerika (B. Tufts University-Cumming School of Veterinary Medicine -Wildlife Medicine Programme), İngiltere (C. University of London, Royal Veterinary College-Master in Wild Animal Health), İngiltere (D. Edinburg Napier University-MSc Wildlife Biyology and Conservation), Avustralya (E. The University of Sdney-Master of Wildlife Health and Population Management) yaban hayatı konusundaki gelişmelere çok önem verilmektedir. Özellikle yaban hayvanlarının korunması ve rehabilitasyonu konusunda hükümetlerin ciddi bir alt yapı destekleri bulunmakta, geliştirmeye yönelik yoğun çabalar harcanmaktadır. Bu ülkelerde yaban hayatı ve ekoloji birimleri, yaban hayvanlarının korunması, hastalıklarının tedavisi, yaban hayvanlarının üretimi ve doğaya salımları, barındırılması üzerinde çalışan ve bilgi üreten yetişmiş uzmanlar tarafından yürütülmektedir. Türkiye de ise Yaban Hayatı ve Ekoloji Bilimi henüz az gelişmiş ve tam organize olamamış düzeydedir. Oysa Türkiye biyoçeşitlilik açısından dünyanın en zengin ülkelerinden biridir. Bitkisel zenginliğinin yanı sıra, hayvan çeşitliliği açısından dünyanın zengin coğrafyalarından birinde yer almaktadır. Türkiye nin çarpıcı biyolojik çeşitliliğinin oluşmasında iklim ve topografya çok önemli bir rol oynamıştır. Ülkemiz den fazla bitki, 162 memeli, 460 kuş, 716 balık ve 141 sürüngen türünden oluşan çok zengin bir fauna ve floraya sahiptir den fazla bitki türü sadece Türkiye ye özgüdür. Türkiye nin Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 29

4 Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 30 yüzölçümü Dünya yüzölçümünün % 0,1 ine tekabül etmesine karşın, Dünya da bulunan bitkilerin % 2,4 ü balık ve memelilerin ise % 2,9 u Türkiye de bulunmaktadır. Avrupa da bitki ve 500 kuş türü olduğu gerçeği düşünülürse, Türkiye nin biyolojik çeşitliliğinin büyüklüğü ve önemi daha açık olarak ortaya çıkacaktır. Ayrıca, milyonlarca göçmen kuşun kullandığı ve Batı Palearctik-Afrika arasında bulunan üç ana göç yolundan ikisi Türkiye den geçmektedir. Ülkemizde yer alan bu zengin biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir bir yaban hayatı için Veteriner Hekimlerin de üzerlerine düşen görevleri yerine getirmeleri bu konuda etkin bir eğitim alarak bilinçlenmeleri gerekmektedir. Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı bu misyonu gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. Her yıl birçok tür, özellikle yırtıcı kuşlar, ateşli silahlarla vurularak, elektrik tellerine çarparak, kapanlara düşerek ve yaşam ortamlarını bir bıçak gibi kesen otoyollardan ya da demiryollarından geçerken araç çarpması sonucu ya ölmekte ya da yaralanmakta, gerekli tedavi ve operasyonlar ise Veteriner hekimler tarafından yapılmaktadır. Bu tedavilerde ve sonrasındaki rehabilitasyon çalışmaları sırasında ise Yaban Hayatı

5 Veteriner Hekimliği konusunda yeterli bilgi sahibi olmak gerekmektedir. Şu an Veteriner Fakültelerindeki mevcut eğitim daha çok çiftlik hayvanları üzerine yoğunlaşmış olup, yaban hayatı konusunda tamamen yetersiz kalmaktadır. Bu konudaki ihtiyaç, kendini yaban hayatı konusunda özveriyle geliştirmiş sınırlı sayıdaki Veteriner hekimler tarafından karşılanmaktadır. Yaban hayatı hususunda yeterli eğitimin Veteriner Fakültelerinde verilmemesi, konuya ilgi duyan öğrencilerin farkındalıklarının olmamasına, böylece bu alana uzak kalmasına neden olmaktadır. Son yıllarda ülkemizde de Yaban hayatı ve biyolojik çeşitlilik üzerine gereken ilgi gösterilmeye başlanmış ve çeşitli eğitim programları, Yaban Hayatı Rehabilitasyon Merkezleri, Biyoçeşitlilik Araştırma ve Uygulama Merkezleri, Biyoçeşitlilik ve Koruma Laboratuvarları, Yaban Hayatı Koruma Merkezleri gibi Araştırma Merkezleri açılmıştır. Bu Merkezlerde görev yapacak Yaban Hayatı konusunda yetişmiş Veteriner Hekimlere de ihtiyaç gün geçtikçe artmaktadır. Bu Anabilim Dalı sayesinde yetiştirilen Veteriner Hekimler söz konusu iş gücü ihtiyacını karşılayacaklardır. Görev alacak deneyim sahibi, uzman Yaban Hayatı Veteriner Hekimlerinin yetiştirilmesinin yanı sıra bu merkezlerin sayılarının artırılması da sürdürülebilir bir yaban hayatı için elzemdir. Yine tüm dünyada yaban hayvanlarını dar kafeslere kapatan hayvanat bahçeleri şekil değiştirmekte ve yabani hayvanların doğadaki yaşam ortamlarına benzer şekilde planlanmış doğal park alanlarına dönüştürülmektedir. Ayrıca İstanbul, Ankara ve Antalya da şu an dünyanın ilk beşi içerisinde yer alan su altı tüneline sahip dev akvaryumlar tesis edilmiştir. Sayılarının hızla artacağı ön görülen doğal park alanları ve dev akvaryumlarda barındırılan birçok türün sağlığı açısından bu alanlarda istihdam edilecek uzman Yaban Hayatı Veteriner Hekimlerine ihtiyaç duyulacağı şüphesizdir. Yaban Hayatı ve Ekoloji Anabilim Dalı çerçevesinde Veteriner Hekim adayı öğrencilere verilecek eğitim, uygulama imkânları ile Amerika ve Avrupa da rağbet gören ve Veteriner Hekimliğe yeni bir bakış açısı katan Yaban Hayatı Veteriner Hekimi vizyonunu öğrencilere kazandırmak mümkün olacaktır. Yaban hayatı ile ilgili mevcut sorunların çözümüne, yaban hayatı ve doğal kaynakların tahribinin engellenmesine, yaban hayatının korunmasına ilişkin bilincin yaygınlaştırılmasına ve alanla ilgili akademik çalışmaların gerçekleştirilmesine imkân sağlayacaktır. Türkiye Yaban hayatının geleceğine dair yeni umutlar taşıyan bu Anabilim Dalının ülkemize hayırlı olmasını diler, tüm Veteriner Fakültelerinde açılmasını temenni ederim. Saygılarımla Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 31