Bu tez çal mas Devlet Planlama Te kilat taraf ndan desteklenmi tir. Proje No: 2005K120110

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bu tez çal mas Devlet Planlama Te kilat taraf ndan desteklenmi tir. Proje No: 2005K120110"

Transkript

1 OZON ve B YOF LTRASYONLA DO AL ORGAN K MADDE G DER M ve DEZENFEKS YON YAN ÜRÜNLER OLU UM POTANS YELLER N N BEL RLENMES Mutlu U ur AKÇAY Yüksek Lisans Tezi Çevre Mühendisli i Anabilim Dal Kas m 2008 Bu tez çal mas Devlet Planlama Te kilat taraf ndan desteklenmi tir. Proje No: 2005K120110

2 JÜR VE ENST TÜ ONAYI Mutlu U ur Akçay n Ozon ve Biyofiltrasyonla Do al Organik Madde Giderimi ve Dezenfeksiyon Yan Ürünleri Olu um Potansiyellerinin Belirlenmesi ba l kl Çevre Mühendisli i Anabilim Dal ndaki, Yüksek Lisans Tezi tarihinde, a a daki jüri taraf ndan Anadolu Üniversitesi Lisansüstü E itim-ö retim ve S nav Yönetmeli inin ilgili maddeleri uyar nca de erlendirilerek kabul edilmi tir. Ad -Soyad mza Üye (Tez Dan man ): Yard. Doç. Dr. HAT CE NAN.. Üye : Prof. Dr. M RAY BEKBÖLET.. Üye : Doç. Dr. ERDEM A. ALBEK.. Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun tarih ve say l karar yla onaylanm t r. Enstitü Müdürü

3 i ÖZET Yüksek Lisans Tezi OZON ve B YOF LTRASYONLA DO AL ORGAN K MADDE G DER M ve DEZENFEKS YON YAN ÜRÜNLER OLU UM POTANS YELLER N N BEL RLENMES Mutlu U ur AKÇAY Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Mühendisli i Anabilim Dal Dan man : Yard. Doç. Dr. Hatice NAN 2008, 117 sayfa Ozonlama prosesinde farkl ozon dozlar kullan larak hümik asit (HA) çözeltisinden ve Porsuk Baraj suyundan do al organik madde (DOM) giderimlerinin belirlenmesi amaçlanm t r. Laboratuar ölçekli ozonlama reaktöründe 10, 25, 50 mg/l hümik asit çözeltisinde farkl dozlarda deneyler yap lm t r. Ozonlama reaktöründe ayn i lemler Porsuk Baraj suyunda yedi farkl ozon dozunda gerçekle tirilmi tir. Üç farkl dolgu malzemesinden (Kum, granüler aktif karbon ve zeolit) olu turulan biyofiltreler ham porsuk baraj suyu ve ozonlanm porsuk suyu ile beslenerek iki farkl temas süresinde (15, 30 dakika) do al organik madde (DOM) giderimleri ve dezenfeksiyon yan ürünü (DYÜ) olu um potansiyeline etkisi incelenmi tir. UV 254, spesifik ultraviyole absorbans (SUVA), toplam organik karbon (TOK), çözünmü organik karbon (ÇOK), VIS 400, Trihalometan Olu um Potansiyeli (THMOP) ve Haloasetik Asit Olu um Potansiyeli (HAAOP) gibi parametreler ölçülerek kar la t rma yap lm t r. Biyofiltre sisteminde DOM ve DYÜ giderimin de ozonlanm porsuk suyu ozonlanmam porsuk suyuna göre daha iyi sonuç vermi tir. Ancak, aradaki fark n çok küçük olmas ndan dolay, DOM ve DYÜ giderimin de sadece biyofiltrasyon i lemi yeterli olmaktad r. Anahtar Kelimeler :Ozonlama, Biyofiltrasyon, humik asit, DOM, THMOP, HAAOP

4 ii ABSTRACT Master of Science Thesis EFFECT OF OZONATION AND BIOFILTRATION ON THE NATURAL ORGANIC MATTER REMOVAL AND DETERMINE THE DISINFECTION BY-PRODUCT FORMATION POTENTIAL Mutlu U ur AKÇAY Anadolu University Graduate School Of Sciences Environmental Engineering Program Supervisor : Assist. Prof. Dr. Hatice NAN 2008, 117 pages This study aimed to removal of dissolvel organic matter (DOC) from humic acid (HA) solution and Porsuk Lake Water by ozonation and ozonationbiofiltration processes. Bench scale experimental studies were conducted at different humic acid concentration (10, 25, 50 mg/l) and different ozone dosages in ozonation reactor, aiming humic acid degradation. Same processes were replicated in Porsuk Lake Water at seven ozone dosages. Raw and Ozonated Porsuk lake water were fed to biofitration column which have three different pack material ( sand, granular activated carbon and zeolite) at two different contact times (15, 30 minutes) and were investigated effect on removal of naturel organic matter (NOM) and disinfection by product (DBP). The results were evaluated UV 254, SUVA (Specific Ultraviole Absorbance at 254 nm), DOC that specify organic matter, VIS 400, THMFP (Trihalomethane Formation Potential) and HAAFP (Haloacetic acid Formation Potential). Ozonated porsuk water is better than raw porsuk water at the removal of NOM and DBP in biofiltration system. However, because of the small differences of these system, only biofiltration system is sufficient in removal of NOM and DBP. Keywords : Ozonation, Biofiltration, hümic acid, NOM, THMFP, HAAFP

5 iii TE EKKÜR Yüksek Lisans tez çal mam n her a amas nda, birikimleri ve deneyimleriyle bu çal may gerçekle tirmemde büyük katk s bulunan, bilimsel deste inin yan s ra hiçbir zaman için benden manevi deste ini esirgemeyen dan man hocam Sn. Yard. Doç. Dr. Hatice NAN a, Çal malar m s ras nda gerek deneylerimde gerekse bunalt c laboratuar günlerinde hep yan mda olup maddi ve manevi deste ini hissetti im sevgili arkada m Ara.Gör. Zehra Y T e Deneylerim s ras nda bana yard mc olan; Ara. Gör. Akif ARI, Emre AKSU, Güven SEYD O LU, Volkan ALTU, Tevfik TEZCAN ve mola vaktinin geldi ini hat rlatan Gökhan ÖZTÜRK ve brahim DO AN a Tez çal mam boyunca geç saatlere kadar beni laboratuarda bekleyen, maddi-manevi ve daha da önemlisi her zaman sevgisini hissetti im biricik arkada m Mine O HAN a Burada olmam sa layan ve e itim hayat m boyunca benden maddi ve manevi desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen, hayat m boyunca minnettar kalaca m sevgili ailem; annem, babam, ablam ve küçük yi enime en içten sevgi ve te ekkürlerimi sunar m. Mutlu U ur AKÇAY Kas m 2008 Aileme...

6 iv Ç NDEK LER Sayfa ÖZET... i ABSTRACT... ii TE EKKÜR...iii Ç NDEK LER... iv EK LLER D Z N... vii Ç ZELGELER D Z N... xi S MGELER VE KISALTMALAR D Z N... xii 1. G R DO AL ORGAN K MADDELER (DOM) DOM un S n fland r lmas Hümik Maddeler KLORLAMA DEZENFEKS YON ÜRÜNLER Klorlama Trihalometanlar (THM) Kloroform Dibromoklorometan Bromodiklorometan Bromoform Trihalometan Olu umunu Etkileyen Faktörler Trihalometanlar n Giderim Metotlar Haloasetik Asitler (HAA) Klor Dozu Etkisi ph Etkisi S cakl k ve Mevsimsel Etki Bromür Konsantrasyonu Etkisi Temas Süresi Etkisi THM ve HAA Aras ndaki li ki... 26

7 v 3.7. Dezenfeksiyon Yan Ürünlerinin Kontrolü OZONLAMA Giri Ozonun Tarihçesi Ozonun Reaksiyon Kapasitesi Ozonun Organik Bile iklere Etkisi Ozonun çme Suyu Ar t m ndaki Kullan m Ozonun Avantajlar ve Dezavantajlar Ozonlama Sonucu Olu an Yan Ürünler ÇME SUYU ARITIMINDA B YOF LTRASYON Biyolojik Bozunmaya Biyokütlenin Etkisi Temas Süresinin Biyodegredasyon Üzerindeki Etkisi Ozonlaman n Biyofiltre Üzerine Etkisi MATERYAL METOD Ham Su Özellikleri Kullan lan Malzemeler Biyofiltrasyon Kolonu ve Dolgu Malzemeleri Hümik Asit Deneysel Prosedür Ozonlama Sistemi TOK ve ÇOK Ölçümleri V S 400 ve UV 254 Ölçümleri ve SUVA Hesaplamas THMOP ve HAAOP Ölçümleri BULGULAR Ozonlaman n Hümik Asit Üzerine Etkisi Ozonlaman n Porsuk Suyu Üzerine Etkisi Biyofiltrasyon ve Ozon+Biyofiltrasyon ile DYÜ De i imi... 72

8 vi Granüler Aktif Karbon Dolgulu Biyofiltrede DOM ve DYÜ De i imi Kum Dolgulu Biyofiltrede DOM ve DYÜ De i imi Zeolit Dolgulu Biyofiltrede DOM ve DYÜ De i imi Biyofiltrasyon Dolgu Malzemesinin Biyofiltre Verimi ve DYÜ Olu umu Üzerine Etkisi SONUÇ, TARTI MA VE ÖNER LER KAYNAKLAR

9 vii EK LLER D Z N 4.1. Sulu çözeltilerde ozon reaktivitesi Bir biyofiltre kolonu Biyofiltre sistemi Kurulan üç farkl malzemeye sahip biyofiltre sistemlerinin ortak emas Kum elek analizi Zeolit elek analizi Ozonlama düzene i Ozon jeneratörü ve Reaktörü Ozon dozunun farkl hümik asit deri imlerinde renk giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun farkl hümik asit deri imlerinde UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun farkl hümik asit deri imlerinde TOK giderimi üzerine etkisi tiplerine göre Ozon dozunu farkl hümik asit deri imlerinde ÇOK giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun farkl hümik asit deri imlerinde SUVA giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun farkl hümik asit deri imlerinde TTHM giderimi üzerine etkisi Ozon dozunu farkl hümik asit deri imlerinde THAA giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun 10 mg/l hümik asit deri iminde THM türleri üzerine etkisi Ozon dozunun 10 mg/l hümik asit deri iminde HAA türleri üzerine etkisi Ozon dozunun 25 mg/l hümik asit deri iminde THM türleri üzerine etkisi Ozon dozunun 25 mg/l hümik asit deri iminde HAA türleri üzerine etkisi... 64

10 viii Ozon dozunun 50 mg/l hümik asit deri iminde THM türleri üzerine etkisi Ozon dozunun 50 mg/l hümik asit deri iminde HAA türleri üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki renk giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki TOK giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki ÇOK giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki SUVA giderimi üzerine etkisi Ozon dozunun do al sudaki THM türleri giderimi üzerine etkisi SUVA, ozon dozu ve THM aras ndaki ili ki Ozon dozunun do al sudaki HAA türleri üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras GAK dolgulu biyofiltrenin TOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras GAK dolgulu biyofiltrenin ÇOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras GAK dolgulu biyofiltrenin V S 400 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras GAK dolgulu biyofiltrenin UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi GAK dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras GAK dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi GAK dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras GAK dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras kum dolgulu biyofiltrenin TOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras kum dolgulu biyofiltrenin ÇOK giderimi üzerine etkisi... 81

11 ix Ozonlama öncesi ve sonras kum dolgulu biyofiltrenin V S 400 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras kum dolgulu biyofiltrenin UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi kum dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras kum dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi kum dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras kum dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin TOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin ÇOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin V S 400 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi zeolit dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin THMOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi zeolit dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama sonras zeolit dolgulu biyofiltrenin HAAOP giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 15 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin TOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 15 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin ÇOK giderimi üzerine etkisi... 94

12 x Ozonlama öncesi ve sonras 15 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 15 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin THM giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 15 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin HAA giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 30 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin TOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 30 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin ÇOK giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 30 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin UV 254 giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 30 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin THM giderimi üzerine etkisi Ozonlama öncesi ve sonras 30 dakikal k temas süresinde kum, GAK ve zeolitin HAA giderimi üzerine etkisi

13 xi Ç ZELGELER D Z N 3.1. Klorlama sonucu olu an önemli dezenfeksiyon yan ürünleri Klorlama yan ürünleri Trihalometan türleri Haloasetik asit yap lar Ozonun fizikokimyasal özellikleri çme suyu ar tma tesislerinde ozonlama süresince iz organiklerin giderim derecesi Ozonlama sonucu olu an yan ürünler Ham su özellikleri Aktif karbon fiziko-kimyasal özellikleri , 25 ve 50 mg/l lik hümik asit çözeltileri ba lang ç özellikleri THM ve HAA ölçümlerinde kullan lan kolonun özellikleri THM ölçümleri için kullan lan s cakl k program HAA ölçümleri için kullan lan s cakl k program THM ve HAA bile ikleri için hesaplanan LOD ve LOQ de erleri... 54

14 xii S MGELER VE KISALTMALAR D Z N ABD BDKM BET ÇOK ÇOM DBAA DBKM DCAA DOM DSS DYÜ GK HA HAA HAAOP ICR MBAA MCAA MTHML NTP SUVA THM THMOP TKAA TOK TTHM USEPA UV Amerika Birle ik Devletleri Bromodiklorometan Spesifik Yüzey Alan Çözünmü Organik Karbon Çözünmü Organik Maddeler Dibromoasetik asit Dibromoklorometan Dikloroasetik asit Do al Organik Madde Deiyonize Saf Su Dezenfeksiyon YanÜrünü Gaz Kromotografisi Humik Asit Haloasetik Asit Haloasetik Asit Olu um Potansiyeli Information Collection Rule Monobromoasetik asit Monokloroasetik asit Maksimum Trihalometan Konsantrasyonu Seviyesi National Toxicology Program Spesifik Ultraviyole Absorbans Trihalometan Trihalometan Olu um Potansiyeli Trikloroasetik asit Toplam Organik Karbon Toplam Trihalometan Amerika Birlesik Devletleri Çevre Koruma Örgütü Ultraviyole

15 1. G R Tüm dünyada artan nüfus yo unlu u, içme ve kullanma suyuna olan ihtiyac nda artmas na neden olmaktad r. Nüfus yo unlu undaki bu art beraberinde sanayi kurulu lar n n ve tar msal faaliyetlerin de artmas na yol açm ve buda su kaynaklar n kirleten unsurlar n artmas na neden olmu tur. Bu geli meler neticesinde sular n ar t m devletlerin politikalar nda önemli bir rol almaya ba lam ve yeni ar t m teknikleri geli tirilmeye ba lanm t r. çme ve kullanma suyu ar t m n n en önemli proseslerinden birisi, suda salg n hastal k yapma riski olan mikrobiyal kirlili in giderimi için kullan lan dezenfeksiyon basama d r. Dezenfeksiyon prosesi ile kaynaktan al nan ham su içerisindeki tüm patojen mikroorganizmalar n giderimi hedeflenmektedir. Ancak kullan lan dezenfektan suda sadece patojen mikroorganizmalar ile etkile imde bulunmaz ve su içerisinde bulunan di er baz organikler ve zarars z mikroorganizmalar ile de reaksiyon verebilmektedir. Bu sebeple dezenfektan olarak en yayg n kullan ma sahip klorun dezenfeksiyon süreci sonunda sudaki di er bile ikler ile yapt reaksiyonlar ve olu turdu u yeni ürünler üzerine birçok ara t rma vard r. Bu ara t rmalar sularda özellikle do al organik madde (DOM) bulunmas durumunda klorun bu bile ikler ile reaksiyona girerek halk sa l n olumsuz yönde etkileyecek birçok yeni bile i in olu tu unu ortaya koymu lard r. Dezenfeksiyon, içme ve kullanma sular nda muhtemel bula c hastal klar önleyerek halk sa l n koruyabilmek için gerekli su ar t m sürecidir. Bu amaçla dünyada ilk olarak ucuz ve mikroorganizmalar üzerinde oldukça etkili olan klor kullan lmaya ba lanm t r. Ancak ilerleyen zamanlarda klorun Giardia ve Crystropodium gibi hastal k yapan tüm mikroorganizmalar üzerinde etkili olamad ve klorlama süreci sonras nda kanserojen oldu u varsay lan Trihalometan (THM), Haloasetikasit (HAA) gibi insan sa l aç s ndan çok tehlikeli dezenfeksiyon yan ürünleri (DYÜ) lerin olu tu u saptanm t r. 1

16 Günümüzde birçok geli mi ülkeler DYÜ lerin halk sa l üzerindeki etkilerini en aza indirmek için bu konuda mevzuatlar daha da s k hale getirilmektedir. Örne in; THM ler ve HAA ler için maksimum kirletici seviyesi (MKS) s ras yla USA de 80 μg/l ve 60 μg/l, ço u Avrupa Birli i Ülkeleri nde μg/l iken Türkiye de Sa l k Bakanl çok yeni olarak 150 μg/l THM standard n uygulamaya koymu ancak henüz HAA standard belirlenmemi tir ( TATS, 2005). Ayr ca, önümüzdeki y llarda yap lacak mevzuat düzenlemelerinde DYÜ gruplar yerine her bir DYÜ türü için bireysel olarak ç k suyu standartlar konulmas planlanmaktad r. Çünkü yap lan yeni toksikolojik çal malar DYÜ türlerinin her birinin sa l k üzerinde etkisinin farkl oldu unu göstermektedir. Do al organik madde (DOM), makro-moleküler hümik yap lar, küçük molekül a rl kl hidrofilik asitler, proteinler, ya lar, karboksilik asitler, amino asitler, karbonhidratlar, ve hidrokarbonlar gibi organik maddeleri içeren heterojen bir kar md r (Aiken ve ark., 1985). Sulardaki DOM un varl içme suyu ar tma i lemlerinde birçok probleme neden olur. Örne in, DOM lar koagülant ve oksidant ihtiyac n art r rlar, filtre ömrünü k salt rlar, suya renk verirler ve ebeke sistemlerinde bakterilerin tekrar büyümesine yard mc olurlar. Ayr ca, halk sa l aç s ndan en önemli husus, DOM lar n klor gibi oksidantlar/dezenfektanlar ile reaksiyonu sonucu mutajenik ve karsinojenik olmalar ndan üphelenilen THM ve HAA gibi dezenfeksiyon yan ürünlerini (DYÜ) olu turmas d r. (Bellar ve ark., 1974; Reckhow ve ark., 1990; Oxenford, 1996). Daha da s k la t r lmakta olan içme suyu DYÜ mevzuatlar n n bask s yla, DOM giderimi ve DYÜ azalt lmas konusundaki ara t rma çal malar son y llarda h zlanm t r. Artan bu etkin çal malara ra men ço u içme suyu ar tma tesislerinde ç k suyu DYÜ mevzuatlar na uyum sorunu devam etmektedir. Ülkemizde de yeni uygulamaya konulan ve koyulacak DYÜ mevzuatlar yla su ar tma tesislerimiz benzer problemlerle kar kar ya kalabilecektir. Dolay s yla, ham içme suyu kaynaklar ndaki çe itli DOM türlerini etkin ve fizibil olarak giderecek ve dezenfeksiyon sonucu olu an DYÜ leri en aza indirecek yeni ar tma teknolojilerinin ara t r lmas na ihtiyaç vard r. 2

17 Bu geli meler nda son y llarda alternatif dezenfektan olarak ozon kullan lmaya ba lanm t r. Ozon, klora nazaran daha pahal ve i letiminin daha zor olmas na kar n hastal k yap c Giardia, ve Cryptosporadium protaozoalar na kar n etkin olmas ve THM, HAA bile iklerinin kontrolünü sa lamas ndaki ba ar s ndan dolay tercih edilmeye ba lanm t r. Buna kar l k ozon kullan m s ras nda suda bromür varl nda da bromat gibi kanserojen ba ka bir DYÜ olu umu söz konusudur. Her bir dezenfeksiyon yönteminin kendine has yan ürünleri olu makta ve bu nedenle de DYÜ kontrolü büyük önem ta maktad r. Ozonlaman n, klorlama ve di er dezenfektanlara kar dirençli mikroorganizmalar üzerinde etkili olmas ve klorlama yan ürünlerini azaltmas n n yan s ra, içme suyu ar t m tesislerinde organik maddeleri parçalayarak bu organiklerin kurulacak bir biyofiltre sistemi ile organik madde giderimin de etkili olabilmesi bir di er avantaj d r. Ozonlaman n birincil dezenfektan olarak kullan m nda, oksitleme kapasitesinin yüksek olmas ndan dolay, büyük moleküler a rl kl organiklerdeki ba lar k r l r ve daha küçük moleküler a rl a sahip organikler olu ur. Ön ozonlamadan sonra kurulacak bir biyolojik ar t m, biyofiltre, prosesi ile bu küçük boyutlu organiklerin kontrolü daha etkin bir ekilde sa lanabilir. Çünkü ozonlama sonras organiklerin biyolojik olarak bozundurulabilen k s mlar artar ve bu durum da ebekede mikroorganizma üremesinin önüne geçilmesi ve de DYÜ kontrolü için biyofiltre uygulamas su kalitesinin artt r lmas için uygun bir yöntem olabilmektedir. Bunlara ek olarak biyofiltre sistemindeki filtre malzemesinin yüzey alan n n daha etkin biçimde kullan lmas, ozonlama ile sa lanabilir. Geleneksel olarak biyofiltre malzemesi için kullan lan granüler aktif karbon (GAK), kum, ve antrasit malzemeler yüzey alan bak m ndan farkl özellikler gösteriler. GAK sahip oldu u yüksek yüzey alan nedeniyle di er malzemelere göre daha avantajl d r. Ancak bu yüzey alan n n etkin bir ekilde kullan labilmesi için bu aral klara hem susbstrat n (organik madde), hem de mikroorganizmalar n geçebilmesi gerekir. Ozonlama büyük moleküler yap lar daha küçük boyutlara 3

18 parçalayarak malzeme yüzeyinde tutunan mikroorganizmalar n bu organikleri daha kolay parçalamas n, DOM giderimini artt rmaktad r. Yukar da aç kland gibi klorlama DYÜ lerinin olu abilmesindeki en büyük rol DYÜ öncüsü olan organik maddelerdir. letmeye kurulabilecek bir ön ozonlama-biyofiltrasyon sistemiyle nihai klorlama sonras nda olu abilecek DYÜ ler, hem do al organik maddelerin giderimi sa lanarak elde edilebilinir. Yap lan çal ma basamaklar halinde; Ozonlaman n hümik asit çözeltisi ile haz rlanm model çözeltide DOM giderimi ve klorlama sonras DYÜ olu um potansiyelleri üzerine etkisinin incelenmesi, Ozonlaman n Eski ehir ili içme ve kullanma suyu kayna olarak kullan lan Porsuk nehri suyunda DOM giderimi ve klorlama sonras DYÜ olu um potansiyelleri üzerine etkisinin incelenmesi, Tek ba na biyofiltre sisteminin Porsuk suyundan DOM giderimi ve klorlama sonras DYÜ olu um potansiyellerine etkisinin incelenmesi, Ozonlama+biyofiltre sisteminin Porsuk suyundan DOM giderimi ve klorlama sonras DYÜ olu um potansiyellerine etkisinin incelenmesi, olarak s ralanabilinir. Bu çal mada ozonlaman n DOM giderimi üzerine tek ba na etkisi, DOM un fraksiyonlar ndan olan ve DYÜ ile direk olarak ili kilendirilen hümik maddeler üzerindeki etkisi incelenmi tir. Ayr ca bu çal malara ek olarak ozonlaman n, üç farkl filtrasyon malzemesi ile kurulmu olan 3 adet biyofiltre sisteminin verimlili i üzerine etkisi ve bu ozonlama+biyofiltre sisteminin DYÜ olu umuna etkisi gözlemlenmi tir. Ayr ca bu çal ma Eski ehir içme ve kullanma suyu ar t m tesisin de DOM giderimi ve DYÜ olu umunun azalt lmas aç s ndan bir alternatif olup olamayaca bak m ndan irdelenmi tir. Ozonlama çal malar hem model suda, hem de Eski ehir ili içme ve kullanma suyu kayna olarak kullan lan Porsuk baraj gölü suyunda tekrarlanm t r. Çal mada önce tek ba na biyofiltre denemesi yap lm, daha sonra ise ozonlama+biyofiltrasyon sistemi 4

19 birlikte denenerek hangi sistemin mevcut tesise eklenmesi ile DOM giderimi DYÜ olu umunun önüne geçilebilece inin hem ekonomik aç dan hem de su kalitesi aç s ndan optimum sistem olaca irdelenmi tir. Bu çal malar mevcut tesise alternatif olabilecek ve do al su üzerindeki etkisinin görülebilmesi amac ile sadece do al su kayna ile gerçekle tirilmi tir. Amaca yönelik olarak, DOM miktar tayini için toplam organik karbon (TOK), çözünmü organik karbon (ÇOK), UV 254 (254 nm deki absorbans) ölçümleri yap lm, DYÜ miktarlar için trihalometan olu um potansiyel (THMOP) ve haloasetik asit olu um potansiyeli (HAAOP) deneyleri yap lm t r. Ozonlaman n renk-koku-tad giderimi üzerine etkisi bilindi i için renk giderimindeki yüzdeyi belirleyebilmek amac yla V S 400 (400 nm deki absorbans) ölçümleri yap lm t r. 5

20 2. DO AL ORGAN K MADDELER Tüm yüzeysel ve yeralt sular nda hatta ya mur suyunda bile bulunabilen DOM lar, kompleks biyotik ve abiyotik reaksiyonlar sonucu olu ur. DOM, makro moleküler hümik yap lar, küçük molekül a rl kl hidrofilik asitler, proteinler, ya lar, karboksilik asitler, amino asitler, karbonhidratlar ve hidrokarbonlar gibi organik maddeleri içeren heterojen bir kar md r (Aiken ve ark.,1985). DOM un kompozisyonu ve fizikokimyasal karakteri hem zamansal hem de yersel aç dan çok çe itlilik gösterebilir. DOM un do al sularda en çok bulunan bile eni 0.45-μm filtreden geçen çözünmü ve koloidal k sm d r (di er bir deyimle çözünmü organik madde: ÇOM) (Malcolm, 1991; Gaffney ve ark., 1996). DOM un fizikokimyasal kompozisyonu su ortam nda meydana gelen baz biyojeokimyasal süreçlerden etkilenir. Örne in, karbonun alg ve sudaki bitkiler taraf ndan ba lanmas, organik maddelerin biyolojik olarak bozunmas ve dönü ümü, s v ve kat fazlar aras ndaki da l m, kullanarak bozunma (fotodegredasyon) ve oksidasyon gibi süreçler etkilidir (Aiken ve Cotsaris, 1995). Bunlara ilaveten, toprak ve bitki kal nt lar ndaki organik maddelerin ya mur ve yüzeysel ak m ile ta n m, sedimentden difüzyon, ve canl veya çürümü bitkilerde do al sulardaki organik madde içeri ine katk da bulunurlar ( Krasner ve ark., 1996b). DOM un biyolojik olarak parçalanabilen k sm organizmalar n büyüme ihtiyaçlar için h zla tüketildi inden, su ortam nda bulunan DOM lar n ço u daha ziyade farkl kaynakl kararl bile enlerden olu maktad r (Krasner ve ark., 1996b). Ancak, mikrobiyal prosesler ve fotokimyasal reaksiyonlar gibi baz mekanizmalarda yava ta olsa DOM un kimyasal reaktivitesi ve yap s de i ebilir. DOM lar n varl, do ada ve mühendislik sistemlerindeki su kalitesi üzerinde önemli etkilere sahiptir. DOM lar n proton al c ve/veya verici olmas, ph tamponlay c olmas, kirleticilerin bozunmas ve ta n mlar 6

21 üzerindeki etkileri, çökelme reaksiyonlar ve minerallerin çözünmesinde yer almas ndan dolay, su sistemlerindeki jeokimyasal reaksiyonlar DOM lar taraf ndan kontrol edilir. DOM lar, yüzeysel sularda k bölgesinin derinli ini kontrol eder, besin maddelerinin biyolojik kullan labilirli ini etkiler, ve mikrobiyal büyüme için karbon kayna sa lar (Thurman, 1985a; Aiken ve Cotsaris, 1995). DOM lar, karbonhidratlar ve proteinler gibi önemli mikrobiyal substratlar da yap lar na ba layabilir, hidrofobik organiklerin (örn., pestisitler), metallerin (örn., kur un, kadmiyum, bak r ve civa ), radyonükleoitlerin (örn., plutonyum ve uranyum) hareketini ve ta n m n art r rlar. Böylece, su ortam nda hemen hemen hareketsiz kabul edilen bu kimyasallar, yap ve aktivite ili kileri kullan larak tahmin edilen mesafelerden daha uzaklara ta nabilir (Aiken ve Cotsaris, 1995). Ayr ca, DOM ile kompleks olu turduktan sonra bu kimyasallar n biyolojik kullan labilirlikleri ve jeokimyasal dönü ümleri de de i ebilir (Steinberg ve Muenster, 1985). Do al sularda DOM lar n bulunmas içme suyu ar t m nda ve da t m sistemlerinde oldukça fazla problemler olu turur. DOM un sebep oldu u problemler aras nda; DYÜ olu turabilmesi, da t m sistemlerinde substrat olarak mikrobiyolojik yeniden büyümeye sebep olabilmesi, metalleri ve hidrofobik sentetik organikleri yap s na ba layarak onlar ar t lmas zor hale getirmesi, içme suyunda tat ve koku olu turmas, ar tma proseslerinin etkinli ine zarar vermesi (örn; membranlar n ve aktif karbonlar n t kanmas ), ve daha fazla koagülant ve dezenfektan/oksidant gereksinimine sebep olmas say labilir (Owen ve ark., 1995; Krasner ve ark., 1996b, Kitis, 2001) DOM un S n fland r lmas DOM lar kompleks organik maddelerin heterojen bir kar m oldu u için, s n fland r lmas nda çe itli yakla mlar önerilmi ve kullan lm t r. Yakla mlar n birinde, DOM hümik fraksiyon ve hümik olmayan fraksiyon 7

22 olarak ikiye ayr lm t r. Hümik fraksiyon daha hidrofobiktir ve fenolik ve karboksilik bile ikler içeren fulvik asit ve hümik asitten olu maktad r. Di er taraftan hümik olmayan fraksiyon daha hidrofiliktir ve polisakkaritler, proteinler, peptitler, amino asitler, daha dü ük molekül a rl kl asitler, ya lar ve karbonhidratlar gibi biyokimyasal olarak iyi belirlenmi bile ikleri içerir (Thurman ve Malcolm, 1983; Amy, 1993; Owen ve ark., 1995). Hümik maddeler belirli (özgün) veya genel bir yap ya sahip olmad klar için, ph fonksiyonlar na ba l sudaki çözünürlükleri temel al narak u ekilde s n fland r l rlar: (Aiken ve ark., 1985; MacCarthy ve Suffet, 1989; Gaffney ve ark., 1996) 1. Fulvik asit fraksiyonu tüm ph aral klar nda çözünürdür. 2. Hümik asit fraksiyonu alkali-çözünürdür ve çok dü ük ph de erlerinde (ph=1-2) p ht la r ve çöker. 3. Hümin fraksiyonu tüm ph de erleri için çözünmezdir ve asit veya baz ile ekstraksiyonu yap lamaz. Ayr ca hümik fraksiyonlar kaynaklar na ba l olarak iki gruba da ay rmak mümkündür: (Thurman, 1985a) 4. Pedojenik (toprak) kararl organik madde (PKOM) toprak ve karasal bitki kaynakl d rlar ve yüksek derecede aromatik bile iklerin (lignin gibi) bir kar m d r. Su ortam na vejetasyonca zengin karasal su havzas ndan girerler (Aiken ve Cotsaris, 1995). Do al sulardaki DOM lar n ço u su havzalar ndaki topraktan kaynaklan r, ak nt ve s yeralt suyu ile yüzey sular na ta n r. 5. Akuajenik (sucul kaynakl ) kararl organik madde (AKOM), su kaynakl d r ve ço unlukla alifatik organik maddeleri içerir. Genellikle alifatik yap da, ve fenolik ve aromatik içerikleri az olan alg ve cyanobakteri türleri ve bunlar n bozunmas sonucu aç a ç kan hücre içi bile enleri AKOM un temel kaynaklar d r (Rashid, 1985; Aiken ve Cotsaris, 1995). AKOM un alglerden kaynaklanan k sm algojenik madde olarak tan mlan r. Akuajenik hümik maddelerin üretimi, genellikle enzimler (fenolaz gibi) ile koordine edilen oksidasyon tepkimeleriyle 8

23 olu ur (Martin ve Pierce, 1975). Akuajenik hümik maddelerin olu mas n sa layabilecek di er bir mekanizma, ekerlerle amino asitler aras ndaki Brownian reaksiyonlar d r (Stuermer, 1975). Su ortam ndaki DOM lar boyutlar na göre de s n fland r labilir. Partiküler k s m toplam organik karbonun (TOK) yakla k %10-20 si, çözünmü fraksiyon (ÇOM) ise, TOK un kalan %80-90 d r (Malcolm, 1991; Gaffney ve ark., 1996). Çözünmü fraksiyon, DOM bile enlerinin 0.45-μm lik filtreden geçen k sm olarak tan mlan r. Do al sularda ise, bu iki fraksiyon aras nda bir ay r m yap lamaz. Çözünmü ve partiküler fraksiyonlar n kesi imi kolloidal fraksiyondur. Kolloidal fraksiyon, canl ya da bozunmu organizmalardan kaynakl ask da kat maddeler ve hücresel salg lardan olu ur, ve minerallerle ba l olarak bulunabilir (Ranville ve ark., 1991; Aiken ve Cotsaris, 1995) Hümik Maddeler Hümik yap lar genel olarak u ekilde tan mlan r: Do al olarak meydana gelen, biyojenik, renk olarak sar dan siyaha de i ebilen, yüksek molekül a rl kl ve kararl heterojen organik yap lard r (Aiken ve ark., 1985). Hümik maddelerin kompozisyonunun son derece kompleks ve de i ken olmas ve günümüzde mevcut analitik tekniklerin hümik maddelerin tam olarak tan mlanmas nda yetersiz kalmas ndan dolay yap lan bu tan m çok geneldir ve aç k de ildir. Ayr ca, onlarca y ld r çal lmas na ra men hümik maddelerin olu umundaki mekanizmalar n ço u tam olarak bilinememektedir (Malcolm, 1985; Gaffney ve ark., 1996). Geçmi te yap lan çal malarda, akuatik hümik maddelerin bask n yap lar n n esas olarak aromatik oldu unun kabul edilmesine ra men, son zamanlarda yap lan 13 C NMR çal malar fark edilir miktarda alifatik yap lar n da mevcut oldu unu göstermi tir (Malcolm, 1985; Frimmel ve Abbt-Braun, 1989; Hayes ve ark., 1989). 9

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Maksat, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Maksat MADDE 1 (1) Bu Tebliğin maksadı, küçük yerleşim yerlerinde son kullanıcıya ulaşan

Detaylı

İçme Sularında Dezenfeksiyon Yan Ürünleri (DYÜ) Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

İçme Sularında Dezenfeksiyon Yan Ürünleri (DYÜ) Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü İçme Sularında Dezenfeksiyon Yan Ürünleri (DYÜ) Behzat BALCI Fatma Elçin ERKURT Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü İçme sularında dezenfeksiyon, mikroorganizmalardan bulaşabilecek hastalıkların

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ TÜBİTAK BİDEB KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BİYOMÜHENDİSLİK ARAŞTIRMA PROJESİ KİMYA 3 (Çalıştay 2012) KİMYA PROJE RAPORU GRUP AKTİF PROJE ADI BOYAR MADDELERDE

Detaylı

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI TC. TEKĠRDAĞ VALĠLĠĞĠ Ġl Çevre ve Orman Müdürlüğü MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI 12 OCAK 2011 MALKARA/TEKĠRDAĞ SU KĠRLĠLĠĞĠ: Yeryüzündeki sular, güneşin sağladığı

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM HAKKIMIZDA Kuruluşu 1997 yılına dayanan ABS SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ ve 2001 yılında Almanya nın Berlin şehrinde kurulan TEMKAR WASSER BEHANDLUNG GmbH firmalarının teknolojik güç birliği ile TEKNOLOJİ ARAŞTIRMA

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT)

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT) 1. MADDE / MÜHTAHZARIN TANIMI Diamonyum Fosfat (DAP), : 67/548/EEC Direktiflerine göre zararlı sınıfında değildir. 2.İNSAN SAĞLIĞI Deriyle Temasta Gözle temasta Yutulduğunda Uzun Süreli Etkileri : Gübreler

Detaylı

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. KURUL GÖRÜ Ü TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. Kurul Toplant Tarihi : 18/10/2011 li kili Standart(lar) : TFRS 2, TFRS

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Çökelme sertleştirmesi işleminin, malzemenin mekanik özellikleri (sertlik, mukavemet vb) üzerindeki etkisinin incelenmesi ve çökelme sertleşmesinin

Detaylı

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Ünitelerin fiziksel yerleşimi Arıtma ünitelerinin, Bağlantı kanallarının, Yol ve park alanlarının, Yönetim binasının, Bakım ve onarım kısımları vb dikkatle ele alınmalıdır.

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ En az ndan bir adet karbon-karbon çift ba içeren hidrokarbonlara denir. Bu bile iklerin di er bir ismi ise dir.alkenlerin genel formülleri Alkenlerde çift ba bir adet kuvvetli sigma ba ile sigma ba na

Detaylı

KALINTI KLOR TAYİNİ. DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ:

KALINTI KLOR TAYİNİ. DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ: KALINTI KLOR TAYİNİ DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ: İçme ve kullanma sularının ve arıtma tesisi çıkış sularında patojenik

Detaylı

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 KONU İLGİ Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Besleme TERCÜME VE DERLEME Ürün Müdürü Esra ÇINAR

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Amaç BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete :04.09.2008-26987 Tebliğ No: 2008/52 Bebek Formülleri Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Yayımlandığı

Detaylı

DNA Đzolasyonu. Alkaline-SDS Plasmit Minipreleri. Miniprep ler bakteri kültüründen plasmit DNA sı izole etmenizi sağlar.

DNA Đzolasyonu. Alkaline-SDS Plasmit Minipreleri. Miniprep ler bakteri kültüründen plasmit DNA sı izole etmenizi sağlar. DNA Đzolasyonu Saflaştırılmak istenen DNA ya genomik DNA dır ya da genomik olmayan mtdna, chldna, plasmit DNAsıdır.DNA izolasyon kitleri, genomik ve genomik olmayan DNA izole etmemizi sağlayan standartlaştırılmış

Detaylı

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ FARKLI ŞEKİL VE DOZLARDA UYGULANAN TKİ HÜMAS IN EKMEKLİK BUĞDAYIN BAYRAK YAPRAK BESİN ELEMENTİ KONSANTRASYONU, VERİM VE TANE PROTEİN KAPSAMINA ETKİLERİ Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ Bu

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ ÖZET SUMMARY. 1. GİRİŞ 1 1.1. Genel 1 1.2. Çalışmanın Amaç ve Kapsamı 2

KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ ÖZET SUMMARY. 1. GİRİŞ 1 1.1. Genel 1 1.2. Çalışmanın Amaç ve Kapsamı 2 ÖNSÖZ İçme Sularında Trihalometan Oluşumu ve Organik Maddelerin Giderilmesi konusunda çalışmama öncü olan ve çalışmalarım süresince yardımını esirgemeyen danışman hocam Prof. Dr. Hasan Zuhuri SARIKAYA

Detaylı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Hava kirliliğinin kaynakları Solunum yolu enfeksiyonları ile ilişkili

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Organik moleküllerin üç boyutlu yapılarını ve özelliklerini inceleyen kimya dalına Stereokimya adı verilir. Aynı molekül formülüne sahip

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42)

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) 12 Ağustos 2008 SALI Resmî Gazete Sayı : 26965 Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; siyah çayın tekniğine

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

Hava Kalitesi Bülteni

Hava Kalitesi Bülteni Hava Kalitesi Bülteni Aralık, 2015 İÇİNDEKİLER 1. Genel Bilgiler... 1 2. Aralık Ayı Ölçüm Sonuçları... 1 3. Geçmiş Yıllara Göre Kıyaslama... 1 4. Bizden Haberler... 1 T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

HAYALi ihracatln BOYUTLARI

HAYALi ihracatln BOYUTLARI HAYALi ihracatln BOYUTLARI 103 Müslüme Bal U lkelerin ekonomi politikaları ile dış politikaları,. son yıllarda birbirinden ayrılmaz bir bütün haline gelmiştir. Tüm dünya ülkelerinin ekonomi politikalarında

Detaylı

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar Ege Bölgesi Enerji Forumu Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Eylem YILMAZ ULU, Harun Kemal Öztürk, Ahmet Y lanc, Engin Çetin, Mahmut Hekim, Görkem anl, Sinan

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

AB Mevzuatının Uygulanmasına Yönelik Teknik Desteğin Müzakere Edilmesi

AB Mevzuatının Uygulanmasına Yönelik Teknik Desteğin Müzakere Edilmesi Genel DEA Eğitimi 6 8 Temmuz 2009 EuropeAid/125317/D/SER/TR Oturum 10-B AB ye Uyum Sürecinde DEA nin Önemi AB ye Uyum Sürecinde DEA nın Avantajları Mevcut mevzuatın revize edilmesine yönelik opsiyonlar

Detaylı

TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI

TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI Burhan Fuat ÇANKAYA Çevre ve Orman Uzman Yardımcısı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı

Detaylı

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Karbonlu çeliklerden normal olarak sağlanamayan kendine has özellikleri sağlayabilmek amacıyla, bir veya birden fazla alaşım elementi ilave etmek suretiyle

Detaylı

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com 1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON

AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON Dünyamızın son yıllarda karşı karşıya kaldığı enerji krizi, araştırmacıları bir yandan yeni enerji kaynaklarına yöneltirken diğer yandan daha verimli sistemlerin tasarlanması

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ

5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ 5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ KONULAR 1. Kumanda Devreleri 2. Doğru Akım Motorları Kumanda Devreleri 3. Alternatif Akım Motorları Kumanda Devreleri GİRİŞ Otomatik kumanda devrelerinde motorun

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Ali R za VEREL EMO Denizli ube Enerji Komisyonu Üyesi ELTA Elektrik Üretim Ltd. ti. / Denizli Ege Bölgesi Enerji Forumu 1. Giri ekil 1. Jeotermal saha Bilindi

Detaylı

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI ATIKSU ARITIMININ ESASLARI Evsel, Endüstriyel Atıksu Arıtımı ve Arıtma Çamurlarının Kontrolü Prof. Dr. İzzet ÖZTÜRK Dr. Hacer TİMUR Dr. Ufuk KOŞKAN 1. ATIKSU MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ... 1 1.1. Atıksu Akımının

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprak Kirliligi Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprağın maruz kaldığı en önemli tehdit unsurları Toprak kirliliği Olağan şartlarda toprak ortamında bulunmayan madde

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

Soma Havzas Linyit Rezervlerinin Enerjide Kullan Semineri 16-18 Nisan 2009 Soma

Soma Havzas Linyit Rezervlerinin Enerjide Kullan Semineri 16-18 Nisan 2009 Soma ENERJ ENST TÜSÜNDE KURULU 450 kw th KAPAS TEL AKI KAN YATAK GAZLA TIRMA/YAKMA STEM VE LK SONUÇLAR Ufuk Kayahan, Serhat Gül, Hayati Olgun, Azmi Yazar, Elif Ça layan, Berrin Bay, Alper Ünlü, Yeliz Çetin,

Detaylı

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Prof. Dr. Günay Özmen İTÜ İnşaat Fakültesi (Emekli), İstanbul gunayozmen@hotmail.com 1. Giriş Çağdaş deprem yönetmeliklerinde, en çok göz önüne

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ i AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ TRAKTÖR AKS MİLİNİN YORULMA ANALİZİ MUSTAFA PERÇİN 120712010 YALÇIN DEMİRER 120712021 DANIŞMAN PROF. DR. SÜLEYMAN TAŞGETİREN Afyon

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

İSTANBUL ( ). İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA GÖNDERİLMEK ÜZERE ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA. : TMMOB Şehir Plancıları Odası (İstanbul Şubesi)

İSTANBUL ( ). İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA GÖNDERİLMEK ÜZERE ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA. : TMMOB Şehir Plancıları Odası (İstanbul Şubesi) YÜRÜTMEYİ DURDURMA TALEPLİDİR. İSTANBUL ( ). İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA GÖNDERİLMEK ÜZERE ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA DAVACI VEKİLİ DAVALI : TMMOB Şehir Plancıları Odası (İstanbul Şubesi) :

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7 İÇİNDEKİLER 1 Projenin Amacı... 1 2 Giriş... 1 3 Yöntem... 1 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6 5 Kaynakça... 7 FARKLI ORTAMLARDA HANGİ RENK IŞIĞIN DAHA FAZLA SOĞURULDUĞUNUN ARAŞTIRILMASI Projenin Amacı : Atmosfer

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı

Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı I. Giriş Türkiye elektrik piyasasında dağıtım sisteminin kullanımına

Detaylı

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ 6. Hafta Oda Akustiği Sesin Oda İçerisinde Yayınımı Akustik olarak sesin odada yayınımı için, sesin dalga boyunun hacmin boyutlarına göre oldukça küçük olması gerekmektedir.

Detaylı

Bölüm 11 Soğutma Çevrimleri. Bölüm 11: Soğutma Çevrimleri

Bölüm 11 Soğutma Çevrimleri. Bölüm 11: Soğutma Çevrimleri Bölüm 11 Soğutma Çevrimleri 1 Amaçlar Soğutma makineleri ve ısı pompaları kavramlarının tanıtılması ile etkinliklerinin ölçülmesi. İdeal buhar sıkıştırmalı soğutma çevriminin incelenmesi. Gerçek buhar

Detaylı

GİTES DEMİR-ÇELİK ve DEMİR DIŞI METALLER EYLEM PLANI

GİTES DEMİR-ÇELİK ve DEMİR DIŞI METALLER EYLEM PLANI GİTES DEMİR-ÇELİK ve DEMİR DIŞI METALLER EYLEM PLANI HEDEF -1 1.1 DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE GÜÇ BİRLİĞİ VE SİNERJİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Çelik üreticisi firmalarca, bulundukları bölgelerde, yurt dışından hurda

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

Kalite verimlilikle buluştu. DR6000 UV-VIS Spektrofotometre

Kalite verimlilikle buluştu. DR6000 UV-VIS Spektrofotometre Kalite verimlilikle buluştu DR6000 UV-VIS Spektrofotometre Kalite ve uygun maliyetin birleşimi Yeni DR6000 UV-VIS spektrofotometre, laboratuvardaki rutin analizler ve zorlu fotometrik uygulamalar için

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi İÇİNDEKİLER 1. bölüm Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi 1. Çevre Bozulması ve Çevre Eğitiminin Doğuşu... 1 2. Çevre Eğitiminin Anlamı, Amacı, Kapsamı ve İşlevi... 3 3.

Detaylı

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/26.15-21 Şerzan ASLAN 1

Detaylı

MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan işyerlerini kapsar.

MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan işyerlerini kapsar. 18 Haziran 2013 Tarihli Resmi Gazete Sayı: 28681 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1)

Detaylı

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE Sayı :2010/800/ 25.11.2010 Konu : Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararla ilgili görüşlerimiz hk. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE İlgi: 9.11.2010 gün ve

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU

YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU Kanun Numarası : 2547 Kabul Tarihi : 4/11/1981 Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 6/11/1981 Sayı : 17506 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 21 Sayfa : 3 * * * Bu Kanunun yürürlükte

Detaylı

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETĠMĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE ĠZLEME DAĠRESĠ BAġKANLIĞI YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ Esra TURAN KILIÇ Çevre ve Orman Uzmanı Sunum Ġçeriği Emisyon nedir? Yanma gazları

Detaylı

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI makale JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI Bekir NARĐN *, Yalçın A. GÖĞÜŞ ** * Y.Müh., TÜBĐTAK-SAGE ** Prof. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Havacılık ve Uzay Mühendisliği

Detaylı

YAPILARDA DERZLER VE SIZDIRMAZLIK MALZEMELERİ

YAPILARDA DERZLER VE SIZDIRMAZLIK MALZEMELERİ YAPILARDA DERZLER VE SIZDIRMAZLIK MALZEMELERİ Genel: Derz sözcüğü bir sistemi oluşturan parçaların birleştirildiği, yapıştırıldığı çizgi şeklindeki bölümleri tanımlar. Derzler dar ya da geniş, yatay ya

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: EDOSĐL Sıvı Mineralli Ovma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Genel temizlik/bakım hijyeni ürünü Üretici/Tedarikçi:

Detaylı

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ĞİŞİKLİĞİ

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ĞİŞİKLİĞİ ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ Sedat KADIOĞLU Müsteşar Yardımcısı 22 Ekim 2009,İzmir BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ İklim Değişikli ikliği Çerçeve

Detaylı

SU ARITMA TESİSLERİNİN TASARIM VE İŞLETME ESASLARI

SU ARITMA TESİSLERİNİN TASARIM VE İŞLETME ESASLARI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İHTİSAS KOMİSYONU SEMİNERİ SU ARITMA TESİSLERİNİN TASARIM VE İŞLETME ESASLARI Prof.Dr. Mehmet ÇAKMAKCI Yıldız Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü E-mail: cakmakci@yildiz.edu.tr

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA Önsöz 4 Stratejik Planlama ve Bütçe Yol Haritası 5 Örnek İşletme Hakkında 6 Gider Yükleme Sistemi 8 Satış Bütçesi Oluşturma 9 Faaliyet Gider Bütçesi Oluşturma 12 Bütçe Sistem Otomasyonu

Detaylı

HAM PUAN: Üniversite Sınavlarına giren adayların sadece netler üzerinden hesaplanan puanlarına hem puan denir.

HAM PUAN: Üniversite Sınavlarına giren adayların sadece netler üzerinden hesaplanan puanlarına hem puan denir. YGS / LYS SÖZLÜĞÜ OBP (ORTA ÖĞRETİM BAŞARI PUANI): Öğrencinin diploma notunun diğer öğrencilerin diploma notlarına oranıdır. En az 100 en çok 500 puan arasında değişen bu değer, öğrencinin başarısı okulun

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI Ali ÖZKURT Orman Yüksek Mühendis Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü PK.18 33401 TARSUS 1.GİRİŞ Türkiye'de orman varlığının

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Projenin Amacı... 2. 2. Proje Yönetimi... 2. 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2. 4. Projenin Süresi... 2. 5. Projenin Kapsamı...

İÇİNDEKİLER. 1. Projenin Amacı... 2. 2. Proje Yönetimi... 2. 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2. 4. Projenin Süresi... 2. 5. Projenin Kapsamı... 0 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı...... 2 2. Proje Yönetimi... 2 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2 4. Projenin Süresi... 2 5. Projenin Kapsamı... 2 6. Projenin Saklanması... 3 7. Proje ve Raporlama... 3

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ Belirli amaçları gerçekleştirmek üzere gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan ve belirlenen hedefe ulaşmak için, ortak ya da yöneticilerin dikkat ve özen

Detaylı

Kıbrıs ın Su Sorunu ve Doğu Akdeniz in Hidrojeopolitiği

Kıbrıs ın Su Sorunu ve Doğu Akdeniz in Hidrojeopolitiği Kıbrıs ın Su Sorunu ve Doğu Akdeniz in Hidrojeopolitiği Dursun Yıldız SPD Başkanı 2 Nisan 2016 Giriş Gelişmenin ve karşı duruşun, doğuya karşı batının, kuzey kıyısına karşı güney kıyısının, Afrika ya karşı

Detaylı

Şartlarında Bakteriyel İnaktivasyon Sürecinin İndikatör

Şartlarında Bakteriyel İnaktivasyon Sürecinin İndikatör İçme-Kullanma Suları için Farklı Dezenfeksiyon Şartlarında Bakteriyel İnaktivasyon Sürecinin İndikatör Organizmalar için İncelenmesi İ.Ethem KARADİREK, Selami KARA, Özge ÖZEN, Oğuzhan GÜLAYDIN, Ayşe MUHAMMETOĞLU

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı