İç Hastal klar Anabilim Dal n n Yan Dal Olarak Genel Dahiliye

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İç Hastal klar Anabilim Dal n n Yan Dal Olarak Genel Dahiliye"

Transkript

1 Dahili Tıp Bilimleri Dergisi 2005; 12(3): İç Hastal klar Anabilim Dal n n Yan Dal Olarak Genel Dahiliye Uzm. Dr. Şerife Gül ÖZ, Uzm. Dr. Gülay SAİN GÜVEN, Prof. Dr. Tümay SÖZEN, Doç. Dr. Arzu TOPELİ İSKİT, Uzm. Dr. Alpaslan KILIÇARSLAN Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, İç Hastal klar Anabilim Dal, Genel Dahiliye Ünitesi, ANKARA Hastane ve hastane d ş hasta bak m nda İç Hastal klar uzmanl ğ n n kökeni 1880 li y llara kadar uzanmaktad r. İlk kez Almanya ve Avusturya da hekimler fizyoloji, bakteriyoloji ve patolojideki son gelişmelerin ş ğ nda klinik uygulamalar yapmaya başlad. Bu hekimlerin ilk misyonu tan koymakt ve en zorlu olgularda konsültan olarak çal şt lar. Dolay - s yla iç hastal klar, esas olarak hastaneye dayanan akademik bir disiplin olarak doğdu (1). Genel dahiliye uzmanlar özellikle tan n n güç konulduğu kompleks hastalar n bak m için eğitim al rlar. Bu geniş eğitim, bir hastadaki değişik vücut sistemlerini etkileyen problemlerin tan ve tedavisinde ustal k sağlar. Genel dahiliyeciler hastal ğ n sosyal ve psikolojik yönleriyle de ilgilenmek üzere eğitilirler. Bilgi, eğitim ve ustal ğ n bu uyumlu kombinasyonu genel dahiliye uzman n diğer t p uzmanlar ve genel pratisyenlerden ay ran özelliktir. Titiz ve geniş bir eğitim program ndan sonra genel dahiliye uzman ; General Internal Medicine: A Subspeciality of Internal Medicine Department Anahtar Kelimeler: hastalklar, genel dahiliye, anabilim dal, yan dal Key Words: Internal medicine, general internal medicine, main trunk, subspeciality Hastan n bütün medikal problemleri ile ilgilenecek kadar geniş kapsaml bir eğitime sahip, Tan ya yaklaş mda eksiksiz, mant kl ve bilimsel, Hastal ğ önlemek ve tedavi etmek için ilaçlar değerlendirme ve diğer t bbi tedavileri seçme yeteneğine sahip, Hastalara yaln z vücut sistemleri olarak değil, bir bütün gözüyle bakan, Klinik karar verme ve küçülen sağl k hizmeti kaynaklar n n maliyet-etkin kullan m nda dikkatli bir birey haline gelir (2). European Union of Medical Specialists (UEMS) in tan m na göre İç Hastal klar Uzman ; t bb n bilimsel bilgileri temelinde yetişmiş, genel medikal problemleri, atipik görünümleri ve sistemik hastal klar değerlendirme, teşhis ve tedavi etme hususunda uzmanlaşm ş hekimdir. Akut, seçilmemiş olgular değerlendirme yeteneğini kazanm ş, yaşam kalitesini artt rmak için tüm etik ve psikososyal faktörleri dikkate alabilen kişidir. Klinik konsültanl k, eğitim, liderlik ve yöneticilik gibi rolleri de vard r (1). Son 30 y lda iç hastal klar pek çok yan dala bölündü. Baz yan dallar bağ ms z departmanlar olma sürecine girdi. Ülkemizde göğüs hastal klar uzun süre- 155

2 Öz ŞG, Sain Güven G, Sözen T, Topeli İskit A, Kılıçarslan A dir ayr bir departman olarak hizmet vermektedir, son y llarda da kardiyoloji iç hastal klar ndan ayr ld. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) nde yap lan araşt rmalar, bugünkünden daha az yan dal, daha fazla genel dahiliye uzman na ihtiyaç olduğunu göstermiştir. Yan dal hekimlerinin genel dahiliyecilere olan oran n n ne olmas gerektiği konusunda kesin bir görüş birliği olmamakla birlikte %50 olmas gerektiği düşünülmektedir (3-5). DÜNYADA GENEL DAHİLİYE Genel dahiliyenin önemli rolü son çal şmalarla tekrar kan tlanm ş, Kuzey Amerika ve Avrupa ülkelerinde genel dahiliyeye belirgin bir geri dönüş başlam şt r. Dünyada, özellikle gelişmiş ülkelerde yaşl nüfus artmaktad r. Bu durum, genel dahiliye uzmanlar na yeni ve yenilenmiş roller sağlamakla birlikte t bbi uygulamalarda da değişiklik yap lmas gereksinimi olduğunu göstermektedir. Bu t bbi uygulamalar öncelikle geleneksel tan koyma yöntemlerindeki değişimler, doktorlar n birbirleri ve diğer sağl k personeli ile çal şma yöntemlerindeki değişiklikler, giderek artan akut t bbi bak m gereksinimi ve giderek artan tetkik-tedavi maliyetinin azalt lmas konular n kapsamaktad r. Ülkeler aras nda bu sorunlar n çözümü aşamas nda genel dahiliye uzmanlar na düşen rol konusunda genel bir görüş birliği sağlanamam ş, genel dahiliye eğitimi standartlar belirlenememiştir. Bu bölümde değişik ülkelerin sistemlerinden al nan örnekler verilmiştir. 1. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ABD de iç hastal klar, 1886 y l nda The American Association of Physicians n kuruluşu ile başlar. Küçük bir akademik dahiliyeci grup Avrupa dan t bbi tan ya bilimsel yaklaş m getirmişler ve akademik, elit, hastaneye dayal bir bilim dal n n kurucular olmuşlard r y l nda American Board of Internal Medicine n kurulmas ile toplum taraf ndan tan nmaya başlayan bu bilim dal İkinci Dünya Savaş n takiben resmi eğitim, bilimsel laboratuvarlar, akademik sağl k bilimi merkezleri ve bu merkezlerde yap - lan bilimsel keşiflerle gelişmiş, ABD deki en geniş kapsaml bilim dal haline gelmiştir. İç hastal klar, 1970 li y llarda kendi içinde ileri tetkik ve tedavi amac yla bilim ve teknolojiden temel alan 13 yan dala bölünmüştür. Bu dönem t bbi mucizeler dönemi olmas na rağmen maliyeti yüksektir (6) li y llar n ortalar nda hükümet ve iş dünyas Amerikan sağl k harcamalar ndaki maliyet art ş n n yavaşlat lmas na karar vermiş ve iç hastal klar terapisti dönemi 50 y l sonra sanc l bir metamorfozla yerini yönetici dönemine b rakm şt r. Bu yeni dönemin amac yeni bir organizasyona giderek israf önlemek, masraflar azaltmak, buna karş n hala teknolojik mucizeler gerçekleştirmek ve olabilecek en düşük maliyete en kaliteli bak m sağlamakt r y l nda The American Board of Internal Medicine s Task Force on the Future of Internal Medicine bu yeni döneme uygun olarak iç hastal klar uzman n n, hasta bak m n n yöneticisi rolünü üstlenmesini önermiş ve iç hastal klar ve yan dallar n n birbiriyle kaynaşm ş tek bir disiplin olarak kalmas n kuvvetle tavsiye etmiştir. Bu tavsiye doğrultusunda Amerikan İç Hastal klar da parçalanmay reddederek bütün yan dallar n ana gövde olan genel dahiliyeden kaynakland ğ tezini desteklemiştir. İç hastal klar, kar ş k zamanlarda ortak değerler ve prensiplere sahip geniş ve tek bir disiplinin 13 veya daha fazla küçük bilim dal ndan daha yararl olduğunu öngörmüştür. Eğitim ve sertifikaland rma yoluyla birliği sağlad ktan sonra Amerikan İç Hastal klar, disiplinin faaliyet alan n genişleterek yeni yönetici rolüne adapte olmaya başlam şt r y l nda eğitim gereksinimleri ile daha geniş bir iç hastal klar kapsam geliştirilmiştir. İç hastal klar, geleneksel tan ve tedavi alan - n n yan na, sağl k koruma ve hastal k önleme çal şma ve uygulamalar n da eklemiştir. Art k bak m n yeni odaklar yaln z hasta olanlar değil, tüm kad nlar ve erkeklerdir. Yaş s n r da genişletilerek adölesan döneminden ihtiyarl k dönemine kadar kapsanm şt r. Günümüzde, iç hastal klar hem bir akademik disiplin hem de uygulamal bir bilim dal d r. Akademik bir disiplin olarak t p fakültesi y ll k müfredat program n n %25 inin eğitimini vermektedir. Pratik uygulama olarak ise Amerikan İç Hastal klar uzmanlar, erişkin birinci basamak sağl k hizmetlerinin üçte birini sağlamaktad r. Baz iç hastal klar uzmanlar (hospitalistler) uygulamalar n hastanedeki hastalar n bak m ile s n rland r r. Amerikan İç Hastal klar uzmanlar n n %60 ndan fazlas bir yan dal eğitimi alm ş, hastane ve hastane d ş nda konsültan olarak çal şmay seçmişlerdir. İç hastal klar uzmanlar eğitimci ve araşt rmac olarak akademik sağl k sistemi içinde eğitim ve araşt rma programlar yaparlar. İç hastal klar uzman olan idareciler; hükümetler, sigorta şirketleri ve diğer kuruluşlar için sağl k hizmeti planlar n yönetir, klinik değerlendirmeler yaparlar (6). T p fakültesi mezunlar üç y l süren hastaneye dayal iç hastal klar uzmanl k eğitiminden sonra genel dahiliye, allerji ve immünoloji, kardiyoloji, endokri- 156

3 Dahili Tıp Bilimleri Dergisi 2005; 12(3): noloji ve metabolizma, gastroenteroloji, hematoloji, infeksiyon hastal klar, nefroloji, onkoloji, pulmoner hastal klar, romatoloji ve geriatri yan dallar nda uzmanlaşabilirler. ABD de genel dahiliye yan dal uzmanl k eğitimi iki y ll k, klinisyen-araşt rmac, klinisyen-eğitimci, klinisyen ve sağl k yöneticisi yetiştirmeyi amaçlayan bir programd r. Eğitim metotlar öğrenimi ve uygulamalar (gözetmenli), araşt rma metotlar öğrenimi ve uygulamalar (gözetmenli), yönetici/idareci metotlar /ustal ğ öğrenimi, hastane içi klinik uygulamalar, hastane d ş klinik uygulamalar, araşt rma projelerine kat lmak eğitim aktivitelerini oluşturur. İç hastal klar uzmanlar n akademik genel dahiliye kariyeri ve klinik araşt rmalar yürütmek için eğitir. Klinisyen, eğitimci ve araşt rmac yeteneklerini geliştirmelerini sağlar (7). ABD de genel dahiliye yan dal uzmanl k eğitiminin nas l yürütüldüğü konusunda, deneyimli ve tan nm ş eğitim kurumlar ndan baz lar ndan örnekler aşağ da verilmiştir: Mayo Clinic Rochester da verilen genel dahiliye yan dal uzmanl k eğitimi, iç hastal klar uzman n akademik genel dahiliye kariyeri için tümüyle eğiten ve klinik araşt rma becerileri kazand ran iki y ll k bir programdan oluşmaktad r. Uzman araşt rma görevlisine hastane içi ve hastane d ş t p üzerine klinik eğitim; epidemiyoloji, istatistik ve araşt rma tasar m nda bir y ll k sertifika veya bir klinik araşt rma derecesinde master ile sonuçlanan mezuniyet sonras kursu; Mayo Clinic araşt rmac lar ile araşt rma iş birliği olanağ verilmektedir. Program n hedefi klinisyenaraşt rmac ve klinisyen-eğitimci yetiştirmektir. Uzman araşt rma görevlisi ilk y l hastane d ş ve içi t bbi uygulamalar, medikal konsültasyon ve elektif rotasyonlar; ikinci y l araşt rma projesi yürütmek ve bitirmekle yükümlüdür (8). Uzman araşt rma görevlisinin kat lmakla yükümlü olduğu toplant lar; dergi klübü, araşt rma toplant lar, eğitim metotlar toplant lar ve klinik toplant lard r. En az bir bağ ms z araşt rma yürütmekle yükümlüdür. Araşt rmac olarak yer alabileceği araşt rma alanlar geriatri, koruyucu/mesleki t p, epidemiyoloji/klinik epidemiyoloji, t bbi eğitim, sağl k servislerinin uygun kullan m, karar analizi/klinik karar verme, klinik farmakoloji, medikal bilişim/bilgisayar, sağl k politikas, klinik gözlem çal şmalar (olgu çal şmalar ) ve klinik araşt rmalard r (9). Harvard Medical School Faculty Development genel dahiliye yan dal uzmanl k eğitimi, iki y ll k araşt rmaya dönük bir akademik uzmanl k eğitimidir. Uzmanl k eğitimi alanlar n halk sağl ğ master derecesini tamamlamas beklenir. Bu program, klinik epidemiyoloji, sağl k servisleri araşt rmas, biyoistatistik ve karar verme bilimi tekniklerine dayal araşt rma kariyeri yürütecek olan bireylere yönelik tasarlanm şt r. Her uzmanl k eğitimi alan bireyin orjinal bir araşt rma projesini yürütmesi ve ortaya koymas beklenir. Araşt rmac olarak yer alabileceği araşt rma alanlar geriatri, koruyucu/mesleki t p, epidemiyoloji/klinik epidemiyoloji, t bbi eğitim, sağl k servislerinin uygun kullan m, sağl k ekonomisi, karar analizi/klinik karar verme, klinik farmakoloji, medikal bilişim/bilgisayar, t bbi etik/hukuk, davran ş ve sosyal t p, halk sağl ğ, sağl k politikas, klinik gözlem çal şmalar (olgu çal şmalar ) ve klinik araşt rmalard r. Uzman araşt rma görevlisinin kat lmakla yükümlü olduğu toplant lar; dergi klübü, araşt rma toplant lar, eğitim metotlar toplant lar ve klinik toplant lard r. En az iki bağ ms z araşt rma yürütmekle yükümlüdür (10). John Hopkins Üniversitesi iki esnek yol uygulamaktad r: Klinik araşt rma ve t p eğitimi. Klinik araşt rma yolu epidemi önleme, koruyucu hekimlik, halk sağl ğ n iyileştirme teknolojileri değerlendirmesi, bak m kalitesi, sağl k ekonomisi, biyoetik, davran ş tedavisi, gerontoloji ve AIDS konular na ağ rl k verilen iki veya üç y ll k bir eğitim sürecidir. Eğitim yolu ise eğitim becerileri, müfredat geliştirme ve uygulama üzerine iki y ll k bir eğitim seçeneğidir. Uzman araşt rma görevlisinin yer alabileceği araşt rma alanlar ve kat lmakla yükümlü olduklar toplant lar önceki örneklerle ayn d r (11). The Cleveland Clinic Foundation genel dahiliye yan dal eğitimi iç hastal klar nda geleceğin liderlerini eğitmek üzere tasarlanm ş iki y ll k bir programd r. Bu uzmanl k eğitim program uzman araşt rma görevlilerine araşt rma tasar m, eğitim etkinliği, uygulama yönetimi, humanistik t p ve kariyer geliştirme alanlar nda eğitilmek üzere %50 nin üzerinde korunmuş zaman sağlar. Bunlara ilaveten sağl k servisi araşt rmalar, t bbi eğitim ve/veya kalite geliştirme konular nda, deneyimli bir fakülte dan şman ile birlikte araşt rma projeleri yürütürler ve genel dahiliye departman nda klinik uygulama ve eğitim etkinliklerinde yer al rlar. Program n kariyer hedefi klinisyen-araşt rmac, klinisyen-eğitimci, klinisyen, sağl k yöneticisi ve kad n sağl ğ uzman yetiştirmektir. Bireylerin araşt rmac olarak kat labileceği araşt rma alanlar geriatri, epidemiyoloji/klinik epidemiyoloji, t bbi eğitim, sağl k servislerinin uygun kullan m, sağl k ekonomisi, t bbi bilişim, klinik gözlem çal şmalar ve klinik kat l m çal şmalar d r. Kat lmakla yükümlü olduklar toplant lar önceki ör- 157

4 Öz ŞG, Sain Güven G, Sözen T, Topeli İskit A, Kılıçarslan A neklerle ayn d r. En az iki bağ ms z proje yürütmeleri beklenir (12). 2. Avrupa Ülkeleri 1993 y l nda, UEMS Avrupa Topluluğu ndaki medikal bilim dallar n n eğitimine ilişkin bir beyanname oluşturdu. Bu beyannameye göre iç hastal klar ve yan dal uzmanl k eğitiminde temel bilgi ve uygulamalar n ortak eğitimi amac yla belirli bir süre anabilim dal eğitimi zorunluluğu getirilmiştir (13) y l nda iç hastal klar ile ilişkili tüm bilim dallar için en az iki y l anabilim dal eğitimi ve toplam alt y ll k eğitimin gerekliliği belirlenmiştir (14). Ancak halen Avrupa Topluluğu ülkeleri aras nda gerek ortak ana dal eğitimi gerekse iç hastal klar uzmanl k eğitimi süresinde ve içeriğinde belirli standartlar yerleştirilememiştir (15). European Federation of Internal Medicine (EFIM) ; iç hastal klar n n uzmanl k eğitimi, hastanelerde, araşt rma ve kalite kontrolü gibi birçok alanda daha geniş klinik olanaklara sahip olmas ve Avrupa daki iç hastal klar topluluklar aras nda s k ilişkiler geliştirmek üzere kurulmuştur ve bu yönde faaliyet göstermektedir (16). Avrupa da genel dahiliye bir yan dal olarak görülmemekle birlikte genel dahiliye uzmanl k eğitimi için de diğer yan dal eğitimleri gibi ortak bir ana dal eğitiminden sonra yap lan ve dört y l süren bir eğitim gerekmektedir. Diğer bir deyişle endokrinoloji, gastroenteroloji, hematoloji, nefroloji, romatoloji, onkoloji, infeksiyon hastal klar gibi yan dal uzman olmak için kaç y l eğitim almak gerekliyse genel dahiliye uzman olmak için de o kadar süre eğitim almak gerekmektedir. Pratikte genel dahiliye uzmanl k eğitiminin yan dal uzmanl k eğitimlerinden tek fark ana dal eğitimi olarak adland r lm ş olmas d r (13-15). 3. Avustralya-Yeni Zelanda Avustralya ve Yeni Zelanda da iç hastal klar uzmanl k eğitimi alt y ld r. Her biri üç y ldan oluşan temel eğitim ve ileri eğitim dönemleri vard r. Üç y ll k temel eğitimin sonunda ileri eğitime devam edebilmek için bir s nav yap l r (17,18). Alt y ll k eğitimin sonunda genel dahiliyede de diğer yan dallarda olduğu gibi uzmanl k eğitimi almak mümkündür. Genel dahiliye uzmanl k eğitiminin süresi üç y ld r. En az 12 ay, en fazla 18 ay genel dahiliye ünitelerinde çal şma, en az iki dönem alt ay süreyle yan dal eğitimi alma zorunluluğu vard r. Uzman araşt rma görevlilerinden y ll k bildirimler istenir. Bu bildirimlerde bir t p dergisinde yay n olmas veya büyük bilimsel bir toplant da prezentasyon yapmas standart olarak istenir. Tüm eğitimin ayn hastanede yap lmas ve bir kasaba hastanesinde 6-12 ayl k bir çal şma dönemi önerilir. Genel dahiliye bilim dal için gerekli olan kan ta dayal t p, klinik epidemiyoloji, veri analizi gibi akademik yeteneklerin öğrenilmesi ve iki y l araşt rma programlar nda çal şmas istenir (19). Bu eğitimin sonucunda genel dahiliye uzman olan ve konsültan genel dahiliyeci ünvan n alanlar bir üniversite akademik biriminde araşt rmalar yürütebilirler, bölge hastanelerine yüksek klinik ve teknik hizmet sağlayabilirler veya büyük şehirlerde bağ ms z olarak veya bir başka yan dal uzman yla birlikte değişik alanlarda çal şabilirler. T p fakültesi öğrencilerine, sürekli eğitim alan mezunlara eğitim verebilirler, hastaneler veya diğer kuruluşlarda medikal yönetici olabilirler (1,18,19). 4. Türkiye Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi İç Hastal klar Anabilim Dal na bağl Genel Dahiliye Ünitesi nde poliklinik, dahiliye d ş hastane servislerinin dahiliye konsültasyonlar, dahiliye servislerinde konsültan doktor hizmeti ve check-up merkezinde sağlam insan muayeneleri yap lmaktad r. Ayr ca, genel dahiliye ünitesinin önemli bir birimi olan yoğun bak m ünitesinde kritik hastalar n bak m yürütülmektedir. Hacettepe T p Fakültesi İç Hastal klar Anabilim Dal nda uzmanl k eğitimi alan araşt rma görevlileri yukar da bahsedilen hizmetler bağlam nda dört y ll k uzmanl k eğitiminin alt ay nda genel dahiliye ünitesi öğretim elemanlar taraf ndan eğitilmektedirler. Gülhane Askeri T p Akademisi nde İç Hastal klar Anabilim Dal na bağl İç Hastal klar Bilim Dal vard r. Uzmanl k eğitimi as l olarak İç Hastal klar Bilim Dal n n bir etkinliği olarak sürdürülmekte ve araşt rma görevlileri birinci ve dördüncü y l bu bilim dal nda eğitim almaktad rlar. İstanbul Üniversitesi İstanbul T p Fakültesi İç Hastal klar Anabilim Dal bünyesinde de Genel Dahiliye Bilim Dal mevcuttur. Türkiye İç Hastal klar Derneği de EFIM nin üyesi olan İç Hastal klar Dernekleri aras ndad r (16). SONUÇ Genel dahiliye; akut ve kronik hastal klar için bak - m, sağl ğ n korunmas n, hastan n sorunlar n n psikolojik ve sosyal yönleri ile ilgilenmeyi içerir. Genel dahiliyenin merkezi hastad r; esas olarak d şar dan gelen hastaya yöneliktir ve bir insan n, sağl ğ n koruma ve sağl kl kalmas n da içeren, uzun süreli izlemine odaklan r (1). Yan dal uzmanlar, uygulamalar n tek vücut sisteminin problemlerine veya t bbi bilginin özel bir alan na s n rlayan iç hastal klar uzmanlar d r. Yan dal he- 158

5 Dahili Tıp Bilimleri Dergisi 2005; 12(3): kimlerinin kendi konular d ş ndaki konulardan uzak kalmalar, tan sal amaçl fazla say da tetkike başvurmalar na, dolay s yla da maliyetin artmas na neden olmaktad r. Klinik araşt rmac yetiştirme uğruna geliştirilen yan dal uzmanl ğ sistemi, maalesef araşt rmac say s nda art ş da sağlayamam şt r. Klinik değerlendirme, teşhis yeteneği, problem çözme ve karar verme dahiliyenin ana bileşenleridir. Bu yetenekleri, suni olarak ay rd ğ m z yan dallara başvuran hastalar değerlendirerek değil, seçilmemiş bir hasta grubunda tüm hastal k olas l klar n gözden geçirmeye çal şarak kazanabiliriz. Dar bir alanda uzun süreli çal şman n perspektifin kaybolmas gibi ciddi bir sonucu olabilir. Sadece bir yan dal n alan na uyan şikayetlerle başvuran hastalar n değerlendirilmesinde çoğunlukla bir problem yaşanmamaktad r. Ancak değişik şikayet ve/veya başka hastal klar olan hastalar n tam olarak değerlendirilmesi mümkün olamayabilmektedir. Devaml l k ve etrafl bak ş aç s genel dahiliye hekiminin avantajlar d r. Genel dahiliyenin perioperatif t p, obstetrik t p, klinik farmakoloji, iş sağl ğ, geriatrik t p ve kronik hastal k tedavisi gibi kompleks ve multisistem sorunlar olan hastalara yönelik bilgi ve ustal ğ diğer disiplinlerin de giderek daha fazla dikkatini çekmektedir. Ayr ca, genel dahiliye uzmanlar n n beceri ve deneyimleri doğal olarak, t p fakültesi öğrencilerinden temel veya ileri t p eğitimi yapan mezunlara kadar yay lan geniş bir yelpazeye dan şmanl k, öğretmenlik ve ak l hocal ğ yapmalar na yol açm şt r. Hemşirelikle bağlant l sağl k programlar, rehabilitasyon ve halk sağl ğ programlar na kat l m beraberinde her iki uzmanl kta da geniş etki alan sağlam şt r. Genel dahiliyecilerin, araşt rma alan nda ve doktora üstü uzman araşt rma görevlilerinin denetimi konusundaki rolü de önemi artan başka bir aland r. İlgi alanlar kan ta dayal t p, sağl k hizmeti araşt rma ve kalite artt rma aktivitelerini içerir. Yeni ve güncellenmiş klinik uygulama rehberleri, genel dahiliyecilere değer ve prestij kazand r r (1,18,19). Ülkemiz şartlar ve gelişmiş ülkelerde yap lan araşt rmalar dikkate al narak, aşağ daki öneriler yap lm şt r: Genel dahiliye hekimlerinin yan dal hekimlerine oran n n %50 ye yaklaşt r lmas, Üç y l genel dahiliye yan dal uzmanl ğ ; Dokuz ay genel dahiliye polikliniği, Dokuz ay dahili servis konsültanl ğ, Oniki ay diğer departman rotasyonu; - Halk sağl ğ İki ay - Klinik farmakoloji Bir ay - Acil poliklinik İki ay - Fizik tedavi ve rehabilitasyon İki ay - Dermatoloji İki ay - Nöroloji İki ay - Psikiyatri Bir ay Tez Alt ay Geniş bak ş aç s na sahip genel dahiliye uzmanlar ile derin bilgiye sahip yan dal uzmanlar n n iş birliği içinde çal şmas, verilen sağl k hizmetinin etkinliğini ve kalitesini artt racakt r. KAYNAKLAR 1. Kellet J, Hillen H. Introduction to Internal Medicine. European Manuel of Internal Medicine. Vol. 1. München: Urban & Fischer Verlag, 2002: IMSANZ: What do General Physicians do? Internal Medicine Society of Australia & New Zeland; Nasca TJ, Mohn K, Wright R. Physician manpower reform: An analysis of the effects of the COGME Fourth Report on internal medicine residency positions. Council on Graduate Medical Education. Am J Med 1995; 98: Foreman S. Managing the physician workforce: Hands off, the market is working. Health Affairs 1996; 15: Physician supply and distribution. American Medical Student Association, Duffy FD. The U.S. model of internal medicine in and outside the hospital. Schweiz Med Wochenschr 1999; 129: Directory of General Internal Medicine Fellowship Programs. Washington DC: Society of General Internal Medicine, General Internal Medicine Fellowship, Program Description Mayo Foundation for Medical Education and Research. Mayo Clinic, Rochester 9. General Internal Medicine Fellowship Program: Mayo Foundation for Medical Education and Research. Society of General Internal Medicine, Directory of General Internal Medicine (GIM) Fellowship Programs: Harvard Medical School Faculty Development and Fellowship in General Internal 159

6 Öz ŞG, Sain Güven G, Sözen T, Topeli İskit A, Kılıçarslan A Medicine. Washington DC: Society of General Internal Medicine, Directory of General Internal Medicine (GIM) Fellowship Programs: Johns Hopkins University Fellowship Program. Washington DC: Society of General Internal Medicine, Directory of General Internal Medicine (GIM) Fellowship Programs: General Internal Medicine Fellowship for Clinician Scholars. Washington DC: Society of General Internal Medicine, UEMS-European Training Charter. Management Council of the UEMS, October Minutes of the FOSSIP meeting 12 May FOS- SIP: Federation of Specialty Sections Internal Pathology. 15. Brenning G. Minutes of the meeting May in Copenhagen, Denmark. UEMS-Section of Internal Medicine. 16. Merino J. European Federation of Internal Medicine (EFIM) Requirements of Physician Training 2004-Adult Internal Medicine - Overview of Physician Training. The Royal Australasian College of Physicians, IMSANZ: RACP Requirements for Advanced Physician Training; IMSANZ: Principles of Advanced Training -Regulation of Training-Other recommendations-other aspects; YAZIŞMA ADRESİ Uzm. Dr. Şerife Gül ÖZ Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi İç Hastal klar Anabilim Dal Genel Dahiliye Ünitesi Hacettepe-ANKARA 160

TÜRKİYE DE SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIK İNSANGÜCÜ DURUM RAPORU

TÜRKİYE DE SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIK İNSANGÜCÜ DURUM RAPORU T.C. YÜKSEKÖĞRETİM KURULU T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI TÜRKİYE DE SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIK İNSANGÜCÜ DURUM RAPORU (Kurumlar n Öğrenci ve Akademik Personel,

Detaylı

OKUL MÜDÜRLERİNİN YETİŞTİRİLMELERİNDE YENİ BİR MODEL ÖNERİSİ* A NEW MODEL FOR TRAINING THE SCHOOL ADMINISTRATORS

OKUL MÜDÜRLERİNİN YETİŞTİRİLMELERİNDE YENİ BİR MODEL ÖNERİSİ* A NEW MODEL FOR TRAINING THE SCHOOL ADMINISTRATORS Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 24 : 206-211 [2003] OKUL MÜDÜRLERİNİN YETİŞTİRİLMELERİNDE YENİ BİR MODEL ÖNERİSİ* A NEW MODEL FOR TRAINING THE SCHOOL ADMINISTRATORS Halil IŞIK** ÖZET: Bu

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI. TÜBERKÜLOZ TANI ve TEDAVİ REHBERİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI. TÜBERKÜLOZ TANI ve TEDAVİ REHBERİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜBERKÜLOZ TANI ve TEDAVİ REHBERİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜBERKÜLOZ TANI ve TEDAVİ REHBERİ ANKARA, 2011 Sağl k Bakanl ğ Yay n No: 862 ISBN: 978-975-590-411-5 Bask : Başak Matbaac

Detaylı

Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitiminde Halk Sağlığı Eğitimi

Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitiminde Halk Sağlığı Eğitimi Mezuniyet Öncesi Tıp inde Halk Sağlığı i HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİ Halk Sağlığı i Çalışma Grubu HASUDER 2014 ISBN: 978-605-84926-0-8 Mezuniyet Öncesi Tıp inde Halk Sağlığı i HASUDER Halk Sağlığı i

Detaylı

HER ÇOCUK BAŞARILI OLMAK İÇİN BİR ŞANSA SAHİPTİR: ZEKANIN ÇOK BOYUTLULUĞU ÇOKLU ZEKA KURAMI

HER ÇOCUK BAŞARILI OLMAK İÇİN BİR ŞANSA SAHİPTİR: ZEKANIN ÇOK BOYUTLULUĞU ÇOKLU ZEKA KURAMI Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 24 : 224-233 [2003] HER ÇOCUK BAŞARILI OLMAK İÇİN BİR ŞANSA SAHİPTİR: ZEKANIN ÇOK BOYUTLULUĞU ÇOKLU ZEKA KURAMI EVERY CHILD HAS A CHANCE TO BE SUCCESSFUL

Detaylı

f ö retmenlerinin yönetici olma e ilimleri: stanbul Esenyurt ilçesi örne i *

f ö retmenlerinin yönetici olma e ilimleri: stanbul Esenyurt ilçesi örne i * Cilt:8 Say :1 Y l:2011 f ö retmenlerinin yönetici olma e ilimleri: stanbul Esenyurt ilçesi örne i * Mehmet Bingül ** Özge Hac fazl lu *** Özet Ara rman n genel amac, ilkö retim okullar nda görev yapan

Detaylı

Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı

Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 2010;11(3):125-132 DERLEME - REVIEW Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı In-Home Health Services as an Alternative Form of Presentation

Detaylı

TÜTÜN BAĞIMLILIĞI İLE MÜCADELE EL KİTABI

TÜTÜN BAĞIMLILIĞI İLE MÜCADELE EL KİTABI TÜTÜN BAĞIMLILIĞI İLE MÜCADELE EL KİTABI (Hekimler İçin) T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜTÜN BAĞIMLILIĞI İLE MÜCADELE EL KİTABI (HEKİMLER İÇİN) 2010 Tütün Bağımlılığı İle

Detaylı

SAĞLIK PERSONELİNİN MARUZ KALDIĞI İŞ KAZALARI VE GERİ BİLDİRİMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ayşe UÇAK

SAĞLIK PERSONELİNİN MARUZ KALDIĞI İŞ KAZALARI VE GERİ BİLDİRİMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ayşe UÇAK 1 SAĞLIK PERSONELİNİN MARUZ KALDIĞI İŞ KAZALARI VE GERİ BİLDİRİMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Ayşe UÇAK CERRAHİ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ DANIŞMAN Yrd. Doç. Dr. Hamit Selim

Detaylı

ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2846 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1803 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ Yazarlar Prof.Dr. Ramazan GEYLAN (Ünite 2, 6) Prof.Dr. Deniz TAŞÇI (Ünite 4, 5) Doç.Dr.

Detaylı

Çok Boyutlu Alg lanan Sosyal Destek Ölçeği nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yap s, Geçerlik ve Güvenirliği

Çok Boyutlu Alg lanan Sosyal Destek Ölçeği nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yap s, Geçerlik ve Güvenirliği Türk Psikiyatri Dergisi 2001; 12(1):17-25 Çok Boyutlu Alg lanan Sosyal Destek Ölçeği nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yap s, Geçerlik ve Güvenirliği Dr. Doğan EKER *, Dr. Haluk ARKAR **, Dr. Hülya

Detaylı

RAPOR 2012. çindekiler. 1. Girifl 5

RAPOR 2012. çindekiler. 1. Girifl 5 Türk Matematik Derne i 2012 y l raporu, dünyada ve ülkemizdeki matematiksel araflt rmalar n genel durumu ile ilgili tespitler ve Türkiye de yürütülmekte olan araflt rmalar n daha gelifltirilmesi için öneriler

Detaylı

YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ D um lupınar Ü niversitesi Sayı: 1 Sosyal Bilim ler Dergisi Ocak 1999 YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Gülsün ATANUR BAŞKAN ÖZET Bu araştırma, YÖK

Detaylı

Yerel Yönetimlerde Yeniden Düzenleme Giri imleri ve Son Reform Tasar lar Üzerine Bir De erlendirme

Yerel Yönetimlerde Yeniden Düzenleme Giri imleri ve Son Reform Tasar lar Üzerine Bir De erlendirme YÖNET M VE EKONOM Y l:2003 Cilt:10 Say :1 Celal Bayar Üniversitesi..B.F. MAN SA Yerel Yönetimlerde Yeniden Düzenleme Giri imleri ve Son Reform Tasar lar Üzerine Bir De erlendirme Yrd. Doç. Dr. Mustafa

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MEZUNİYET ÖNCESİ TIP EĞİTİMİ ULUSAL STANDARTLARI ARADEĞERLENDİRME RAPORU

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MEZUNİYET ÖNCESİ TIP EĞİTİMİ ULUSAL STANDARTLARI ARADEĞERLENDİRME RAPORU EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MEZUNİYET ÖNCESİ TIP EĞİTİMİ ULUSAL STANDARTLARI ARADEĞERLENDİRME RAPORU 0 EKİM 2013 İZMİR 1 ARA DEĞERLENDİRME RAPORU A. Fakültenin tanıtımı Fakültenin genel özellikleri

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ BİLGİ OKURYAZARLIĞI DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ BİLGİ OKURYAZARLIĞI DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ BİLGİ OKURYAZARLIĞI DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Ahmet ALDEMİR Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Sınav

Detaylı

SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ

SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2862 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1819 SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Oğuz IŞIK (Ünite 1) Yrd.Doç.Dr. Ali YILMAZ (Ünite 2, 3) Doç.Dr.

Detaylı

Bir Disiplin Olarak Belge Yönetimi Records Management As a Discipline

Bir Disiplin Olarak Belge Yönetimi Records Management As a Discipline Özdemirci, Fahrettin. Bir Disiplin Olarak Belge Yönetim=Records Management As a Discipline, Kütüphaneciliğin Destanı Uluslar arası Sempozyumu 21-24 Ekim 2004, Ankara: (Bildiriler) = The Saga Of Librarianship

Detaylı

Psikolojik Danışma ve Rehberliğin Dünü, Bugünü ve Yarını

Psikolojik Danışma ve Rehberliğin Dünü, Bugünü ve Yarını 1. Giriş Türkiye de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetlerinin Dünü, Bugünü ve Yarını 1 İçinde bulunduğumuz üçüncü milenyumun bu ilk yıllarında, dünya her zamankinden daha hızlı bir değişim geçirmektedir.

Detaylı

KL M K Bülteni. Klinik Mikrobiyoloji ve nfeksiyon Hastal klar Derne i Yay n Organ Say : 10, Ocak/fiubat/Mart 2001. yazýsýnýn bir yerinde sšzÿ bilim ve

KL M K Bülteni. Klinik Mikrobiyoloji ve nfeksiyon Hastal klar Derne i Yay n Organ Say : 10, Ocak/fiubat/Mart 2001. yazýsýnýn bir yerinde sšzÿ bilim ve KL M K Bülteni Klinik Mikrobiyoloji ve nfeksiyon Hastal klar Derne i Yay n Organ Say : 10, Ocak/fiubat/Mart 2001 SANAT BUNUN NERESÜNDE? Prof. Dr. O. Þadi Yenen Merhaba, Fikirlerin deneyden daha šnemli

Detaylı

Türkiye de Fen Bilimleri Eğitimi Alanındaki Program Geliştirme Çalışmalarına Genel Bir Bakış

Türkiye de Fen Bilimleri Eğitimi Alanındaki Program Geliştirme Çalışmalarına Genel Bir Bakış GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı2 (2004) 183-202 Türkiye de Fen Bilimleri Eğitimi Alanındaki Program Geliştirme Çalışmalarına Genel Bir Bakış A General Look at the Science Curriculum Development

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI YÖNET M

NSAN KAYNAKLARI YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2900 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1857 NSAN KAYNAKLARI YÖNET M Yazarlar Prof.Dr. Ramazan GEYLAN (Ünite 7) Doç.Dr. H. Zümrüt TONUS (Ünite 2, 3) Doç.Dr. Deniz KA NICIO

Detaylı

23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU

23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU 23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU Seda ÖLMEZ ÇAKAR Atilla Hakan ÖZDEMİR Haziran 2006, ANKARA 1. SUNUŞ Ülkemizde biyoteknoloji, ulusal strateji çalışmalarında uzun bir süredir

Detaylı

HALK SAĞLIĞI İLE İLGİLİ GÜNCEL SORUNLAR VE YAKLAŞIMLAR

HALK SAĞLIĞI İLE İLGİLİ GÜNCEL SORUNLAR VE YAKLAŞIMLAR HALK SAĞLIĞI İLE İLGİLİ GÜNCEL SORUNLAR VE YAKLAŞIMLAR Yayına Hazırlayan Doç. Dr. Dilek ASLAN Ankara Tabip Odası MART 2009 ANKARA 2 Halk Sağlığı İle İlgili Güncel Sorunlar ve Yaklaşımlar Bu kitabın tüm

Detaylı

Selection of Electronic Information Resources

Selection of Electronic Information Resources Elektronik Bilgi Kaynaklar n n Seçimi Selection of Electronic Information Resources Umut AL* ve P nar AL** Öz Y llar boyu kütüphane kullan c lar gereksinim duyduklar bilgiyi sa lamakta sadece bas l ortamdan

Detaylı

RETMEN ADAYLARININ NTERNET KULLANMA DURUMLARI THE INTERNET USAGE OF TEACHERS CANDIDATES

RETMEN ADAYLARININ NTERNET KULLANMA DURUMLARI THE INTERNET USAGE OF TEACHERS CANDIDATES Ö RETMEN ADAYLARININ NTERNET KULLANMA DURUMLARI THE INTERNET USAGE OF TEACHERS CANDIDATES Yrd. Doç. Dr. Behçet ORAL Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp E itim Fakültesi oralbehcet@dicle.edu.tr ÖZET Bu ara t

Detaylı

Yoğun Bakım Ünitelerinde Kalite İyileştirme

Yoğun Bakım Ünitelerinde Kalite İyileştirme Yoğun Bakım Ünitelerinde Kalite İyileştirme H. Erdal AKALIN* * Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Eski Öğretim Üyesi ve Medikal Danışman Pfizer Pharmaceutical Group, TÜRKİYE Sağlık hizmetlerinde kalite

Detaylı