DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ"

Transkript

1 PAKLİTAKSELLE OLUŞAN AĞRI A DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ Yrd. Doç.Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı, Erzurum 1 AKUT AĞRI AMPA/KAI reseptörlerinin aktivasyonu hızlı eksitatör postsinaptik potansiyeller(epsp) oluşturur 2 1

2 KRONİK AĞRI NMDA receptor Post translasyonel değişim ve santral sensitizasyon 3 Kronik Ağrı Büyük ekonomik giderlere sebep olmaktadır. Patofizyolojisi çok az anlaşılmıştır. Hiperaljezik hastalıklar kronik ağrı oluşturan hastalıklar arasında değerlendirilmektedir. 4 2

3 HİPERALJEZİYLE İLİŞKİLİ HASTALIKLAR -İrritable barsak hastalığı -Fibromiyalji -Göğüs ağrısı(kalp dışı) -Kronik yorgunluk sendromu -Herpes Zosterin oluşturduğu ağrılı nöropati -İlaç kullanımına bağlı gelişen hiperaljezi (antikanser ilaçlar) 5 BU HASTALIKLARDA Semptomlar santral sensitizasyonla gider; Azalmış ağrı eşiği (Allodini( Allodini) Ağrılı uyarana artmış cevap (Hiperaljezi( Hiperaljezi), Nosiseptif uyarı sonrası ağrı devam süresinde artış (persistan( ağrı) 6 3

4 Antikanser ilaçlar ve paklitaksel Kemoterapide önemli ilerlemeler ve yan etkiler Paklitaksel-solid solid tümörler Taxus brevifolia Beta-tübüline bağlanma, hücre bölünmesini önleme 7 Taxus brevifolia (Pasifik Porsuk Ağacı): Alaska ve Kalifornianın Pasifik Sahil Bölgelerinde sık 8 4

5 Mikrotübüllere ilaçların etkileri 9 Paklitakselin beta tübüline bağlanması 10 5

6 Paklitaksel hücre bölünmesini önler 11 Paklitaksel sık görülen yan etki Ağrılı periferik nöropati -Doz kısıtlayıcı etki -Hayat konforunu kısıtlama -Etkili bir tedavisi yok Kemik iliği toksisitesi (granülosit stimüle edici faktörle olumlu sonuçlar alınabilmektedir) 12 6

7 Nöropatik ağrı modelleri - Nöropatik ağrının mekanizmalarını aydınlatabilmek için hastalarda görülen semptomların hayvanlarda güvenilir bir şekilde modellenmesi gerekmektedir. Kronik sinir bağlama modeli Herpes Zosterin indüklediği ağrı modeli Metabolik değişimlerle oluşturulan ağrı modeli 13 Authier ve ark yılında hayvanlarda taksol kullanımıyla oluşturulan nöropatik ağrı modelini tarif etmiştir. Nöropatik ağrı modellerinde, hasarlı periferik aferentlerin yolları boyunca elektriksel impulsların kendiliğinden üretildiği gözlemlenmiştir. Yapılan çalışmalar bu ektopik ateşlemelerin, allodini ve hiperaljeziye yol açan santral sensitizasyonun gelişiminden sorumlu olduğunu göstermektedir. Santral sensitizasyon omurilik arka boynuzda nosiseptif nöronların eksitabilitesindeki artışla karakterizedir. İnce miyelinli A delta lifleri, miyelinsiz C lifleri ve miyelinli A beta liflerinden gelen abartılmış sinyaller,, santral sensitizasyonla sonuçlanabilir. 14 7

8 Nöropatik ağrı modellerinde duyusal nöronların patofizyolojisi 1. Sinir yaralanması- spontan ektopik deşarjlar- nöron kaybı,reseptör ekspresyon değişimi,duyusal liflerde değişim- hipereksitabilite,, yapı reorganizasyonu- hiperaljezi,allodini allodini 2. Sinir yaralanması- Reseptör fonksiyonlarında değişim-spontan deşarjlar,duyarlaşma- hiperaljezi, allodini 15 Sinaptik iletimi sağlayan maddeler Aferent lifler ısı, mekanik ve kimyasal nosiseptif uyarılara cevap verirler. Bazıları aynı lifte de bulunabilen bir kaç peptit ve aminoasit yapıda transmiter içerir. Bundan dolayı bu liflerin uyarımı P maddesi, kalsitonin geniyle ilişkili peptit (CGRP), glutamat ve aspartatı içeren birkaç transmiteri omurilikte salar. Peptitler reseptörlerini uyararak arka boynuz nöronlarının yavaş depolarizasyon cevabını oluşturur. Eksitatör aminoasitler ise hızlı AMPA ve gecikmiş NMDA reseptör aracılı cevapları oluştururlar. Bunlar çıkan, lokal ve motor nöronları aktive ederek ağrı duyarlığına sebep olabilirler. 16 8

9 Glutamat-ağrı ağrı hipersensitivitesi Glutamatın sinaptik iletimde, sinaptik plastisitede ve sinirsel gelişimde rolü vardır. Glutamat glutamaterjik nöronların presinaptik membranından salgılanır, sinaptik aralığa difüze olur ve postsinaptik membrandaki N-metil- D- aspartat (NMDA), alfa-amino amino-3-hidroksi-5-metil-4- izoksazolpropiyonik asit (AMPA( AMPA)/ )/kainat ve metabotrobik glutamat reseptörleri üzerinde etki gösterir. Ekstraselüler glutamatı metabolize edebilen enzim bulunamamıştır. Bununla beraber, sinaptik aralıktaki glutamat konsantrasyonu, fizyolojik olarak güçlü bir şekilde kontrol edilmektedir. Glutamat reseptörlerinin aşırı veya uzun süre aktivasyonu eksitotoksisiteye ve nöron ölümüne yol açabilir. Hücrelerarası glutamat konsantrasyonu 1-33 µm ıµ aştığı zaman toksikasyon oluşturur. 17 (EAAC1) EAAT3 EAAT2 EAAT1 (GLT-1) (GLAST) 18 9

10 Glutamat-ağrı ağrı hipersensitivitesi 2 Glutamatın sinaptik aralıktan temizlenmesi, eksitatör sinapsların çevresindeki yüksek afiniteli sodyum bağımlı glutamat taşıyıcılarına bağlıdır. Glutamat taşıyıcıları için genler klonlanmıştır ve 5 alt-tip tip ayırt edilmiştir. Glutamat/aspartat aspartat taşıyıcısı (GLAST=EAAT1), glutamat taşıyıcısı 1 (GLT-1=EAAT2), eksitatör aminoasit taşıyıcısı 3 (EAAC1=EAAT3) eksitatör aminoasit taşıyıcısı 4 (EAAT4) ve EAAT5. Arka kök gangliyonundaki küçük ve orta ölçekli nöronlar bol miktarda glutamat içerir. Bu nöronların santral uzantıları omuriliğin arka boynuzunun yüzeyel kısımlarında sonlanan ince miyelinli A delta veya miyelinsiz C-lifleridir. Bu aferent sonlanmalar, major eksitatör nörotransmiter olarak glutamat salar. Bu da glutamat reseptörlerinin aktivasyonuna yol açarak ağrı hipersensitivitesinin oluşumu ve sürdürülmeside rol oynadığı düşünülmektedir. 19 Omurilikte glutamat taşıyıcıları Omurilikte GLAST, GLT-1 1 ve EAAC1 olarak 3 glutamat taşıyıcısı bildirilmiştir ve bunlar arka boynuz yüzeyel kısımda yoğunlaşmışlardır. Glutamat taşıyıcılarının omurilik seviyesindeki ağrı duyarlık artışında ve duyusal sinaptik iletiminin mekanizmasındaki rolü hakkında çok az şey bilinmektedir ama normal duyusal iletimde spinal glutamat taşıyıcılarının çok önemli görevi vardır. DL-treo treo- beta-benziloksiaspartat benziloksiaspartat (TBOA) veya dihidrokainat ile spinal glutamat taşıyıcılarının intratekal injeksiyonu sonrası blokajı in vivo sıçanlarda yalama, titreme ve kuyruktan ısırma gibi doza bağımlı, intratekal glutamat reseptör agonistlerinin oluşturduklarına benzer spontan nosiseptif davranışlar oluşturmuştur

11 Omurilikte glutamat taşıyıcıları 2 İntratekal TBOA, ısı ve mekanik uyarılara karşı ciddi hipersensitiviteye yol açmıştır. Bu davranışsal cevaplar MK-801 ve AP-5 5 gibi NMDA reseptör antagonistlerinin ve non-nmda reseptör antagonisti CNQX ve nitrik oksit sentaz inhibitörü L-NAME inl intratekal injeksiyonu ile anlamlı şekilde bloke edilebilmiştir. In vivo mikrodiyaliz, TBOA in intratekal injeksiyonu sonrası omurilikte ekstraselüler glutamat konsantrasyonunun kısa dönem yükselmesini tespit etmiştir. 21 Glutamat artışı ağrı mı oluşturmaktadır? Bir çalışmada, kronik siyatik sinir bağlama hasarı sonrası oluşan nöropatik ağrıda, omurilik arka boynuzda glutamat taşıyıcı proteinlerinin miktarının azaldığı gösterilmiştir. Bu azalmanın sinir hasarı sonrası görülen santral sensitizasyona katkıda bulunan artmış ekstraselüler glutamat düzeyine yol açtığı düşünülmüştür

12 23 Omurilik arka boynuzda bulunan bulunan ağrıyla ilişkili duyu lifleri Hafif Miyelinli Miyelinsiz GLUTAMATE Miyelinli L5, L6 nin bağlanması sonrası A beta, A delta C liflerin aktivasyonuyla ağrı duyarlık artışı oluşturulduğu bildirilmiştir

13 Morfin toleransı-ağrı ağrı ilişkisi Morfin kronik uygulanımı sonrası ağrı kesici etkisini kaybeder. Bunun azalmış glutamat taşıyıcı expresyonu ve artmış glutamatla ilişkili olduğu gözlemlenmiştir. 25 Sinir bağlanması sonrası oluşan nöropatik ağrı ve kronik opiat kullanımı glutamat taşıyıcı proteinleri azaltmıştır Kronik morfin Sinir bağlanması sonrası oluşan nöropatik ağrı Azalmış Glutamat Taşıyıcıları Sung, B. et al. J. Neurosci. 2003;23:

14 x EAAT3 x EAAT2 EAAT1 27 Glutamat düzey değişimi ve glutamat taşıyıcıların aktivite tespiti Glutamat taşıyıcılarının uptake aktivitesi genellikle sinaptozomal preparasyonlarla (immünohistokimyasal) tarif edilmiştir. Bu preparasyonlar bilgi vermekle birlikte ekstraselüler sıvıyı, organelleri ve hücrelerin kimyasını karıştırmaktadır. Glutamat taşıyıcı aktivitenin yerinde saptanmasının, omurilik bölgelerinde glutamat taşıyıcı proteinler hakkında daha anlamlı ölçümler sağlama potansiyeli vardır. Mikrodiyaliz-HPLC ve voltametri bu amaçla kullanılabilir. Bu çalışmada voltametri tercih edilmiştir

15 MİKRODİYALİZ(HPLC İLE BİRLİKTE) VOLTAMETRİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Probe büyüklüğü MİKRODİYALİZ Voltametri elektroduna göre en az 10 kat büyük VOLTAMETRİ Küçük Örnekleme oranı hızı Hücre dışı alanda değişiklik-zarar Tespit duyarlık düzeyi Birden fazla analizatın eşzamanlı ölçümü 1 20 dak. Var Pikomolar Var Hz (saniyenin altında ında) Yok nm Şimdilik yok 29 Çalışmanın Amacı 1. Paklitakselle oluşan ağrı duyarlık artışının deneklerde modellenebilmesi 2. Ağrı duyarlık artışının glutamatla olan ilişkisinin in vivo voltametri sistemiyle ortaya konmasıdır

16 MATERYAL VE YÖNTEM Kullanılan Hayvanlar: 30 tane DBA/2 tipi fare,20-25gr, 25gr, Harlan Labaratuvarından ILACUC (Hayvan koruma kullanma komitesi kurumu-ohio State Universitesi) onayı 31 Hiperaljezinin Belirlenmesi Paklitaksel için 15 hayvana 0.1 mg/ml ilaç 1., 3., 5. ve 7. günlerde 4 ml/kg olacak şekilde intraperitoneal verilmiştir. 15 hayvana vehikül olarak serum fizyolojik aynı yoldan uygulanmıştır. Mekanik hiperaljezi testi için von Fray test telleri kullanılmıştır. Paklitaksel için bu test 0., 4. ve 7. günlerde yapılmıştır. Uygulanan ağrı uyarıcı 3 test teli (3.43, 3.65, 4.1 numaralı) sırasıyla 0.27 g, 0.45 g ve 1.25 g olarak kalibre edimiştir.. Test telleri, fare arka pençe yüzeyine uygulandıktan sonra, 5 saniye beklenmiş ve pençe çekme cevabı gözlemlenmiştir. 8. gün hayvanlar kloral hidratla (500 mg/kg intraperitoneal) ) anestezi edilmiş, laminektomi ameliyatı yapılmış, in vivo voltametri kayıtları alınmış ve glutamat düzey değişimi tesbit edilmiştir

17 İn vivo ilaç uygulama Laminektomi ameliyatı sonrası glutamat 0.25 mm intratekal mikroinjeksiyon şeklinde tüm hayvanlara, TBOA 200 μm (200 μl) topikal ve tetradotoksin 200 μm (200 μl) topikal olarak kullanılmıştır. TBOA ve TTX 6 şar hayvana uygulanmıştır. 33 Platin Mikroelektrotların Hazırlanması ve Glutamat Ölçümleri Elektrot kaplanması-mpd mpd (m-fenilen diamin) ) veya nafion bariyeri Test gününden 1 gün önce mikroelektrotlar glutamat kaydı alma amacıyla hazırlanmıştır. %1 glutamat oksidaz, %1 sığır serum albumini ve %0.125 gluteraldehit içeren 10 μl solüsyon hazırlanmıştır. Solusyonla elektrotlar kaplanır saat oda sıcaklığında beklenir 0.5 voltluk sabit voltaj altında g mpd,, 40 ml PBS içinde 1 saat elektrokimyasal olarak kaplama yapılır

18 Enzim aracılı Nafion veya mpd bariyeri Glutamate oksidaz GLU D E T E K T Ö R α-ketoglutarate + H 2 O 2 2e - yükseltici bilgisayar Görüntü kaydedici 2H + 2O

19 Cam mikropipet oluşturma Glutamat geri alım aktivitesinin tesbit edebilmesi için glutamatın ortama dışardan verilmesi gerekmektedir. Bunun için ince cam kapillerler,, pipet çekici ile çekilerek uzatılmış ve koparılmıştır. Cam, mikroskop altında çapı 20 μm olacak şekilde ustalıkla kırılmıştır. Bu sayede 10 nl düzeylerinde ilaç vermek çok kolay bir hal almaktadır. Cam pipet, elektrotla mum ve pastel sayesinde ölçülü bir şekilde biraraya getirilmiştir. Elektrot yüzeyi ile cam pipet arasındaki mesafenin μm olması gerekmektedir. Sonra cam pipet 0.25 mm glutamat solüsyonu ile doldurulmuştur. 37 Elektrod-cam pipet 38 19

20 Cam pipetin elektroda göre duruş pozisyonları 39 Kalibrasyon Elektrot kaplamayı takiben mikroelektrotların elektrokimyasal özelliklerini değerlendirmek için in vitro kalibrasyon testleri yapılmıştır. Kalibrasyon testi FAST-16 (Fast( Analitical Sensor Technology, Quanteon L.L.C.) yardımıyla sabit voltaj uygulanarak yapılmıştır. FAST-16 software elektrokimyasal verileri, dijital olayları ve 4 kanaldaki glutamat aktivitesi hakkında bilgi vermektedir. Bir Ag/AgCl AgCl elektrodu referans elektrodu olarak sisteme ilave edilmiştir. Kalibrasyon testleri 0.1 M, 40 ml mikrokarıştırıcı ile karıştırılmakta olan fosfat tampon solüsyonu içinde yapılmıştır. H 2 O 2 oksidasyonu ile yüzeyde oluşan akım, dışardan verilen glutamat solüsyonu ile bire bir ilişkilidir

21 Elektrodun kullanılabilme kriterleri Kalibrasyonda amaç, glutamatın askorbik aside göre selektivitesini, glutamata sensitivitesini değerlendirmektir. Doz-cevap eğrisinin düz bir eğimle çıkması (R( 2 ) ve tesbit limiti (LOD), FAST yazılımının sunduğu elektrodun kullanılabilirliğinin anlaşılmasını sağlayan değerlendirme kriterleridir: 1- LOD değerinin 1 μl ninμ altında ve R 2 değerinin %98 ve üstünde olması 2- Selektivite değerinin de en az 100 olması, bu elektrodun denek üzerinde kullanabileceğini göstermektedir. 41 Deneğe Pozisyon Verilmesi Denekte spinal laminektomi ameliyatı uygulandıktan sonra, stereotaksik frame mikroskop yardımıyla açılmış olan bölgenin hareketsizleştirilebilmesi için, stereotaksi cihazı kullanılmıştır. Mikroelektrot da stereotaksik cihaza adapte edilmiş ve ölçekli bir şekilde, ameliyatla açılmış olan omurilik bölgesine indirilmiştir

22 In Vivo Voltametri Stereotaksik aletin yardımıyla mikroelektrot ve ona iliştirilmiş 0.25 mm glutamat doldurulmuş mikro cam pipet sinir dokusuna sokulmuştur. Referans elektrot aynı dokuya yerleştirilmiştir. Elektroda bağlı FAST-16 sistemi ile 0.7 volt değerinde sabit voltaj uygulanmıştır dakika sabit bir baseline elde edilebilmesi için beklenmiştir nl glutamat,, basınç enjeksiyonu yapan cihaz sayesinde cam pipetten sinir bölgesine enjekte edilmiştir. Enjekte edilen miktar stereomikroskop ile injeksiyon sonrası ölçülmüştür. FAST-16 nın bilgisayar programı glutamatı ortamda tesbit etmekte, ortamdan kaldırılışının birçok parametresini (ortadan kaybolma süresi, ortamdan uzaklaştırılma hızı gibi) sonuç olarak vermektedir. 43 İstatistiksel Analiz Analizlerde iki grup karşılaştırmalarında Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Veriler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. p<0.05 istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık olarak kabul edilmiştir

23 Voltametri S1 R1 15x333 μm 50x150 μm -Anesteziye hayvanlar (kemirgenler) -Beyin dilimleri/doku parçaları -Hücre kültürleri -Şuuru açık serbest hareket edebilen hayvanlar x50 μm 5 15x300 μm 6 15x300 μm 7 10x10 μm 8 20x20 μm 9 50x50 μm 20x333 μm 10 W1 50x50 μm 50x100 μm 25x100 μm Mikroelektrot Çeşitleri 8 aktif alanlı mikroelektrotlar 600 μm W μm W3 50x150 μm 50x150 μm 25x300 μm R1 S1 15x333 μm 2X polyimide W4 S2 20x150 μm 20x150 μm 20x150 μm 20x150 μm 46 15x333 μm 23

24 Çalışmamızda DBA/2 tipi farelerde kullandığımız elektrot tipi W4 20x140 μm 47 DİREKT ETKİ analyte D E amplifier oxidized analyte T E e - K T Ö R computer chart recorder TANINMA 48 24

25 Enzim aracılı Glutamate oksidaz GLU Nafion veya mpd bariyeri D E T E K T Ö R α-ketoglutarate + H 2 O 2 2e - yükseltici bilgisayar Görüntü kaydedici 2H + 2O 2 49 Glutamatın omuriliğe mikroinjeksiyonu sonrası oluşan cevap } GLU 10μM T80 Total Time 50 25

26 Glutamatın omuriliğe mikroinjeksiyonu sonrası oluşan cevap T80 Total Time 51 Laminektomi sonrası elektrotların omuriliğe yerleştirilmesi 52 26

27 SONUÇLAR Şekil 1. Vehikül (a) ve paklitaksel (b) alan hayvanlarda Von Frey Test cevaplarının ilaç öncesiyle karşılaştırılması. 1. test ilaç öncesi, ikincisi 4. gün, sonuncusu ise 7. gün yapılmıştır. Veriler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. 30 ağrılı uyaran sonrası toplam cevaplar (3.43, 3.65, 4.1 numaralı tellere verilen toplam cevap), 4. gün vehikül= = 8.8±1.6, paklitaksel= = 16.2±2.1 (p< 0.05), 7. gün vehikül= = 12.0±1.6, paklitaksel=20.1±2.0 (p< 0.05) (na( na=15, nb=15). 53 Şekil 2. Vehikül (a) ve paklitaksel (b) almış DBA/2 farelerinde glutamat mikroinjeksiyonu sonrası in vivo voltametride oluşan cevaplar. Değerler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. Amplitüt değerleri: Vehikül= = 55.75± Paklitaksel= = 219±97.78, Z: (p< 0.05) (na( na=15, nb=15)

28 Şekil 3. Paklitaksel verilmiş hayvanda self-referensing yöntemi ile pikin glutamata ait olduğunun gösterilmesi. Değerler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. Amplitüt değerleri: Glu ox içeren grup= ±7.57. Glo ox içermeyen grup= 8.40±3.78, Z: (p< 0.01). 55 Şekil ve 0.2 volt altında glutamat mikroinjeksiyonuyla oluşan amplitütler. Değerler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. Amplitüt değerleri: 0.7 volt için= 200± volt için= 13.33±2.31, Z: (p< 0.05)

29 Şekil 5. Paklitaksel alan farelerde glutamat (a) ve TTX+glutamat (b) amplitütleri. Değerler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. Amplitüt değerleri: Glutamat alan grupta= ± Glutamat+TTX alan grupta= 60.25±21.86, Z: (p< 0.001). 57 Şekil 6. Glutamat taşıyıcı inhibitörü TBOA uygulaması sonrası eşit glutamat mikroinjeksyonu daha küçük amplitütler oluşturmuştur. Değerler ortalama±standart hata olarak ifade edilmiştir. Amplitüt değerleri: Glutamat alan grupta= 162.0±47.7. Topikal TBOA sonrası glutamatın oluşturduğu değerler= 68.5±45.59, Z: (p< 0.05)

30 TARTIŞMA Bu çalışmada, antikanser ilaçlardan olan paklitakselin oluşturduğu ağrı duyarlık artışının glutamatla olan ilişkisi in vivo voltametri sistemiyle araştırılmıştır. Çalışmamızda paklitakselin oluşturmuş olduğu ağrı duyarlık artışı 4. ve 7. günlerde artarak devam etmiştir. Paklitakselle dokunma ağrı duyarlık artışının gerçekleştirildiği Von Frey testleriyle ortaya konmuştur (Şekil 1). 59 Fare omuriliğine glutamat mikroinjeksiyonu, in vivo voltametride paklitaksel uygulanan hayvanda, kontrole göre yaklaşık 4 kat yüksek amplitüt oluşturmuştur (vehikül:: 56±9, paklitaksel: : 219±49) (Şekil 2)

31 Paklitaksel-aksonopati aksonopati? Paklitaksel antikanser etkisini beta-tübülinlere tübülinlere bağlanarak göstermektedir. Aksonal mikrotübüller de beta-tübülin tübülin içerir. Nöropatinin paklitaksel ve vinkristinin bu mikrotübüllere bağlanarak aksoplazmik transporta zarar verdiği ve geriye doğru ölüm gerçekleşerek aksonopati oluşturduğu düşünülmüştür. Fakat bunun doğru olmadığını gösteren çalışmalar da yapılmıştır. Sistemik paklitakselin yüksek dozlarda kullanıldığı çalışmalarda veya paklitakselin direkt olarak periferik sinire injeksiyonunda aksonal dejenerasyon görülmüştür, fakat paklitaksel ve vinkristin sistemik olarak düşük doz kullanıldığında, allodini ve hiperaljeziyi içeren ağrı hipersensitivitesi oluşurken bu dozlarda oluşan ağrılı periferik nöropatide ışık ve elektron mikroskobu incelemelerinde aksonal dejenerasyona rastlanamamıştır. Ayrıca, nöropatik ağrı durumuyla nöropati arasındaki ilişki de açık değildir. 61 Elde edilen yüksek piklerin glutamata ait olduklarının ispatı Self-referencing yöntemiyle elektrodun 2 yüzeyine glutamat oksidaz enzimi konulmuş, diğer 2 yüzeye bu enzim konulmamıştır. Oluşan pik elde ettiğimiz sonuçların glutamata ait olduğunu göstermektedir (Şekil 3)

32 Hascup et al, Ayrıca, çalışmamızda 0.7 ve 0.2 volt değerinde akım uygulanmıştır. 0.7 volt glutamatın tesbiti için spesifik voltajdır. Pikin 0.2 voltta değil de, 0.7 voltta görülmesi, elde edilen pikin glutamata ait olduğunun bir delilidir (Şekil 4)

33 Omurilikte duyusal iletimi glutamat taşıyıcıları düzenlemektedir. Ekstraselüler glutamat konsantrasyonunun dengesi merkezi sinir sisteminde glutamat taşıyıcıları ile sağlanmaktadır. Glutamat taşıyıcılarının L-transL trans-pirolidin-2,4- dikarboksilik asit (PDC), TBOA veya dihidrokainatla blokajı ekstraselüler glutamat artışına yol açtığı bildirilmiştir. Sıçanlarda antisens oligonükleotidlerce indüklenen GLT-1 1 ve GLAST kaybı ekstraselüler glutamat konsantrasyonunu artırmıştır. Glutamattaki yükselme de nöronal eksitasyon ve nörotoksisiteye yol açmaktadır. Genetiği değiştirilmiş ve GLT-1 i olmayan farelerde ölümcül felçler görülmüştür. 65 Glutamat taşıyıcıları sonuçlarımız üzerinde ne kadar etkili? Küçük çaplı sinapslarda glutamat taşıyıcılarının inhibisyonu dışardan eklenen glutamatın etkilerini artırdığı ama eksitatör postsinaptik akımların azalmasını etkileyemediği, bu tip nöronlarda difüzyonun major rol oynadığı bildirilmiştir

34 Fakat kompleks nöronlarda sinaptik aralık glial örtüyle kapatılmıştır, glutamat taşınımı inhibe olursa, amplitüt artar, postsinaptik membranda EPSC (Eksitatör( postsinaptik akım) ve EPSP (Eksitatör postsinaptik potansiyel) süreleri uzar. Buralarda sinaptik klirens glutamat taşıyıcılarına bağlıdır. Çalışmamızda paklitaksel farelerde mekanik ağrı hipersensitivitesi oluşturmuştur. Sonuçlara göre ekstraselüler glutamat düzeyi çok yükselmiş, eksitabilite artmış, periferik uyarılara karşı artmış cevaplılık oluşmuştur. Bu durumda glial taşıyıcıların da oluşan durumda rol oynadıkları düşünülmektedir. 67 Omurilikte glutamat taşıyıcılarının da bloklanmasının dışardan verilen glutamatın oluşturduğu amplitüdü artırdığı bildirilmiştir. In vivo mikrodiyalizle,, normal sıçanlarda TBOA nın intratekal injeksiyonu sonrası omurilikte ekstraselüler glutamat konsantrasyonunun yükseldiği tesbit edilmiştir. Daha ileri olarak omurilik arka yüzeyine TBOA nın topikal uygulanımı sonrası in vivo glutamat voltametriyle ekstraselüler glutamat konsantrasyonunun ciddi olarak yükseldiği gösterilmiştir

35 Paklitaksel sonrası artmış ağrı duyarlık durumunda, artmış glutamat akımlarından glutamatın azalmış geri alımının sorumlu olabileceği düşünülerek bunu test etmek için glutamat mikroinjeksiyonu sonrasında güçlü non-selektif glutamat taşıyıcı inhibitörü TBOA (200 um) verilerek cevaplara bakılmıştır. Topikal TBOA injekte glutamata karşı azalmış amplitüt akımı oluşturmuştur (Şekil 6). Bu sonuç TBOA sonrası beklenen sonucun aksi bir durumdur dur.. Bu durumun glutamat otoreseptörlerinden kaynaklanab abileceğini düşünmekteyiz. 69 Sıçan asrosit kültüründe, yüksek konsantrasyonda glutamat uygulandığında GLAST ekpresyonunun arttığı bildirilmiştir. Glutamat taşıyıcılarının rolü, hücre yüzeyindeki taşıyıcıların sayısındaki değişiklikle ve taşıyıcı aktivitenin etkinliğindeki değişimle regüle edilebileceği ileri sürülmüştür. EAAC artışının nöronal taşıyıcıların yüzey ekspresyonunu ve aktivitesini artırdığı bildirilmiştir. Yaptığımız bu çalışmada da artmış glutamat düzeylerini geri alan taşıyıcıların sayısında bir artış olduğunu, bu artmış sayıdaki taşıyıcıların aktivitelerinin ise paklitakselle bloklandığını düşünmekteyiz. Şöyle ki, sodyum kanal blokeriyle fazla miktarda glutamat salıverilmesi önlendiğinde, glutamat taşıyıcı aktivitenin ne kadar yavaşladığı görülmektedir (Şekil 5)

36 Genetiği değiştirilmiş farelerde glutamat taşıyıcı proteinlerin yokluğunda, paklitakselin oluşturacağı etkilerin incelenmesi, glutamat taşıyıcıların bu olaydaki rollerini ortaya koymada daha aydınlatıcı olacaktır. 71 TTX uygulaması paklitaksel alan hayvan gruplarında oluşan artmış glutamat düzeyini geri çevirmiştir (Şekil 5)

37 SONUÇLAR Paklitakselin uygulandığı hayvanlarda, tedavi rejiminin 4. ve 7. günlerinde ağrı duyarlığında artma saptanmıştır. Fare omuriliğine glutamat mikroinjeksiyonu sonrası paklitaksel uygulanan hayvanlarda kontrole göre yaklaşık 4 kat yüksek amplitütler görülmüştür. Self-referencing ve voltaj değiştirme yaklaşımları, glutamat mikroinjeksiyonu sonrası artmış akımların kaynağının glutamat olduğunu göstermektedir. Glutamat+TTX injeksiyonu sonrası yüksek amplitütlü cevapların olmaması, glutamat mikroinjeksiyonu sonrası artmış ekstraselüler glutamatın salıverilmesinin TTX-duyarlı nöronlar tarafından düzenlendiğini düşündürmektedir. 73 Paklitaksel uygulanan hayvanlarda görülen artmış amplitüt,, güçlü glutamat taşıyıcı inhibitörlerince taklit edilememiştir. Sonuçlar bir araya getirildiğinde, paklitaksel tedavisinin TTX duyarlı nöronlarla düzenlenen artmış glutamatla indüklenen glutamat salıverilmesine yol açtığını düşündürmektedir. Bu bulgular, paklitakselin indüklediği ağrıda muhtemel mekanizmayı açığa çıkartmaktadır: Duyu aferentlerinin indüklediği omurilikte artmış glutamat salıverilmesi

38 Destek Bu çalışma TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir. 75 Devam Etmekte Olan Çalışmalar Glutamat otoreseptörlerinin paklitakselle oluşan ağrı duyarlığında ve artmış glutamat piklerindeki rolü İntraplantar formalinin indüklediği ağrıda spinal glutamat salıverilmesinin uyarılması Omurilik travmasının glutamat ve taşıyıcıları üzerindeki etkileri 76 38

39 Gelecekte Yapılması Planlanan Çalışmalar Genetiği değiştirilmiş farelerde glutamat taşıyıcı proteinlerin yokluğunda, paklitakselin oluşturacağı etkilerin değişimi Paklitakselin oluşturduğu toksik etkilerin hücre kültür ortamında gösterilmesi Kapsaisinin indüklediği spinal glutamat salıverilmesi ve ağrı ilişkisi 77 TEŞEKKÜR Prof.Dr.. Robert Stephens Prof.Dr. Akçahan Gepdiremen Prof.Dr.. Fatma Göçer Doç.Dr. Halis Süleyman Yard.Doç.Dr. Zekai Halıcı Araş.Görv Görv.. Elif Çadırcı Prof.Dr. Şenol Dane Prof.Dr. Greg Gerhardt ve Kentucky Üniversitesi Sensor Teknolojisi Çalışanları Doç.Dr.. Kenan Gümüştekin Res.Ass Ass. Chalonda Handy Doç.Dr. Dursun Kaya Prof.Dr. Bahar Tunçtan 78 39

40 Erzurum 06/03/

41 Çaykara-Karaçam 81 41

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemlerine Giriş Doç. Dr. Bahar Tunçtan ME.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Ab.D. ME.Ü. Tıp Fakültesi

Detaylı

ELEKTROMYOGRAFİ (EMG) ve SİNİR İLETİ HIZI

ELEKTROMYOGRAFİ (EMG) ve SİNİR İLETİ HIZI ELEKTROMYOGRAFİ (EMG) ve SİNİR İLETİ HIZI EMG Kayıt Elektrotları 1- İğne Elektrot 2- Yüzey Elektrot Kas ve sinirlerin testi EMG Sinir ileti hızı Özel testler(tekrarlayıcı sinir uyarısı ve tek sinir lifi

Detaylı

Nörofarmakolojide in vivo Voltametri ile L-glutamat ve Diğer Nörotransmitterlerin Ölçüm Teknikleri. Doç.Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu

Nörofarmakolojide in vivo Voltametri ile L-glutamat ve Diğer Nörotransmitterlerin Ölçüm Teknikleri. Doç.Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu Nörofarmakolojide in vivo Voltametri ile L-glutamat ve Diğer Nörotransmitterlerin Ölçüm Teknikleri Doç.Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu 15. Farmakoloji Eğitim Sempozyumu,30 Mayıs 2008, Erzurum 1 GİRİŞ L-glutamat,

Detaylı

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON E Z G I T U N A E R D O Ğ A N Tarihteki yeri Teoriler Ağrı fizyolojisi Tedavi yöntemleri Ağrı tedavisinde elektriksel stimulasyonun yeri (tarihçesi ve güncel yaklaşımlar)

Detaylı

Propiverin HCL Etki Mekanizması. Bedreddin Seçkin

Propiverin HCL Etki Mekanizması. Bedreddin Seçkin Propiverin HCL Etki Mekanizması Bedreddin Seçkin 24.10.2015 Propiverin Çift Yönlü Etki Mekanizmasına Sahiptir Propiverin nervus pelvicus un eferent nörotransmisyonunu baskılayarak antikolinerjik etki gösterir.

Detaylı

Ağrı. Ağrı hissinin oluşması Ağrı hissinin iletilmesi Ağrı hissinin yorumlanması

Ağrı. Ağrı hissinin oluşması Ağrı hissinin iletilmesi Ağrı hissinin yorumlanması Ağrı Ağrı hissinin oluşması Ağrı hissinin iletilmesi Ağrı hissinin yorumlanması Periferik Sinirde İletim Nöron yapısı Sinir lifi tipleri Sinir membranı nın yapısı Sinirde elektriksel iletim Saltatorik

Detaylı

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran Yağlı Karaciğer (Metabolik Sendrom) Modeli Geliştirilen Sıçanlarda Psikoz Yatkınlığındaki Artışın Gösterilmesi ve Bu Bulgunun İnflamatuar Sitokinlerle Bağlantısının Açıklanması Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar

Detaylı

EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller. Uzm Dr Pınar Gelener

EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller. Uzm Dr Pınar Gelener EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller Uzm Dr Pınar Gelener Genel Bilgiler Sinir ve kas hücreleri elektrik üretebilen, dışarıdan elektrik ile uyarılabilen ve elektriği iletebilen dokulardır

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü Prof.Dr.Mitat KOZ DOLAŞIMIN SİNİRSEL KONTROLÜ Doku kan akımının her dokuda ayrı ayrı ayarlanmasında lokal doku kan akımı kontrol mekanizmaları

Detaylı

FTR 303 Ortopedik Rehabilitasyon

FTR 303 Ortopedik Rehabilitasyon FTR 303 Ortopedik Rehabilitasyon Kompleks Bölgesel Ağrı Sendromu Complex Regional Pain Syndromme yrd. doç. dr. emin ulaş erdem GİRİŞ Genellikle travmalardan sonra ortaya çıkar Belirgin bir sinir hasarı

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder. Çeşitli duyu organlarından milyonlarca

Detaylı

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ABD 22. Ulusal Farmakoloji Kongresi 5 Kasım 2013, Antalya 1 Organizmanın çok çeşitli tehdit algısına

Detaylı

Lokal anestetik preparatları

Lokal anestetik preparatları Lokal anestetikler Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 21.10.2010 Lokal anestetik preparatları 2 2/30 1 3 3/30

Detaylı

Beyin mikrodiyalizi ve diğer in vivo perfüzyon teknikleri

Beyin mikrodiyalizi ve diğer in vivo perfüzyon teknikleri Beyin mikrodiyalizi ve diğer in vivo perfüzyon teknikleri Prof. Dr. R. Levent Büyükuysal Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı 1 2 1 SSS de hücrelerden salıverilen

Detaylı

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3 1 Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

Yard.Doç.Dr. Farmakoloji Anabilim Dalı. Trabzon Sunumu 26/10/2007. ksojen

Yard.Doç.Dr. Farmakoloji Anabilim Dalı. Trabzon Sunumu 26/10/2007. ksojen NÖROTOKSİSİTE TE VE GLUTAMAT İLİŞKİSİ Yard.Doç.Dr.Dr. Ahmet Hacımüft ftüoğlu Atatürk Üniversitesi,, Tıp T Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Trabzon Sunumu 26/10/2007 Nörotoksisite: Endojen ve ekse ksojen

Detaylı

Elektrokimyasal İleti II

Elektrokimyasal İleti II Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektrokimyasal İleti II Prof. Dr. Cem Şeref Bediz DEUTF Fizyoloji Anabilim Dalı Bu saate neler öğreneceğiz? İmpuls, uyartı, sinyal nedir Hücre zarının elektrokimyasal

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Duyu Fizyolojisi Duyu lifleri A beta A delta C myelinli myelinli myelinsiz İletim hızı hassas

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Çiler Çelik-Özenci*, Nilay Kuşcu*, Nayçe Bektaş*, Ece

Detaylı

Nöroloji alanında güncel gelişmelerin olduğu konularda seminer Nöroloji Uzmanlık Öğrencileri tarafından sunulur.

Nöroloji alanında güncel gelişmelerin olduğu konularda seminer Nöroloji Uzmanlık Öğrencileri tarafından sunulur. NÖR 23 NÖROLOJİ Dr. Ali Kemal ERDEMOĞLU /1 Dr. Ersel DAĞ /2 Dr. Yakup TÜRKEL /3 KOD DERS ADI ÖÜ T P KREDİ AKTS NOR 7001 MAKALE SAATİ Nöroloji alanında yabancı dergilerde güncel gelişmelere yönelik yayınlanan

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı REFLEKSLER. Dr. Sinan CANAN

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı REFLEKSLER. Dr. Sinan CANAN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı REFLEKSLER Dr. Sinan CANAN scanan@baskent.edu.tr Bu Bölümde: Sinirsel refleksler: Tipleri ve yolları Otonom refleks yolları ve işlevleri İskelet

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları

Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları Doç. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Somatik Duyular Mekanik değişim ile uyarılan Dokunma Dokunma

Detaylı

Farmasötik Toksikoloji

Farmasötik Toksikoloji Farmasötik Toksikoloji 2015-2016 II Prof.Dr.Buket Alpertunga Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı 1 Doz-cevap ilişkisi «Her madde zehirdir, zehir olmayan madde yoktur, zehir ile ilacı birbirinden ayıran

Detaylı

SĐNAPTĐK POTANSĐYELLER

SĐNAPTĐK POTANSĐYELLER 498 ĐÇĐNDEKĐLER I. Sinaptik Potansiyeller 1.1. Eksitatör Postsinaptik Potansiyel (EPSP) 1.2. Đnhibitör Postsinaptik Potansiyel (IPSP): II. Sinaptik Đletim ve Postsinaptik Potansiyellerin Entegrasyonu SĐNAPTĐK

Detaylı

T E N S T E R A P İ BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR

T E N S T E R A P İ BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR T E N S T E R A P İ BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR İÇİNDEKİLER TENS TERAPİ NEDİR... 1 TENSİN VÜCUDA UYGULANMASI, TENS İÇİN ELEKTRODLARIN YERLEŞTİRİLMESİ... 2 TENS TERAPİNİN ETKİLİ OLDUĞU HASTALIKLAR... 3 TENS

Detaylı

AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ. Ezgi Tuna Erdoğan

AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ. Ezgi Tuna Erdoğan AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ Ezgi Tuna Erdoğan AĞRı-DUYU FIZYOLOJISI Reseptörler Sinir lifleri Spinal Yollar Uyarı Sinapslar Talamus-Çekirdekler Somatik Duysal Korteks Algı DUYU RESEPTÖRLERĠ

Detaylı

ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI

ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD ANTİEPİLEPTİKLER Karbamezepin Okskarbazepin Lamotrijin Riluzol Valproik

Detaylı

DR. NUMAN BAYDİLLİ. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Ana Bilim Dalı

DR. NUMAN BAYDİLLİ. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Ana Bilim Dalı DR. NUMAN BAYDİLLİ Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Ana Bilim Dalı 1 Aşırı aktif mesane (AAM) Altta yatan bir enfeksiyon veya patoloji olmaksızın Sık idrara çıkma (frequency) Ani sıkışma hissi

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI 11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI B) ÇEVRESEL (PERİFERAL) SİNİR SİSTEMİ Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

SİNİR HÜCRELERİ. taşınması çevresel sinir sistemi tarafından meydana getirilen sinir hücreleri tarafından gerçekleştirilir.

SİNİR HÜCRELERİ. taşınması çevresel sinir sistemi tarafından meydana getirilen sinir hücreleri tarafından gerçekleştirilir. SİNİR HÜCRELERİ Sinir hücreleri nöron adını alır.hayvanlarda değişik görevler üstlenen nöronlar örneğin deniz anemonunda bir sinirsel ağ oluşturmuştur.tentaküllerin hareketi bu sinir ağı tarafından kontrol

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

Diyabetik Sıçanlarda Vitre İçine Uygulanan Mezenkimal Kök Hücrelerin Etkisi

Diyabetik Sıçanlarda Vitre İçine Uygulanan Mezenkimal Kök Hücrelerin Etkisi Diyabetik Sıçanlarda Vitre İçine Uygulanan Mezenkimal Kök Hücrelerin Etkisi Eren Çerman 1, Ülkü Arığ 2, Muhsin Eraslan 1, Fatih Mahmut Bulut 2, Özlem Şahin 1, Selvinaz Özkara 3, Fügen Vardar Aker 3, Erdal

Detaylı

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü Omurilik Hasarı Birincil hasar İkincil hasar Sistemik değişiklikler (bradikardi, hipotansiyon,

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

Solunum sistemi farmakolojisi. Prof. Dr. Öner Süzer

Solunum sistemi farmakolojisi. Prof. Dr. Öner Süzer Solunum sistemi farmakolojisi Prof. Dr. Öner Süzer www.onersuzer.com 2 1 3 Havayolu, damar ve salgı bezlerinin regülasyonu Hava yollarının aferent lifleri İrritan reseptörler ve C lifleri, eksojen kimyasallara,

Detaylı

TREMOR FİZYOLOJİSİNE GENEL BAKIŞ

TREMOR FİZYOLOJİSİNE GENEL BAKIŞ TREMOR FİZYOLOJİSİNE GENEL BAKIŞ Tremor kaynakları Mekanik: kütle (mass: I ) ve yay (spring)(k) den oluşan mekanik model ω(frekans)= K / I Tremor kaynakları 2 Refleks ve mekanik refleks: periferik ve sentral

Detaylı

Lokal Anestetikler ve Lokal Anestezi

Lokal Anestetikler ve Lokal Anestezi Plan Lokal Anestetikler ve Lokal Anestezi Dr. Cenker EKEN AÜTF Acil Tıp Anabilim Dalı Farmakoloji ve patofizyoloji Endikasyonlar Lokal anestezik ajanlar Lokal anestezi Giriş Halstead WS: Practical comments

Detaylı

SİNAPTİK İLETİM: SON PLAK POTANSİYELİ OLUŞUMUNDA MODELLEME VE SİMÜLASYON ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

SİNAPTİK İLETİM: SON PLAK POTANSİYELİ OLUŞUMUNDA MODELLEME VE SİMÜLASYON ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA SİNAPTİK İLETİM: SON PLAK POTANSİYELİ OLUŞUMUNDA MODELLEME VE SİMÜLASYON ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi İstatistik Bölümü Sistem Modelleme ve Simülasyon Laboratuarı Nörolojik Bilimler

Detaylı

TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni

TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol:3 Sayı/Issue:2 Şubat/February 2016 www.norofzt.org VİBRASYON UYGULAMALARININ FİZYOTERAPİDE KULLANIMI Vibrasyon, salınım şeklindeki hareketlerle karakterize

Detaylı

*Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *periferik sinir-kas patolojileri

*Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *periferik sinir-kas patolojileri PERİFERİK SİNİRLER *Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *Kronaksi, reobaz *periferik sinir-kas patolojileri KAFA SİNİRLERİ I. N.olfactarius II. N.opticus III. N.oculomotorius

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ. Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ.

SİNİR SİSTEMİ. Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ. SİNİR SİSTEMİ Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ http://yunus.hacettepe.edu.tr/~ucalis/ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi, organizmanın gerek kendisinde gerekse çevresinde meydana gelen değişikliklere karşı koordine şekilde

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SİNİR SİSTEMİ VE EGZERSİZ SİNİR SİSTEMİ VE EGZERSİZ 1 TEMEL FONKSIYONLAR Vücut içi koşulların kontrol edilmesi İstemli hareketlerin kontrolü Omurilik reflekslerinin programlanması Hafıza ve öğrenme için gerekli olan deneyimlerin

Detaylı

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102 BR.HLİ.102 Serebral Felç (İnme) ve Spastisitede Botoks Spastisite Nedir? Spastisite belirli kasların aşırı aktif hale gelerek, adale katılığına, sertliğine ya da spazmlarına neden olmasıyla ortaya çıkan

Detaylı

Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü. Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D

Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü. Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D Konuşmanın Akışı Genel bilgiler Cisplatine bağlı ABY IL-33 Cisplatine bağlı ABY de

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma)

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III KURUL SORUMLUSU: DOÇ. DR. A.YEŞİM GÖÇMEN KURUL SORUMLUSU YARDIMCISI: YRD. DOÇ. DR. TEKİN YILDIRIM TIP103 HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III I. HAFTA 06.02.2017 (Pazartesi)

Detaylı

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi)

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) Otonom sinir sitemi iki alt kısma ayrılır: 1. Sempatik sinir sistemi 2. Parasempatik sinir sistemi Sempatik ve parasempatik sistemin terminal nöronları gangliyonlarda

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ MEKANİK DUYULAR İnsanlarda dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyu bulunmaktadır. Bu duyulara mekanik duyular denir. Mekanik duyuların alınmasını sağlayan farklı

Detaylı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı e-posta: alperi@hacettepe.edu.tr Neden bu konu? Septik şok çalışma

Detaylı

Prof.Dr.Kemal NAS Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, Romatoloji BD

Prof.Dr.Kemal NAS Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, Romatoloji BD Prof.Dr.Kemal NAS Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, Romatoloji BD Kronik enflamatuar hastalıklar, konak doku ve immun hücreleri arasındaki karmaşık etkileşimlerinden

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

Elektrofizyolojiye Giriş

Elektrofizyolojiye Giriş Elektrofizyolojiye Giriş Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Dalı Nörofizyoloji Bilim Dalı & DEÜHastanesi Epilepsi ve Uyku Merkezi Hans Berger Elektroensefalografiyi

Detaylı

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve

İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve YAPAY SİNİRAĞLARI İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve gizemli harikalarından biridir. İnsan

Detaylı

Ağrı patofizyolojisi. Yrd. Doç. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji Anabilim Dalı

Ağrı patofizyolojisi. Yrd. Doç. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji Anabilim Dalı Ağrı patofizyolojisi Yrd. Doç. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji Anabilim Dalı Ağrı? Ağrı, olası bir doku hasarına karşı vücudumuzu uyarmak için sinyaller üreten sinir sisteminin hayati fonksiyonlarındandır. Ağrı,

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

EŞİK İZLEME YÖNTEMİYLE SAĞ BASKIN DENEKLERDE SOL EL VE SAĞ EL BAŞ PARMAK SİNİRİ UYARILABİLİRLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

EŞİK İZLEME YÖNTEMİYLE SAĞ BASKIN DENEKLERDE SOL EL VE SAĞ EL BAŞ PARMAK SİNİRİ UYARILABİLİRLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI EŞİK İZLEME YÖNTEMİYLE SAĞ BASKIN DENEKLERDE SOL EL VE SAĞ EL BAŞ PARMAK SİNİRİ UYARILABİLİRLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI İlksen BURAT 1, Senanur PALA 2, Merve KORKMAZ 2, Gülnaz ÖZMEN 2 N.E.Ü. Biyofizik AD

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ. Dicle Aras. Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması

SİNİR SİSTEMİ. Dicle Aras. Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması SİNİR SİSTEMİ Dicle Aras Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması Sinir Sinir sistemi fonksiyonları Sinir sistemi vücudun tüm aktivitelerini koordine eder. Organizmanın içinde bulunduğu duruma

Detaylı

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması Dr. Ahmet U. Demir Solunum fizyolojisi Bronş Ağacı Bronş sistemi İleti havayolları: trakea (1) bronşlar (2-7) non respiratuar bronşioller (8-19) Gaz değişimi: respiratuar

Detaylı

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi İçindekiler Bel fıtığı nedir? 4 Bel fıtığı teşhisi nasıl yapılır? 6 Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır? 7 Barricaid için bir aday

Detaylı

Kök Hücre ve Doku Mühendisliği

Kök Hücre ve Doku Mühendisliği Kök Hücre ve Doku Mühendisliği 22 Mayıs 2000 Time Dergisi Geleceğin en popüler meslekleri; 1. Doku Mühendisleri 2. Gen Programlayıcıları 3. ÇiBçiler 4. Frankenfood takipçileri 5. Bilgi Madencileri (Data

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ * Bu çalışma Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje Başkanlığı

Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ * Bu çalışma Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje Başkanlığı Kıvanç IRAK 1, Nihat MERT 2, Handan MERT 2, Nesrullah AYŞİN 3 1 Siirt Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, SİİRT 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

Major Depresif Bozukluk

Major Depresif Bozukluk Moleküler Modelleme Yöntemiyle Tasarlanan Yeni Monoamin Oksidaz-A Enzim İnhibitörü Selektif 2-pirazolin Türevlerinin Antidepresan Aktivitelerinin Tayini Telli G 1, Salgın-Gökşen U 2, Yalovaç A 3, Çiftçi-Yabanoğlu

Detaylı

PROPRİOSEPTİF NÖROMÜSKÜLER FASİLİTASYON (PNF)

PROPRİOSEPTİF NÖROMÜSKÜLER FASİLİTASYON (PNF) PROPRİOSEPTİF NÖROMÜSKÜLER FASİLİTASYON (PNF) TEMEL PRENSİPLER Proprioseptörlerin uyarılması ile nöromüsküler mekanizmanın cevaplarını kolaylaştırmak Amaç: el temasları, görsel ve sözel uyarılar yoluyla

Detaylı

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Mustafa Altay 1, Nihal Özkayar 2, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Murat Alışık 4, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2 1 Ankara Numune Eğitim

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, İzmir 2 Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği, İzmir

Detaylı

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün; Epilepsi bir kişinin tekrar tekrar epileptik nöbetler geçirmesi ile niteli bir klinik durum yada sendromdur. Epileptik nöbet beyinde zaman zaman ortaya çıkan anormal elektriksel boşalımların sonucu olarak

Detaylı

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kanser Kök Hücre Kanser Modelleri Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kök hücre (Hiyerarşi) modeli - Tümör içindeki bazı hücreler yeni bir kanseri başla5r

Detaylı

ÖZET CEVAP: Oosit retrivalin hemen ardından intrauterin hcg uygulaması implantasyon oranlarını, kimyasal ve klinik gebelik oranlarını artırmaktadır.

ÖZET CEVAP: Oosit retrivalin hemen ardından intrauterin hcg uygulaması implantasyon oranlarını, kimyasal ve klinik gebelik oranlarını artırmaktadır. Intrauterine administration of hcg immediately after oocyte retrieval and the outcome of ICSI: a randomized controlled trial Oosit Retrivalden hemen sonra intrauterin hcg uygulamasının ICSI sonuçları üzerine

Detaylı

SİNİRLERİN UYARILMASI VE İMPULS İLETİMİ

SİNİRLERİN UYARILMASI VE İMPULS İLETİMİ SİNİRLERİN UYARILMASI VE İMPULS İLETİMİ Bütün hücrelerde membran boyunca potansiyel farkı (iç tarafta negatif,dışta pozitif) bulunmaktadır. Sinir ve kas gibi uyarılabilen dokuların istirahatten, uyarılmış

Detaylı

Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları

Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları [Çocuklarda Akılcı İlaç Kullanımı] Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları Ayşın Bakkaloğlu Hacettepe Üniversitesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Pediatrik Nefroloji Ünitesi İlaç Metabolizması Esas organ

Detaylı

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Dr.Canan Aykut Bingöl Yeditepe Üniversite Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Kardiak Arrest 200 000-375 000 kardiak arrest/yıl (ABD) %20 spontan dolaşım sağlanıyor

Detaylı

Bu dersi tamamlayan öğrenci,fizyolojinin temel prensipleri, işleyiş mekanizmaları ve vücudun kontrol sistemini açıklayabilir.

Bu dersi tamamlayan öğrenci,fizyolojinin temel prensipleri, işleyiş mekanizmaları ve vücudun kontrol sistemini açıklayabilir. FİZYOLOJİ I Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) Fizyoloji I FTR 1.YIL/ 4 - - 5 1.yarıyıl 113 Güz Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin

Detaylı

OTOAKUSTİK EMİSYONLAR. Mehmet AKŞİT, Ph.D DUYSEL Odyolojik Tanı Merkezi

OTOAKUSTİK EMİSYONLAR. Mehmet AKŞİT, Ph.D DUYSEL Odyolojik Tanı Merkezi OTOAKUSTİK EMİSYONLAR Mehmet AKŞİT, Ph.D Otoakustik Emisyonlar Thomas Gold (1948) Tüylü hücrelerin aktif elemanlar olabileceğini ve bunları aktivasyonundan emisyonların elde edilebileceğini öne sürdü.

Detaylı

Pediatrik Nörolojik modeller

Pediatrik Nörolojik modeller Pediatrik Nörolojik modeller Prof. Dr. Semra Hız Kurul Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Çocuk Nörolojisi BD Pediatrik Nörolojik modeller Migren Modeli Epilepsi Modeli

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 LERDE LABORATUVAR İPUÇLARI GENEL TARAMA TESTLERİ Tam kan sayımı Periferik yayma İmmünglobulin düzeyleri (IgG, A, M, E) İzohemaglutinin titresi (Anti A, Anti B titresi) Aşıya karşı antikor yanıtı (Hepatit

Detaylı

Santral (merkezi) sinir sistemi

Santral (merkezi) sinir sistemi Santral (merkezi) sinir sistemi 1 2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece

Detaylı

Kök Hücre ve Farklılaşma

Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre Erişkin ve embriyonik kök hücreler farklılaşarak soma7k hücreleri oluştururlar. Kök hücre Progenitör hücre Farklılaşmış hücre Neden Farklılaşmaya İh7yaç Duyulur Tek hücreli

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi. Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014

Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi. Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014 Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014 Hipersensitivite Fizyopatolojisi İmmün sistem kemoterapötik ya da biyoterapötik

Detaylı

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor?

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Ebru Turgut 1, Yunus Emre Sönmez 2, Şeref Can Gürel 1, Sertaç Ak 1 1 Hacettepe

Detaylı

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ Uzm. Hem. İlknur Yayla *Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü, Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathaneler ve MSÜ Koordinatörü Hazırlanma Tarihi: 23 Mart 2016 http://www.haberturk.com/saglik/haber/536313-kanserde-nano-teknoloji-mucizesi

Detaylı

100. Aşağıdaki ilaçlardan hangisi, bipolar (manik depresif) bozukluğun tedavisinde öncelikli bir seçenek değildir?

100. Aşağıdaki ilaçlardan hangisi, bipolar (manik depresif) bozukluğun tedavisinde öncelikli bir seçenek değildir? 100. Aşağıdaki ilaçlardan hangisi, bipolar (manik depresif) bozukluğun tedavisinde öncelikli bir seçenek değildir? A) Karbamazepin B) Lamotrijin C) Lityum karbonat D) Valproik asit E) Duloksetin Referans:

Detaylı

Ateroskleroz ve Endotel Disfonksiyonu. Prof. Dr. Zeliha KERRY Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi

Ateroskleroz ve Endotel Disfonksiyonu. Prof. Dr. Zeliha KERRY Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Ateroskleroz ve Endotel Disfonksiyonu Prof. Dr. Zeliha KERRY Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi 1 2 3 4 5 Oksidatif stres İntimal hiperplazi LOX-1 reseptörü İntimal hiperplazi Perkütanöz transluminal

Detaylı

Web adresi. Psikolojiye Giriş. Bu Senin Beynin! Ders 2. Değerlendirme. Diğer şeyler. Bağlantıya geçme. Nasıl iyi yapılır. Arasınav (%30) Final (%35)

Web adresi. Psikolojiye Giriş. Bu Senin Beynin! Ders 2. Değerlendirme. Diğer şeyler. Bağlantıya geçme. Nasıl iyi yapılır. Arasınav (%30) Final (%35) Psikolojiye Giriş Web adresi Bu Senin Beynin! Ders 2 2 Değerlendirme Arasınav (%30) Diğer şeyler Bağlantıya geçme Final (%35) Haftalık okuma raporları (%15) Nasıl iyi yapılır Kitap inceleme (%20) Deneye

Detaylı

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Olgu Sunumu Dr. Mustafa Akgün*, Dr. Zehra Akgün**, Dr. Christoph Garner**** Bursa Devlet Hastanesi,

Detaylı

Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği

Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği M E T I N S A R I K A Y A, F U N D A S A R I, J I N I G Ü N E Ş, M U S T A F A E R E N, A H M E T E D I P K O R K M A

Detaylı

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI DÖNEM I. DERS KURULU Eylül Kasım 0 Dekan : Dönem Koordinatörü : Ders Kurulu Başkanı : Prof.Dr. Mustafa SARSILMAZ Doç.Dr. Doç.Dr. KURUL DERSLERİ TEORİK PRATİK

Detaylı

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları Prof.Dr. Serra KAMER Cevap Aranan Sorular Kemik Lezyonlarında Palyatif Radyoterapi Plazmositom tedavisinde küratif radyoterapi Kim ne zaman- tedavi sıralaması?

Detaylı

Elektrofizyolojiye Giriş. Prof.Dr. Cüneyt GÖKSOY Gülhane Askeri Tıp Akademisi Biyofizik Anabilim Dalı

Elektrofizyolojiye Giriş. Prof.Dr. Cüneyt GÖKSOY Gülhane Askeri Tıp Akademisi Biyofizik Anabilim Dalı Elektrofizyolojiye Giriş Prof.Dr. Cüneyt GÖKSOY Gülhane Askeri Tıp Akademisi Biyofizik Anabilim Dalı 1 Elektrofizyolojiye Giriş (Polisomnografi özelinde ) Prof.Dr. Cüneyt GÖKSOY Gülhane Askeri Tıp Akademisi

Detaylı