SANAYĠDE ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠNE UYUM: EKO-VERĠMLĠLĠK YAKLAġIMI ĠLE SU TASARRUFUNA YÖNELĠK PĠLOT UYGULAMALAR

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SANAYĠDE ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠNE UYUM: EKO-VERĠMLĠLĠK YAKLAġIMI ĠLE SU TASARRUFUNA YÖNELĠK PĠLOT UYGULAMALAR"

Transkript

1 9. ULUSAL ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ KONGRESĠ Ekim 2011 Samsun SANAYĠDE ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠNE UYUM: EKO-VERĠMLĠLĠK YAKLAġIMI ĠLE SU TASARRUFUNA YÖNELĠK PĠLOT UYGULAMALAR Emrah ALKAYA 1, Merve BÖĞÜRCÜ 2, Ferda ULUTAġ 3, Göksel Niyazi DEMĠRER 4 1 Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı, Bilkent, Ankara, 2 Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı, Bilkent, Ankara, 3 Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı, Bilkent, Ankara, 4 Prof. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Ankara, ÖZET Ülkemizde iklim değişikliğinin etkilerinin yönetilebilmesi için gerekli stratejilerin oluşturulması ve ilgili kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla Türkiye nin Ġklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi başlıklı Birleşmiş Milletler Ortak Programı tarihleri arasında yürütülmüştür. Ortak Program kapsamında, sanayicinin Ġklim Değişikliği nedeniyle karşı karşıya olduğu riskler üzerinde önemle durulmuş ve UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı, Ortak Program ın sanayi ile ilgili bileşeni olarak hayata geçmiştir. Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) sorumluluğunda, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) tarafından Prof. Dr. Göksel Demirer in (ODTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü) danışmanlığı ile yürütülen, UNIDO Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Programı kapsamında, sanayide eko-verimlilik (temiz üretim) konularında ulusal kapasite geliştirme çalışmalarının yanı sıra Seyhan Havzası (Adana, Niğde, Kayseri) öncelikli olmak üzere sanayide pilot uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Pilot projeler kapsamında 6 sanayi tesisinde üretim süreçleri, su tüketimleri ve atıksu miktar ve özellikleri değerlendirilerek ilgili firmaların çevresel ve ekonomik performanslarını belirgin şekilde artıracak eko-verimlilik (temiz üretim) uygulamaları hayata geçirilmiştir. Gerçekleştirilen uygulamalar ile yıllık yaklaşık m 3 su tasarrufunun yanı sıra kwh enerji tasarruf edilmiştir. Sağlanan enerji tasarrufu ile yıllık yaklaşık 978 ton CO 2 salımının önüne geçilmiştir. Su ve enerji tasarrufunun yanı sıra hammadde, kimyasal ve iş gücünden tasarruf edilmiş, ilgili maliyetlerin azaltılması sağlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Çevresel Performans, Eko-verimlilik, İklim Değişikliğine Uyum, Su Tasarrufu, Temiz Üretim ABSTRACT ADAPTATION TO CLIMATE CHANGE IN INDUSTRY: DEMONSTRATION PROJECTS FOR WATER SAVING THROUGH ECO-EFFICIENCY APPROACH In order to establish the necessary strategies and enhance institutional capacity for Turkey to combat and manage the effects of climate change, a United Nations Joint Programme titled Enhancing the Capacity of Turkey to Adapt to Climate Change was carried out between Within the scope of the Joint Programme, risks that Climate Change poses to industrial enterprises were very much emphasized and UNIDO Eco-efficiency (Cleaner Production) Programme was implemented as the industry component of the Joint Programme. In the context of UNIDO Ecoefficiency (Cleaner Production) Programme which was carried out by United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) and Technology Development Foundation of Turkey (TTGV) with the consultancy of Prof. Dr. Göksel N. Demirer (Middle East Technical University) cleaner production demonstration projects are implemented in the Seyhan River Basin Area (Adana, Kayseri and Niğde) in addition to national capacity development activities. As the demonstration projects, eco-efficiency (cleaner production) applications which improves environmental and economical performance were implemented in 6 industrial facilities analyzing production processes, water consumption and wastewater generation. As a result of the applications, m 3 of water was saved annually besides kwh savings achieved in energy consumption. Thanks to energy saving, 978 tons/year of CO 2 emmision was avoided. Not only water and energy but also raw materials, chemical and manpower was saved as a result of project activities which decreased associated costs. Keywords: Adaptation to Climate Change, Cleaner Production, Eco-efficiency, Environmental Performance, Water Saving

2 Alkaya, Böğürcü, Ulutaş ve Demirer 1. GĠRĠġ Türkiye Avrupa Akdeniz Bölgesi nin güney kuşağında yer alması nedeniyle tahmini iklim değişikliği etkilerine karşı oldukça savunmasız durumda bulunmaktadır. Türkiye nin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında 2007 yılında hazırladığı Birinci Ulusal Bildirim kapsamında, mevcut iklim değişikliği etkileri; yaz sıcaklık değerlerindeki artış, batı illerinde kış yağışlarındaki azalma, yüzey sularının yok olması, kuraklık artışı, toprak kaybı, kıyı erozyonu ve seller olarak belirtilmektedir. Bu durum, gıda üretimi için gereken su kaynakları ve kırsal kalkınma üzerinde ciddi bir olumsuz etki yaratmakta ve bu etkilerin şiddetinin artması beklenmektedir. Ülkemizde iklim değişikliğinin etkilerinin yönetilebilmesi için gerekli stratejilerin oluşturulması ve ilgili kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi başlıklı Birleşmiş Milletler Ortak Programı yılları arasında yürütülmüştür. Ortak Program ile iklim değişikliğine uyumun ulusal, bölgesel ve yerel politikalara, sürdürülebilirlik yolunda ve Türkiye nin kalkınma hedefleri çerçevesinde entegre edilmesi hedeflenmiştir. Program kapsamında Türkiye nin kırsal ve kıyı alanları gelişimini tehdit edebilecek iklim değişikliği risklerini yönetmek için pek çok alanda kapasite geliştirilmesi çalışılmaları yürütülmüştür. Ortak Program kapsamında pilot bölge olarak Seyhan havzası belirlenmiştir. Doğu Akdeniz de Nil den sonra ikinci büyük havza konumunda olan Seyhan Havzası, Türkiye ve Avrupa nın tarımsal açıdan en verimli bölgelerinden biri konumundadır. Biyolojik çeşitlilik bakımından da dünyanın en zengin bölgelerinden biri olan havza; kuru tarım, sulu tarım ve hayvancılık dâhil olmak üzere bölge insanına çeşitli tarımsal olanaklar sunmaktadır. Çukurova Üniversitesi, TÜBİTAK ve RIHN nin (Japonya) yaptığı çalışmadaki öngörülere göre; 2070 yılında Seyhan Havzası nda hava sıcaklığının 2 3,5 C artması, yağışların % azalması, dağlardaki karların daha erken erimesi, sulama suyunun azalması, tarımsal ürün deseninin değişmek zorunda kalması, kuru ve sulu tarım bölgelerinin etkilenmesi, yeraltı suları üzerindeki kullanım baskısının artması ve kirlenme riskinin oluşması, kıyı bölgelerinde 10 km içerilere kadar yeraltı sularına tuzlu deniz suyunun karışması beklenmektedir (Kanber vd., 2003). Ayrıca Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli nce (IPCC) yürütülen ön çalışmalar uyarınca da; Seyhan Havzası nın içinde yer aldığı Akdeniz Bölgesi küresel ısınmaya karşı en hassas ve savunmasız bölge olarak tespit edilmiştir. İklim değişikliği ve bu çerçevede belirlenen politika ve önlemler değerlendirildiğinde, sanayici açısından en önemli konulardan birinin, iklim değişikliğine neden olan sera gazı salımlarının azaltılması olduğu görülmektedir. Enerji yoğun sektörlerde daha da ön plana çıkan yanma kaynaklı sera gazı salımlarının yanı sıra çeşitli üretim süreçleri de sera gazı kaynağı durumundadır. Dolayısıyla, sanayide birim üretimdeki sera gazı salımının (ve enerji tüketiminin) azaltılması hem iklim değişikliğine yönelik önlemlerin bir parçasını oluşturmakta, hem de bu alandaki yükümlülüklerin yerine getirilme sürecini desteklemektedir. İklim değişikliğine uyum ise, iklim olaylarının etkileriyle mücadele etmek, bu değişimden fayda sağlamak ve yönetebilmek için stratejilerin güçlendirilmesi ve uygulanması sürecidir (UNDP Uyum Politika Çerçevesi, 2004). Dolayısıyla sanayide uyum, iklim değişikliği nedeniyle ortaya çıkması beklenen ve doğrudan üretimi ve rekabet gücünü olumsuz yönde etkileyecek unsurlara karşı önlemlerin alınmasını öncelikli hale getirmektedir. Özellikle üretim girdilerinde (su, hammadde, enerji vb.) beklenen azalma (ve dolayısıyla maliyet artışı) sanayici için ciddi bir risk durumundadır. Ortak Program kapsamında, sanayicinin karşı karşıya olduğu bu risk üzerinde önemle durulmuş ve Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı, Ortak Program ın sanayi ile ilgili bileşeni olarak hayata geçmiştir. Sanayide iklim değişikliğine uyumun, temiz üretim ve eko-verimlilik uygulamaları ile sağlanabileceğinden hareket eden Ortak Program kapsamında, sanayide uyum ile ilgili çalışmalar Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO) ve Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) tarafından yürütülmektedir. UNIDO, 1994 yılından bu yana Ulusal Temiz Üretim Merkezlerinin Kurulması programını yürütmektedir. Söz konusu programın hedefi özellikle gelişmekte olan ülkelerde, rekabetçi üretim ve çevresel gereklilikler arasındaki köprüyü kurarak, çevre dostu teknolojilerin yaygınlaşması ve bu alanda gerekli kapasitenin oluşturulmasını sağlamaktır. Bu program kapsamında bugüne kadar 47 ülkede Ulusal Temiz Üretim Merkezi kurulmuştur. Ülkemizde Ortak Program çerçevesinde yürütülmekte olan UNIDO Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Programı kapsamında da, sanayide temiz üretim ve ekoverimlilik konularındaki kapasitenin geliştirilmesi, pilot uygulamaların yapılması ve ulusal bazda yaygınlaştırılması hedeflenmiştir. Programın kapsamını şunlar oluşturmaktadır: İlgili kurum, kuruluş, sektör temsilcileri ve proje paydaşlarına yönelik UNIDO Eko-verimlilik Programı nın yanı sıra temiz üretim ve eko-verimlilik kavram ve örnek uygulamalarına yönelik bilgilendirme toplantıları; Sanayiciye ve uzmanlara yönelik eğitimler; Öncelikli olarak Seyhan Havzası nda bulunan ve öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren tesislerde ekoverimliliğe (öncelikli olarak su tasarrufuna) yönelik pilot projelerin uygulanması; 1

3 Sanayide İklim Değişikliğine Uyum: Eko-Verimlilik Yaklaşımı ile Su Tasarrufuna Yönelik Pilot Uygulamalar Pilot projelerin sonuçlarının yaygınlaştırılması; Ulusal ve uluslararası düzeydeki ilgili eko-verimlilik kurumlarıyla koordine olmuş bir Bilgi Merkezi nin oluşturulması; Öncelikli sektörlerde eko-verimlilik programları ve çevreye duyarlı teknolojilerin uygulanmasına yönelik rehber dokümanların hazırlanması ve Ulusal Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Merkezi nin kurulması. Böylece, sanayide iklim değişikliğinden etkilenebilirliğin azaltılması ve iklim değişikliği risklerine uyum için ekoverimlilik ve temiz üretim çalışmalarının gerçekleştirilmesi hedeflenmekte, sanayi sektörü politikalarında çevresel ve ekonomik kazanımların birlikte öne çıkacağı değişimler beklenmektedir. 2. EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI PĠLOT PROJELER Seyhan Havzası nda ve Türkiye nin birçok bölgesinde iklim değişikliğinin sanayiciyi doğrudan etkileyecek en belirgin etkisinin kullanılabilir su miktarının azalması olduğu öngörülmektedir. Eko-verimlilik programı alt-projesi kapsamında, öncelikli sanayi sektörleri belirlenirken; projenin ana hedefi (iklim değişikliği risklerinin yönetimi için kapasite geliştirilmesi), sanayi sektörü için belirlenen hedef (sanayinin iklim değişikliği için kapasite geliştirilmesi), eko-verimlilik programı alt projesinin hedefleri (eko-verimlilik yaklaşımının benimsenmesi ve ulusal eko-verimlilik merkezine yönelik hazırlık ve planların yapılması) dikkate alınmıştır. Öncelikli sektörler belirlenirken dikkate alınan kriterler arasında, su kullanımı, enerji kullanımı, desarj edilen atıksu miktarı, üretilen katı atık miktarı, üretilen tehlikeli atık miktarı ve hava emisyonları gibi kriterler bulunmaktadır. Bu doğrultuda, sektörün bölge ve ülke ekonomisine etkisi ve sektörün iklim değişikliğinden etkilenme derecesi gibi kriterler de göz önüne alınmıştır. Önceliklendirme çalışması yapılırken aşağıdaki doküman ve belgelerden yararlanılmıştır; Türkiye Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı. Karasal Kökenli Kirleticilere İlişkin Ulusal Eylem Planı Çevre ve Orman Bakanlığı, İl Çevre Durum Raporları Türkiye İstatistik Kurumu, Genel Sanayi ve İşyerleri İstatistikleri Türkiye İstatistik Kurumu İmalat Sanayi Anketi Devlet Planlama Teşkilatı, Ülke ve Dünya Ölçeğinde Rekabet Gücünün En Yüksek Algılandığı Yatırım Alanları Dış Ticaret Müsteşarlığı, İhracat Verileri Bu bağlamda, Seyhan Havzası nda öncelikli sanayi sektörleri, gıda ve içecek, tekstil ve deri, kimyasal madde ve ürünler ve metal işleme ve makine olarak belirlenmiştir. Program kapsamında belirlenen öncelikli sektörlerin çevresel etkiler bazında ulusal ölçekte de oldukça önemli olduğunu söylemek mümkündür. İlgili sektörler ülkemizde su tüketimi, enerji tüketimi, atık ve atıksu oluşumu gibi konularda ön plana çıkmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayınlanan 2008 verilerine göre ülkemizde imalat sanayinde kullanılan toplam su miktarı 1,3 Milyar m 3 /yıl seviyelerindedir. Yıllık milyon m 3 ile ana metal sanayi en fazla su tüketiminin gerçekleştiği sektör iken, tekstil ürünlerinin imalatı milyon m 3 /yıl, gıda ürünleri ve içecek imalatı milyon m 3 /yıl, kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı ise milyon m 3 /yıl su tüketimi ile ana metal sanayini takip eden sektörlerdir. Metal işleme ve makine sektörleri ise yine ülkemizde en çok su tüketimin yaşandığı sektörler arasında olup toplamda m 3 /yıl su kullanımı bu sektörlerde gerçekleşmektedir. Öte yandan atık üretimi ile ilgili veriler değerlendirildiğinde de Seyhan Havzası için belirlenen öncelikli sektörlerin önemi dikkat çekmektedir verilerine göre ülkemizde imalat sanayinde yıllık yaklaşık 12,5 milyon ton atık oluşmaktadır. Ana metal sanayi ton/yıl ile ilk sırada bulunurken, gıda ürünleri ve içecek imalatı ton/yıl, metal işleme ve makine sektörleri ton/yıl ile ana metal sanayini takip etmektedir. Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı ton/yıl, tekstil ürünlerinin imalatı ise ton/yıl ile en fazla atık üretilen sektörler arasındadır. Firmalara yönelik pilot projeler kapsamında, öncelikli sektörlerde uygulama örnekleri gerçekleştirilmesi, yaygınlaştırma faaliyetleri için bilgi ve deneyim sağlanması, farkındalığın ve kapasitenin artırılması hedeflenmiştir. Pilot projelerde, küresel iklim değişikliğinden öncelikli olarak etkilenecek alan olan su üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu yaklaşımın temel hedeflerinden biri de gelecekte karşılaşılabilecek su sıkıntısı nedeniyle ülke sanayicisinin ulusal ve uluslararası alanda rekabet gücünü kaybetmemesi, maliyetlerinin artmaması ve rekabetçiliğinin sürdürülebilir bir zemine oturtulmasıdır. Bunun yanı sıra ekoverimlilik (temiz üretim) yaklaşımı ile su tasarrufunun yanı sıra sağlanabilecek diğer kazanımları da ortaya koymak amacıyla bir firmada da doğrudan kimyasal tasarrufuna yönelik uygulamalar hayata geçirilmiştir. 2

4 Alkaya, Böğürcü, Ulutaş ve Demirer Pilot projeler kapsamında belirlenen öncelikli sektörlerde (tekstil-deri, gıda-içecek, kimyasal madde, metal işlememakine) faaliyet gösteren 6 firmada uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Bu projelerdeki temiz üretim uygulamaları ve sağlanan kazanımlar aşağıda anlatılmıştır Gıda Sektörü Gıda sektöründe faaliyet göstererek, marine, füme ve dondurulmuş deniz ürünleri üretimi gerçekleştiren firmanın proje öncesi yıllık su tüketimi yaklaşık m 3 dür. Firmanın ürün portföyünde hamsi içerikli ürünler başı çekmektedir ve hamsi işlenmesi aşamalarında önemli miktarda su tüketimi gerçekleşmektedir. Firmada hamsi işlenmesi prosesi iki aşamadan oluşmaktadır. Öncelikle kasalar halinde soğuk depolarda donmuş olarak saklanan hamsilerin su ile çözdürülmesi sağlanmakta daha sonra ise çözdürülmüş hamsiler işçiler tarafından temizlenmektedir. Temiz üretim uygulamaları öncesinde firmanın hamsi çözdürme hattında su tüketimi yaklaşık m 3 /yıl seviyelerindedir. Öte yandan hamsi temizleme işi su yardımı ile gerçekleştiği için bu bölümde de önemli miktarda ( m 3 ) su tüketilmektedir. Hamsi çözdürme ve temizleme işlemlerinde harcana su firmanın toplam su tüketiminin %77 sine karşılık gelmektedir. Firmada temiz üretim yaklaşımı ile hayata geçirilen uygulamalar çerçevesinde hamsi çözdürme ve temizleme bölümlerinde su tüketimini azaltma yönünde teknoloji değişikliği ve proses iyileştirmeleri gerçekleştirilmiştir. Hamsi çözdürme bölümünde kullanılan suyun sistemde tekrar döndürülmesini sağlayan bir su geri kazanım sisteminin yanı sıra ısı transferini artıran bir duşlama teknolojisine geçilmiştir. Gerçekleştirilen uygulama ile proje öncesi sisteme göre 4 kat hammaddenin aynı anda çözdürülmesi sağlanabilmektedir. Bu sayede hamsi çözdürme bölümünde % 45,8 su tasarrufu sağlanırken 1 ton hamsi çözdürmek için kullanılan su miktarı 28,4 m 3 ten 15,4 m 3 e düşürülmüştür (Çizelge 1). Eski sisteme göre daha kontrollü bir ısı transferi gerçekleştiği için ürün kalitesinde de belirgin bir artış olmuştur. Hamsi temizleme bölümünde gerçekleştirilen uygulama ise bu bölümde kullanılan suyun arıtılarak yeniden kullanılmasına olanak tanımaktadır. Bu hatta kullanılan su, filtrasyon, çöktürme ve ozonlama süreçlerini içeren bir arıtma sisteminde arıtılmakta ve yeniden kullanılmaktadır. Bahsi geçen sistem konfigürasyonu uygulamaya alındıktan sonra firmada 1 ton hamsiyi temizlemek için tüketilen su 46,5 m 3 ten 16,4 e düşürülmüştür Bu sayede firmada en yüksek su tüketiminin gerçekleştiği hatlardan biri olan hamsi temizleme bölümünde % 64,7 su tasarrufu sağlanmıştır ve literatürde bahsi geçen su tüketim miktarlarına (referans değerler) yaklaşılmıştır. Firmada hayata geçirilen uygulamalar ile ilgili proseslerde toplam % 57,5 su tasarruf elde edilirken yıllık m 3 su tüketiminin önüne geçilmiştir. Öte yandan yer altı suyunun pompalanması için harcanan enerjiden yıllık kwh mertebelerinde tasarruf edilmiştir. Bu tasarruf yılda 8,9 ton CO 2 salımında azalma anlamına gelmektedir. Çizelge 1: Gıda firmasında ilgili proseslerde proje öncesi ve sonrası spesifik su tüketim değerleri Referans Değerler * (m 3 / ton hamsi) Proje Öncesi Su Tüketimi (m 3 / ton hamsi) Mevcut Su Tüketimi (m 3 / ton hamsi) Sağlanan Tasarruf (%) Hamsi Çözdürme ,4 15,4 45,8 Hamsi Temizleme (Ayıklama) ,5 16,4 64,7 Ġlgili ler Toplamı ,9 31,8 57,5 * (Jespersen vd., 2000; European Commision, 2006) 2.2. Ġçecek Sektörü İçecek sektörüne yönelik pilot uygulamanın gerçekleştirildiği firma meşrubat pazarına, meyve nektarı, meyveli içecek, gazlı içecek ve %100 meyve suyu gibi farklı ürünler sunmaktadır. Proje öncesi yıllık m 3 suyun tüketildiği firmada meyve konsantresi ve meyve suyu üretim prosesleri en yoğun su tüketiminin gerçekleştiği hatlar olarak dikkat çekmektedir. Firmada işlenmek üzere tesise gelen meyveler yıkandıktan ve ön işlemden geçirildikten sonra pastörize edilerek meyve konsantresi haline dönüştürülmektedir. Konsantre üretimi aşamasında soğutma prosesinde yer altı suyu kullanılmaktadır. Uygulamalar öncesinde yıllık yaklaşık m 3 gibi yoğun miktarda suyun kullanıldığı üretimin bu aşamasında suyun herhangi bir geri dönüşümü veya yeniden kullanımı gerçekleşmemektedir. Öte yandan üretim hattında meyve konsantresi, su ve diğer katkı maddeleri ile birleştirilerek meşrubata dönüştürülmektedir. Konsantre üretiminde olduğu gibi, meşrubat üretimi aşamasında da yer altı suyu soğutma amaçlı kullanılmakta ve bu safhada yıllık yaklaşık m 3 su harcanmaktadır. Fabrikanın en yoğun su tüketimlerinden birine neden olan bu üretim hattında da suyun herhangi bir geri dönüşümü veya yeniden kullanımı gerçekleştirilmemektedir. 3

5 Sanayide İklim Değişikliğine Uyum: Eko-Verimlilik Yaklaşımı ile Su Tasarrufuna Yönelik Pilot Uygulamalar Yoğun miktarda su tüketimine sahip olan firma ürettiği atıksuları arıtılmak üzere bağlı olduğu organize sanayi bölgesi (OSB) merkezi atıksu arıtma tesisine göndermektedir. Özellikle yaz aylarında meyve işleme prosesinde faaliyetlerin yoğunlaşması ile su tüketimi ve arıtma tesisine gönderilen atıksu miktarı artmaktadır. Bu durum OSB arıtma sisteminde var olan kapasiteyi zorlamaktadır. Öte yandan firma için bu kadar yoğun su tüketimi önemli bir maliyet unsurudur. Bu nedenlerle firmada su tüketiminden öncelikli olarak sorumlu tutulan soğutma proseslerinde önlem alma gereği doğmuştur. Pilot projeler kapsamında meyve konsantresi ve meşrubat üretim hatlarında kullanılan soğutma sularının geri kazanımı ve yeniden kullanımı amacıyla iki ayrı sistem hayata geçirilmiştir. Mevcut açık soğutma sistemleri (oncethrough cooling) yerine, soğutma kulesi, paslanmaz çelik su pompası, paslanmaz çelik borular/bağlantılar, inverter ve kontrol paneli ünitelerinden oluşan farklı kapasitelerde iki benzer kapalı çevrim soğutma sistemi kurulmuştur. Soğutma proseslerinde su tasarrufuna yönelik hayata geçirilen uygulamalar ile üretimin bu aşamasında su tüketimi yıllık m 3 seviyelerinden m 3 e düşürülmüştür. Soğutma prosesi özelinde yaklaşık % 91 oranında su tasarrufu anlamına gelen uygulamalar ile firmadaki toplam su tüketimi m 3 den m 3 e düşürülmüştür Çizelge 2). Bir başka ifade ile firmanın toplam su tüketimi % 56 oranında azaltılmıştır. Uygulamalar neticesinde atıksu üretiminde yaşanan düşüş sayesinde firmanın OSB arıtma tesisi üzerinde dönemsel olarak yarattığı kapasite sorunları çözüme kavuşmuştur. Çizelge 2: İçecek firmasında ilgili proseslerde proje öncesi ve sonrası su tüketim değerleri Meyve konsantresi üretimi Soğutma Hattı Meyve suyu üretimi Soğutma Hattı Toplam Soğutma leri Firma Toplam Su Tüketimi Proje Öncesi Su Tüketimi Mevcut Su Tüketimi Tasarruf miktarı (%) , , , ,6 Firmada proje öncesi ve sonrası gerçekleşen spesifik su tüketim değerleri, aynı sektörde faaliyet gösteren ve literatürde kayıtlara geçmiş firmaların/çalışmaların spesifik su tüketim değerleri ile karşılaştırılmıştır (Çizelge 3). Birim ürün başına gerçekleşen su tüketimlerinin baz alındığı bu karşılaştırma göstermektedir ki 1 m 3 içecek üretimi için uluslar arası örnek firmalar 1,5-6,5 m 3 su tüketimi gerçekleştirirken, aynı miktarda içeceği proje öncesi 23,6 m 3 su tüketerek üreten pilot proje firmasının su tüketim miktarı 10,6 m 3 e düşürülebilmiştir. Bu sonuç göstermektedir ki farklı üretim hatlarında ve/veya süreçlerde de su tasarruf potansiyeli bulunmaktadır. Çizelge 3: İçecek firmasında proje öncesi ve sonrası spesifik su tüketim değerlerinin referans değerler ile karşılaştırılması Referans Değerler Su Tüketimi (m 3 / m 3 içecek) Binnie, ,3 Gumbo vd., ,5 Hsine vd., ,5 Environment Report, ,5 IFC, ,5 ETBPP, ,3 6,1 Proje Öncesi Firma Değerleri 23,6 Proje Sonrası Firma Değerleri 10, Metal ĠĢleme ve Makine Sektörü Otomotiv sanayiine parça üretimi gerçekleştiren firmanın metal işleme ve şekillendirme alanlarında faaliyeti bulunmaktadır. Üretim süreçlerinde yıllık m 3 su tüketimi gerçekleştiren firmanın en yoğun su kullanımının gerçekleştiği üretim hattı ısıl işlem olarak belirlenmiştir. Isıl işlem bölümünde yıllık soğutma amaçlı m 3 su kullanılmaktadır ve bu özelliğiyle ısıl işlem prosesi tesiste en yoğun su tüketiminin gerçekleştiği bölümdür. Isıl işlem bölümünün yanı sıra en yoğun su tüketiminin gerçekleştiği bölümlerden bir diğeri ise ürünlere boyama öncesi yüzey kaplama uygulanan fosfatlama adı verilen bölümdür. Fosfatlama prosesinde temiz üretim uygulamaları öncesinde 4

6 Alkaya, Böğürcü, Ulutaş ve Demirer yıllık yaklaşık m 3 su tüketilmektedir. Firmada su ve kimyasal tüketimini azaltmak amacıyla her iki hatta uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Isıl işlem bölümünde hayata geçirilen su geri kazanım sistemi ile proje öncesi yalnızca bir defa kullanılarak kanala deşarj edilen soğutma suyunun fabrika su besleme tankına gönderilmesi sağlanmıştır. Bu sayede soğutma suyunun fabrikanın diğer proseslerinde (Boyama, vulkanizasyon, fosfatlama vd.) tekrar kullanılması sağlanmıştır. Fosfatlama bölümünde ise sıralı ve kesikli reaktörler şeklinde çalıştırılan tank serisinde aşağıda listelenen yönetsel önlemler ve süreç değişiklikleri uygulanmıştır: Durulama sürelerinin uzatılması. Asılı kalma (süzülme) sürelerinin uzatılması. Tanklardaki bekletme sürelerinin uzatılması. Durulama tanklarının ortalarından iki bölüm şeklinde ayrılması. Durulama tanklarında ters yıkama prensibinin uygulanması. Eğimli plakalar kullanarak süzülen suların (yağlama, durulama, pas alma vb.) tekrar tankların içerisine akmasının sağlanması. Tamburların süzülürken hafifçe sallanması ve çevrilmesi ile kayıpların azaltılması. Gerçekleştirilen uygulamalar ile ısıl işlem bölümünde tüketilen soğutma suyunun tamamı (% 100) geri kazanılırken fosfatlama bölümünde % 79 a varan su tasarrufu sağlanmıştır (Çizelge 4). Bu sayede firmanın toplam su tüketimi m 3 azaltılırken fosfatlama bölümünde tüketilen kimyasallardan da % 29 oranında tasarruf elde edilmiştir. (Çizelge 5). Uygulamalar ile yer altı suyu pompalama için harcanan elektrik enerjisinden de tasarruf edilmiştir. Yıllık kwh elektrik tasarrufu ile 18,3 ton CO 2 salımının önüne geçilmiştir. Çizelge 4: Metal işleme ve makine sektörü firmasında ilgili proseslerde proje öncesi ve sonrası su tüketim değerleri Proje Öncesi Proje Sonrası Tasarruf Tasarruf (%) Isıl ĠĢlem Bölümü % 100 Fosfatlama Bölümü % 79 Firmanın Su Tüketimi % 36 Çizelge 5: Metal işleme ve makine sektörü firmasında ilgili proseslerde proje öncesi ve sonrası kimyasal tüketim değerleri Proje Öncesi Proje Sonrası Tasarruf Tasarruf (%) Fosfatlama Bölümü kg kg kg % Kimya Sektörü Polyester elyaf, filament ve polimer üretim sektöründe faaliyet gösteren firma, polyester bazlı polimerler, ara ürünler ve özellikli ürünler konusunda sektöründeki önemli üreticilerden birisidir. Firmanın ürettiği ürünler arasında, Polyester Cips, Polyester Elyaf, Polyester İplik, DMT, Poy, Tops ve Tow bulunmaktadır. Firma farklı üretim süreçlerinde (ürün üretimi, soğutma, temizlik vb.) önemli miktarda su tüketimi gerçekleştirmektedir. Yıllık yaklaşık m 3 suya ihtiyaç duyan firmanın kimi hassas proseslerde yumuşak (permutit) su kullanımı bulunmaktadır. Proje öncesinde firmanın toplam su tüketiminin yaklaşık %36 sına karşılık gelen m 3 /yıl yumuşak suyun üretimi için iyon değiştirici reçinelerden faydalanılmakta ve üretimin bu aşamasında yüksek miktarda enerji tüketimi gerçekleşmektedir. Firmanın bazı üretim proseslerinde ısı transferi kızgın yağlar vasıtasıyla gerçekleşmektedir. Kazanlarda üretilen kızgın yağlar ısı transfer pompaları vasıtasıyla ısıya ihtiyaç duyulan proseslere aktarılmaktadır. Isı transfer pompalarının belirli bir sıcaklığın üzerine çıkmasını engelleyen soğutma sistemleri mevcuttur. Soğutma amacıyla yumuşak (permutit) suyun kullanıldığı bu sistemlerde yıllık olarak m 3 yumuşak su tüketilmektedir. Yapılan hesaplamalar firma bünyesinde 1 m 3 permutit su üretimi için 0,80 TL harcandığını ortaya koymuştur. Firmada gerçekleştirilen uygulamalar kapsamında su soğutmalı kızgın yağ transfer pompalarının bir bölümü, farklı güç ve kapasitelerde hava soğutmalı pompalar ile değiştirilmiştir. Çizelge 6: Kimya sektörü firmasında ilgili proseslerde proje öncesi ve sonrası sutüketim değerleri 5

7 Sanayide İklim Değişikliğine Uyum: Eko-Verimlilik Yaklaşımı ile Su Tasarrufuna Yönelik Pilot Uygulamalar Proje öncesi Proje sonrası Tasarruf miktarı (%) Kızgın yağ iletimi için gerçekleģen permutit su tüketimi ,7 Toplam permutit su tüketimi ,1 Firmada ısı transferi için kullanılan su soğutmalı kızgın yağ transfer pompaları yerine uygulanan hava soğutmalı pompalar ile ilgili proseslerde su tüketimi ortadan kaldırılmıştır. Soğutma amaçlı olarak yumuşak (permutit) su kullanan firmada bu sayede yıllık yaklaşık m 3 permutit su tasarrufu sağlanmıştır. Diğer taraftan yumuşak suyun üretiminde ve kullanım sonrası soğutulmasında ihtiyaç duyulan yıllık kwh/yıl enerjiden tasarruf edilmiştir. Bu sayede yılda 71,5 ton CO 2 salımının önüne geçilmiştir. Değiştirilen su soğutmalı pompaların yüksek keçe maliyetleri de dikkate alındığında toplam yatırım tutarı TL olan uygulamanın geri ödeme süresi yaklaşık 8 ay olarak hesaplanmıştır. Çizelge 7: Kimya sektörü firmasında ilgili proseslerde sağlanan çevresel ve ekonomik kazanımlar Kazanım Açıklama Miktar Yıllık Mali Kazanç Enerji Pompaların motorlarının verimli motorlar kwh/yıl olmasından kaynaklanan enerji tasarrufu Elektrik TL Enerji Permutit suyun soğutulması için kulelerde kwh/yıl harcanan enerji Elektrik TL Su Permutit (yumuşak) su tasarrufu m 3 /yıl TL Diğer Su soğutmalı pompaların keçe değişim maliyeti TL/yıl TL Toplam TL 2.5. Tekstil Sektörü Tekstil sektöründe faaliyet gösteren firma bayan giyimlik kumaş üretimi yapmakta, bünyesinde boyama ve apreleme proseslerini barındırmaktadır. Üretim miktarına bağlı olarak proje öncesi yıllık toplam m 3 su tüketiminin gerçekleştiği firmanın toplam su kullanımının %80-85 i boyama ve apreleme proseslerinde gerçekleşmektedir. Temiz üretim yaklaşımı ile firmada yıllık m 3 e karşılık gelen boyama ve apreleme proseslerinde su tüketimini azaltma yönünde uygulamalar hayata geçirilmiştir. Bunun yanı sıra ilgili proseslerde kullanılmak üzere yumuşak su üreten iyon değiştirici reçine sisteminde de teknoloji değişikliğine gidilmiştir. Tekstil boyama ve apreleme proseslerinde gerçekleştirilen uygulamalar şu şekildedir: Her bir proses için su tüketim değerlerinin daha iyi kontrol edilmesi ve bu proseslerdeki optimum su tüketim değerlerinin belirlenmesi Yıkama sürelerinin azaltılması, terbiyede kullanılan taşarlı yıkamadaki taşar yıkama vanalarının kapatılması Boyama makinelerinin soğutma suyu bölümlerindeki giriş-çıkış vanalarının yenilenmesi Kurutma makinesi soğutma sularının toplanarak yeniden kullanılmak üzere yumuşak su havuzuna gönderilmesi Kumaş açma makinesinde kullanılan suyun optimum debisinin belirlenmesi Kumaş tüy yakma makinesi soğutma suyunun yeniden kullanılmak üzere yumuşak su havuzuna gönderilmesi Gerçekleştirilen uygulamalar ile yıllık yaklaşık m 3 su tüketiminin önüne geçilmiştir. Bu sayede firmanın toplam su tüketimi % 54 oranında azaltılmıştır (Çizelge 8). Ürün başına kullanılan su miktarının 111,8 L/kg dan, 50,88 L/kg a düştüğü hesaplanmıştır. Literatürde tekstil sektöründe boyama ve aprelemede spesifik su kullanımının L/kg (ETBPP 1997) olduğu düşünüldüğünde firmanın su kullanımının ilgili sektör için oldukça iyi noktalara geldiğini söylemek mümkündür. Su tasarrufunun yanı sıra özellikle sıcak su üretimi için kullanılan enerjiden de tasarruf edilmiş ve bu anlamda % 22 verim artışı sağlanmıştır. Sağlanan enerji verimliliği ile yıllık doğalgaz ve elektrik tüketimi toplamda kwh azalmıştır. Bu sayede firmanın toplam CO 2 salımı 879,6 ton/yıl azaltılmıştır. Öte yandan su yumuşatma sisteminde sağlanan iyileşmeler neticesinde yıllık 192 ton tuz (NaCl) tasarruf edilmiştir. Toplam yatırım 6

8 Alkaya, Böğürcü, Ulutaş ve Demirer tutarı TL olan uygulamalar ile sağlanan ekonomik kazanımlar (su, enerji, kimyasal tasarrufu vb.) neticesinde proje geri ödeme süresi 2 aydan kısa olarak hesaplanmıştır. Çizelge 8: Tekstil sektörü firmasında proje öncesi ve sonrasında su tüketimi Proje öncesi Proje sonrası Tasarruf miktarı (%) Tekstil boyama ve apreleme prosesleri ,3 Firmanın toplam su tüketimi , Metal Kaplama ve Boyama Sektörü Metal kaplama ve boyama sektöründe faaliyet gösteren firmada boyama öncesinde yüzey hazırlama işlemi belirli parçalar için tiner kullanılarak işçiler tarafından gerçekleştirilmektedir. Yüzey hazırlama işleminin bir bölümünde de bazı parçalar için firma dışından hizmet alımı yapılmaktadır (Kadmiyum oksit-cdo ve Sodyum siyanürlü-nacn kimyasal yoğun üretim prosesi). Proje bünyesinde geçekleştirilen uygulamalar ile temizleme ve kadmiyum kaplama prosesleri yerine yağ alma, durulama, oxsilan ve kurutma basamaklarını içeren daha çevreci bir üretim sistemine geçilmiştir (Çizelge 9). Sağlanan ekonomik kazanımlar neticesinde projenin kendini 7 ayda ödemesi beklenmektedir. Çizelge 9: Metal kaplama ve boyama sektörü firmasında çevresel ve ekonomik kazanımlar ÇeĢit Tiner Sistemi İşletme Maliyeti (Eski Sistem) Oksilan Sistemi İşletme Maliyeti (Yeni Sistem) Miktar Maliyet Miktar Maliyet Su Tüketimi 400 m TL 400 m TL(Saf su) Kimyasal Tüketim kg TL kg litre TL + Oksilan Enerji Tüketimi 60,000 kwh kwh + LPG TL LPG + Doğalgaz + Doğalgaz TL ĠĢ Gücü Maliyeti 252 adam-saat TL 99 adam-saat TL Hizmet Alımı 36,000 parça TL 36,000 parça - Toplam TL Oksilan 3. SONUÇ Sanayide iklim değişikliğine uyumun, temiz üretim ve eko-verimlilik uygulamaları ile sağlanabileceğinden hareket eden Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi Birleşiş Milletler Ortak Programı çerçevesinde, Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) sorumluluğunda, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) tarafından Prof. Dr. Göksel Demirer in (ODTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü) danışmanlığında yürütülen Eko-verimlik (Temiz Üretim) Programı kapsamında bilinçlendirme, kapasite geliştirme ve eğitim gibi faaliyetlerin yanı sıra su başta olmak üzere doğal kaynak tasarrufuna yönelik pilot projeler hayata geçirilmiştir. Pilot projeler kapsamında 6 sanayi tesisinde üretim süreçleri, su tüketimleri ve atıksu miktar ve özellikleri değerlendirilerek ilgili firmaların çevresel ve ekonomik performanslarını belirgin şekilde artıracak eko-verimlilik (temiz üretim) uygulamaları hayata geçirilmiştir. Gerçekleştirilen uygulamalar ile yıllık yaklaşık m 3 su tasarrufunun yanı sıra kwh enerji tasarruf edilmiştir. Sağlanan enerji tasarrufu ile yıllık yaklaşık 978 ton CO 2 salımının önüne geçilmiştir. Su ve enerji tasarrufunun yanı sıra hammadde, kimyasal ve iş gücünden tasarruf edilmiş, ilgili maliyetlerin azaltılması sağlanmıştır. TEġEKKÜR Bu çalışma MDG-F 1680: Enhancing the Capacity of Turkey to Adapt to Climate Change - Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi Birleşmiş Milletler Ortak Programı kapsamında yürütülmüş ve Bin Yıl Kalkınma Hedefleri Fonu (MDG-F) tarafından desteklenmiştir. KAYNAKLAR Ait Hsine, E., Benhammou, A., Pons, M.N. (2005) Water Resources Management in Soft Drink Industry-Water Use and Wastewater Generation, Environmental Technology 26 (12),

9 Sanayide İklim Değişikliğine Uyum: Eko-Verimlilik Yaklaşımı ile Su Tasarrufuna Yönelik Pilot Uygulamalar Australian Food and Grocery Council, (2006). Environment Report Binnie (1987) Water and wastewater management in the soft drink industry. Report no. NATSURV 3 prepared for the Water Research Commission by Binnie and Partners Consulting Engineers, Pretoria COWI Consulting Engineers and Planners A.S., (2000). Cleaner Production Assessment in Fish Processing (for UNEP and Danish Environmental Protection Agency). Environment Report, (2006). Australian Food and Grocery Council, Environmental Technology Best Practice Programme (1997). Water Use in Textile Dyeing and Finishing. (ETBPP) EG 98 Guide. Environmental Technology Best Practice Programme (2009). Water use in the soft drinks industry, (ETBPP) EG 126 Guide. European Commision (2006). Integrated pollution prevention and control (IPPC) reference document on best available techniques in the food, drink and milk industries. Seville, Spain Gumbo, B., Mlilio, S., Broome, J. Lumbroso, D. (2003) Industrial water demand management and cleaner production: a case of three industries in Bulawayo, Physics and Chemistry of the Earth 28, International Finance Corporation (IFC)-World Bank Group, (2007). Environmental, Health, and Safety Guidelines for Food and Beverage Processing. Jespersen C., Christiansen K., Berendsen S. (2000). Cleaner Production Assessment in Fish Processing, COWI Consulting Engineers and Planners AS for UNEP and Danish Environmental Protection Agency. Pacific Institute for Studies in Development, Environment, and Security, (2003). Waste Not, Want Not: The Potential for Urban Water Conservation in California, Appendix F, Details of Industrial Water Use and Potential Savings, by Sector. Kanber R., Kapur B., Ünlü M., Tekin S., Koç D.L. (2003) İklim Değişiminin Tarımsal Üretim Sistemleri Üzerine Et ile Tarım İlişkisinin Araştırılmasında Yeni Bir Yaklaşım: ICCAP Projesi. The UNEP Working Group for Cleaner Production in the Food Industry, Australian Industry Group, (2004). Eco-efficiency Toolkit for the Queensland Food Processing Industry UNDP (2004). Uyum Politika Çerçevesi. 8

EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PĠLOT PROJELERĠ VE SAĞLANAN KAZANIMLAR

EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PĠLOT PROJELERĠ VE SAĞLANAN KAZANIMLAR EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PĠLOT PROJELERĠ VE SAĞLANAN KAZANIMLAR Program Faaliyetleri ve Kazanımların Paylaşımı Çalıştayı Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Çevre Projeleri Grubu 08 Haziran

Detaylı

UNIDO EKO-VERĐMLĐLĐK (TEMĐZ ÜRETĐM) PROGRAMI VE PĐLOT UYGULAMALAR. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu

UNIDO EKO-VERĐMLĐLĐK (TEMĐZ ÜRETĐM) PROGRAMI VE PĐLOT UYGULAMALAR. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu UNIDO EKO-VERĐMLĐLĐK (TEMĐZ ÜRETĐM) PROGRAMI VE PĐLOT UYGULAMALAR Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı BM Ortak Programı TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE

Detaylı

SANAYİDE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM: EKO-VERİMLİLİK YAKLAŞIMI İLE SU TASARRUFUNA YÖNELİK PİLOT UYGULAMALAR

SANAYİDE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM: EKO-VERİMLİLİK YAKLAŞIMI İLE SU TASARRUFUNA YÖNELİK PİLOT UYGULAMALAR SANAYİDE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM: EKOVERİMLİLİK YAKLAŞIMI İLE SU TASARRUFUNA YÖNELİK PİLOT UYGULAMALAR Emrah ALKAYA 1, Merve BÖĞÜRCÜ 1, Ferda ULUTAŞ 1, Göksel Niyazi DEMİRER 2 1 Türkiye Teknoloji Geliştirme

Detaylı

UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI

UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI RIO+20 Sonrası İş Dünyası Diyaloğu Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 19 Eylül

Detaylı

Ġklim DeğiĢikliğine Uyum Kapasitesinin GeliĢtirilmesi Ortak Programı KapanıĢ Konferansı

Ġklim DeğiĢikliğine Uyum Kapasitesinin GeliĢtirilmesi Ortak Programı KapanıĢ Konferansı SANAYĠDE ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠNE UYUM VE EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI Ġklim DeğiĢikliğine Uyum Kapasitesinin GeliĢtirilmesi Ortak Programı KapanıĢ Konferansı Ferda UlutaĢ Türkiye Teknoloji GeliĢtirme

Detaylı

Tekstil Sektörüne Yönelik Temiz Üretim ÇalıĢmaları: UNIDO EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI

Tekstil Sektörüne Yönelik Temiz Üretim ÇalıĢmaları: UNIDO EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI Tekstil Sektörüne Yönelik Temiz Üretim ÇalıĢmaları: UNIDO EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Çevre Projeleri Grubu 24 Şubat 2012 Uludağ İhracatçı Birlikleri,

Detaylı

Sanayide Eko-Verimlilik ve Program Kapsamında Yapılan ÇalıĢmalar Ferda UlutaĢ Türkiye Teknoloji GeliĢtirme Vakfı

Sanayide Eko-Verimlilik ve Program Kapsamında Yapılan ÇalıĢmalar Ferda UlutaĢ Türkiye Teknoloji GeliĢtirme Vakfı UNIDO EKO-VERĠMLĠLĠK (TEMĠZ ÜRETĠM) PROGRAMI PROGRAM FAALĠYETLERĠ VE KAZANIMLARIN PAYLAġIMI ÇALIġTAYI Sanayide Eko-Verimlilik ve Program Kapsamında Yapılan ÇalıĢmalar Ferda UlutaĢ Türkiye Teknoloji GeliĢtirme

Detaylı

EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) NEDİR?

EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) NEDİR? EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) NEDİR? Temiz üretim, ürün ve hizmet eldesi süreçlerinde girdilerin daha verimli kullanılarak, hammadde kayıplarının azaltılması ve kirliliğin kaynağında önlenmesi ya da azaltılmasına

Detaylı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Ankara, 20 Mayıs 2009 KAPSAM

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI

Detaylı

Türkiye de Temiz Üretim ve Kirlilik Önleme Çalışmaları ve Örnekler

Türkiye de Temiz Üretim ve Kirlilik Önleme Çalışmaları ve Örnekler 1 Türkiye de Temiz Üretim ve Kirlilik Önleme Çalışmaları ve Örnekler Prof.Dr. Göksel N. Demirer Çevre Mühendisliği Bölümü Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Alanında Kapasite Geliştirme Projesi Entegre

Detaylı

UNIDO EKO-VERİMLİLİK PROGRAMI ve TTGV Planlanan Faaliyetler ve Firmaların Katılımı

UNIDO EKO-VERİMLİLİK PROGRAMI ve TTGV Planlanan Faaliyetler ve Firmaların Katılımı UNIDO EKO-VERİMLİLİK PROGRAMI ve TTGV Planlanan Faaliyetler ve Firmaların Katılımı Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 5 Mart 2009 Kayseri 6 Mart 2009 Niğde 12 Mart 2009 Adana

Detaylı

TEKSTİL ve YÜZEY KAPLAMA/BOYAMA SEKTÖRLERİNDE TEMİZ ÜRETİM

TEKSTİL ve YÜZEY KAPLAMA/BOYAMA SEKTÖRLERİNDE TEMİZ ÜRETİM TEKSTİL ve YÜZEY KAPLAMA/BOYAMA SEKTÖRLERİNDE TEMİZ ÜRETİM Sürdürülebilir Büyüyen Ankara için Temiz Üretim ve Endüstriyel Simbiyoz Projesi Bilgilendirme ve Farkındalık Programları Dr. Emrah Alkaya Türkiye

Detaylı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Enerji verimliliği / Sanayide enerji verimliliği Türkiye de enerji yoğunluğu Enerji tüketim verileri Türkiye de enerji verimliliği projeleri

Detaylı

İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI

İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI 27 Aralık 2013 tarihinde İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) ve Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) arasında imzalanan

Detaylı

İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI

İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI İZMİR EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI 27 Aralık 2013 tarihinde İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) ve Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) arasında imzalanan

Detaylı

İZKA-TTGV İzmir de Eko-verimlilik Uygulamaları

İZKA-TTGV İzmir de Eko-verimlilik Uygulamaları İZKA-TTGV İzmir de Eko-verimlilik Uygulamaları Hülya ULUSOY SUNGUR İzmir Kalkınma Ajansı 16.12.2015 İzmir İçerik İzmir Kalkınma Ajansı İzmir Kalkınma Ajansı, EBSO ve TTGV işbirliğinde yürütülen İZMİR DE

Detaylı

Endüstriyel Kirlilik Kontrolu/Önleme Kavramsal Çerçeve

Endüstriyel Kirlilik Kontrolu/Önleme Kavramsal Çerçeve Endüstriyel Kirlilik Kontrolu/Önleme Kavramsal Çerçeve Prof.Dr. Gülen Güllü Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Beytepe Ankara REC Bölgesel Çevre Merkezi Çevre Alanında Kapasite Geliştirme

Detaylı

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları 16 Aralık 2015/İZMİR Dilek EMİL Kurumsal İlişkiler Koordinatörü Birleşmiş Milletler Çevre Programı na göre dünyada 1.400 milyon km 3 su bulunuyor.

Detaylı

Temiz Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri

Temiz Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Temiz Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Temiz Gelecek Gençlerle Gelecek Projesi Hitit Üniversitesi, Çorum

Detaylı

Sürdürülebilir Üretim Sempozyumu 2015 SANAYİDE SU VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI

Sürdürülebilir Üretim Sempozyumu 2015 SANAYİDE SU VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI Sürdürülebilir Üretim Sempozyumu 2015 SANAYİDE SU VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI UĞUR ÇELİKKAYALI Genel Müdür Yardımcısı (Teknik) 16.12.2015 KAPSAM AKG Gazbeton İşletmeleri tanıtımı Kullanılan Prosesler ve Su

Detaylı

TTGV Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliği Destekleri

TTGV Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliği Destekleri TTGV Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliği Destekleri Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliğinin Finansmanı Bilgilendirme Toplantısı Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Odakule-İstanbul,

Detaylı

ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ

ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ TÜRKĠYE NĠN BĠRLEġMĠġ MĠLLETLER ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ÇERÇEVE SÖZLEġMESĠ NE ĠLĠġKĠN ĠKĠNCĠ ULUSAL BĠLDĠRĠMĠNĠN HAZIRLANMASI FAALĠYETLERĠNĠN DESTEKLENMESĠ PROJESĠ ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ

Detaylı

MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ

MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ 5 Mart 2009 Kayseri Toplantısı 6 Mart 2009 Niğde Toplantısı 12 Mart 2009 Adana Toplantısı İklim değişikliği nedir? İklim değişikliği,

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı ve Çalışma Planı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı ve Çalışma Planı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı ve Çalışma Planı 5 Mart 2009, Kayseri Organize Sanayi Bölgesi, KAYSERİ 6 Mart 2009, Nigde Ticaret ve Sanayi Odası, NİĞDE 12 Mart 2009, Adana Sanayi Odası, ADANA

Detaylı

KOBİ lerde Kaynak Verimliliği

KOBİ lerde Kaynak Verimliliği KOBİ lerde Kaynak Verimliliği Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü ÇEVRE KONUSUNDA KOSGEB YOL HARİTASININ HAZIRLANMASI PROJESİ ANKARA OSTİM HİZMET MERKEZİ

Detaylı

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu Türkiye nin Tekstil Sektöründe KOBİ ler İçin Sürdürülebilir Ağlar ve İlişkiler Zinciri Oluşturulması Birleşmiş Milletler Ortak Programı TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM

Detaylı

İmalat Sanayinde Döngüsel Ekonomi ve İklim Değişikliğine Yönelik Çalışmalarımız

İmalat Sanayinde Döngüsel Ekonomi ve İklim Değişikliğine Yönelik Çalışmalarımız İmalat Sanayinde Döngüsel Ekonomi ve İklim Değişikliğine Yönelik Çalışmalarımız Özlem DURMUŞ Sanayi ve Teknoloji Uzmanı Döngüsel Ekonomi Kongresi 5-6 Ekim 2017, İstanbul Kavramsal Çerçeve Döngüsel Ekonomi:

Detaylı

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER KALKINMA AJANSLARI

Detaylı

Temiz Teknoloji. Giriş

Temiz Teknoloji. Giriş Temiz Teknoloji Giriş Nisan 2009 Wim van Doorn Royal Haskoning Hollanda Temiz Teknoloji Sunuşu içeriği Giriş Kavramlar * Sürdürülebilirlik * Ekolojik mühendislik * Temiz Teknoloji IPPC - Best Available

Detaylı

TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ

TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ ÇİMENTO SEKTÖRÜ ÇEVRE GRUBU MESLEKTAŞLAR TOPLANTISI Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 12 Ekim 2012 Türkiye Çimento

Detaylı

Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar

Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Temiz Gelecek Gençlerle Gelecek Projesi

Detaylı

Sanayide Kaynak Verimliliği

Sanayide Kaynak Verimliliği Sanayide Kaynak Verimliliği Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü ÇEVRE KONUSUNDA KOSGEB YOL HARİTASININ HAZIRLANMASI PROJESİ ANTALYA TİCARET VE SANAYİ ODASI

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE GİRİŞİMCİLİK

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE GİRİŞİMCİLİK ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE GİRİŞİMCİLİK İskenderun Körfezi'nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Kapanış Etkinliği: Endüstriyel Simbiyoz Konferansı 2014 Dr. Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 20 Şubat

Detaylı

İçindekiler Temiz Üretim: Küresel Çevre Sorunları İçin Önlem Almak ------------------------------------------------------- 1 Temiz Üretim: Çevreye

İçindekiler Temiz Üretim: Küresel Çevre Sorunları İçin Önlem Almak ------------------------------------------------------- 1 Temiz Üretim: Çevreye TEMİZ ÜRETİM İçindekiler Temiz Üretim: Küresel Çevre Sorunları İçin Önlem Almak ------------------------------------------------------- 1 Temiz Üretim: Çevreye Daha Duyarlı İşletmeler --------------------------------------------------------------------

Detaylı

Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Kapsamında Bugüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve Sağlanan Kazanımlar

Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Kapsamında Bugüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve Sağlanan Kazanımlar Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Kapsamında Bugüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve Sağlanan Kazanımlar Ġzmir de Eko-verimlilik (Temiz Üretim) Uygulamalarının YaygınlaĢtırılması Projesi AçılıĢ Toplantısı Ferda

Detaylı

SU VERİMLİLİĞİ ÇALIŞMALARI

SU VERİMLİLİĞİ ÇALIŞMALARI SU VERİMLİLİĞİ ÇALIŞMALARI Deniz YUVGUN Gıda Mühendisi - Teknik Müdür TAMTAD Konservecilik San. Tic. A.Ş. Genel Firma Bilgisi Tamtad Konserve Fabrikası 1958 yılında Mesut Yuvgun tarafından kurulmuştur.

Detaylı

TEKSTİL TERBİYE SEKTÖRÜNDE TEMİZ ÜRETİM İÇİN ÖRNEK MODELLERİN OLUŞTURULMASI

TEKSTİL TERBİYE SEKTÖRÜNDE TEMİZ ÜRETİM İÇİN ÖRNEK MODELLERİN OLUŞTURULMASI TEKSTİL TERBİYE SEKTÖRÜNDE TEMİZ ÜRETİM İÇİN ÖRNEK MODELLERİN OLUŞTURULMASI Prof. Dr. Mehmet KANIK Tekstil Müh. Ali RÜZGAR Avrupa Birliği Girişimcilik Teşvik Ödüllerinde National Winner 2014 NATIONAL WINNER

Detaylı

C M Y CM MY CY CMY K TEMİZ ÜRETİM

C M Y CM MY CY CMY K TEMİZ ÜRETİM C M Y CM MY CY CMY K TEMİZ ÜRETİM İçindekiler Temiz Üretim: Küresel Çevre Sorunları İçin Önlem Almak ------------------------------------------------------- 1 Temiz Üretim: Çevreye Daha Duyarlı İşletmeler

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

FARKLI TERBİYE İŞLEMLERİNİN KARBON AYAK İZLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. Ali RÜZGAR-BUTEKOM

FARKLI TERBİYE İŞLEMLERİNİN KARBON AYAK İZLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. Ali RÜZGAR-BUTEKOM FARKLI TERBİYE İŞLEMLERİNİN KARBON AYAK İZLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Ali RÜZGAR-BUTEKOM BUTEKOM HAKKINDA TEKSTİL ve ÇEVRE METOD: YAŞAM DÖNGÜSÜ DEĞERLENDİRMESİ DEĞERLENDİRME: PES ve PES-KETEN KUMAŞIN KARŞILAŞTIRILMASI

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği Destekleri

TTGV Enerji Verimliliği Destekleri TTGV Enerji Verimliliği Destekleri II. Enerji Verimliliği Kongresi Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Gebze-Kocaeli, 9 Nisan 2009 KAPSAM TTGV Genel bilgilendirme TTGV ve Çevre/ Enerji Verimliliği

Detaylı

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı KALKINMA AJANSLARI VE BÖLGE PLANLARI İÇİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞTAYI 31 Ocak 1 Şubat 2013 CK Farabi

Detaylı

İZMİR DE EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ KAPSAMINDA YAPILAN ÇALIŞMALAR. Sibel ERSİN, İZKA PPKB Birim Başkanı

İZMİR DE EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ KAPSAMINDA YAPILAN ÇALIŞMALAR. Sibel ERSİN, İZKA PPKB Birim Başkanı İZMİR DE EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ KAPSAMINDA YAPILAN ÇALIŞMALAR Sibel ERSİN, İZKA PPKB Birim Başkanı 2010-2013 İzmir Bölge Planı 2010-2013 İzmir Bölge Planı

Detaylı

GAP BÖLGESİ NDE TARIM VE TARIMA DAYALI SANAYİDE ENTEGRE KAYNAK VERİMLİLİĞİ PROJESİ

GAP BÖLGESİ NDE TARIM VE TARIMA DAYALI SANAYİDE ENTEGRE KAYNAK VERİMLİLİĞİ PROJESİ GAP BÖLGESİ NDE TARIM VE TARIMA DAYALI SANAYİDE ENTEGRE KAYNAK VERİMLİLİĞİ PROJESİ PROJENİN GEREKÇESİ VE AMACI Tarım sektörü Türkiye nin Gayri Safi Katma Değerinin yaklaşık %9 unu oluştururken, bu oran

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ YAZARLAR SANAYİ VE ÇEVRE İLİŞKİSİ Prof.Dr. İsmail KOYUNCU, Doç.Dr. Derya Yüksel İMER, Ar.Gör. Reyhan ŞENGÜR ve Ar.Gör. Serkan GÜÇLÜ İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre

Detaylı

SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI

SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI YEŞİL SANGO DOĞAYA SAYGI Sango Global Merkezimizin orta ve uzun dönemli hedeflerinde SIFIR EMİSYON A SAHİP FİRMA OLMA hedefi bulunmaktadır. Bu hedef doğrultusunda firmamızın seragazı

Detaylı

FİNANS VE TEKNOLOJİ BÖLÜMÜ

FİNANS VE TEKNOLOJİ BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM FİNANS VE TEKNOLOJİ BÖLÜMÜ İmran Türe Araştırmacı Kasım 2014 Ankara Sunum Planı İklim Değişikliği 1. Ulusal Bildirimi İklim

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

Kimya Sektöründe Sürdürülebilirlik Çalışmaları. 3 Mayıs 2016

Kimya Sektöründe Sürdürülebilirlik Çalışmaları. 3 Mayıs 2016 Kimya Sektöründe Sürdürülebilirlik Çalışmaları 3 Mayıs 2016 Türkiye Kimya Sanayi Kimya sanayi, pek çok sektöre ara mal ve hammadde temin eden bir sanayi dalı olarak, gerek üretim gerekse de dış ticarette

Detaylı

SANAYİDE & KOBİLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI

SANAYİDE & KOBİLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI SANAYİDE & KOBİLERDE VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI 10-11 HAZİRAN 2009 ANKARA VERİMLİLİĞİ & YENİLENEBİLİR SANAYİDE & KOBİLERDE VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ PROJENİN GENEL HEDEFİ

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL TEBLİĞİ

TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL TEBLİĞİ TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL TEBLİĞİ Tebliğ; 14 Aralık 2011 tarih ve 28142 sayılı R.G. EK 1. TESİS İÇİ MEVCUT EN İYİ TEKNİK (MET) UYGULAMALARI EK 2. TEKSTİL ENDÜSTRİSİ ATIKSULARI

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı 27 Nisan 2011 KAYSERĠ OSB ġenol ATAMAN 7 Haziran 2011 NĠĞDE OSB 8 Haziran 2011 ADANA Ticaret Odası Kapsam İklim Değişikliği, Küresel Isınma Azaltım (Mitigasyon),

Detaylı

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi -Çimento Sanayinde Enerji Geri Kazanımı Prof. Dr. İsmail Hakkı TAVMAN Dokuz Eylül Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Enerji Kaynakları Kullanışlarına Göre

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI

SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI SANGO TI ÇEVRE BAKIŞI YEŞİL SANGO DOĞAYA SAYGI Sango Global Merkezimizin orta ve uzun dönemli hedeflerinde SIFIR EMİSYON A SAHİP FİRMA OLMA hedefi bulunmaktadır. Bu hedef doğrultusunda firmamızın seragazı

Detaylı

İZMİR DE (TEMİZ ÜRETİM)

İZMİR DE (TEMİZ ÜRETİM) İZMİR DE EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ İzmir Kalkınma Ajansı İZMİR BÖLGE KÜMELENME EKO- KALKINMA VERĐMLĐLĐK DESTEK PROGRAMLARI YENĐLĐK YATIRIM PLANI AJANSI 2010-20132013

Detaylı

Arçelik A.Ş. de Enerji Verimliliği. Erhan HANGİŞİ Arçelik A.Ş. Enerji Yöneticiliği

Arçelik A.Ş. de Enerji Verimliliği. Erhan HANGİŞİ Arçelik A.Ş. Enerji Yöneticiliği Arçelik A.Ş. de Enerji Verimliliği Erhan HANGİŞİ Arçelik A.Ş. Enerji Yöneticiliği Arçelik A.Ş. Global Arçelik A.Ş. Vizyon Entegre Yönetim Entegre Çevre, Enerji ve İklim Değişikliği Yönetim Sistemi ISO

Detaylı

TTGV. Çevre ve Enerji Verimliliği Destekleri. Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Merve BÖĞÜRCÜ III. ENERJİ VERİMLİLİĞİ KONFERANSI

TTGV. Çevre ve Enerji Verimliliği Destekleri. Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Merve BÖĞÜRCÜ III. ENERJİ VERİMLİLİĞİ KONFERANSI TTGV Çevre ve Enerji Verimliliği Destekleri Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Merve BÖĞÜRCÜ III. ENERJİ VERİMLİLİĞİ KONFERANSI 31 Mart 2011 TÜBİTAK UME/ GEBZE KAPSAM TTGV Genel Tanıtımı Finansal Kaynaklar

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Kapanış Etkinliği ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONFERANSI 2014 Dr. Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme

Detaylı

Endüstriyel Simbiyoz (Ekoloji): Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri

Endüstriyel Simbiyoz (Ekoloji): Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Endüstriyel Simbiyoz (Ekoloji): Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü ANKARA SANAYİ ODASI 1. ve 2. ORGANİZE SANAYİ

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi - Endüstriyel Simbiyoz ve Temiz Üretim Ar-Ge Proje

Detaylı

ENERJİ KANUNU. İ.Yenal CEYLAN Makina Mühendisi. Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü

ENERJİ KANUNU. İ.Yenal CEYLAN Makina Mühendisi. Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü ENERJİ VERİML MLİLİĞİİĞİ KANUNU ve MALİ DESTEK İMKANLARI İ.Yenal CEYLAN Makina Mühendisi ENERJİ VERİML MLİLİĞİİĞİ KANUNU ve MALİ DESTEK İMKANLARI A. Verimlilik Artırıcı Projelerin (VAP) Desteklenmesi B.

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Döngüsel Ekonomi ve Sıfır Atık Yaklaşımı

Döngüsel Ekonomi ve Sıfır Atık Yaklaşımı Döngüsel Ekonomi ve Sıfır Atık Yaklaşımı (10. Uluslararası Ekoteks ) (3 Mayıs 2017) Ahmet VARIR Atık Yönetimi Dairesi Başkanı 10 Yıllık Nüfus Artışı (2004-2014) 2014 2014 Kaynak: REC Türkiye, Veri kaynağı:

Detaylı

SERKAN PEHLİVAN ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ KİMYAGER

SERKAN PEHLİVAN ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ KİMYAGER SERKAN PEHLİVAN ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ KİMYAGER Tekstil sektörü Tekstil sektöründeki ana çevresel konu kullanılan su, proses sonucunda oluşan atıksu ve atıksuyun içinde taşınan kimyasallardır.

Detaylı

TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara

TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara Sürdürülebilir Kalkınma ve İnovasyon: Gelişmeler, EğilimlerE TTGV Çevre Projeleri Grubu 13 Aralık k 2006, Ankara İÇERİK Kavramlar:Sürdürülebilir Kalkınma ve Eko-İnovasyon Çevre Konusunda Gelişmeler AB

Detaylı

Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri

Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri MITIGATING CLIMATE CHANGE Industry Workshop Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri Dr. Theodor Goumas Managing Director, EXERGIA S.A. Ankara, 4-5 October Düşük/Sıfır Maliyetin

Detaylı

Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi

Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Aslı İşler, Enerji Ekonomisi Derneği Filiz Karaosmanoğlu, İstanbul Teknik Üniversitesi 29 Mayıs 2013 İÇERİK Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Doğalgaz ve

Detaylı

Temiz (Sürdürülebilir) Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri

Temiz (Sürdürülebilir) Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Temiz (Sürdürülebilir) Üretim: Kavramsal Çerçeve ve Uygulama Örnekleri Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü ANKARA SANAYİ ODASI 1. ve 2. ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARAFINDAN FİNANSE EDİLEN PROJE LİSTESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARAFINDAN FİNANSE EDİLEN PROJE LİSTESİ MEDA FONU TÜRKİYE DEKİ ÇEVRE İLE İLGİLİ MEVZUATIN ANALİZİ PROJESİ: TAMAMLANDI 1 AVRUPA BİRLİĞİ İDARİ İŞBİRLİĞİ FONU TÜRKİYE CUMHURİYETİ İÇİN ÇEVRE ALANINDA ENTEGRE UYUMLAŞTIRMA STRATEJİSİ PROJESİ: TAMAMLANDI

Detaylı

ATIKSU YÖNETİMİ VE YENİLİKÇİ YAKLAŞIMLAR. IV. OSB ÇEVRE ZİRVESİ Recep AKDENİZ Genel Müdür Yardımcısı Bursa 2016

ATIKSU YÖNETİMİ VE YENİLİKÇİ YAKLAŞIMLAR. IV. OSB ÇEVRE ZİRVESİ Recep AKDENİZ Genel Müdür Yardımcısı Bursa 2016 ATIKSU YÖNETİMİ VE YENİLİKÇİ YAKLAŞIMLAR IV. OSB ÇEVRE ZİRVESİ Recep AKDENİZ Genel Müdür Yardımcısı Bursa 2016 Sunumun İçeriği Su Durumu ve Sektörlere Dağılımı Bakanlığımızın Görev Çerçevesi Çevre kanununda

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu altında oluşturulan Çalışma Grupları şunlardır: 1. Sera Gazı Emisyon Azaltımı

Detaylı

ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II. Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü

ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II. Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü 2 Kocaeli Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME. Halime BEDİRHANOĞLU Çevre Uzmanı Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı

TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME. Halime BEDİRHANOĞLU Çevre Uzmanı Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME Halime BEDİRHANOĞLU Çevre Uzmanı Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL

Detaylı

Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Başkanlığı Bilim ve Teknoloji Merkezi. Şişecam Kurumsal Araştırma ve Teknolojik Geliştirme

Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Başkanlığı Bilim ve Teknoloji Merkezi. Şişecam Kurumsal Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Başkanlığı Bilim ve Teknoloji Merkezi Şişecam Kurumsal Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Şişecam Araştırma ve Teknolojik Geliştirme Başkanlığı 1 ŞİŞECAM ŞİRKET GRUPLARI

Detaylı

2001 yılında Marakeş te gerçekleştirilen 7.Taraflar Konferansında (COP.7),

2001 yılında Marakeş te gerçekleştirilen 7.Taraflar Konferansında (COP.7), ULUSAL M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ FAALİYETLER YETLERİ LİTİ Mehrali ECER Şube Md. V. Sektörel İklim Koruma Potansiyelleri Türk Alman Ortak Çalıştayı 6 Mayıs 2010, ANKARA BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ (BMİDÇS)

Detaylı

Pilot İklim Değişikliğine Uyum Piyasa Araştırması: Türkiye

Pilot İklim Değişikliğine Uyum Piyasa Araştırması: Türkiye Pilot İklim Değişikliğine Uyum Piyasa Araştırması: Türkiye Piyasa araştırmasının hedefi İşletmelerin iklim değişikliği nedeniyle oluşan riskleri yönetmesi için yeni yaklaşımlar geliştirilmesi ve fırsatların

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 16 Ekim Dünya Gıda Günü Herkesin gıda güvenliğine ve besleyici gıdaya ulaşma

Detaylı

TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI

TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi 273 TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI Veysel ASLAN Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Su ve Toprak Dairesi Başkanı Ankara /

Detaylı

Sayı : TTGV(2011)2-1431 Konu : İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz (Ortak Yaşam) Projesi Bilgilendirme Toplantısı ve Çalıştayı

Sayı : TTGV(2011)2-1431 Konu : İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz (Ortak Yaşam) Projesi Bilgilendirme Toplantısı ve Çalıştayı 13 Eylül 2011 Sayı : TTGV(2011)2-1431 Konu : İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz (Ortak Yaşam) Projesi Bilgilendirme Toplantısı ve Çalıştayı Bakü Tiflis Ceyhan (BTC) Boru Hattı Şirketi ile Türkiye

Detaylı

İAOSB de Sıfıra Yakın Bölge Projesi (NZZ)

İAOSB de Sıfıra Yakın Bölge Projesi (NZZ) İAOSB de Sıfıra Yakın Bölge Projesi (NZZ) Serkan Çolakkaya İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi Elektrik İşletme Müdürü / Enerji Yöneticisi Tel : 0 232 3767176 (228) scolakkaya@iaosb.org.tr İçerik NZZ

Detaylı

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 Ulusal Emisyon Tavanlarının Belirlenmesi Ülkemizin, Ø Uzun Menzilli Sınırötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi (CLRTAP)

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 Bölgesel Çevre Merkezi (REC) Ø Bağımsız, tarafsız ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir

Detaylı

GIDA SEKTÖRÜNDE SUYUN ÖNEMİ, KONTROLÜ VE SU VERİMLİLİĞİ

GIDA SEKTÖRÜNDE SUYUN ÖNEMİ, KONTROLÜ VE SU VERİMLİLİĞİ GIDA SEKTÖRÜNDE SUYUN ÖNEMİ, KONTROLÜ VE SU VERİMLİLİĞİ PINAR SÜT AÇILIYOR Pınar Süt İzmir Fabrikası Temel Atma Töreni - 1973 Pınar Süt İzmir Fabrikası açılıyor - 1975 1973 TEN 2015 E İZMİR ESKİŞEHİR ŞANLIURFA

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜRKİYE KİMYA SANAYİ MECLİSİ 2015 YILI FAALİYET RAPORU

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜRKİYE KİMYA SANAYİ MECLİSİ 2015 YILI FAALİYET RAPORU TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜRKİYE KİMYA SANAYİ MECLİSİ 2015 YILI FAALİYET RAPORU Türkiye Kimya Sanayi Meclisi; plastik, boya, soda ve krom kimyasalları, temizlik ürünleri, akrilik ve karbon elyaf,

Detaylı

PETDER ATIK YAĞLARIN YÖNETİMİ PROJESİ SONUÇLARI IWES 2012. Volkan SİĞİNÇ volkan.siginc@petder.org.tr

PETDER ATIK YAĞLARIN YÖNETİMİ PROJESİ SONUÇLARI IWES 2012. Volkan SİĞİNÇ volkan.siginc@petder.org.tr PETDER ATIK YAĞLARIN YÖNETİMİ PROJESİ SONUÇLARI IWES 2012 Volkan SİĞİNÇ volkan.siginc@petder.org.tr SUNUŞ PLANI; 1- GİRİŞ 2- TÜRKİYE MADENİ YAĞ SEKTÖRÜNÜN DURUMU 3- ATIK YAĞLARIN YÖNETİMİNE İLİŞKİN MEVZUAT

Detaylı

Proje alanı, süresi ve bütçesi

Proje alanı, süresi ve bütçesi 1 Proje Gelişim Süreci Projenin amacı Proje alanı, süresi ve bütçesi İşbirliği yapılan kurumlar Proje Bileşenleri Proje Faaliyetleri 2/21 Mart 2011 Mart 2011 Mart 2012 Mart 2012 Haziran 2012 Haziran 2013

Detaylı

PANEL SONUÇ BİLDİRGESİ

PANEL SONUÇ BİLDİRGESİ KARAMAN ELMA PANELİ PANEL SONUÇ BİLDİRGESİ 25 NİSAN 2016 Hazırlayanlar Uzman İsmail ARAS Uzman Hakan ANAÇ Araştırma, Etüt ve Planlama Birimi GİRİŞ Dünyanın en büyük elma üreticilerinden olan ülkemiz ve

Detaylı

10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ

10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ 10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ Çevre ve Şehircilik Bakanlığından: TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA TEBLİĞ MADDE 1 14/12/2011

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Tanıtımı

İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Tanıtımı İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Tanıtımı Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı PROJE BİLGİLENDİRME TOPLANTISI VE ÇALIŞTAYI 22 Eylül 2011 Adana Sanayi Odası KAPSAM Kısaca Endüstriyel

Detaylı

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Yrd. Doç. Dr. Hacer Şekerci Yaşar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü (Bina Enerji Yöneticisi)

Detaylı

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için AFD Sürdürülebilir bir gelecek için TSKB Önceliğimiz Çevre Konferansı 5 aralık 2007 AGENCE FRANCAISE DE DEVELOPPEMENT Misyonumuz 1. Kalkınmanın finansmanı Birleşmiş Milletlerin Bin Yıl Kalkınma Hedefleri

Detaylı

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri Sadi SÜRENKS RENKÖK İnşaat Müh. ADASO Yönetim Kurulu Üyesi 20 Aralık 2006 İklim Değişikliğinin Nedenleri Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğal gaz) Enerji Üretimi

Detaylı

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi Dr. Muhyettin SĐRER Saha Koordinatörü GAP Bölge Kalkınma Đdaresi Başkanlığı / Birleşmiş

Detaylı

ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI

ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI Rasim Buluç, Fikret Büyüksoy Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Erzurum Daha önce Bayındırlık ve İskân İl

Detaylı