3. KİMYASAL DENGE, (TERSİNİR REAKSİYONLAR)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "3. KİMYASAL DENGE, (TERSİNİR REAKSİYONLAR)"

Transkript

1 3. KİMYASAL DENGE, (TERSİNİR REAKSİYONLAR) Şu ana kadar ele aldığımız tüm değişimlere tek yönlü olaylar gözü ile bakmıştık. Oysa bazı fiziksel ve kimyasal olaylar, gerekirse koşulların da değiştirilmesi ile her iki yönde de oluşabilmektedir. Bu olgu "tersinirlik" olarak adlandırılır. Sözgelimi bir buz parçası soğutucudan çıkarıldığında çevreden ısı alarak yavaş yavaş erir ve sıvı su haline gelir. Aynı su tekrar soğutucuya konulduğunda da aldığı ısıyı geri vererek tekrar buza dönüşür. Kapalı bir istemde ısıtılan bir sıvı belli bir zaman sonunda buharlaşmaya uğrayan moleküller yoğunlaşarak sıvı faza dönmeye başlarlar. Benzer şekilde bir çözelti doygun halde olduğunda, dinamik denge söz konusu olur. O halde fiziksel hal değişikliği tersinir bir süreçtir. Otomobillerin elektrik enerjisi deposu olan akülerde, bir takım kimyasal maddeler reaksiyona girerek tüketildikçe elektrik üretilmektedir. Aynı akü şarj edildiğinde ise bu süreç tersine dönmekte ve bu kez harcanan elektrik enerjisi ile başlangıçtaki kimyasal maddeler yeniden üretilmektedir. O halde bu kimyasal olay da tersinir özelliktedir. Oysa aynı otomobilde motorun silindirlerinde gerçekleşen yanma reaksiyonunda, yakıtın oksijenle yanarak temel yanma ürünleri olan karbon dioksit ve su buharını oluşturmasında, yanma ürünlerinin geri dönerek yeniden yakıta dönüştüğü hiçbir zaman gözlenmemiştir. Bunun gibi bazı reaksiyonlar başladıktan sonra geriye dönme olanağı bulamayacak şekilde tek yönde ilerleyerek reaktiflerden biri ya da tamamı tükenince sona ermektedir. Bu türden reaksiyonlar tersinmez özelliktedir. Şu halde bazı değişim süreçlerinin tersinir olmalarına karşın, bazılarını geriye çevirmek mümkün değildir. Hal değişiklikleri gibi fiziksel değişimlerin hemen hepsi tersinir olmalarına karşın, kimyasal değişimlerin sadece bir kısmı tersinir olma özelliği göstermektedir. Tersinir reaksiyonlarda reaktiflerin yalnızca belirli bir kısmı ürünlere dönüşür. Bir başka ifade ile tersinir reaksiyonlar tamamlanmazlar ve reaksiyonun ilerlemesi için gerekli koşullar sağlandıktan sonra ne kadar süre beklenirse beklensin, reaksiyon kabında bir kısım reaktifin sürekli kaldığı görülür. Kimyasal reaksiyonlar, ileri ve geri reaksiyon hızlarının aynı olduğu bir dinamik denge durumuna ulaşır. Denge durumunda, reaktiflerin ve ürünlerin miktarı sabit kalır. Ancak denge halinde bu madde miktarı, başlangıçta var olan maddelerin ve ürünlerin miktarına bağlıdır. Genel olarak bir reaksiyonda denge durumunda, reaktiflerin ve ürünlerin derişimlerinin oranı sabit bir değerdir. Denge bileşiminde net bir değişim olmaz, ortamdaki türlerin değişimi sabit kalmakla birlikte, moleküler seviyede kimyasal bir reaksiyon durmaz. 1

2 Aşağıdaki şekilde, H 2 ve N 2 den NH 3 oluşumu sırasında bileşenlerin değişimi görülmektedir. Şekil.1 de, başlangıçta belli derişimde bulunan H 2 ve N 2 zamanla tükendiği için derişimleri azalmakta, NH 3 ise başlangıçta ortamda bulunmadığı için derişimi sıfırdan başlayarak hızla artmakta ve belli bir değerde sabit kalmaktadır. Gaz fazda gerçekleşen reaksiyon denklemi aşağıda gösterildiği gibi, 3 birim H 2 ve bir birim N 2 den 2 birim NH 3 oluştuğu için şekildeki eğrilerin davranışı da farlılık göstermektedir. 3H 2 + N 2 <==>2 NH 3 Şekil.1. Amonyak üretiminde reaktif ve ürün derişimlerinin zamanla değişimi Denge Sabiti Bağıntıları Bir kimyasal reaksiyonun dengeye ulaşması halinde, dengedeki karışımda bulunan ürün ve reaktiflerin miktarları aynı olmak zorunda değildir. Çünkü kimyasal denge yalnızca, ileri reaksiyonla ürünlerin oluşumunun ve geri reaksiyonla reaktiflerin oluşumunun aynı hızda olması anlamına gelir. Buna göre, bir reaksiyonun dengeye ulaşmadan önce ne kadar ilerleyebileceğinin nicel olarak nasıl ifade edileceğini görmek için değişebilen mol sayılarını da içeren daha genel şekliyle ele 2

3 alalım. Reaksiyon hızlarına ilişkin önceki konuda anlatılan "Hız Eşitlikleri" bölümünde değinilen Kütle Etkisi Yasasına göre, aşağıdaki gibi (36) bir denge -tersinir- reaksiyonunda belirli bir sıcaklıkta ileri reaksiyonun hızı (Hız i ), ve geri reaksiyonun hızı (Hız g ) eşitlikleri türetilebilir. Bu reaksiyonda k i ileri reaksiyonun ve k g geri reaksiyonun o sıcaklıktaki hız sabitleri olmak üzere, aşağıdaki denge eşitliği türetilebilir. k i k g (1) İleri ve geri reaksiyon hızı ifadeleri şöyle yazılabilir. Hız i = k i [A] a * [B] b (2) Hız g = k g [C] c *[D] d (3) Denge durumunda, ileri ve geri reaksiyon hızları bir birine eşit olduğundan, aşağıdaki eşitlik yazılabilir. (Hız) i = (Hız) g (4) k i [A] a * [B] b = k g [C] c *[D] d (5) (5) ifadesindeki eşitliğin her iki yanındaki k i ve k g hız sabitleri belirli bir sıcaklıkta sabit oldukları için bu eşitliğin değişkenleri yalnızca reaktif ve ürünlerin derişimleri olmaktadır. Derişim çarpımları bu eşitliği sağlayacak değere ulaştığında denge kurulmaktadır. Bu eşitliği iki hız sabitinin oranını elde edecek şekilde düzenlediğimizde aşağıdaki (41) nolu eşitliği elde ederiz. Eşitlik (6)da belirli bir sıcaklıkta k i ve k g birer sabit olduğundan oranı da bir sabittir ve bu yeni sabiti K ile göstererek "denge sabiti" diye adlandırıp K c şeklinde (molar) derişimler cinsinden ifade ederiz. Buradan, dengedeki ürünlerin derişimlerinin çarpımını (stokiyometrik katsayılar üs olmak koşulu ile), reaktiflerin derişimlerinin çarpımına oranlayarak K c bulunabilir. 3

4 Buna göre bir kimyasal reaksiyonun denge eşitliği yazılırken, reaksiyonun sağ tarafındaki bileşenlerin katsayıları bileşene üs olarak yazılır ve sol tarafındaki bileşene bölünerek bir ifade elde edilir. Buna göre, (8) denge reaksiyonu için aşağıdaki denge oranı eşitliği yazılabilir. (8) eşitliğindeki orantı sabiti K c ye denge sabiti denir, c indisi bu sabitin derişim cinsinden olduğunu gösterir, denge sabiti sadece sıcaklığa ve reaksiyona bağlıdır. Örneğin metanol (CH 3 OH) sentezinde denge derişimlerinin oranı, 483 K de 14.5 olarak bulunmuştur. Gaz fazda gerçekleşen reaksiyon ve reaksiyonun denge sabiti eşitliği aşağıdadır; Bu reaksiyon için, 2H 2 + CO <==> CH 3 OH (9) Reaksiyon karışımındaki başlangıç derişimleri ne olursa olsun, belirli bir sıcaklıkta denge bileşimleri oranı daima sabit olup K c ye eşittir. Denge ifadesinin en iyi tanımlaması, termodinamik denge sabiti, K d ve termodinamik ifadelerle yazılabilir. Termodinamik denge sabitinde derişimler yerine birimsiz olarak bilinen aktiflikler yer alır. Çözeltilerde derişim, M, gazlarda basınç atmosfer, atm., olarak alınır. Saf sıvı ve katıların aktiflikleri 1 olarak alınır. Denge sabiti ile ilgili olarak aşağıdaki genellemeler yapılır; Bir reaksiyon eşitliği, denklemi, ters yönde ele alınırsa, K c değerinin de tersi (1/K c ) alınır. Denkleştirilmiş bir reaksiyondaki katsayılar bir sabit ile çarpıldığında, bu çarpan denge sabitine üs olarak, bölündüğünde ise denge sabitinin bölene göre kökü olarak alınır. Bir kimyasal eşitlik, iki veya daha fazla kimyasal eşitliğin toplamı şeklinde verilmiş ise toplam reaksiyonun denge sabiti, her bir reaksiyonun denge sabitlerinin çarpımına eşittir. Buna göre; 4

5 Reaksiyon Denge sabiti a A + b B <==> c C + d D K 1 (11-a) c C + d D <==> a A + b B 1/ K 1 (11-b) n [a A + b B <==> c C + d D] K 1 n (11-c) ilişkisi ortaya çıkar. Bunu aşağıdaki örnekte görebiliriz. Örnek. i. 2 P + 3CI 2 <==> 2 PCI 3 ii. 2 PCI 3 + 2CI 2 <==> 2 PCI 5 iii. 2 P + 5 CI 2 <==> 2 PCI 5 Üçüncü reaksiyon diğer iki reaksiyonun nümerik toplamı ve denge sabiti de ilk iki reaksiyonun denge sabitleri çarpımıdır. Buna göre aşağıdaki genelleme yapılabilir: Denge sabitinin değeri, ait olduğu reaksiyonun basamaklı olup olmamasından bağımsızdır. Yani reaksiyon mekanizmasının denge sabitinin değeri üstünde herhangi bir etkisi yoktur. Gaz fazı reaksiyonları için, derişimler yerine her bir gazın kısmi basıncı alınır ve denge sabiti Kp olarak yazılır. Gazlar için de derişim alınacaksa K c, kısmi basınçlar alınacaksa K p olarak yazılır. Derişim ile basınç arasında düzeltmesi yapılarak K p ile K c arasında bir eşitlik türetilir. Örneğin aşağıdaki gaz fazı reaksiyonu için, 2 SO 2 + O 2 <==> 2 SO 3 Reaksiyon bileşenlerini ideal gaz gibi düşünerek derişimle basınç ilişkisi oluşturulur. İdeal gaz denklemi 5

6 Eşitliği yazılabilir. Buradan her bir bileşen için derişimler basınçla ilişkilendirilir. [ ] [ ][ ] Eşitlikleri elde edilir. Genel olarak, gaz fazda gerçekleşen aşağıdaki gibi reaksiyonlar için kısmi basınçlar ve derişimler cinsinden denge bağıntısı eşitlikleri ilişkilendirilebilir. a A + b B <==> c C + d D n g : Gaz ürünlerin mol sayıları farkı olup aşağıdaki gibi tanımlanır. C (k) + H 2 O (g) <==> CO (g) + H 2(g) reaksiyonunun denge sabiti eşitliği aşağıdaki gibi yazılır. reaksiyonu için, H 2 O (S) <==> H 2 O (g) Gaz reaksiyonların denge sabiti bağıntıları, hem derişim ve hem de kısmi basınçlar cinsinden yazılabilir. Heterojen Denge Bir kimyasal eşitlikte, bütün bileşenler aynı fazda değil iseler bu tür reaksiyonlara heterojen reaksiyon denir ve bu reaksiyonların denge sabitleri yazılırken saf sıvı ve katıların derişimi denge sabitinin içinde yer alır ve denge eşitliğinde yazılmaz. CaCO 3(k) <==>CaO (k) + CO 2 (g) 6

7 Kapalı bir kaba CaCO 3(k) konduğu zaman başlangıçta ortamda hiç bulunmayan CO 2(g) molekülleri oluşmaya başlar ve bir süre sonra CO 2 moleküllerinin basıncı (veya derişimi) o sıcaklıktaki denge basıncına (veya derişimine) ulaşır. Reaksiyon stokiyometrisi gereği, her CO 2 molekülünün oluşumu sırasında bir molekül CaO oluşur. Bu reaksiyonun tersi de düşünülebilir. Bir kaba o sıcaklıktaki denge basıncından yüksek basınçta CO 2 gazı ve yeteri kadar katı CaO konursa, bir süre sonra CO 2 'nin basıncının denge basıncı değerine düştüğü ve dolayısıyla gaz CO 2 'in katı CaO ile reaksiyona girerek katı CaCO 3 oluşturduğu görülür. Bu reaksiyon için gaz bileşenin dengedeki basıncından veya derişiminden söz edebildiğimiz halde CaCO 3 ve CaO için derişimden söz etmemiz mümkün değildir. Çünkü saf bir katının derişimi, miktarına bağlı olarak değişmemektedir. Reaksiyon sırasında miktarlarının değişiyor olmasına rağmen derişimlerinin değişmemesi nedeniyle CaCO3 ve CaO' in denge üzerinde herhangi bir etkileri yoktur. Bu nedenle saf katılara ait terimler, denge sabiti bağıntılarında yer almazlar. O halde yukarıdaki reaksiyon için denge sabiti bağıntısı aşağıdaki gibi yazılır. Benzer düşünceden yola çıkarak "saf sıvılar denge sabiti bağıntılarında yer almazlar" genellemesini yapabiliriz. Ayrıca, saf katı ve saf sıvıların yanı sıra, seyreltik çözelti reaksiyonlarındaki çözücülere ilişkin terimler de, denge sabiti bağıntılarında gösterilmezler. Çünkü bu tür reaksiyonlarda, eğer varsa bile, çözücünün derişimindeki değişme, ihmal edilecek kadar küçüktür. Bu nedenle pratikte, "seyreltik çözelti reaksiyonlarında çözücü derişiminin değişmediği" kabul edilir. Örneğin asetik asidin seyreltik bir çözeltisinde, aşağıdaki reaksiyon sonucu denge kurulmuştur. CH 3 COOH (s) + H 2 O (s) <==> CH 3 COO - (suda) + H 3 O + (suda) Bu reaksiyonun denge sabiti bağıntısı yukarıdaki gibi yazılmalıdır. Reaksiyon denkleminde görünen H 2 O'un dengedeki derişiminin başlangıçtaki derişime göre hemen hemen hiç değişmemesi nedeniyle, [H 2 O] terimine denge sabiti bağıntısında yer verilmemiş ve bu değer sabit olduğu için denge sabiti içinde yer alır Denge Sabitinin Büyüklüğü Bir kimyasal reaksiyonda denge sabitinin değeri sayısal büyüklüğü dikkate alınarak yorumlanabilir. Denge sabitinin çok büyük veya çok küçük olması reaksiyonun istenen yönde ve ya tersi yönde yürümesi konusunda bilgi verebilir. Örneğin hidrojen ve oksijen gazlarının reaksiyona girerek su oluşturması denge sabiti çok büyük olan (10 83 ) bir reaksiyonla sonlanır. Bu, bu koşullarda bu reaksiyonun çok hızlı bir şekilde gerçekleşeceği anlamına gelir. Denge 7

8 sabitinin bu kadar büyük olmasının sebebi, denge sabiti eşitliğinde paydadaki değerin sıfıra yaklaşması ile yorumlanabilir. Bunun gibi denge sabiti çok yüksek olan ve çok hızlı bir şekilde gerçekleşen reaksiyonlar kinetik kontrollü reaksiyonlar olarak bilinir. H 2 (g) + ½ O 2 (g) <==> H 2 O (s) Benzer şekilde eğer kalsiyum karbonatın ayrışmasında olduğu gibi denge sabiti çok düşük ise (10-23 ) bu değer bu tür reaksiyonlarda, denge sabiti eşitliğinde paydaki ifadenin çok küçük bir değer olduğunu ve istenen yönde gerçekleşmesinin çok zor ve yavaş yürüdüğünü gösterir. CaCO 3(k) <==>CaO (k) + CO 2 (g) Kp = 1.9*10-23, 298 K Genel olarak bir reaksiyonun Kp veya Kc değeri çok büyük ya da çok küçük değilse, bu aralıkta ise, <Kp, Kc<10 10, dengede olan bir sistemde hem reaktiflerin hem de ürünlerin derişimleri yeterince büyüktür. Denge sabitinin büyüklüğü, ürün derişiminin büyüklüğü hakkında bilgi verir. Bu bilgilerden yararlanarak bir sanayi prosesinin ekonomik değeri değerlendirilebilir ve bu prosesin uygulanmasına yönelik yorumlar yapılabilir. Genel olarak denge sabitinin sayısal değeri aşağıdaki gibi değerlendirilebilir; K > 10 3 denge ürünler lehinedir, 10-3 < K < 10 3 dengede hem girenler ve hem de ürünler bulunur, K < 10-3 denge girenler lehinedir. Örnek. PCI 5 <==> PCI 3 + CI 2 Gaz fazı reaksiyonu için, 298 K de denge sabiti K P = 25 dir. Dengede PCI 5 ve CI 2 nin kısmi basınçları sırasıyla atm ve 0.48 atm olduğuna göre denge durumunda PCI 3 ün kısmi basıncını hesaplayınız. Çözüm. PCI 5 <==> PCI 3 + CI 2 reaksiyonu için denge sabiti eşitliği kısmi basınçlar cinsinden aşağıdaki gibi yazılarak hesaplama yapılır. 8

9 Çizelge.3. Bazı reaksiyonlar ve denge sabitleri. Net Reaksiyonun Yönü Kimyasal bir reaksiyonun her hangi bir zaman diliminde hangi yöne doğru yürüyeceğini belirlemek için yeni bir denge oranı Q, (Q p veya Q c ) belirlenerek aynı denge bağıntısında K, (K p veya K c ) ile kıyaslanır, (Q c kütlelerin etkisi oranı olarak bilinir). Dengenin kurulabilmesi için, gerekli net değişmenin hangi yöne doğru olduğunu önceden tahmin etmek bazı açılardan önemlidir. Şöyle ki, Her zaman ayrıntılı denge hesaplamaları yapılmaz. Onun yerine başlangıç koşulları verilen değişmenin nasıl dengeye geldiğini nitel olarak bilmemiz yeterli olabilir. Bazı denge hesaplamalarda, ilk adım olarak net değişmenin yönünün belirlemek yararlı olabilir. Genel olarak, a A + b B <==> c C + d D 9

10 Şeklindeki bir reaksiyon için başlangıç koşulları için denge oranı aşağıdaki gibi yazılır ve bu koşullarda bulunan Q c değeri ile denge sabiti K c değerleri kıyaslanarak reaksiyonun ilerleme yönü yorumlanabilir. Bulunan Q c değeri için; Q c < K c soldan sağa doğru net bir reaksiyon söz konusudur ve reaksiyon ileri ürün verimi ile devam eder, Q c = K c sistem dengededir, Q c > K c reaksiyonun sola doğru net bir şekilde olduğunu ve ürün oluşmayacağını gösterir. Böyle bir reaksiyonun reaktifler veya ürünler yönüne bir eğiliminin olduğunu söylemek reaksiyonun hemen oluşacağı anlamına gelmez Dengeye Etki Eden Faktörler- Le Chatelier İlkesi Kimyasal dengeler dinamiktir ve bu yüzden koşullardaki değişimlere cevap verirler. Ortama bileşenlerden birini ilave etmek veya ortamdan çekmek durumunda sistem yeniden dengeye gelmeye çalışır. Denge reaksiyonlarının bu şekilde cevap vermesi, Le Chatelier Prensibi olarak tanımlanır. Le Chatelier Prensibi: Dengede bulunan bir sistemdeki, basınç, sıcaklık veya reaktiflerin derişimine her hangi bir dış etki uygulandığında, sistem bu etkiyi en aza indirecek şekilde tepki verir. Bu, bir denge karışımının dışarıdan gelen bir etkiyi en aza indirmek eğiliminde olduğunu belirtir Ortama Bileşen İlavesi Veya Ortamdan Bileşen Çekilmesi Dengedeki karışımda yer alan bir reaktif veya üründen bir miktar ilave ya da uzaklaştırılması durumunda, dengedeki derişimlerden biri değiştiriliyor demektir. Bu da kütle etkisi yasasına göre dengede oluşan derişimler oranının artık K c ' ye eşit olmaması ve bu nedenle sistemin 10

11 artık dengede bulunmaması anlamına gelir. Bu yüzden sistem, derişimleri oranlarının yeniden K c ' ye eşit olacağı şekilde değiştirerek tekrar dengeye ulaşır. Bu değişim dengenin ya sağa (ileri yönde) ya da sola (geri yönde) kaymasıyla elde edilir. Buna göre Le Châtelier kuralı, böyle bir durumda dengenin hangi yönde değişeceğini bildirir. Örnek olarak aşağıdaki dengeyi ele alalım. (53) Dengedeki bu sisteme biraz H 2 gazı ilave edilsin. Sistem bu dış etkiye, bir miktar H 2 gazını N 2 gazıyla reaksiyona sokarak kullanmakla karşılık verir. Böylece bir miktar da N 2 gazının tüketilmesi ile biraz NH 3 oluşur. Öyleyse H 2 ilavesi, daha fazla NH 3 oluşmasına, yani dengenin sağa kaymasına yol açar. Aynı şekilde dengedeki bu sistemden bir miktar NH 3 uzaklaştırılması da dengeyi sağa kaydırır. Çünkü bu durumda da, NH 3 miktarının azaltılması bir dış etkidir. Denge de bu dış etkiyi azaltacak, yani azalan NH 3 miktarını artıracak yönde değişir ve yeniden kurulur. Böylece yeniden oluşan dengedeki tüm derişimler değişmiş de olsa, oranı yine aynı K c değerine eşit olur. Örnek. 2 SO 2 + O 2 <==> 2 SO 3 ; K c = 280, (1000 K de) reaksiyonu, SO 2 = 0.32 mol, O 2 =0.16 mol ve SO 3 = 0.68 mol ile başlasın. 10 L lik bir balona 1 mol SO 3 ilave edildiğinde sistemin dengeye gelmesi için reaktiflerin mol miktarları nasıl değişir? Çözüm: Le Châtelier kuralına göre, dışarıdan yapılan bir etkiye sistem bu etkiyi en aza indirecek şekilde davranacağından ve SO 3 ürün konumunda olduğu için, SO 3 ün ilave edilmesi SO 2 ve O 2 nin oluşacağı anlamına gelir. Yeniden denge kurulduğu zaman SO 2 ve O 2 miktarları başlangıç miktarından fazla, SO 3 ise eklenen 1 mol den daha az olacaktır. Sonuçta aşağıdaki gibi bir genelleme yapılabilir: Başlangıçta SO 3 ilavesinden sonra Sabit hacimli bir kapta (10 L) denge karışımına bir miktar SO 3 ilavesi Q c > K c olmasına yol açar. 11

12 Dengedeki bir reaksiyon karışımına, bir reaktif ilave edildiğinde reaksiyon ürünler yönüne, ortamdan bir reaktif uzaklaştırılırsa denge reaktifler yönüne kayar. Ürünlerden birinin ortama katılması durumunda ise, denge reaktifler yönüne, ürünlerden birinin ortamdan uzaklaştırılması dengeyi ürünler yönüne kaydırır. Bir reaksiyondan iyi verim almanın en iyi yolu, oluşan ürünleri sürekli olarak ortamdan uzaklaştırmaktır. Gaz fazda basınç veya hacim değişiminin etkisi; Sabit sıcaklıkta bir reaksiyonun basıncı üç yolla değiştirilebilir; i. Gaz halindeki bir reaktifin veya ürünün eklenmesi ya da denge karışımından çekilmesi, ii. Sabit hacimle reaksiyon karışımına bir inert gaz eklenmesi. Bu toplam basıncın artmasına yol açar, ancak reaktiflerin kısmi basıncını değiştirmez. Hacmi sabit olan bir denge karışımına inert gaz eklenmesi dengenin konumunu etkilemez. iii. Sistemin hacmini değiştirerek basıncı değiştirmek; sistemin hacmi küçüleceği zaman basınç artar, hacim artışı basıncı düşürür. Gaz fazda yürüyen 2 SO 2 + O 2 <==> 2 SO 3 K c = 280, (1000 K) Reaksiyonu için denge karışımının hacmi onda birine düşürüldüğü zaman gazların miktarı nasıl değişir? Denge mol sayıları: 0.68 mol SO 3 ; 0.32 mol SO 2 ; 0.16 mol O 2 ; olduğundan gazların denge mol sayılarının değişimi için K c ifadesi yeniden düzenlenir. [ ] [ ][ ] Hacim onda bire düşürüldüğünde denge mol sayıları oranı on kat artacaktır. Bu durumda denge yeniden kurulacağı için Kc de yeni bir değer alır. Bu durumda gazların mol oranını arttırmanın tek yolu SO 3 mol sayısını arttırmak veya SO 2 ve O 2 mol sayısını azaltmaktır. Denge SO 3 oluşumu yönüne kayar. Buna göre; 12

13 Entalpi 0102-GENEL KİMYA-2- Kimyasal Denge Bir gaz fazı reaksiyonu denge karışımı hacminin küçülmesi, net değişmenin daha az mol sayısı içeren gazlar yönüne kaymasına neden olur. Hacmin artması ise net değişmenin daha fazla mol sayısı içeren gazlar tarafına kaymasına neden olur. Sabit hacimdeki bir gaz fazı dengesine inert bir gaz eklenirse denge değişmez. Fakat aynı gaz sabit basınçta eklenirse denge değişir Sıcaklığın Dengeye Etkisi Isı veren (ekzotermik) reaksiyonlarda, ürün oluşumu sıcaklığın azaltılması ile artar, ısı alan (endotermik) reaksiyonlarda ise ürün artışını sağlamak için sıcaklığın arttırılması gerekir. Le Chatelier prensibine uyumlu olan bu davranış; çevreye ekzotermik bir reaksiyonda oluşan ısının düşürülen sıcaklığın etkisini yok etmek için yardımcı olur şeklinde açıklanabilir. Sıcaklığın dengeye etkisi, yüksek sıcaklıkta atomların daha yüksek enerjili olmalarının bir sonucudur. Ekzotermik bir reaksiyonda reaktifler daha fazla enerjiye sahip olduğundan dengedeki bir reaksiyonun sıcaklığı arttırılırsa ekzotermik reaksiyon tersine yani reaktifler tarafına, endotermik reaksiyon olması durumunda ise ürünler yönüne kayar. Sıcaklık düşürüldüğünde atomların sahip oldukları ortalama kinetik enerjileri azalacağı için reaksiyon ısı veren yöne kayar. CaCO 3(k) <==> CaO (k) + CO 2(g) H > 0 Reaksiyonu endotermik sağa doğru olduğu için ancak sıcaklığın yeterince yüksek olması (örneğin 800 o C sıcaklıkta kısmi basınç 0.22 atm dir) durumunda CO 2 nin hissedilir basıncı olabilir. Yüksek sıcaklık Bir denge karışımının sıcaklığının arttırılması, denge durumunu endotermik reaksiyon yönüne kaydırır. Sıcaklığın düşürülmesi ise ekzotermik reaksiyon yönüne kaydırır. Düşük sıcaklık SO 2 + ½ O 2 <==> SO 3 H < 0 Gaz fazı reaksiyonu için sıcaklığın Reaktifler Ürünler arttırılması durumunda reaksiyon, SO 3 ün bozunarak SO 2 ve O 2 oluşacak yöne Şekil.25. Reaksiyon davranışının enerji ilişkisi kaymasına neden olur. 13

14 Katalizörler ve Denge Katalizörün bir denge reaksiyonuna eklenmesi, hem ileri yönde olan ve hem de geri yönde olan reaksiyon hızını arttırır. Sistem daha hızlı bir şekilde dengeye gelir, fakat katalizör denge miktarlarını değiştirmez yani dinamik denge değişmez. Bu yüzden katalizör bir dengenin denge bileşimini ve dolayısıyla denge sabiti değerini değiştirmez. Buna göre bir katalizör; Reaksiyonun reaksiyon mekanizmasını değiştirebilir ve reaksiyonun daha düşük eşik (aktivasyon) enerjili bir mekanizma üzerinden yürümesini sağlar, Tersinir-denge- reaksiyonlarında katalizör denge konumunu değiştirmez. Şeklinde katalizörün denge reaksiyonları üzerine olan etkileri yorumlanabilir. Bu açıklamalara göre, denge konumu reaksiyon mekanizmasına bağlı değildir. Dolayısıyla denge kavramının kimyasal reaksiyonların kinetiğine bağlı olmadığı düşünülebilir ve denge termodinamik bir kavramdır ve denge sabiti de termodinamik bir niceliktir şeklinde değerlendirilebilir Denge Hesaplamaları Örnek.1. Di azot tetra oksit, N 2 O 4(s), roket yakıtlarının önemli bir bileşenidir. 25 o C sıcaklıkta renksiz bir gaz olan N 2 O 4(s), kısmen ayrışarak kızıl-kahve renkli bir gaz olan NO 2 yi oluşturur. N 2 O 4 <==> 2 NO 2 gaz fazı reaksiyonu 25 o C sıcaklıkta dengededir. 3 L lik bir kapta 7.64 g N 2 O 4 ve 1.56 g NO 2 gazları bulunmaktadır. Bu reaksiyonun K c denge sabitini hesaplayınız. (N 2 O 4 = 92 g/mol, NO 2 = 46 g/mol) Çözüm.1. Verilen kütleler ve hacim üzerinden mol ve mol/l dönüşümleri yapılarak denge sabiti eşitliği kullanılır. Buna göre; 14

15 [ ( ) ] [ ( ) ] Reaksiyonun denge sabiti eşitliği, Bir denge sabiti eşitliğinde, Kc, gerekli olan nicelikler gram olarak kütle ya da mol cinsinden denge miktarları değil, mol/l olarak denge derişimleridir. Örnek.2. SO 2, O 2 ve SO 3 içeren denge sülfürik asit, H 2 SO 4, üretimi için büyük önem taşır. 900 K sıcaklıkta 0.02 mol SO 3 örneği 1.52 L hacimli havası boşaltılmış bir kaba doldurulduğunda dengede mol SO 3 olduğu belirlenmiştir. 900 K de SO 3 ayrışmasına ilişkin denge sabitini hesaplayınız. Çözüm.2. Bu tür problemlerin çözümü için, öncelikle veriler doğrultusunda önce K c veya K p belirlenir daha sonra diğer sabite geçilir. Bu problemlerin çözümü değişim çizelgeleri olarak bilinen bir çizelge oluşturularak işe başlanır ve bu çizelgelerin doğru oluşturulması büyük kolaylık sağlar. Bu çizelgeler tüm bileşenlerin, başlangıç, değişen ve dengedeki derişimlerini içerir. Denge kurulurken harcanan bileşenler negatif, oluşan bileşenler ise pozitif olarak işaretlenir. Bu işlemler yapılırken reaksiyondaki stokiyometrik katsayılara dikkat edilmelidir. Şimdi problemin çözümüne geçebiliriz. 15

16 Reaksiyon: 2 SO 3 <==> O SO 2 Başlangıç miktarı, mol: Değişmeler, Denge miktarı, mol: Bu mol sayılarından faydalanarak dengede her bir bileşenin molar derişimi belirlenir. Bu değerler Kc eşitliğinde yazılarak Kc, daha sonra da Kc-Kp ilişkisinden de Kp hesaplanır. Kp nin hesaplanması için n gaz aşağıdaki gibi hesaplanmalı, Tersinir bir reaksiyonun kimyasal eşitliği, hem denge sabiti eşitliğinin yazılmasına, hem de bir maddenin denge miktarı ile diğerlerinin denge miktarları arasında bir ilişki kurulabilmesi için gerekli dönüşüm faktörlerinin sağlanmasına yardımcı olur. Gaz fazı dengeleri için K c ya da K p kullanılabilir. Genel olarak, eğer madde miktarları ve hacimler verilmiş ise K c yi kullanmak daha kolaydır. Eğer kısmi basınçlar verilmiş ise K p yi kullanmak daha uygundur. K p eşitliği kullanıldığında reaktiflerin kısmi basınçları arasındaki ilişki göz önüne alınır. Reaktiflerin kısmi basınçları ile toplam basınç arasındaki ilişkinin bilinmesi gerekiyorsa gaz kanunları ile ilgili ifadelerden faydalanılır. 16

17 Örnek.3. Başlangıç derişimleri, [Ag + ] = 0.2 M, [Fe 2+ ] = 0.1 M ve [Fe 3+ ] = 0.3 M olan bir çözeltiye katı gümüş ilave edildiğinde aşağıdaki reaksiyon meydana gelir. Ag + (aq) + Fe 2+ (aq) <==> Fe 3+ (aq) + Ag(k) K c = 2.98 Bu koşullarda dengedeki her bir iyonun derişimini hesaplayınız. Çözüm.3. Reaksiyona girenler ve ürünlerin varlığından dolayı, kütlelerin etkisini (Q c ) dikkate almak gerekir. Yukarıdaki reaksiyon için Q c aşağıdaki gibidir. ( ) Q c > K c olduğundan reaksiyon ters yöne, reaktiflere, doğru gerçekleşir. Fe 3+ (aq) derişimindeki değişme miktarını x olarak alıp sola doğru net bir reaksiyon gerçekleştiğinden eşitliğin sol tarafındaki iyonlara ilişkin değişmeleri pozitif, sağ tarafındaki değişmeleri ise negatif alarak değişim çizelgesi oluşturulur. Reaksiyon: Ag + (aq) + Fe 2+ (aq) <==> Fe 3+ (aq) + Ag(k) Başlangıç miktarı, M: Değişmeler, M + x + x - x Denge miktarı, M: (0.2 + x) (0.1+ x) (0.3 - x) Bulunan bu denge değerleri yerine yazılarak hesaplama yapılır. Buna göre, Bu ifade düzenlenirse, 17

18 İkinci derece bir bilinmeyenli denklem elde edilir. Bu denklemin çözümünden iki kök bulunur anlamlı olan kök (pozitif değerli) aranan derişim değeridir. Buna göre; x = X 1 = [Fe 3+ ]= = 0.19 M [Fe 2+ ] = = 0.21 M ve [Ag + ] = = 0.31 M değerleri bulunur. 18

19 UYGULAMALAR Amonyak üretiminde kullanılan hidrojenin başlıca kaynağı metan gazıdır. Metanın yüksek sıcaklıkta su ile reaksiyonu hidrojen ve karbon dioksit gazlarını verir, gaz fazı reaksiyonu aşağıdaki gibidir; CH H 2 O <==> CO H 2 Bu reaksiyon için 1000 K de gerçekleşen aşağıdaki reaksiyonlardan faydalanılır. a) CO + 2 H 2 O <==> CO 2 + H 2 H = - 40 kj, K c = 1.40 b) CO + 3 H 2 <==> H 2 O + CH 4 H = kj, K c = mol CH 4 ve 1 mol H 2 O 1000 K de 10 L hacimli bir balonda dengeye getiriliyor. Dengede var olan H 2 mol sayısını hesaplayınız. Sıcaklığın 1000 K nin üzerine çıkarılması H 2 verimini nasıl etkiler? (BÖLÜM 16 ÖZETLEYİCİ ÖRNEK / ÖDEV) ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ml hacmindeki bir kaba 1.5 mol PCI 5 konularak 250 o C sıcaklıkta bozunma ürünleri olan PCI 3 ve CI 2 ile dengeye ulaşılıncaya kadar bekletildiğinde K c = 1.8 olarak bulunuyor. Dengede her bir bileşenin molar derişimini hesaplayınız. Çözüm.3.2. Gaz fazı reaksiyonu: PCI 5 <==> PCI 3 + CI 2 şeklinde yazılabilir. [PCI 5 ] başlangıç aşağıdaki gibi bulunur, Yukarıdaki reaksiyon için K c ifadesi yazılır, [PCI 5 ] başlangıç derişimi ve reaksiyon stokimetrisinden faydalanarak değişim çizelgesi oluşturulur. Diğer bileşenlerdeki değişim x olarak alınır. Yapılacak işlemlerde elde edilecek olan bir bilinmeyenli (2. Derece) denklem çözülerek elde edilecek anlamlı değer çözüm değeri olacaktır. 19

20 Reaksiyon: PCI 5 <==> PCI 3 + CI 2 Başlangıç miktarı, M: Değişmeler, M - x - x - x Denge miktarı, M: (3.0 - x) (+ x) (+ x) Bulunan bu denge değerleri yerine yazılarak hesaplama yapılır. Buna göre, Bu ikinci derece denklemin çözümünden, Derişim değeri negatif olamayacağı için, x = 1.59 olarak alırız. Buna göre denge derişimleri; [PCI 5 ] = = 1.41 M; [PCI 3 ] = [CI 2 ] = 1.59 M olarak bulunur. ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; 3.3. A + B <==> C + D Tersinir reaksiyonunda, ileri reaksiyonun entalpi değişimi + 21 kj/mol ve eşik enerjisi 84 kj/mol olduğuna göre reaksiyonun enerji grafiğini çizerek geri reaksiyonun eşik enerjisini hesaplayınız. Çözüm.3.3. Reaksiyonun entalpi değişimi pozitif, + 21 kj/mol, olduğuna göre, endotermik bir reaksiyondur ve girenlerin enerjisi ürünlerin enerjisinden düşüktür. E a, ileri =84 kj/mol dur. E a, geri = E a, ileri - H = = 63 kj/mol (grafikten) 20

21 ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; 3.4. Aşağıda verilen reaksiyon için başlangıçta bir kaba 0,500 atmosfer basınç yapan saf NO 2 gazı konmuştur. Dengede toplam basınç 0,732 atmosfere yükseldiğine göre NO 'in dengedeki kısmi basıncını ve reaksiyonun Kp 'ni bulunuz. 2 NO 2 (g) <==> 2 NO (g) + O 2 (g) Çözüm NO 2 (g) <==> 2 NO (g) + O 2 (g) Başlangıç, atm 0, Değişim, atm -2x +2x +x Dengede, atm (0,500-2x) +2x +x Dengede, P = P NO2 + P NO + P O atm = (0.50-2x) + 2x + x x = atm P NO2 = *2 = atm P NO = 2*0.232 = atm P O2 = atm ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; 21

22 3.5. Aşağıda verilen reaksiyon için 25 o C sıcaklıkta K p = atm dir. Bu reaksiyonun reaksiyon entalpisi, H = kj olduğuna göre 50 o C sıcaklıktaki K p değerini hesaplayınız. Çözüm.3.5. ( ) ( ) ln K p2 ln = ==> ln K p2 = ===> K p2 = bulunur. ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; 3.6. PCl 5 gazının PCl 3 ve Cl 2 gazlarına ayrışması endotermik bir denge reaksiyonu ile gerçekleşir. Aşağıdaki değişikliklerin yapılmaları halinde bu denge reaksiyonu nasıl etkilenir, açıklayınız. Çözüm.3.6. Sabit hacimdeki denge karışımına Cl2 gazı ilavesi, Sıcaklığın düşürülmesi, Gaz karışımının hacminin artırılması, Gaz karışımının sıkıştırılması 22

23 23

KIMYASAL DENGE. Dinamik Denge. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği

KIMYASAL DENGE. Dinamik Denge. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği Dinamik Denge KIMYASAL DENGE COMU, Egitim Fakültesi www.sakipkahraman.wordpress.com Bir sıvının buhar basıncı denge konumuna bağlı bir özelliktir. Çözünen bir katının çözünürlüğü denge konumuna bağlı bir

Detaylı

Bölüm 15 Kimyasal Denge. Denge Kavramı

Bölüm 15 Kimyasal Denge. Denge Kavramı Öğrenme hedefleri ve temel beceriler: Bölüm 15 Kimyasal Denge Kimyasal denge ile ne kastedildiğini anlamak ve reaksiyon oranları ile nasıl ilgili olduğunu inceler Herhangi bir reaksiyon için denge sabiti

Detaylı

KİMYASAL TEPKİMELERDE DENGE II

KİMYASAL TEPKİMELERDE DENGE II KİMYASAL TEPKİMELERDE DENGE II Kimyasal tepkimelerde denge, sıcaklık, basınç ve denge bağıntısında yer alan maddelerin derişimlerine bağlıdır. Denge halindeki bir sistemde bu üç etkenden birini değiştirerek,

Detaylı

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders. kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın. Temel Üniversitesi Kimyası Kitabı ndan

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders. kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın. Temel Üniversitesi Kimyası Kitabı ndan KİMYASAL DENGE Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel Üniversitesi Kimyası Kitabı ndan okuyunuz.. Kimyasal denge, tepkimeye giren maddeler ve

Detaylı

Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı

Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı 20.05.2015 Soru (puan) 1 (20 ) 2 (20 ) 3 (20 ) 4 (25) 5 (20 ) 6 (20 ) Toplam Alınan Puan Not:

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi Fe 2+ oluşumunun hızı =

Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi Fe 2+ oluşumunun hızı = KİMYASAL KİNETİK Kimyasal kinetik, bir reaksiyonunun nasıl yürüdüğü, ne kadar hızlı yürüdüğü, hangi mekanizma ile (yoldan) yürüdüğü ve hızına hangi faktörlerin nasıl etki ettiği hakkında bilgi veren, kimyanın

Detaylı

KİMYASAL REAKSİYONLARDA DENGE

KİMYASAL REAKSİYONLARDA DENGE KİMYASAL REAKSİYONLARDA DENGE KİMYASAL REAKSİYONLARDA DENGE Kimyasal reaksiyonlar koşullar uygun olduğunda hem ileri hem de geri yönde gerçekleşirler. Böyle tepkimelere tersinir ya da denge tepkimeleri

Detaylı

3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI

3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI 3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI S (k) + O SO + ısı Reaksiyon sonucunda sistemden ortama verilen ısı, sistemin iç enerjisinin bir kısmının ısı enerjisine dönüşmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Enerji sistemden

Detaylı

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI DALTON KISMİ BASINÇLAR YASASI Aynı Kaplarda Gazların Karıştırılması Birbiri ile tepkimeye girmeyen gaz karışımlarının davranışı genellikle ilgi çekicidir. Böyle bir karışımdaki bir bileşenin basıncı, aynı

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır.

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. KİMYASAL DENGE AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. TEORİ Bir kimyasal tepkimenin yönü bazı reaksiyonlar için tek bazıları için ise çift yönlüdür.

Detaylı

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran (

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran ( Sabit oranlar kanunu Bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran vardır. Bu sabit oranın varlığı ilk defa 799 tarihinde Praust tarafından bulunmuş ve sabit oranlar kanunu şeklinde

Detaylı

BÖLÜM 19 KİMYASAL TERMODİNAMİK ENTROPİ VE SERBEST ENERJİ Öğrenme Hedefleri ve Anahtar Kavramlar: Kendiliğinden, tersinir, tersinmez ve izotermal

BÖLÜM 19 KİMYASAL TERMODİNAMİK ENTROPİ VE SERBEST ENERJİ Öğrenme Hedefleri ve Anahtar Kavramlar: Kendiliğinden, tersinir, tersinmez ve izotermal BÖLÜM 19 KİMYASAL TERMODİNAMİK ENTROPİ VE SERBEST ENERJİ Öğrenme Hedefleri ve Anahtar Kavramlar: Kendiliğinden, tersinir, tersinmez ve izotermal tepkime kavramlarının anlaşılması Termodinamiğin II. yasasının

Detaylı

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir.

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir. GENEL KİMYA 1 LABORATUARI ÇALIŞMA NOTLARI DENEY: 8 ÇÖZELTİLER Dr. Bahadır KESKİN, 2011 @ YTÜ Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir

Detaylı

GENEL KİMYA. 7. Konu: Kimyasal reaksiyonlar, Kimyasal eşitlikler, Kimyasal tepkime türleri, Kimyasal Hesaplamalar

GENEL KİMYA. 7. Konu: Kimyasal reaksiyonlar, Kimyasal eşitlikler, Kimyasal tepkime türleri, Kimyasal Hesaplamalar GENEL KİMYA 7. Konu: Kimyasal reaksiyonlar, Kimyasal eşitlikler, Kimyasal tepkime türleri, Kimyasal Hesaplamalar Kimyasal Reaksiyonlar Kimyasal reaksiyon (tepkime), kimyasal maddelerdeki kimyasal değişme

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA ÇÖZELTİLER Homojen karışımlara çözelti denir. Çözelti bileşiminin ve özelliklerinin çözeltinin her yerinde aynı olması sebebiyle çözelti, «homojen» olarak nitelendirilir. Çözeltinin değişen

Detaylı

ÇÖZELTILERDE DENGE. Asitler ve Bazlar

ÇÖZELTILERDE DENGE. Asitler ve Bazlar ÇÖZELTILERDE DENGE Asitler ve Bazlar Zayıf Asit ve Bazlar Değişik asitler için verilen ph değerlerinin farklılık gösterdiğini görürüz. Bir önceki konuda ph değerinin [H₃O + ] ile ilgili olduğunu gördük.

Detaylı

KİMYASAL TEPKİMELERDE HIZ

KİMYASAL TEPKİMELERDE HIZ KİMYASAL TEPKİMELERDE IZ TEPKİME IZI Kimyasal bir tepkime sırasında, tepkimeye giren maddelerin miktarı giderek azalırken, ürünlerin miktarı giderek artar. Bir tepkimede, birim zamanda harcanan ya da oluşan

Detaylı

Üçüncü Tek Saatlik Sınav 5.111

Üçüncü Tek Saatlik Sınav 5.111 Sayfa 1 /10 Üçüncü Tek Saatlik Sınav 5.111 İsminizi aşağıya yazınız. Sınavda kitaplarınız kapalı olacaktır. 6 problemi de çözmelisiniz. Bir problemin bütün şıklarını baştan sona dikkatli bir şekilde okuyunuz.

Detaylı

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER Adı- Soyadı: Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2015/2016 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 07.01.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20)

Detaylı

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 TAMPON ÇÖZELTİLER Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 Tampon çözeltiler Kimyada belli ph larda çözelti hazırlamak ve bunu uzun süre kullanmak çok önemlidir. Ancak bu çözeltilerin saklanması

Detaylı

Burada a, b, c ve d katsayılar olup genelde birer tamsayıdır. Benzer şekilde 25 o C de hidrojen ve oksijen gazlarından suyun oluşumu; H 2 O (s)

Burada a, b, c ve d katsayılar olup genelde birer tamsayıdır. Benzer şekilde 25 o C de hidrojen ve oksijen gazlarından suyun oluşumu; H 2 O (s) 1 Kimyasal Tepkimeler Kimyasal olaylar elementlerin birbirleriyle etkileşip elektron alışverişi yapmaları sonucu oluşan olaylardır. Bu olaylar neticesinde bir bileşikteki atomların sayısı, dizilişi, bağ

Detaylı

ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER 1- SICAKLIK 2- ORTAK İYON ETKİSİ 3- ÇÖZÜCÜ ÇÖZÜNEN CİNSİ 4- BASINCIN ETKİSİ 1- SICAKLIK ETKİSİ Sıcaklık etkisi Le Chatelier prensibine bağlı olarak yorumlanır. ENDOTERMİK

Detaylı

7. Bölüm: Termokimya

7. Bölüm: Termokimya 7. Bölüm: Termokimya Termokimya: Fiziksel ve kimyasal değişimler sürecindeki enerji (ısı ve iş) değişimlerini inceler. sistem + çevre evren Enerji: İş yapabilme kapasitesi. İş(w): Bir kuvvetin bir cismi

Detaylı

E = U + KE + KP = (kj) U = iç enerji, KE = kinetik enerji, KP = potansiyel enerji, m = kütle, V = hız, g = yerçekimi ivmesi, z = yükseklik

E = U + KE + KP = (kj) U = iç enerji, KE = kinetik enerji, KP = potansiyel enerji, m = kütle, V = hız, g = yerçekimi ivmesi, z = yükseklik Enerji (Energy) Enerji, iş yapabilme kabiliyetidir. Bir sistemin enerjisi, o sistemin yapabileceği azami iştir. İş, bir cisme, bir kuvvetin tesiri ile yol aldırma, yerini değiştirme şeklinde tarif edilir.

Detaylı

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür.

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür. 1 GENEL KİMYA Mol Kavramı 1 Mol Kavramı Günlük hayatta kolaylık olsun diye, çok küçük taneli olan maddeler tane yerine birimlerle ifade edilir. Örneğin pirinç alınırken iki milyon tane pirinç yerine ~

Detaylı

Kimyasal Denge ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Yrd.Doç.Dr. Hayrettin TÜRK

Kimyasal Denge ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Yrd.Doç.Dr. Hayrettin TÜRK Kimyasal Denge Yazar Yrd.Doç.Dr. Hayrettin TÜRK ÜNİTE 10 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; dengeye ulaşma sürecini öğrenecek, bir reaksiyon için denge sabiti bağıntısını yazabilecek, denge sabitinin

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Çözünürlük kuralları

Çözünürlük kuralları Çözünürlük kuralları Bütün amonyum, bileşikleri suda çok çözünürler. Alkali metal (Grup IA) bileşikleri suda çok çözünürler. Klorür (Cl ), bromür (Br ) ve iyodür (I ) bileşikleri suda çok çözünürler, ancak

Detaylı

5.111 Ders 34 Kinetik Konular: Sıcaklığın Etkisi, Çarpışma Teorisi, Aktifleşmiş Kompleks Teorisi. Bölüm

5.111 Ders 34 Kinetik Konular: Sıcaklığın Etkisi, Çarpışma Teorisi, Aktifleşmiş Kompleks Teorisi. Bölüm 34.1 5.111 Ders 34 Kinetik Konular: Sıcaklığın Etkisi, Çarpışma Teorisi, Aktifleşmiş Kompleks Teorisi. Bölüm 13.11-13.13 Tepkime Hızına Sıcaklığın Etkisi Gaz-Fazı Nitel (kalitatif) gözleme göre, sıcaklık

Detaylı

ΔH bir sistem ile çevresi arasındaki ısı transferiyle alakalı. Bir reaksiyonun ΔH ını hesaplayabiliyoruz. Hess yasası,

ΔH bir sistem ile çevresi arasındaki ısı transferiyle alakalı. Bir reaksiyonun ΔH ını hesaplayabiliyoruz. Hess yasası, TERMOKİMYA Termodinamiğin 1. kuralı, iç enerjinin (U) nasıl değiştiğiyle alakalı U U çevre U evren ΔU değişimleri ΔH ile alakalı U PV H ΔH bir ile çevresi arasındaki ısı transferiyle alakalı (@ sabit P)

Detaylı

MOL KAVRAMI I. ÖRNEK 2

MOL KAVRAMI I.  ÖRNEK 2 MOL KAVRAMI I Maddelerin taneciklerden oluştuğunu biliyoruz. Bu taneciklere atom, molekül ya da iyon denir. Atom : Kimyasal yöntemlerle daha basit taneciklere ayrılmayan ve elementlerin yapıtaşı olan taneciklere

Detaylı

Sıcaklık (Temperature):

Sıcaklık (Temperature): Sıcaklık (Temperature): Sıcaklık tanım olarak bir maddenin yapısındaki molekül veya atomların ortalama kinetik enerjilerinin ölçüm değeridir. Sıcaklık t veya T ile gösterilir. Termometre kullanılarak ölçülür.

Detaylı

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 ÇOKLU DENGELER -1 ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 Kimyasal tepkimelerin bir çoğu, ortamda birden fazla tür olduğu ve bu türler arasında

Detaylı

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ Çözeltilerin sadece derişimine bağlı olarak değişen özelliklerine koligatif özellikler denir. Buhar basıncı düşmesi, Kaynama noktası yükselmesi, Donma noktası azalması

Detaylı

5.111 Ders Özeti #23 23.1

5.111 Ders Özeti #23 23.1 5.111 Ders Özeti #23 23.1 Asit/Baz Dengeleri (Devam) Konu: Titrasyon Cuma günü ders notlarından Asidik tampon etkisi: Zayıf asit, HA, protonlarını ortamdaki kuvvetli bazın OH iyonlarına aktarır. Zayıf

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

DENGEYE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

DENGEYE ETKİ EDEN FAKTÖRLER DENGEYE ETKİ EDEN FAKTÖRLER Le Chatelier(Lö Şatölye İlkesi) Bu ilkeye göre ; denge halinde bulunan sisteme dışarıdan bir etki yapıldığında sistem kendiliğinden bu etkiyi azaltacak yönde eğilim gösterir.

Detaylı

5.111 Ders Özeti #21 21.1

5.111 Ders Özeti #21 21.1 5.111 Ders Özeti #21 21.1 AsitBaz Dengesi Bölüm 10 Okunsun Konular: Asit ve Bazların Sınıflandırılması, Suyun Öziyonlaşması, ph Fonksiyonları, Asit ve Baz Kuvvetleri, Zayıf Asit İçeren Dengeler. Asit ve

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ ÇALIŞMA YAPRAĞI

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ ÇALIŞMA YAPRAĞI ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ ÇALIŞMA YAPRAĞI REAKSĐYON HIZINA ETKĐ EDEN FAKTÖRLER YASEMĐN KONMAZ 20338575 Çalışma Yaprağı Ders Anlatımı: REAKSĐYON HIZINA ETKĐ EDEN FAKTÖRLER: 1.Reaktif Maddelerin

Detaylı

KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK

KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK Mol, Molar Kütle Kimyasal Formülden Yüzde Bileşiminin Hesaplanması Bir Bileşiğin Yüzde Bileşiminden Kimyasal Formülünün Hesaplanması Organik Bileşiklerin Kimyasal Bileşiminin

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

Genel Kimya. Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK. Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü

Genel Kimya. Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK. Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü Genel Kimya Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü ÇÖZELTİ VE TÜRLERİ Eğer bir madde diğer bir madde içinde molekül, atom veya iyonları

Detaylı

TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR?

TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? KĐMYA EĞĐE ĞĐTĐM M SEMĐNER NERĐ PROF. DR. ĐNCĐ MORGĐL TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? HAZIRLAYAN: GÜLÇĐN YALLI KONU: ÇÖZELTĐLER KONU BAŞLIĞI: TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? ÇÖZELTĐLER Fiziksel özellikleri

Detaylı

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE İMYASAL DENGE SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 06-İMYASAL DENGE 1 SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Bileşikler suda, özelliklerine göre az veya çok oranda ayrışarak iyonlaşırlar. İyon içeren

Detaylı

KİNETİK GAZ KURAMI. Doç. Dr. Faruk GÖKMEŞE Kimya Bölümü Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi 1

KİNETİK GAZ KURAMI. Doç. Dr. Faruk GÖKMEŞE Kimya Bölümü Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi 1 Kinetik Gaz Kuramından Gazların Isınma Isılarının Bulunması Sabit hacimdeki ısınma ısısı (C v ): Sabit hacimde bulunan bir mol gazın sıcaklığını 1K değiştirmek için gerekli ısı alışverişi. Sabit basınçtaki

Detaylı

6. Aşağıdaki tablodan yararlanarak X maddesinin ne olduğunu (A, B,C? ) ön görünüz.

6. Aşağıdaki tablodan yararlanarak X maddesinin ne olduğunu (A, B,C? ) ön görünüz. 1. Lavosier yasası nedir, açıklayınız. 2. C 2 H 4 + 3O 2 2CO 2 + 2 H 2 O tepkimesine göre 2,0 g etilenin yeterli miktarda oksijenle yanması sonucu oluşan ürünlerin toplam kütlesi nedir, hesaplayınız. 3.

Detaylı

a. Yükseltgenme potansiyeli büyük olanlar daha aktifdir.

a. Yükseltgenme potansiyeli büyük olanlar daha aktifdir. ELEKTROKİMYA A. AKTİFLİK B. PİLLER C. ELEKTROLİZ A. AKTİFLİK Metallerin elektron verme, ametallerin elektron alma yatkınlıklarına aktiflik denir. Yani bir metal ne kadar kolay elektron veriyorsa bir ametal

Detaylı

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda)

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda) 5.111 Ders Özeti #22 22.1 Asit/Baz Dengeleri Devamı (Bölümler 10 ve 11) Konular: Zayıf baz içeren dengeler, tuz çözeltilerinin ph sı ve tamponlar Çarşamba nın ders notlarından 2. Suda Baz NH 3 H 2 OH Bazın

Detaylı

Bazı işlemlerde kısaltma olarak (No: Avogadro sayısı) gösterilir. Bir atomun gram türünden miktarına atom-gram (1 mol atom) denir.

Bazı işlemlerde kısaltma olarak (No: Avogadro sayısı) gösterilir. Bir atomun gram türünden miktarına atom-gram (1 mol atom) denir. KİMYASAL HESAPLAMALAR MOL KAVRAMI Mol: 6,02.10 23 taneciğe 1 mol denir. Bu sayıya Avogadro sayısı denir. Bazı işlemlerde kısaltma olarak (No: Avogadro sayısı) gösterilir. 1 mol Mg atomu 6,02.10 23 tane

Detaylı

DERS ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ÇALIŞMA YAPRAĞI HAZIRLAMA (MADDELERĐN AYIRT EDĐCĐ ÖZELLĐKLERĐ)

DERS ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ÇALIŞMA YAPRAĞI HAZIRLAMA (MADDELERĐN AYIRT EDĐCĐ ÖZELLĐKLERĐ) DERS ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ÇALIŞMA YAPRAĞI HAZIRLAMA (MADDELERĐN AYIRT EDĐCĐ ÖZELLĐKLERĐ) DERS SORUMLUSU : PROF. DR. Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN Mustafa HORUŞ 20040023 ANKARA/2008

Detaylı

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK STOKĐYOMETRĐ Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK 3. Stokiyometri 3.1. Atom Kütlesi 3.1.1.Ortalama Atom Kütlesi 3.2. Avagadro Sayısı ve Elementlerin Mol Kütleleri 3.3. Molekül Kütlesi 3.4. Kütle Spektrometresi

Detaylı

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi KİMYASAL DENKLEMLER İki ya da daha fazla maddenin birbirleri ile etkileşerek kendi özelliklerini kaybedip yeni özelliklerde bir takım ürünler meydana getirmesine kimyasal olay, bunların formüllerle gösterilmesine

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA KİMYASAL REAKSİYONLAR Kimyasal Tepkime Kimyasal tepkime, Bir ya da birkaç maddenin (tepkenler) yeni bir bileşik grubuna (ürünler) dönüştürülmesi işlemidir. Tepkenler Ürünler NO + 1/2 O 2 NO

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Hal Değişkenleri Arasındaki Denklemler Aralarında sıfıra eşitlenebilen en az bir veya daha fazla denklem kurulabilen değişkenler birbirine bağımlıdır. Bu denklemlerden bilinen

Detaylı

hesaplama (Ders #16 dan devam) II. İstemli değişim ve serbest enerji III. Entropi IV. Oluşum serbest enerjisi

hesaplama (Ders #16 dan devam) II. İstemli değişim ve serbest enerji III. Entropi IV. Oluşum serbest enerjisi 5.111 Ders Özeti #17 Bugün için okuma: Bölüm 7.1 İstemli değişme, Bölümler 7.2 ve 7.8 -Entropi, Bölümler 7.12, 7.13, ve 7.15 Serbest Enerji. Ders #18 için okuma: Bölüm 7.16 Biyolojik Sistemlerde Serbest-Enerji

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

$e"v I)w ]/o$a+ s&a; %p,{ d av aa!!!!aaa!a!!!a! BASIN KİTAPÇIĞI 00000000

$ev I)w ]/o$a+ s&a; %p,{ d av aa!!!!aaa!a!!!a! BASIN KİTAPÇIĞI 00000000 BASIN KİTAPÇIĞI 00000000 AÇIKLAMA 1. Bu kitapç kta Lisans Yerle tirme S nav - Kimya Testi bulunmaktad r.. Bu test için verilen toplam cevaplama süresi 5 dakikadır.. Bu kitapç ktaki testlerde yer alan her

Detaylı

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j ISI VE SICAKLIK ISI Isı ve sıcaklık farklı şeylerdir. Bir maddeyi oluşturan bütün taneciklerin sahip olduğu kinetik enerjilerin toplamına ISI denir. Isı bir enerji türüdür. Isı birimleri joule ( j ) ve

Detaylı

Kendiliğinden Oluşan Olaylar ISTEMLI DEĞIŞIM: ENTROPI VE SERBEST ENERJI. Entropi. Şelale her zaman aşağı akar, yukarı aktığı görülmemiştir.

Kendiliğinden Oluşan Olaylar ISTEMLI DEĞIŞIM: ENTROPI VE SERBEST ENERJI. Entropi. Şelale her zaman aşağı akar, yukarı aktığı görülmemiştir. Şelale her zaman aşağı akar, yukarı aktığı görülmemiştir. ISTEMLI DEĞIŞIM: ENTROPI VE SERBEST ENERJI Bir fincan çay içerisine atılan bir küp şeker çözünür ama hiçbir zaman çözünmüş şeker çayın içinde kendiliğinden

Detaylı

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI Soru 1: Aşağıdaki ifadeleri tanımlayınız. a) Sistem b)adyabatik sistem c) Kapalı sistem c) Bileşen analizi Cevap 1: a) Sistem: Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına verilen

Detaylı

Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır.

Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır. 7. ASİTLER VE BAZLAR Arrhenius AsitBaz Tanımı (1884) (Svante Arrhenius) Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır. HCl H + + Cl NaOH

Detaylı

Kimyasal Termodinamik

Kimyasal Termodinamik 09.05.2012 08:16 1 Enerji aktarımını gerektiren bir olayda termodinamiğin prensipleri geçerlidir. Enerji bilimsel anlamda, iş yapabilme veya ısı verme yeteneği şeklinde tanımlanır. Sıkıştırılmış bir yay

Detaylı

DENEY 6. CH 3 COO - + Na + + H 2 O ve

DENEY 6. CH 3 COO - + Na + + H 2 O ve DENEY 6 İLETKENLİK TİTRASYONU İLE KUVVETLİ VE ZAYIF ASİTLERİN ANALİZİ Deneyin Yapılışı: Deney için sırasıyla,5 N HCl;,1 N Asetik asit ve ikisinin de bilinmeyen miktarlarda bulunduğu karışımı,1 N NaOH ile

Detaylı

TERMODİNAMİĞİN BİRİNCİ YASASI

TERMODİNAMİĞİN BİRİNCİ YASASI İzotermal ve Adyabatik İşlemler Sıcaklığı sabit tutulan sistemlerde yapılan işlemlere izotermal işlem, ısı alışverişlerine göre yalıtılmış sistemlerde yapılan işlemlere ise adyabatik işlem adı verilir.

Detaylı

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ 5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ Birçok tuz suda çok az çözünür. Tuzların sudaki çözünürlüğünden faydalanarak çökelek oluşumu kontrol edilebilir ve çökme olayı karışımları ayırmak için kullanılabilir. Çözünürlük

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA SORU 1: 32 16X element atomundan oluşan 2 X iyonunun; 1.1: Proton sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.2: Nötron sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.3: Elektron

Detaylı

Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir.

Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir. GAZLAR Maddeler tabiatta katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç halde bulunurlar. Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir. Gaz molekülleri birbirine

Detaylı

!" #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.*

! #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.* 2. BÖLÜM SAF MADDELERİN ERMODİNAMİK ÖZELLİKLERİ Saf madde Saf madde, her noktasında aynı e değişmeyen bir kimyasal bileşime sahip olan maddeye denir. Saf maddenin sadece bir tek kimyasal element eya bileşimden

Detaylı

Bölüm 7 ENTROPİ. Bölüm 7: Entropi

Bölüm 7 ENTROPİ. Bölüm 7: Entropi Bölüm 7 ENTROPİ 1 Amaçlar Termodinamiğin ikinci kanununu hal değişimlerine uygulamak. İkinci yasa verimini ölçmek için entropi olarak adlandırılan özelliği tanımlamak. Entropinin artış ilkesinin ne olduğunu

Detaylı

TERMODİNAMİĞİN ÜÇÜNCÜ YASASI

TERMODİNAMİĞİN ÜÇÜNCÜ YASASI Termodinamiğin Üçüncü Yasası: Mutlak Entropi Yalnızca entropi değişiminin hesaplanmasında kullanılan termodinamiğin ikinci yasasının ds = q tr /T şeklindeki matematiksel tanımından entropinin mutlak değerine

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR İdeal Gaz Yasaları Gazlarla yapılan deneyler, 17. yüzyılda başlamış olup fizikokimya dalında yürütülen ilk bilimsel nitelikteki araştırmalardır. Gazlar için basınç (p), hacim (v),

Detaylı

4. Oksijen bileşiklerinde 2, 1, 1/2 veya +2 değerliklerini (N Metil: CH 3. Cevap C. Adı. 6. X bileşiği C x. Cevap E. n O2. C x.

4. Oksijen bileşiklerinde 2, 1, 1/2 veya +2 değerliklerini (N Metil: CH 3. Cevap C. Adı. 6. X bileşiği C x. Cevap E. n O2. C x. ÇÖZÜMLER. E foton h υ 6.0 34. 0 7 6.0 7 Joule Elektronun enerjisi E.0 8 n. (Z).0 8 (). () 8.0 8 Joule 0,8.0 7 Joule 4. ksijen bileşiklerinde,, / veya + değerliklerini alabilir. Klorat iyonu Cl 3 dir. (N

Detaylı

FİZİKSEL VE KİMYASAL TEPKİMELER I

FİZİKSEL VE KİMYASAL TEPKİMELER I FİZİKSEL VE KİMASAL TEPKİMELER I Maddenin yapısındaki değişmeleri Fiziksel değişmeler Kimyasal değişmeler Çekirdek olayları şeklinde sınıflandırabiliriz. FİZİKSEL DEĞİŞMELER Fiziksel tepkimeler, maddenin

Detaylı

1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI

1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI ANALİTİK KİMYA DERS NOTLARI Yrd.Doç.Dr.. Hüseyin ÇELİKKAN 1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI Analitik kimya, bilimin her alanında faydalanılan, maddenin özellikleri hakkında bilgi veren yöntemlerin

Detaylı

ORTAÖĞRETİM 9. SINIF KİMYA 3. ÜNİTE: KİMYASAL DEĞİŞİMLER

ORTAÖĞRETİM 9. SINIF KİMYA 3. ÜNİTE: KİMYASAL DEĞİŞİMLER ORTAÖĞRETİM 9. SINIF KİMYA 3. ÜNİTE: KİMYASAL DEĞİŞİMLER ÜNİTENİN KONU BAŞLIKLARI 1. REAKSİYON NEDİR? 2. REAKSİYON TİPLERİ 3. POLİMERLEŞME VE HİDROLİZ 1. REAKSİYON NEDİR? KİMYASAL TEPKİMELERDE DEĞİŞMEYEN

Detaylı

KİM-118 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü

KİM-118 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü KİM-118 TEMEL KİMYA Prof. Dr. Zeliha HAYVALI Ankara Üniversitesi Kimya Bölümü Bu slaytlarda anlatılanlar sadece özet olup ayrıntılı bilgiler ve örnek çözümleri derste verilecektir. Bölüm m 7 GAZLAR Gazlar:

Detaylı

Gazların Özellikler Barometre Basıncı Basit Gaz Yasaları

Gazların Özellikler Barometre Basıncı Basit Gaz Yasaları İÇERİK Gazların Özellikler Barometre Basıncı Basit Gaz Yasaları Boyle Yasası Charles Yasası Avogadro Yasası Gaz Davranışları ve Standart Koşullar İdeal ve Genel Gaz Denklemleri Gaz Karışımları Gaz Yasalarına

Detaylı

KĐMYA ÖĞRETĐMĐ PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL

KĐMYA ÖĞRETĐMĐ PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL KĐMYA ÖĞRETĐMĐ PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL KĐMYASAL REAKSĐYONLARLA ĐLGĐLĐ HESAPLAMALAR Girenler ve ürünlerin miktarlarının hesaplanması. Sınırlayıcı reaktif içeren reaksiyonlarla ilgili hesaplamalar. DERS SAATĐ

Detaylı

Kimyanın Temel Kanunları

Kimyanın Temel Kanunları Kimyanın Temel Kanunları A. Kütlenin Korunumu Kanunu Lavoiser miktarı belli olan kalay (Sn) parçasını içinde bir miktar hava bulunan bir fanusa koyarak tartmış.daha sonra fanusu içindekilerle birlikte

Detaylı

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 YANMA Derlenmiş Notlar Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 FAZ DENGESĐ Denge çözümlerinde, yanma sonrası ürün konsantrasyonlarının hesaplanmasında üç farklı yöntem kullanılabilir (Pratt and Wormeck, 1976): Bunlar,

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI Hazırlayan: Hale Sümerkan Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.Đnci Morgil ANKARA 2008 ÇÖZELTĐLER Çözeltiler, iki ya da daha fazla

Detaylı

10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar

10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar 10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar kanunları Demir (II) sülfür bileşiğinin elde edilmesi Kimyasal

Detaylı

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER Adı- Soyadı: Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 13.01.2017 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20)

Detaylı

KİM 2013 Fizikokimya. Yrd.Doç. Dr. Kinyas POLAT Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Fakültesi, Kimya Bölümü

KİM 2013 Fizikokimya. Yrd.Doç. Dr. Kinyas POLAT Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Fakültesi, Kimya Bölümü KİM 03 Fizikokimya Yrd.Doç. Dr. Kinyas POLAT Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Fakültesi, Kimya Bölümü kinyas.polat@deu.edu.tr YARARLANILABİLCEK KAYNAKLAR DEĞERLENDİRME Vize (%0) + Vize (%0) + Quiz/Ödev (%0)

Detaylı

ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç)

ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç) ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç) ÇÖZELTİLERDE ÇÖZÜNME VE ÇÖKELME OLAYLARI Çözeltiler doymuşluklarına göre üçe ayrılırlar: 1- Doymamış çözeltiler: Belirli bir sıcaklıkta ve basınçta çözebileceğinden daha az miktarda

Detaylı

3. Kimyasal Bileşikler

3. Kimyasal Bileşikler TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi 3. Kimyasal Bileşikler Mol kavramı ve kimyasal bileşikler Kimyasal Bileşik Formülleri (Kaba vs Molekül Formülü) Yüzde bileşimin hesaplanması Yakma analizi TOBB Ekonomi

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU hasanyolcu.wordpress.com En az iki atomun belli bir düzenlemeyle kimyasal bağ oluşturmak suretiyle bir araya gelmesidir. Aynı atomda olabilir farklı atomlarda olabilir. H 2,

Detaylı

POLİMER KİMYASI -9. Prof. Dr. Saadet K. Pabuccuoğlu

POLİMER KİMYASI -9. Prof. Dr. Saadet K. Pabuccuoğlu POLİMER KİMYASI -9 Prof. Dr. Saadet K. Pabuccuoğlu Genellikle merkaptanların Ci değeri büyük olduğundan bir çok polimerizasyon sisteminde molekül ağırlığı kontrolü için çok az miktarlarda kullanılır. ZİNCİR

Detaylı

3. TERMODİNAMİK KANUNLAR. (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu ÖRNEK

3. TERMODİNAMİK KANUNLAR. (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu ÖRNEK 1 3. TERMODİNAMİK KANUNLAR (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu Termodinamiğin Birinci Kanununa göre, enerji yoktan var edilemez ve varolan enerji yok olmaz, ancak şekil değiştirebilir. Kanun

Detaylı

ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI

ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI Denizhan YILMAZ, Saliha YILMAZ, Eda HOŞGÖR, Devrim B. KAYMAK *

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER Adı- Soyadı : Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Bütünleme Sınavı Soru ve Çözümleri 23.01.2015 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20)

Detaylı

İLK ANYONLAR , PO 4. Cl -, SO 4 , CO 3 , NO 3

İLK ANYONLAR , PO 4. Cl -, SO 4 , CO 3 , NO 3 İLK ANYONLAR Cl -, SO -, CO -, PO -, NO - İLK ANYONLAR Anyonlar negatif yüklü iyonlardır. Kalitatif analitik kimya analizlerine ilk anyonlar olarak adlandırılan Cl -, SO -, CO -, PO -, NO - analizi ile

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı

FOSİL YAKITLARIN YANMASI

FOSİL YAKITLARIN YANMASI Kömür, sıvı yakıtlar ve doğal gazın yakılması sırasında açığa çıkan bazı gazların zehirleyici etkileri ve çevre için zararları vardır. Kükürtdioksit (SO 2 ) ve (NO x ) ler bu zararlı gazların miktar ve

Detaylı

Termodinamik İdeal Gazlar Isı ve Termodinamiğin 1. Yasası

Termodinamik İdeal Gazlar Isı ve Termodinamiğin 1. Yasası İdeal Gazlar Isı ve Termodinamiğin 1. Yasası İdeal Gazlar P basıncında, V hacmindeki bir kaba konulan kütlesi m ve sıcaklığı T olan bir gazın özellikleri ele alınacaktır. Bu kavramların birbirleriyle nasıl

Detaylı