TÜRKİYE DE KALP DAMAR HASTALIKLARI VE DİYABET KONTROLÜNDE VAR OLAN DURUM VE POLİTİKA ÖNERİLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE DE KALP DAMAR HASTALIKLARI VE DİYABET KONTROLÜNDE VAR OLAN DURUM VE POLİTİKA ÖNERİLERİ"

Transkript

1

2 MedCHAMPS TÜRKİYE DE KALP DAMAR HASTALIKLARI VE DİYABET KONTROLÜNDE VAR OLAN DURUM VE POLİTİKA ÖNERİLERİ Sonuç Raporu Aralık İZMİR

3 ÖNSÖZ Bulaşıcı olmayan hastalıklar, özellikle kalp damar hastalıkları ve diyabet, düşük ve orta gelirli ülkelerde çok belirgin olarak artmaktadır. Bu artışın ana nedeni risk faktörlerinin, özellikle beslenmenin bozulması ve fizik aktivenin azalmasının sonucu olarak obezitenin artışı ve sigara kullanımının yaygınlaşmasıdır. Küreselleşme, kentleşme ve yaşlanan nüfus bu eğilime katkıda bulunmaktadır. Elde edilen bilgi ve deneyim toplum ya da bireye yönelik yapılacak uygun girişimlerle önemli sayıda hastalığın ve ölümün önlenebileceğini göstermektedir. Bu tür girişimlerin planlanması ve uygulanması için ülkenin altyapısına uygun, hedefleri belirlenmiş ve uygulanabilir politikalara gereksinim vardır. Gelişmekte olan ülkelerdeki sağlık politikaları ve sağlık hizmetleri daha çok bulaşıcı ve akut hastalıklarla mücadele etmek için yapılandırılmışlardır. Ancak demografik ve epidemiyolojik dönüşüm nedeniyle bu ülkelerde de kronik hastalıkların önlenmesine yönelik etkin politikalarının geliştirilmesine gereksinim vardır. Mart 2009 da başlayan MedCHAMPS Projesi nde, Türkiye ile Doğu Akdeniz Bölgesindeki Filistin, Suriye ve Tunus ta kalp damar hastalıklarının önlenmesi için politika belirlemede yararlanılabilecek bir epidemiyolojik model (IMPACT) geliştirilmesi amaçlanmıştır. Model yardımıyla, KDH ve diyabete bağlı hastalık yükünü azaltmakta kullanılacak sağlık sektöründen ve sektör dışından maliyet-etkili politika seçenekleri belirlenebilecektir. Proje kapsamında, ülkemizdeki nüfus ve sağlık istatistikleri ile yayınlanmış araştırma verileri kullanılarak son 20 yıllık sürede koroner kalp hastalığı ve diyabet trendini açıklayan simülasyon modelleri oluşturulmuştur. Oluşturulan modeller yardımıyla koroner kalp hastalığı ölüm hızındaki değişimde rolü olan risk faktörleri ve tıbbi tedaviler belirlenmiş; 2025 yılında beklenen diyabet hastalık yükü hesaplanmıştır. Aynı zamanda bulaşıcı olmayan hastalıkların durumu ve tarafların etkin önleme yöntemleri konusundaki tutumlarını saptamak için nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Üç yılı aşan bir çalışma sonucunda elde ettiğimiz bulgular ve buna paralel olarak önerilerimizi bu kitap aracılığıyla sağlık hizmetinin planlama ve organizasyonundan sorumlu olan Sağlık Bakanlığı yetkililerine ve akademik çevrelere iletmek istiyoruz. Prof. Dr. Belgin Ünal Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD 1

4 MEDCHAMPS: MEDiterranean studies of Cardiovascular disease and Hyperglycaemia: Analytical Modelling of Population Socio-economic transitions MedCHAMPS Projesi: Kalp damar hastalıkları ve diyabet konusunda Akdeniz Çalışmaları: Toplumdaki sosyoekonomik dönüşümün analitik modellemesi AVRUPA BİRLİĞİ YEDİNCİ ÇERÇEVE PROGRAMI İşbirliği projesi (Hibe anlaşma No:223075) Başlangıç tarihi: 01 Mart 2009 Süre: 42 ay Proje tarafları/ Kurum Adı Ülke Institute of Health and Society, Newcastle University (IHS) (koordinatör), Birleşik Krallık Division of Public Health, University of Liverpool, Birleşik Krallık Department of Pharmacology and Therapeutics, Trinity College, Dublin, Irlanda Department of Public Health, Dokuz Eylul University School of Medicine, Türkiye Syrian Center for Tobacco Studies, Suriye Institute of Community and Public Health, Birzeit University, Filistin Özerk Bölgesi CVD Research Laboratory/ National Public Health Institute, Tunus Projede sorumlu araştırmacılar Julia Critchley - Newcastle University- UK Simon Capewell- The University of Liverpool- UK Belgin Unal- Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı - Türkiye Kathleen Bennett-Trinity Centre for Health Sciences- Ireland Wasim Maziak- Syrian Center for Tobacco Studies- Syria Abdullatif Husseini- Institute of Community and Public Health- Birzeit University Occupied Palestinian Territory Habiba Ben Romdhane- Institut National de Santé Publique-Tunisia 2

5 Projenin Türkiye Ekibi Kişiler Prof Dr Belgin Ünal Prof Dr Sibel Kalaça (İş Paketi 5) Prof Dr Gönül Dinç Horasan Prof Dr Özgür Aslan Doç Dr Yücel Demiral Doç Dr Bülent Kılıç Öğr Gör Dr Hatice Şimşek Keskin Yard Doç Gül Gerçeklioğlu Yard Doç Hakan Baydur Uzm Dr M. Kaan Sözmen Uzm Dr Sinem Doğanay Uzm Dr Hale Arık Uzm Dr Özlem Pekel Uzm Dr Refik Budak Arş Gör Dr Deniz Altun Arş Gör Dr Ceyda Akduman Arş Gör Dr Ali Ceylan Arş Gör Dr Tuba Sevim Yılmaz Arş Gör Dr Volkan Damgacı Arş Gör Dr Ercan Güler Dr Sema İlhan Uzm. Dyt. Simge Yılmaz Kurum Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Yüksek Okulu Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Narlıdere Toplum Sağlığı Merkezi, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Ordu Toplum Sağlığı Merkezi, Ordu Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Meram Toplum Sağlığı Merkezi, Konya Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Selendi Devlet Hastanesi, Manisa Balçova Toplum Sağlığı Merkezi, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrin Polikliniği Projenin Türkiye Danışma Kurulu Kişiler Prof Dr Gül Ergör Prof Dr İlhan Satman Prof Dr Altan Onat Doç Dr Nazan Yardım Kurum Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Türk Kardiyoloji Derneği T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Obezite, Diyabet ve Metabolik Hastalıklar Daire Başkanı 3

6 İçindekiler MEDCHAMPS PROJESİ ÖZETİ... 6 TÜRKİYE DE KALP DAMAR HASTALIKLARI MORBİDİTESİ... 9 TÜRKİYE DE TOPLUMDA SİGARA İÇME SIKLIĞI NASIL DEĞİŞİYOR? TÜRKİYE DE KAN BASINCI VE KOLESTEROL DÜZEYLERİ TÜRKİYE DE DİYABET VE OBEZİTE SIKLIĞI TÜRKİYE'DE OBEZİTE SIKLIĞI NASIL DEĞİŞİYOR? KALP DAMAR HASTALIĞI TEDAVİ DÜZEYLERİ TÜRKİYE DE KORONER KALP HASTALIĞI VE İNMEYE BAĞLI ÖLÜM HIZINDAKİ DEĞİŞMELER ( ) TÜRKİYE DE 1995 VE 2008 YILLARI ARASINDA KORONER KALP HASTALIĞI ÖLÜMÜNDEKİ AZALMANIN İNCELENMESİ TÜRKİYE DE 2025 YILI İÇİN ÖNGÖRÜLEN TİP 2 DİYABET SIKLIĞI VE KORUYUCU GİRİŞİMLERİN DİYABET SIKLIĞINDAKİ ARTIŞA OLAN ETKISI ULUSAL DÜZEYDE TUZ KISITLAMA GİRİŞİMİNİN MALİYET ETKİLİLİĞİ HASTA VE ÇALIŞANLARIN GÖZÜYLE KRONİK HASTALIKLARIN YÖNETİMİ TÜRKİYE DE KALP DAMAR HASTALIKLARI VE DİYABET İLE İLGİLİ POLİTİKALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ SONUÇ VE ÖNERİLER İLETİŞİM

7 Tablolar Tablo 1. Türkiye de yaş gruplarına göre KKH sıklığı Tablo 2. Türkiye de yapılan çalışmalarda cinsiyete göre bildirilen KKH sıklığı Tablo 3 Türkiye de yapılan çalışmalarda cinsiyete göre bildirilen SVH sıklığı Tablo 4 Trend değerlendirmesi için seçilen çalışmaların özellikleri Tablo 5 Türkiye de yaş gruplarına göre erkeklerde hiperkolesterolemi sıklığı Tablo 6 Türkiye de yaş gruplarına göre kadınlarda hiperkolesterolemi sıklığı Tablo 7 Türkiye de yapılan çalışmalarda cinsiyete göre kolesterol ortalamaları Tablo 8 Türkiye de erkeklerde yaş gruplarına göre hipertansiyon sıklığı Tablo 9 Türkiye de kadınlarda yaş gruplarına göre hipertansiyon sıklığı Tablo 10. Türkiye de toplumda yapılan çalışmalarda erkeklerde diyabet sıklıkları Tablo 11. Türkiye de toplumda yapılan çalışmalarda kadınlarda diyabet sıklıkları Tablo 12. Çalışmalarda erkeklerde saptanan obezite sıklıkları Tablo 13. Çalışmalarda kadınlarda saptanan obezite sıklıkları Tablo 15. Türkiye de yapılmış çalışmalar ve karşılaştırmalı obezite sıklıkları Tablo 16. Türkiye de KKH larında ikincil koruma için reçete edilen ve kullanılan ilaçların oranlarını gösteren başlıca çalışmalar Tablo 17. Türkiye de 2008 yılında tıbbi ya da cerrahi tedavilerle önlenen ya da geciktirilen ölümler. 61 Tablo 18. Turkiye de, yılları arasında toplumdaki risk faktörlerinin değişimi sonucu önlenen ya da geciktirilen koroner kalp hastalığı ölümleri Tablo 19. Toplam maliyetler(ppp-dolar) ve kazanılan yaşam yılları Şekiller Şekil 1. Veri tarama akış şeması Şekil 2. Erkeklerde yaş gruplarına göre yıllar içinde sigara içme sıklığındaki tahmin edilen değişim( ) Şekil 3. Kadınlarda yaş gruplarına göre yıllar içinde sigara içme sıklığındaki tahmin edilen değişim ( ) Şekil 4. Erkeklerde yıllara göre tahmin edilen sigara içme sıklığı ve %95 güven aralığı Şekil 5. Kadınlarda yıllara göre tahmin edilen sigara içme sıklığı ve %95 güven aralığı Şekil 6. Erkeklerde yaşlara göre yılları arasında obezite görülme sıklıkları Şekil 7. Kadınlarda yaşlara göre yılları arasında obezite görülme sıklıkları Şekil 8. Erkeklerde yaşa standardize (Türkiye, 2008) koroner kalp hastalığı ve inmeye bağlı mortalite hızı ( ) Şekil 9. Kadınlarda yaşa standardize (Türkiye, 2008) koroner kalp hastalığı ve inmeye bağlı mortalite hızı ( ) Şekil 10. Koroner Kalp hastalıklarına bağlı gözlenen ve modelden elde edilen mortalite hızları Şekil 11. Türk Toplumunda yılları arasında tedavi ve risk etmenlerindeki değişime bağlı önlenen ya da geciktirilen Koroner Kalp Hastalığına bağlı ölümler Şekil 12. Diyabet Markov Modelin şematik gösterimi Şekil 13. Yıllara göre öngörülen Diyabet sıklıkları Şekil 14. Olası girişimlerin 2025 yılı için diyabet sıklığına etkisi Şekil 15. Girişim yapmamaya göre kazanılan maliyet

8 MEDCHAMPS PROJESİ ÖZETİ Bulaşıcı olmayan hastalıklar, özellikle kalp damar hastalıkları (KDH) ve diyabet düşük ve orta gelirli ülkelerde çok belirgin olarak artmaktadır. Bu artışın ana nedeni risk faktörlerinin, özellikle beslenmenin bozulması ve fizik aktivenin azalmasının sonucu olarak obezitenin artışı ve sigara kullanımının yaygınlaşmasıdır. Küreselleşme, kentleşme ve yaşlanan nüfus bu eğilime katkıda bulunmaktadır. Sık karşılaşılan bir yanlış inanış bulaşıcı olmayan hastalıkların refah düzeyi yüksek toplumların hastalığı olduğudur. Ancak unutulmamalıdır ki, bulaşıcı olmayan hastalıklar, toplumların fakir kesimleri arasında daha sıktır ve yaşa özel ölüm hızlarına bakıldığında gelişmekte olan ülkelerde gelişmiş ülkelere göre daha yüksek oldukları dikkati çekebilir. Gelişmekte olan ülkelerdeki sağlık hizmetleri kronik hastalıklardan çok akut enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele etmek için yapılandırılmışlardır. MedCHAMPS projesinde Doğu Akdeniz Bölgesindeki ülkelerde ve Türkiye de kullanılması için bir KDH ve diyabet modeli (IMPACT) geliştirilmiştir. Uygun testlerden ve ayarlamalardan sonra Akdeniz Bölgesinden dört ülkeye ait (Filistin, Suriye, Tunus ve Türkiye) veriler modele girilecek ve var olan hastalık düzeyleri ve trendlerle geçerliliği denetlenmiştir. Çalışma ülkelerinde bulaşıcı olmayan hastalıkların durumunu ve tarafların etkin girişim yöntemleri konusundaki tutumlarını saptamak için, durum analizi yapılmış, politika ve belgelerin gözden geçirilmiş ve kalitatif yöntemlerden yararlanılmışır. Arkasından her bir ülke için geçerli olan modeller kullanılarak gelecekte etkili olacak maliyet-etkin politika seçenekleri incelenmiştir. Bu projenin hedefi, Filistin, Suriye, Tunus ve Türkiye de sağlığın geliştirilmesi için özellikle kardiyovasküler hastalıklar ve diyabete odaklanarak bulaşıcı olmayan hastalık yükünün azaltılmasıdır. Bulaşıcı olmayan hastalık yükünü azaltmak için sağlık sektörünün içinde ve dışında en etkin ve aynı zamanda maliyet etkin politikalar üretilmesi ile ilgili önerilerde bulunmak bu projenin temel amacıdır. Projenin spesifik amaçları: 1. Çalışma ülkelerinde (Filistin, Suriye, Tunus ve Türkiye) KDH, diyabet ve risk etkenlerine ilişkin veri kaynaklarının tanımlanması ve gereksinimin belirlenmesi 6

9 a. Toplumda KDH, diyabet ve risk etkenlerine ilişkin morbidite ve mortalite verilerinin tanımlanması ve analiz için uygun duruma getirilmesi b. KDH, diyabet ve risk etkenleriyle ilgili var olan verinin uluslararası standart rehberlere göre değerlendirilmesi c. Gelecekte toplanacak verinin kapsamı ve niteliği konusunda öneriler geliştirilmesi (DSÖ nün STEP sürveyans rehberine göre) 2. Çalışma ülkelerinde KDH ve diyabet trendini açıklayan ve gelecekteki trendi tahmin etmeye yardımcı olacak epidemiyolojik bir model geliştirilmesi a. Katsayılar, gecikme zamanları (lag time) ve kardiyovasküler hastalıklar ve diyabet riskinin farklı mutlak değerleri gibi sorunlara yönelik olası uyarlamaları içeren bir modelin geliştirilmesi b. Var olan modellerin proje ülkelerinin verilerini kullanılarak doldurulması c. Başlangıç çözümlemelerinin yapılıp ve modellerin her bir ülke için gözlenen eğimler ya da düzeyler karşısında geçerliliğinin değerlendirilmesi d. Veri kalitesinin kuşkulu olduğu noktalarda duyarlık analizlerinin (aşırı değerler çözümlemesi ve olasılıklı yöntemlerle) yapılması 3. Ulusal politika kapsamının ve sağlık sisteminin tanımlanması Her bir ülke için durum analizi yapılmıştır (politikaların ve sağlık sistemlerinin analizi anahtar kişi görüşmeleri ile birleştirilmiştir). Bu yolla politikalardaki eksikliklerin ve belirlenen politikalardaki kararlılığın saptanması amaçlanmıştır. a. Veri toplanmasına ve veri analizine rehberlik etmesi amacıyla KDH ve tip 2 diyabetin önlenmesinde potansiyel olarak etkin politik önlemler ve sağlık sistem girişimlerinin var olan şematik çatılarının kullanılması b. Politikalar ve sağlık hizmeti sağlanması ile ilgili ulusal politikalar hakkındaki tüm dokümanların belirlenmesi, düzenlenmesi ve sistematik olarak gözden geçirilmesi 7

10 c. Hükümet, sağlık sektörü, özel sektör ve hükümet dışı kurumlardan anahtar kişilerle yapılacak görüşmeler aracılığıyla sağlık politikaları hakkında bilgi ve görüşlerin araştırılması d. Olası hedef grupların sağlık algılarının araştırılması ve demografik, cinsiyet ve sosyoekonomik sınıflamaya bağlı olarak nasıl ayrıldığının belirlenmesi 4. Politika seçeneklerini geliştirme, değerlendirme ve uygulanmasının desteklenmesi a. Her bir ülke için durum analizi sonuçları aracılığıyla politika seçeneklerinin belirlenmesi b. Her bir politika seçeneğinin potansiyel etkisinin IMPACT modelleri ile her bir ülke için eğer olursa ne olur analizlerinin yapılması c. Maliyet etkinlik değerlendirmesi için farklı politika seçeneklerinin maliyetlerinin tahminlerini yapmak d. Farklı politika seçeneklerinin uygulanabilirliğini değerlendirmek için durum analizi sonuçlarını kullanmak e. Uygulanabilirlik ve maliyet etkinlik değerlendirmelerine göre ilgili hükümet bölümlerine politika değişikliklerini önermek f. Seçilen politika seçeneklerinin uygulanması ve değerlendirilmesi için detaylı planların yapılmasına yardımcı olmak 5. Sonuçları yaymak Araştırma sonuçlarının etkin olarak duyurulmasıyla diğer ülkelerde sürdürülebilir KDH ve Tip 2 diyabet önleme ve girişim politikalarının planlama ve uygulanmasının desteklenmesi 8

11 Türkiye de kalp damar hastalıkları morbiditesi Ceyda Şahan Akduman, Kaan Sözmen, Sinem Doğanay, Belgin Ünal Medchamps Projesi kapsamında Türkiye de kalp damar hastalıkları ile ilgili verisi olan çalışmalar sistematik olarak incelenmiştir(1). Ulusal ve uluslar arası elektronik ve diğer veri kaynakları tarandığında KKH veya SVH epidemiyolojisi ile ilgili verisi olan dört (2, 3, 4, 5) ulusal çalışma saptanmıştır. Bölgesel olarak yapılan çalışmalardan ise 9 u İzmir (6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14), ikisi Ankara (15, 16), diğerleri ise Antalya (17), Elazığ (18), İstanbul (19), Sivas (20), Afyon (21) ve Denizli (22) illerinde yapılmıştır. Tüm çalışmalarda prevalans verisi, iki çalışmada da ayrıca insidans verisi verilmiştir. İncelenen çalışmalarda KKH ve SVH tanısı koyma ölçütlerinin birbirlerinden farklı olduğu görülmüştür. KKH tanısı, 6 çalışmada kişilere anket uygulanarak, sistemik muayene yapılarak ve EKG bulguları değerlendirilerek, 13 çalışmada ise kişilerin kendi bildirimlerine göre öyküleri sorgulanarak konmuştur. SVH tanısı, 7 çalışmada kişilerin kendi bildirimlerine göre öyküleri sorgulanarak, 1 çalışmada ise anket sorularına göre şüpheli olanlara nörolojik muayene ve kraniyal görüntüleme yapılarak, ayrıca hastane kayıtlarına ulaşılarak konmuştur. Tüm bu çalışmalar değerlendirildiğinde 30 yaş üstü KKH prevalansı toplamda %5.2 ile %10.9, erkekte %7.5 ile %17.4, kadında %1.7 ile %8.3 arasında değişmektedir (Tablo 1). Genellikle tüm yaşlarda KKH prevalansı erkeklerde kadınlara göre daha yüksektir ve her iki cinste de yaşla birlikte artmaktadır (Tablo 2). Onat ve arkadaşlarının yaptığı ilk ulusal çalışmada (2), 20 yaş üstü kişilerde KKH prevalansı kentte kıra göre daha yüksek bulunmuştur Ulusal Hanehalkı Araştırması nda (3) tüm yaşlarda, 2008 ve 2010 TÜİK Sağlık Araştırmaları nda (4, 5) 15 yaş üstünde KKH prevalansı kırda kente göre daha yüksek bulunmuştur. 9

12 Tablo 1. Türkiye de yaş gruplarına göre KKH sıklığı Araştırma yaş üstü Toplam Onat,1991 * (2) Bertan, 1997 (16) Aslan, 1999 (7) Akalın, 2002 (8) Demiral, 2006 (12) (E/K) ** 0.0/9.8 (E/K) ** 8.6/12.9 (E/K) ** 27.0/26.9 (E/K) ** 8.3/13.9 *Ulusal çalışmadır. **E: Erkek, K: Kadın SVH prevalansı 30 yaş üstü erkeklerde %1.7 ile %2.8, kadınlarda ise %1,1 ile %2,1 arasında değişmektedir (Tablo 3). Tüm yaşlarda SVH prevalansının 6 çalışmada erkeklerde, 2 çalışmada ise kadınlarda daha yüksek olduğu görülmüştür Ulusal Hanehalkı Araştırması nda tüm yaşlarda, 2010 TÜİK Sağlık Araştırması nda 15 yaş üstünde SVH prevalansı kırda kente göre daha yüksek bulunmuştur. İncelenen çalışmalara ait eleştirel değerlendireme notları Tablo 4 de sunulmuştur. İncelenen çalışmaların sonuçlarına göre Türkiye de KKH sıklığı 30 yaş üzeri populasyonda yaklaşık %10 dur. Kalp damar hastalıklarının epidemiyolojisini saptamak için yapılan çalışmaların çoğu bölgesel olduğu veya yöntemleri farklı olduğu için karşılaştırılabilir veri sunmamaktadır. Çalışmaların ulusal düzeyde, tüm bölgeleri temsil eden, karşılaştırılabilir ve geçerli yöntemler kullanılarak yapılması toplumdaki boyutu ve değişimi değerlendirmek için gereklidir. 10

13 Tablo 2. Türkiye de yapılan çalışmalarda cinsiyete göre bildirilen KKH sıklığı Araştırma Yapıldığı yer, yıl Yaş Grubu, Kişi Sayısı Erkek (%) Kadın(%) Toplam(%) Saltık, 1981 (15) Ankara, Etimesgut, yaş üstü, 455 kişi Onat,1991 (2) Ulusal Çalışma, yaş üstü, 3689 kişi Dönmez, 1996 (17) Antalya, yaş üstü, 1000 kişi Açık, 1994 (18) Elazığ, Baskil, yaş üstü, 356 kişi Bertan, 1997 (16) Ankara, Gülveren, yaş üstü, 459 kişi Aslan, 1999 (7) İzmir, Güzelbahçe, yaş üstü, 343 kişi Akalın, 2002 (8) İzmir, Balçova, yaş üstü, 404 kişi Yıldız, 2002 (9) İzmir, Menemen, yaş, 362 kişi UHHA, 2003 (3) Ulusal Çalışma, 2000 Tüm yaşlarda, kişi Keskinoğlu, 2003 (10) İzmir, Çamdibi, yaş üstü, 227 kişi Özdemir, 2005 (20) Sivas, yaş üstü, 750 kişi Demiral, 2006 (12) İzmir, Konak, yaş üstü, 607 kişi TÜİK Sağ. Arş, 2008 (4) Ulusal Çalışma, yaş üstü, 6140 hane TÜİK Sağ. Arş, 2010 (5) Ulusal Çalışma, yaş üstü, 6551 hane Ergör, 2011 (13) İzmir, Balçova, yaş üstü, kişi Şimşek, 2011 (14) İzmir, Balçova, yaş üstü, 2520 kişi Doğan, 2012 (21) Afyon, yaş üstü,

14 Tablo 3 Türkiye de yapılan çalışmalarda cinsiyete göre bildirilen SVH sıklığı Araştırma Yapıldığı yer, yıl Yaş Grubu, Kişi Sayısı Erkek (%) Kadın(%) Toplam(%) Akalın, 2002 (8) İzmir, Balçova, yaş üstü, 404 kişi Yıldız, 2002 (9) İzmir, Menemen, yaş, 362 kişi UHHA, 2003 (3) Ulusal Çalışma, 2000 Tüm yaşlarda, kişi Keskinoğlu, 2003 (10) İzmir, Çamdibi, yaş üstü, 227 kişi TÜİK Sağ. Arş, 2008 (4) Ulusal Çalışma, yaş üstü,6140 hane TÜİK Sağ. Arş, 2010 (5) Ulusal Çalışma, yaş üstü, 6551 hane Ergör, 2011 (13) İzmir, Balçova, yaş üstü, kişi Şimşek, 2011 (14) İzmir, Balçova, yaş üstü, 2520 kişi Tokgöz, 2012 (22) Denizli, yaş üstü, 2441 kişi

15 Kaynaklar 1. Şahan Akduman C, Sözmen K, Doğanay S, Ünal B. Kalp-damar Hastalıkları Epidemiyolojisi Konusunda Toplumda Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi. 15. Ulusal Halk Sağlığı Bildiri Özetleri Kitabı, Onat A, Şurdum Avcı G, Şenocak M, Örnek E, Gözükara Y, Karaaslan Y, Özışık U, İşler M, Tabak F, Özcan R. Türkiye'de Erişkinlerde Kalp Hastalığı ve Risk Faktörleri Sıklığı Taraması: 3. Kalp Hastalıkları Prevalansı. Türk Kardiyol Dern Arş 1991; 19: TÜİK. Ulusal Hanehalkı Araştırması. Ankara; TÜİK Sağlık Araştırması. Ankara; TÜİK Sağlık Araştırması. Ankara; Vatansever K. Özkanlar Sağlık Ocağı bölgesinde 20 yaş üzeri nüfusta hipertansiyon prevalansı ve risk faktörleri, İzmir. Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Programı; Aslan B. Güzelbahçe Sağlık Ocağı bölgesinde 30 yaş üzeri populasyonda koroner kalp hastalığı sıklığı ve kalp-damar hastalığı risk faktörleri ile ilişkisi, İzmir. DEÜ, Tıp Fak. Halk Sağlığı Prog İlhan Akalın S, Değirmenci H. Kentsel bir bölgede kardiyovasküler hastalıklar ve kardiyovasküler hastalıkların oluşumunda etkili olan önlenebilir risk faktörlerinin sıklığı. 8.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi Bildiri Kitabı, Diyarbakır; 2002: Yıldız B. Menemen İlçesinde Yaş Grubunda Koroner Kalp Hastalıkları Risk Faktörleri Sıklığının Araştırılması, İzmir. Ege Üniversitesi, Sağ. Bil Enstitüsü Halk Sağlığı Programı; Keskinoğlu P, Bilgiç N, Pıçakçıefe M, Uçku R. İzmir Çamdibi-1 Nolu Sağlık Ocağı Bölgesi Yaşlılarında Yetersizlik ve Kronik Hastalık Prevalansı. Türk Geriatri Dergisi 2003 ; 6 (1): Badıllıoğlu O, Ünal Toğrul B, Uçku R. İzmir, Güzelbahçe de koroner kalp hastalığı beş yıllık insidansı ve risk faktörleri ile ilişkisi. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi 2011; 9(3). 12. Demiral Y, Soysal A, Kılıç B, Uçku R, Bilgin AC, Karakuş N, Ünal B. İzmir Konak İlçesinde 20 yaş ve üzeri nüfusta sosyoekonomik göstergeler ve koroner kalp hastalığı ilişkisi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007; 6 (1): Ergör G, Soysal A, Sözmen K, Ünal B, Uçku R, Kılıç B, Günay T, Ergör A, Demiral Y, Saatlı G, Meseri R, Baydur H, Şimşek H, Budak R, Arık H, Karakuş N. Balcova heart study: rationale and methodology of the Turkish cohort. International Journal of Public Health 2011; DOI /s x 14. Şimşek H. Sosyal Eşitsizliklerin Koroner Kalp Hastalığı Risk Etmenlerine Etkisi, İzmir. Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Programı; Saltık A. Yapracık Sağlık Ocağı bölgesinde beş köyde yapılan koroner kalp hastalıkları izleme araştırması, Ankara. İstanbul Üniversitesi, Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Programı; Bertan M, Tezcan S, Sauerborn R. Prevalence of CVD and Risk Factors A Pilot Study İn Gülveren Dıstrıct, Ankara; Dönmez L, Aktekin M, Erengin H. Antalya kent merkezindeki yaşlıların sağlık sorunları ve günlük yaşam aktiviteleri. 5.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi Bildiri Kitabı, İstanbul; 1996: Açık Y. Baskil ilçe merkezinde 35 ve üstü yaş grubunda koroner kalp hastalığı risk faktörleri taraması, Elazığ. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Programı; Karahan A, Save D. Ümraniye Atatürk Mahallesindeki 30 yaş üstü kadınların önlenebilir koroner kalp hastalığı risk faktörleri açısından değerlendirilmesi. 9.Ulusal Halk Sağlığı Günleri-GATA- Bildiri Kitabı, Ankara; 2005: Özdemir L, Koçoğlu G, Sümer H, Nur N, Polat H, Aker A, Bakıcı Z. Sivas İl Merkezinde Yaşlı Nüfusta Bazı Kronik Hastalıkların Prevalansı ve Risk Faktörleri. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2005; 27 (3): Doğan N, Toprak D, Demir S. Hypertension prevalence and risk factors among adult population in Afyonkarahisar region: a cross-sectional research. Anadolu Kardiyol Dergisi 2012; 12: Tokgöz F, Öncel Ç, Bozkurt İ, Erdoğan Ç. Denizli il merkezinde serebrovasküler hastalık prevalansı. 6.Ulusal Beyin Damar Hastalıkları Kongresi 2012;Cilt 18; Ek 1: 36 13

16 Türkiye de toplumda sigara içme sıklığı nasıl değişiyor? Sinem Doğanay, Kaan Sözmen, Sibel Kalaça, Belgin Ünal Sigara, bulaşıcı olmayan hastalıkların ve önlenebilir ölümlerin başlıca nedenidir. Yapılan çalışmalarda sigaraya bağlı ölümlerin artarak 2030 yılında 8.4 milyon kişinin ölümüne neden olacağı öngörülmektedir 1. Ülkemizde de sigaraya bağlı hastalıklar nedeniyle her yıl 110 bin kişi hayatını kaybetmektedir 2. Türkiye de sigara içmenin yüksek olduğu ülkeler arasındadır 3. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması na göre (KYTA) sigara içme sıklığı (her gün ve ara sıra kullanan) erkeklerde %47.9 kadınlarda %15.2 dir. Erkeklerin %43.8 i ve kadınların da %11.6 sı ise her gün sigara içmektedir 4. Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Bölgesi nde erkekler arasında en yüksek sigara içme sıklığına sahip ülkeler arasındadır 3. Türkiye de 2000 yılında bazı hastalıklar ve risk etmenleri için yapılan Sakatlığa Uyarlanmış Yaşam Yılı (Disability-Adjusted Life Year) çalışmasına göre en önemli risk faktörü sigara olan iskemik kalp hastalıkları, erkeklerde %8.9 ile ilk sırada, kadınlarda ise %6.9 ile ikinci sıradadır. Üçüncü sırada hem erkeklerde (%6.3) hem de kadınlarda (%5.5) serebrovasküler hastalıklar gelmektedir 5. Sistematik derlemeler karar vericilerin gereksinim duyduğu bilginin oluşturulmasına yardımcı olan yöntemlerdir. Sistematik derlemede belli bir konuda yapılmış tüm çalışmalara ulaşılır, çalışmalar eleştirel değerlendirmeden geçirilerek yöntemi uygun olanların sonuçları istatistiksel olarak birleştirilip özet göstergeler oluşturulur 6. Bu sistematik derlemede, sigara içme sıklığı ile ilgili Türkiye de toplumda yapılan tüm çalışmalar değerlendirilerek erişkinlerde sigara içme sıklığının değişimini incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda toplumda yapılan araştırmalar saptanıp, yöntem açısından eleştirel olarak değerlendirilmiş ve gelecekte yapılacak araştırmalar konusunda öneriler getirilmiştir. Yöntem 14

17 Bu sistematik derlemede çalışmalar, uluslararası ve ulusal elektronik veri tabanlarından taranmıştır. Medline da smoking prevalence ve Turkey anahtar sözcükleriyle ulaşılan, arasında yapılan 690 çalışmadan ( ) dokuzunun toplumda yapıldığı ve yedisinde sigara içme prevalansının bulunduğu saptanmıştır. ULAKBİM deki 86 çalışmadan yedisinin, YÖK tez veri tabanındaki 78 çalışmadan ikisinin sigara verisinin olduğu saptanmıştır. DEÜTF Halk Sağlığı kütüphanesinde yer alan tezler, kongre bildirileri, halk sağlığı ve göğüs hastalıkları dernek web siteleri, bazı makalelerin kaynak listeleri elle taranmıştır. Ayrıca sigara ile ilgili çalışmaları olan uzmanlara danışılmıştır (Şekil 1). Şekil 1. Veri tarama akış şeması smoking prevalence ve Turkey anahtar kelimeleri ( ) Medline da uluslar arası ve ulusal elektronik veri tabanı (690) 683* Çalışma ( ) 7 çalışma YÖK tez veri tabanı (78) 76* Çalışma 2 çalışma ULAKBİM veri tabanı (86) 79* Çalışma 7 çalışma Diğer** 15 çalışma * Toplumda yapılmayan ya da sigara içme prevalansı olmayan çalışmalar dışlanmıştır ** DEÜTF Halk Sağlığı kütüphanesinde yer alan tezler, kongre bildirileri, halk sağlığı ve göğüs hastalıkları dernek web siteleri, bazı makalelerin kaynak listeleri elle taranmıştır. Ayrıca sigara ile ilgili çalışmaları olan uzmanlara danışılmıştır Ulusal araştırma raporları (PİAR-1988, BİGTAŞ-1993 ın yaptığı araştırmalar, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması- TNSA , Manisa Nüfus ve Sağlık Araştırması-MNSA-1999, Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet ve etkinlik Çalışması-UHYME-2004, Türk Aile Yapısı Araştırması- 15

18 TAYA-2006, Küresel Yetişkin Tütün Araştırması-KYTA-2008) incelenmiştir 4,5,7-12. Türk Erişkinlerde Kalp Hastalıkları ve Risk Faktörleri Çalışması (TEKHARF), Türkiye Diyabet, Hipertansiyon, Obezite ve Endokrinolojik Hastalıklar Prevalans Çalışması TURDEP 1-2 gibi ulusal çalışmalara ve GAP Projesi İlleri, Doğu Karadeniz, Trabzon, Eskişehir, Sivas, Aydın, Elazığ, Edirne, İzmir, Adana, Mardin, Denizli, Ankara, İzmir Balçova, İzmir Atatürk Mahallesi, Van, İzmir Menemen, Ankara Gölbaşı, Kocaeli de yapılan daha çok bölgesel olan çalışmalara da ulaşılmıştır Toplumda yapılan, erişkin yaş grubu sigara içme sıklığı ile ilgili verisi olan toplam 31 çalışma eleştirel değerlendirme için seçilmiştir. Her bir çalışmanın eleştirel değerlendirmesi, oluşturulan kontrol listeleri yardımıyla iki araştırmacı tarafından yapılmıştır Değerlendirmede araştırmanın tipi, nerede yapıldığı, katılımcıların yaş ve cinsiyet özellikleri, ulusal veya bölgesel olması, örnek büyüklüğü, örnek seçimi, sigara içme tanımları, araştırmaların güçlü ve zayıf yönleri incelenmiştir Eleştirel değerlendirme sonucu ulusal düzeyde olan, benzer örnekleme yöntemi kullanılan, yaş gruplarına ve cinsiyete göre verisi bulunan, sigara içme tanımı benzer olan TURDEP 1-2, UHYME Çalışması ve Türk Aile Yapısı Araştırması, Türkiye de yıllara göre sigara içme sıklığındaki değişimi incelemek için istatistiksel değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmalarda belirtilen 25 yaş üzeri populasyondaki sigara içme sıklıklarındaki değişim 2010 yılı nüfusunun yaş ve cinsiyet dağılımına göre standardize edilmiştir. Sigara içmede yıllar içindeki değişimi incelemek için yaş gruplarına ve cinsiyete özel doğrusal regresyon eşitlikleri oluşturulmuştur. Regresyon eşitliklerinde yıl bağımsız değişken, sigara içme sıklığı ise bağımlı değişken olarak kabul edilmiştir. Microsoft Excel programında oluşturulan regresyon eşitlikleri kullanılarak 2015 yılına kadar olan dönemdeki beklenen sıklıklar ve %95 güven aralıkları hesaplanmıştır. Bulgular Sağlık Bakanlığı tarafından sigara içme sıklığını belirlemeye yönelik PİAR ve BİGTAŞ araştırma şirketlerine yaptırılan çalışmalar sigara konusunda yapılan ilk çalışmalardandır. Ulaşılan raporlarda bu iki araştırmanın örnek büyüklüğü hesaplaması ve örnek seçme yöntemleri ile ilgili bilgi yer almamaktadır. İzleyen yıllarda ulusal çalışmaların sayısı artmıştır. TEKHARF, TURDEP1 (1997), UHY-ME (2003), TAYA (2006), KYTA (2008), TURDEP 2 (2010) yapılan ulusal çalışmalar arasındadır 4,5,11,14,15,16. İncelenen 31 çalışmanın 16

19 örnek büyüklükleri 246 ile arasında değişmektedir 8,24. Araştırmaların beşi sadece kadınları 9,12,22,24,26 26 sı ise erkek ve kadın tüm erişkinleri içermektedir. Araştırmalarda sigara içme için farklı tanımlamalar kullanılmıştır. Bazı çalışmalarda halen sigara içiyor musunuz? 9 ya da günde en az bir veya daha fazla sigara içer misiniz? 5 sorularına verilen evet yanıtı içiyor kabul edilirken, bazılarında ise hayatı boyunca en az yüz adet sigara içenler sigara içiyor kabul edilmiştir 23. PİAR Araştırma Şirketi nin yaptığı çalışmada yanında sigara paketi taşıyanlar sigara içiyor kabul edilmiş; bazı çalışmalarda halen, günlük ve haftalık sigara içenler ayrı olarak sunulmuştur 3,32. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması nda ise, diğer çalışmalardan farklı olarak tütün kullanımı değerlendirilmiş; sigara, sarma sigara, pipo, puro, nargile kullananların tümü dahil edilmiştir. İncelenen araştırmalardan beşinde sigara içme sıklığı verilmiş ancak sigara içme nin nasıl tanımlandığı belirtilmemiştir 11,18,21,28,35. İncelenen çalışmalarda sigara içme sıklığı erkeklerde % , kadınlarda % arasında değişmektedir. Bütün çalışmalar için geçerli olmak üzere, tüm yaş gruplarında erkeklerde sigara içme sıklığı kadınlardan daha fazladır. Çalışmalarda sigara içimi tanımındaki farklılıklar karşılaştırma yapmayı zorlaştırsa da sigara içme sıklığında yıllar içinde bir azalma dikkati çekmektedir. Onbeş yaş üzeri bireylerde PİAR Araştırma Şirketi nin (1988) yaptığı çalışmada sigara içme sıklığı toplamda %43.6 olup, erkeklerde %62.8, kadınlarda %24.3 tür 7. Ancak 2008 yılında yapılan Küresel Yetişken Tütün Araştırması nda sigara içme sıklığı erkeklerde %47.9, kadınlarda %15.2, toplamda %31.2 bulunmuştur 4. İncelenen çalışmalar arasında, yaşa ve cinsiyete göre sigara içme hızları verilmiş olan ve sigara içme tanımı birbirine benzeyen dört çalışmanın (TURDEP-I (1997), UHY-ME (2003), TAYA (2006), TURDEP-II (2010)) (Tablo 4) verileri kullanılarak oluşturulan regresyon eğrilerine göre erkeklerde 1997 yılında sigara içme sıklığının %42 nin üzerinde olduğu saptanmıştır. Erkeklerde yıllar içinde tüm yaş gruplarında sigara içme sıklığında azalma olduğu görülmektedir. Yıllar içinde sigara içme sıklığı 25 yaş üzeri erkeklerde 1997 den 2010 yılına kadar yıllık %1.33 oranında azalma göstermiştir (Şekil 3). 17

20 Erkek 70 % Yıl Şekil 2. Erkeklerde yaş gruplarına göre yıllar içinde sigara içme sıklığındaki tahmin edilen değişim( ). Kadınlarda 1997 yılında sigara içme sıklığının %10.0 ın altında olduğu görülmektedir. Yıllar içinde yaş grubunda sigara içme sıklığında azalma, 45-54, yaş gruplarında ise artma olduğu; 35-44, yaş gruplarında ise bir değişme olmadığı izlenmektedir. Toplamda yıllar içinde sigara içme sıklığındaki değişimi incelemek amacıyla oluşturulan regresyon eğrilerine göre sigara içme sıklığında 1997 den 2010 yılına kadar olan dönemde kadınlarda erkeklere göre yıllık çok daha az bir azalma olduğu (%0.002) saptanmıştır(şekil 4). 18

Türkiye de toplumda sigara içme sıklığı nasıl değişiyor?

Türkiye de toplumda sigara içme sıklığı nasıl değişiyor? Derleme Türkiye de toplumda sigara içme sıklığı nasıl değişiyor? Sinem Doğanay a, Kaan Sözmen b, Sibel Kalaça c, Belgin Ünal a Özet Amaç: Sigara içme sıklığı ile ilgili epidemiyolojik bilgi en uygun girişimin

Detaylı

TURDEP-II Sonuçları. Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu

TURDEP-II Sonuçları. Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu TURDEP-II Sonuçları Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı TURDEP-I:

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II 47. ULUSAL DİYABET KONGRESİ 11-15 Mayıs 211, Rixos Sungate Hotel, Antalya Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu İstanbul Üniversitesi

Detaylı

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI REFİK SAYDAM HIFZISSIHHA MERKEZİ BAŞKANLIĞI HIFZISSIHHA MEKTEBİ MÜDÜRLÜĞÜ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ULUSAL HASTALIK YÜKÜ VE MALİYET-ETKİLİLİK PROJESİ HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR ARALIK -

Detaylı

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir.

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. Metabolik Sendrom Araştırma Grubu Prof.Dr. Ömer Kozan Dokuz Eylül Üniv. Tıp Fak. Kardiyoloji ABD, İzmir

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2.

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. UDAİS, İstanbul SERDAR GÜLER Amasya Trabzon Samsun Anadolu Lisesi Hacettepe

Detaylı

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF-

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- OBEZÝTE (ÞÝÞMANLIK) ÝLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI EYLEM PLANI (2010-2014) OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve

Detaylı

Ülkemizde ölüm nedenleri arasında koroner

Ülkemizde ölüm nedenleri arasında koroner Türk Kardiyol Dern Arş - Arch Turk Soc Cardiol 2011;39 Suppl 4:1-5 doi: 10.5543/tkda.2011.abaci 1 Kardiyovasküler risk faktörlerinin ülkemizdeki durumu The current status of cardiovascular risk factors

Detaylı

Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi

Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi Doç.Dr.Mustafa N.İLHAN Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı mnilhan@gazi.edu.tr Sağlık Tanımı (DSÖ) Yalnızca sakatlık ve hastalık

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Kronik Hastalıklar. Prof. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FRCP, FIDSA Hacettepe Üniversitesi emekli Öğretim Üyesi

Dünyada ve Türkiye de Kronik Hastalıklar. Prof. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FRCP, FIDSA Hacettepe Üniversitesi emekli Öğretim Üyesi Dünyada ve Türkiye de Kronik Hastalıklar Prof. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FRCP, FIDSA Hacettepe Üniversitesi emekli Öğretim Üyesi Dünya Sorunu Dünya Sağlık Örgütü (WHO) raporlarına göre kronik hastalıklar

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA GÜNCEL DURUM > 6330 Aile Sağlığı Merkezi

Detaylı

TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK

TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK Doç. Dr. S. Erhan DEVECİ 9 Haziran 2010 - Elazığ Sunum Planı - Konunun önemi - Vergi ve fiyatlar ile ilgili ulusal stratejik planlar - Verginin artırılması sonucu

Detaylı

Doğu Karadeniz Bölgesi nde sigara içme prevalansı

Doğu Karadeniz Bölgesi nde sigara içme prevalansı Doğu Karadeniz Bölgesi nde sigara içme prevalansı Gamze ÇAN 1, Haşim ÇAKIRBAY 2, Murat TOPBAŞ 1, Murat KARKUCAK 2, Erhan ÇAPKIN 3 1 Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı,

Detaylı

Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Basit ve ucuz bazı testlerle erken saptandığında önlenebilir veya ilerlemesi geciktirilebilir olmasına karģın,

Detaylı

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü 10 Ekim 2014 nbilir@hacettepe.edu.tr Sunum Planı Sağlık Hizmetlerinin Gelişmesi

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Kocaeli de sigara içme prevalansı

Kocaeli de sigara içme prevalansı Kocaeli de sigara içme prevalansı Serap ARGUN BARIŞ 1, Füsun YILDIZ 2, İlknur BAŞYİĞİT 2, Haşim BOYACI 2 1 SB M. Kazım Dinç Kandıra Devlet Hastanesi, Göğüs Hastalıkları, Kocaeli, 2 Kocaeli Üniversitesi

Detaylı

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince bildirimi zorunlu 6 Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu hastalıklar listesi"ne alınmış olmasına rağmen ülkemizde

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Görevler Görev Unvanı Görev Yeri Yıl Hemşire Türkiye Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Koroner Yoğun Bakım Ünitesi, Ankara

ÖZGEÇMİŞ. Görevler Görev Unvanı Görev Yeri Yıl Hemşire Türkiye Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Koroner Yoğun Bakım Ünitesi, Ankara ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Hafize ÖZDEMİR 2. Doğum Yeri ve Tarihi : Giresun 24.02.1981 3. Unvanı : Araştırma Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Hacettepe

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ Prof. Dr. Yıldız PEKŞEN Ondokuz Mayıs Üniversitesi,

Detaylı

TÜRKİYE KALP ve DAMAR HASTALIKLARI ÖNLEME ve KONTROL PROGRAMI 2015-2020

TÜRKİYE KALP ve DAMAR HASTALIKLARI ÖNLEME ve KONTROL PROGRAMI 2015-2020 TÜRKİYE KALP ve DAMAR HASTALIKLARI ÖNLEME ve KONTROL PROGRAMI 2015-2020 ANKARA - 2015 TÜRKİYE KALP VE DAMAR HASTALIKLARI ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI EYLEM PLANI (2015-2020) ANKARA 2015 ISBN : 978-975-590-553-2

Detaylı

Türkiye de Çeşitli Sağlık Kurumlarında Doktor, Hemşire ve Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Sigara İçme Boyutu

Türkiye de Çeşitli Sağlık Kurumlarında Doktor, Hemşire ve Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Sigara İçme Boyutu Türkiye de Çeşitli Sağlık Kurumlarında Doktor, Hemşire ve Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Sigara İçme Boyutu Sabahat TEZCAN*, Nazan YARDIM* * Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı,

Detaylı

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Giriş Türkiye dünyadaki en büyük sigara tüketici ülkelerden biridir. A.B.D. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 199-1999 yılları arasında dünyadaki

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya SALTurk Çalışması Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması 22 Mayıs 2008 - Antalya Amaç Türkiye de günlük tuz alımını saptamak Sodyum alımı ve hipertansiyon ilişkisini araştırmak Kabul ve

Detaylı

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL Sağlık bilimlerinde süreli yayınlar bilimsel iletişim ortamlarının yaratılmasında

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yabancı Dil: İngilizce. Uluslararası dergilerde yayınlanan makaleler

ÖZGEÇMİŞ. Yabancı Dil: İngilizce. Uluslararası dergilerde yayınlanan makaleler ÖZGEÇMİŞ Adı : Derya Soyadı: : Özcanlı Atik Doğum Yeri : ADANA-Kozan Doğum Tarihi : 01.03.1981 Medeni Hali : Evli Tel: 0534 970 1568 E-posta: deryaatik@osmaniye.edu.tr EĞİTİM DURUMU: Mezun Olduğu Üniversite:

Detaylı

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR KESİTSEL RŞTIRMLR KESİTSEL RŞTIRMLR PREVLNS RŞTIRMSI DURUM SPTM RŞTIRMSI ROSSSETIONL STUDY ROSSSETIONL SURVEY PREVLNE STUDY BSELINE SURVEY 1 2 Kesitsel çalışmalar, belirli bir populasyonda, belirli bir

Detaylı

TÜSİAD SOSYAL İŞLER KOMİSYONU SAĞLIK POLİTİKALARI VE STRATEJİLERİ ALT ÇALIŞMA GRUBU

TÜSİAD SOSYAL İŞLER KOMİSYONU SAĞLIK POLİTİKALARI VE STRATEJİLERİ ALT ÇALIŞMA GRUBU TÜSİAD SOSYAL İŞLER KOMİSYONU SAĞLIK POLİTİKALARI VE STRATEJİLERİ ALT ÇALIŞMA GRUBU SÜRDÜRÜLEBİLİR SAĞLIK SİSTEMİ İÇİN KRONİK HASTALIK YÖNETİMİNDE ELEKTRONİK SAĞLIK KAYITLARININ ROLÜ H. Erdal AKALIN Mine

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ 1. KİŞİSEL BİLGİLERİ Adı Soyadı : Bahar (VARDAR) İNKAYA Doğum Yeri ve Tarihi : Salihli/MANİSA, 16.03.1980 Ünvanı : Öğretim Görevlisi Adres : Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl. Görev Ünvanı Görev Yeri Yıl. VKV Amerikan Hastanesi Eylül 1998 - Şubat, 2000

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl. Görev Ünvanı Görev Yeri Yıl. VKV Amerikan Hastanesi Eylül 1998 - Şubat, 2000 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Ülkü ÖZDEMİR 2. Doğum Yeri ve Tarihi : Giresun 18.11.1976 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl Y. Lisans Sağlık Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Türkiye de kan basıncı düzeylerindeki değişim

Türkiye de kan basıncı düzeylerindeki değişim Orijinal Çalışma Özet Türkiye de kan basıncı düzeylerindeki değişim Özlem Pekel a, Hale Arık b, Melih Kaan Sözmen c, Belgin Ünal d, Sibel Kalaça e Amaç: Koroner kalp hastalığı için bilinen değiştirilebilir

Detaylı

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Anahtar Gerçekler 2014 yılı, 18 yaş üzeri yetişkinlerde

Detaylı

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON TARTIŞMA HEDEFLERİ Sigara bırakma politikasını vurgulamak Sigara bırakma polikliniklerinin özelliklerini irdelemek Türkiye de yaşanan sorunları tanımlamak

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ Dr. İbrahim PADIR İstanbul, 2015 Kavramlar ve Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm, bir kadının gebelik süresince, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde

Detaylı

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme TÜRKİYE ŞEKER SANAYİİ İŞÇİLERİ SENDİKASI GENEL MERKEZİ GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI 2008 Son Güncelleme 29/07/2010 Şeker-İş Sendikası Genel Merkezi AR-GE(Araştırma Geliştirme) Birimi Karanfil Sokak,

Detaylı

AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ

AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ BARAN E 1, KOCADAĞ S 1, AKDUR R 1, DEMİR N 2, NUMANOĞLU

Detaylı

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ Amaç Bu dersin sonunda öğrenciler, sağlık hizmeti verecekleri toplumu tanımanın önemi konusunda bilgi sahibi olacaklardır. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Bu

Detaylı

Hastalık Yükü Kavramı ve Hesaplanmasında Kullanılan Ölçütler ve Daly Kavramına Kısa Bakış

Hastalık Yükü Kavramı ve Hesaplanmasında Kullanılan Ölçütler ve Daly Kavramına Kısa Bakış B i r l i k t e Ö ğ r e n e l i m TOPLUM HEKİMLİĞİ BÜLTENİ Cilt 28, Sayı 1, Ocak-Nisan 2009 Hastalık Yükü Kavramı ve Hesaplanmasında Kullanılan Ölçütler ve Daly Kavramına Kısa Bakış Nüket PAKSOY ERBAYDAR

Detaylı

Prof. Dr Ayşen APAYDIN Türk İstatistik Derneği Yönetim Kurulu Başkanı

Prof. Dr Ayşen APAYDIN Türk İstatistik Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr Ayşen APAYDIN Türk İstatistik Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ankara Üniversitesi, İstatistik Bölümü Öğretim Üyesi Ankara Üniversitesi, Öğrenci ve Bilişim Koordinatörü, Rektör Danışmanı KONU: Kamuoyunun

Detaylı

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Koray Ömer Erdurak 1, Pınar Erbay Dündar 2, Beyhan Cengiz Özyurt 2, Eva Negri 3, Carlo La Vecchia 3, Ziya Tay 1 1 Manisa

Detaylı

Sivas İl Merkezinde Yaşlı Nüfusta Bazı Kronik Hastalıkların Prevalansı ve Risk Faktörleri

Sivas İl Merkezinde Yaşlı Nüfusta Bazı Kronik Hastalıkların Prevalansı ve Risk Faktörleri Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Sivas İl Merkezinde Yaşlı Nüfusta Bazı Kronik Hastalıkların Prevalansı ve Risk Faktörleri Frequency of Some Chronic Diseases and Risk Factors Among the Elderly People

Detaylı

Türk Hipertansiyon Prevalans Çalışması (PatenT) 2003 Türk Hipertansiyon İnsidans Çalışması (HinT) 2007 Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı

Türk Hipertansiyon Prevalans Çalışması (PatenT) 2003 Türk Hipertansiyon İnsidans Çalışması (HinT) 2007 Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Türk Hipertansiyon Prevalans Çalışması (PatenT) 2003 Türk Hipertansiyon İnsidans Çalışması (HinT) 2007 Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması (SALTurk) 2007 Türk Hipertansiyon Prevalans

Detaylı

TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2010-2014)

TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2010-2014) T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BESLENME VE FİZİKSEL AKTİVİTELER DAİRE BAŞKANLIĞI TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2010-2014) Dyt. Ceyhan VARDAR Denizli

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

HAZIRLAYAN : AYTEN ALP YALOVA SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ BULAŞICI OLMAYAN HASTALIKLAR VE KRONĐK DURUMLAR BĐRĐMĐ

HAZIRLAYAN : AYTEN ALP YALOVA SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ BULAŞICI OLMAYAN HASTALIKLAR VE KRONĐK DURUMLAR BĐRĐMĐ DÜNYADA VE TÜRKĐYE DE BULAŞICI OLMAYAN KRONĐK HASTALIKLARLA MÜCADELE POLĐTĐKALARI HAZIRLAYAN : AYTEN ALP YALOVA SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ BULAŞICI OLMAYAN HASTALIKLAR VE KRONĐK DURUMLAR BĐRĐMĐ Yirminci yüzyılda

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Diyabet Hemşireliği Uygulama Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Okul Adı Bölüm Mezuniyet Yılı Bahçelievler Deneme

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Okul Adı Bölüm Mezuniyet Yılı Bahçelievler Deneme ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Kübra YILMAZ ŞENYÜZ Doğum Tarihi: 28/05/1987 Derece Okul Adı Bölüm Mezuniyet Yılı Lise Bahçelievler Deneme 2004 - Mezun Lisesi Lisans Akdeniz Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Mayıs 2011-Antalya

Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Mayıs 2011-Antalya Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Mayıs 2011-Antalya Sunuş Saygıdeğer Meslektaşlarımız, Hipertansiyon, dünyada ve ülkemizde

Detaylı

AKADEMİK YÜKSELTİLMELERDE ULUSAL YAYINLAR NE KADAR ÖNEMLİ?

AKADEMİK YÜKSELTİLMELERDE ULUSAL YAYINLAR NE KADAR ÖNEMLİ? AKADEMİK YÜKSELTİLMELERDE ULUSAL YAYINLAR NE KADAR ÖNEMLİ? Korhan TAVİLOĞLU Resmi verilere göre 1981-2005 yılları arasında Türkiye kaynaklı bilimsel yayın nda 25 kat artış gözlenmiş ve Türkiye kaynaklı

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

Prof. Dr. F. Cankat Tulunay

Prof. Dr. F. Cankat Tulunay 1 Prof. Dr. F. Cankat Tulunay Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Farmakoloji Derneği Başkanı Baş Ağrısı Dereği Başkanı 2006 2 1.Araştırmanın Amacı Araştırmanın ana amacı, Türkiye genelinde kronik

Detaylı

Ölçüm Aletleri Çalışması ş Sonuçları. Hastalıkları Derneği

Ölçüm Aletleri Çalışması ş Sonuçları. Hastalıkları Derneği Türkiye 2012 Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması ş Sonuçları Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 25 Nisan 2013-Antalya Çalışmalar PATENT HINT SALTURK PATENT 2 SALTURK 2 Amaç (Patent 2)

Detaylı

DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MÜDAHALE ARAŞTIRMALARI Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 12 Şubat 2015 Epidemiyoloji Sağlıkla ilgili tüm sorunların ve hastalıkların kişi-yerzaman özelliklerine göre tanımlanması,

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Yönetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Prof. Dr. Ahmet Tevfik SUNTER 1 Sağlık

Detaylı

TÜRKİYE DE SİGARA İLE MÜCADELE KAMPANYASININ FAYDA-MALİYET ANALİZİ

TÜRKİYE DE SİGARA İLE MÜCADELE KAMPANYASININ FAYDA-MALİYET ANALİZİ TÜRKİYE DE SİGARA İLE MÜCADELE KAMPANYASININ FAYDA-MALİYET ANALİZİ Haziran 2010 Katkıda bulunanlar (Soyadına göre alfabetik): Selin Arslanhan, Asena Caner, Kerem Helvacıoğlu, Tuncay Teksöz Mevzuat 7 Ekim

Detaylı

EĞİTİM BİLGİLERİ YIL DERECE KURUM ÖĞRENİM ALANI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ (DEÜ) SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM BİLGİLERİ YIL DERECE KURUM ÖĞRENİM ALANI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ (DEÜ) SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Yrd. Doç. Dr. GÜL GERÇEKLİOĞLU DOĞUM TARİHİ VE YERİ 22.02.1970 / ÇEŞME - İZMİR EĞİTİM BİLGİLERİ YIL DERECE KURUM ÖĞRENİM ALANI 2011 DOKTORA DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ (DEÜ) SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HALK

Detaylı

Prof. Dr. Yıldız Tümerdem. Mesleksel Yaşam Öyküsü

Prof. Dr. Yıldız Tümerdem. Mesleksel Yaşam Öyküsü Prof. Dr. Yıldız Tümerdem Mesleksel Yaşam Öyküsü 1. Adı Soyadı: Yıldız Tümerdem 2. Doğum Tarihi: 01.01.1937 3. Unvanı: Profesör 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tıp Ankara Üniversitesi

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı Araştırmanın Tanıtımı ve Metodoloji Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 2 Aralık 2014, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Kurumsal Yapı TNSA-2013 TÜBİTAK

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

TÜRKİYE KRONİK HASTALIKLAR VE RİSK FAKTÖRLERİ SIKLIĞI ÇALIŞMASI

TÜRKİYE KRONİK HASTALIKLAR VE RİSK FAKTÖRLERİ SIKLIĞI ÇALIŞMASI TÜRKİYE KRONİK HASTALIKLAR VE RİSK FAKTÖRLERİ SIKLIĞI ÇALIŞMASI Ankara 2013 TÜRKİYE KRONİK HASTALIKLAR VE RİSK FAKTÖRLERİ SIKLIĞI ÇALIŞMASI EDİTÖRLER Prof. Dr. Belgin ÜNAL Prof. Dr. Gül ERGÖR YAZARLAR

Detaylı

Güncel Verilerle Prostat Kanseri Taranmalı mı? Dr. Bülent Akdoğan Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı

Güncel Verilerle Prostat Kanseri Taranmalı mı? Dr. Bülent Akdoğan Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Güncel Verilerle Prostat Kanseri Taranmalı mı? Dr. Bülent Akdoğan Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı 4 Nisan 2014 TESTOSTERON ETKĠSĠ PCa erken tanısı Şüpheli rektal muayene ve/veya

Detaylı

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU :

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : 1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe Üniversitesi 1993 Y.Lisans Beslenme ve

Detaylı

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör Tıpta araştırmalar günümüzde giderek artan bir hızla gerçekleştirilmektedir. Araştırmalar eğitimin de ayrılmaz bir parçasıdır. Bir hekimin eğitimi ve akademik

Detaylı

SURİYE, IŞİD VE ASKERİ OPERASYONLA İLGİLİ SEÇMEN DÜŞÜNCELERİ

SURİYE, IŞİD VE ASKERİ OPERASYONLA İLGİLİ SEÇMEN DÜŞÜNCELERİ SURİYE, IŞİD VE ASKERİ OPERASYONLA İLGİLİ SEÇMEN DÜŞÜNCELERİ ŞUBAT 2015 www.perspektifs.com info@perspektifs.com Perspektif Strateji Araştırma objektif, doğru ve nitelikli bilginin üretildiği bir merkez

Detaylı

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Diyabetik Hasta Takibi Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Amaç Bu oturum sonunda katılımıcı hekimler birinci basamakta Diyabet hastalığının yönetimi konusunda bilgi sahibi olacaklardır.

Detaylı

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* Emine BARAN 1, M. Esin OCAKTAN 2, Sabahattin KOCADAĞ 1, Ayşe YILDIZ 3, Recep AKDUR 4 1 Araş. Gör. Dr. Ankara Üniversitesi

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz

Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz T.C. Sağlık Bakanlığının Onayı ve Desteği ile Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz İstatistik Analiz Raporu (İstanbul) Eylül 2010 Omega Araştırma tarafından hazırlanmıştır. İÇİNDEKİLER Türkiye nin Tansiyonunu

Detaylı

JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı

JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı Prof. Dr. Bülent ALTUN Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Dünyada Hipertansiyon

Detaylı

194 22. TABABET UZMANLIK TÜZÜĞÜNE GÖRE İHTİSAS YAPANLARIN EĞİTİM BİRİMLERİNE GÖRE SAYILARI

194 22. TABABET UZMANLIK TÜZÜĞÜNE GÖRE İHTİSAS YAPANLARIN EĞİTİM BİRİMLERİNE GÖRE SAYILARI 194 TÜRKİYE TOPLAMI 2859 1059 1800 10211 3521 6690 2302 745 1557 TOTAL FOR TURKEY ÜNİVERSİTELER TOPLAMI 1539 546 993 6131 2024 4107 1013 310 703 TOTAL FOR THE UNIVERSITIES DİĞER EĞİTİM KURUMLARI TOPLAMI

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

1 Kafkas Üniversitesi Kars 02.11.2007/3 17.04.2014. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Erzurum Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü

1 Kafkas Üniversitesi Kars 02.11.2007/3 17.04.2014. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Erzurum Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Onay ve karar no 1 Kafkas Üniversitesi Kars 02.11.2007/3 17.04.2014 2 3 4 Erzurum Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Necmettin Erbakan Üniversitesi

Detaylı

FARMOKONUTRİSYON İMMUNONUTRİSYON

FARMOKONUTRİSYON İMMUNONUTRİSYON FARMOKONUTRİSYON İMMUNONUTRİSYON TÜRKİYE DE DİYETİSYENLER Bu Gelişmelerin Neresinde? ya dışındasındır çemberin ya da içinde yer alacaksın kendin içindeyken kafan dışındaysa çaresi yok kardeşim mutsuz olacaksın.

Detaylı

Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Ekim 2011-Antalya

Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Ekim 2011-Antalya Türkiye Ev Kan Basıncı Ölçüm Aletleri Çalışması Sonuçları Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 21 Ekim 2011-Antalya Sunuş Saygıdeğer Meslektaşlarımız, Hipertansiyon, dünyada ve ülkemizde görülme

Detaylı

TANITIM VE METODOLOJİ

TANITIM VE METODOLOJİ TANITIM VE METODOLOJİ Yrd.Doç.Dr. A. Sinan Türkyılmaz Arş.Gör. Tuğba Adalı 19 Kasım 2009 Grand Zorlu Otel Trabzon TNSA-2008 TÜBİTAK Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite Öğretim Yılı

Derece Bölüm/Program Üniversite Öğretim Yılı ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Yrd. Doç. Dr. Ebru Erek Kazan Doğum Tarihi: 15 Kasım 1978 Derece Bölüm/Program Üniversite Öğretim Yılı Lisans Hemşirelik Bölümü Hacettepe Üniversitesi 1995-1999

Detaylı

MAYIS AYI SİYASİ EĞİLİMLER VE SOMA FACİASI ALGISI ÖZET RAPORU [Ref: 2014-1105]

MAYIS AYI SİYASİ EĞİLİMLER VE SOMA FACİASI ALGISI ÖZET RAPORU [Ref: 2014-1105] MAYIS AYI SİYASİ EĞİLİMLER VE SOMA FACİASI ALGISI ÖZET RAPORU [Ref: 2014-1105] 22 Mayıs 2014 Vera Araştırma Tel: (0216) 465 8066 www.veraarastirma.com 2014 Vera Tüm hakları saklıdır Bu araştırmanın finansal

Detaylı

Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi. Dr. Zehra Arıkan

Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi. Dr. Zehra Arıkan Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi Dr. Zehra Arıkan Araştırmacı: Danışman: Konuşmacı: Glaxo, Sanovel, Bilim Epidemiyoloji Tıbbi araştırmaların yöntem bilimi Sağlık sorunlarının tanımlanması, nedenlerinin

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Doğum Yeri Mesleği Uzmanlığı Yabancı Dil : Fatih : Özcan : Çorum : Tıp Doktoru : Aile Hekimliği : İngilizce İletişim Adresi: Manisa Celal Bayar Üni. Tıp Fakültesi

Detaylı

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ ÖĞRENİM HEDEFLERİ KOAH tanımını söyleyebilmeli, KOAH risk faktörlerini sayabilmeli, KOAH patofizyolojisinin

Detaylı

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu.

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özlem Serenli,

Detaylı

Araştırmanın Künyesi;

Araştırmanın Künyesi; Araştırmanın Künyesi; Araştırma; 05 06 Nisan 2008 günleri Türkiye nin 7 coğrafi bölgesinde, 26 il ve 68 ilçede bunlara bağlı 81 mahalle ve köyde, 18 yaş ve üstü seçmen nüfusunu temsil eden 724 ü kadın

Detaylı

TÜRKİYE'DE YAYINLANAN DERGİLER

TÜRKİYE'DE YAYINLANAN DERGİLER ABANT İZZET BAYSAL TIP FAKÜLTESİ 1 2005 1 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ DÜZCE 4 2002 1 TIP FAKÜLTESİ ACTA ORTHOPAEDICA 36 2002 1 2 3 ACTA ORTHOPAEDICA 35 2001 1 4 ACTUAL MEDICINE 1 1993 5 12 ACTUAL MEDICINE

Detaylı

Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü

Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü Ülkemizdeki antibiyotik kullanımı ile ilgili gerçeklerin araştırılması Toplumda Antibiyotik Kullanımı

Detaylı

Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili;

Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili; KORONER RİSK TESTİ Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili; Koroner kalp hastalıklarına yol açan kolesterol ve lipit testleridir. Koroner risk testleri

Detaylı

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler Güncelleme: Ocak 2013, ANKARA I. Sosyo Demografik Göstergeler 1.1. Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 1.2. Nüfusun Cinsiyete Göre Dağılımı

Detaylı