İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE BAĞLI OLARAK YABANCI OT MÜCADELESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE BAĞLI OLARAK YABANCI OT MÜCADELESİ"

Transkript

1 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE BAĞLI OLARAK YABANCI OT MÜCADELESİ Prof. Dr. Hüseyin ÖNEN Arş. Gör. Selçuk ÖZCAN Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, TOKAT 1. GİRİŞ Artan dünya nüfusunun sağlıklı bir şekilde beslenebilmesi için tarımsal üretimin sürdürülebilirliği büyük öneme sahiptir. İklim değişikliğinin muhtemel etkileri dikkate alındığında tarımsal üretimin devamlılığı için doğal kaynakların son derece etkin bir şekilde kullanılması bir zorunluluk halini almaktadır. Canlıları oluşturan biyolojik kitlenin yaklaşık %90 lık kısmı bitkisel kökenli olduğundan, bir bütün olarak yeryüzündeki canlılığın devamlılığı neredeyse tamamen bitkilere bağlıdır. İnsanoğlunun geleceği için de vazgeçilmez olan bitkilerin gelişimi ise 4 temel unsura (kaynağa) dayanmaktadır. Bitkilerin gelişimi için vazgeçilmez olan bu unsurlar güneş ışığı, su, besin elementleri ve karbondioksittir. İnsanoğlunun kendine bahşedilen doğayı aşırı ve bilinçsizce kullanması ve doğada süregelen dengeyi hiçe sayması sonucu ortaya çıkan küresel ısınma bir bütün olarak yeryüzünü etkileyen küresel ölçekte bir iklim değişikliğine sebebiyet vermiştir. Küresel ısınma ile bitkilerin gelişimi üzerine direk etkisi bulunan sıcaklık ve karbondioksit (CO 2 ) oranında artış görülürken, yağış miktarı ile yağış rejiminde düzensizlikler ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bir bütün olarak ekosistemi etkileyen iklim değişikliği birincil (primer) üretici konumunda bulunan bitkileri de kaçınılmaz olarak etkileyecektir. 336

2 Küresel ısınmanın bir sonucu olarak artan sıcaklık ve CO 2 miktarının genel olarak bitkisel üretimi arttıracağı düşünülebilir. Ancak tarım alanında bulunan ve uygun bir şekilde kontrol altına alınamadıklarında önemli verim ve kalite kayıplarına sebep olan yabancı otların varlığı bu düşünceyi tersine çevirmektedir. Tarım alanlarında kültür bitkileri ile sürekli olarak su, besin elementleri, ışık ve yer için rekabet halinde bulunan yabancı otlar genetik çeşitlilik bakımından kültür bitkilerine göre çok daha zengin olduklarından çevrede meydana gelen değişikliklere çok daha kolay bir şekilde uyum sağlayabilmektedir. Dolayısıyla da kültür bitkileri küresel ısınma sonucu ortaya çıkan farklılıklardan yabancı otlara nazaran daha fazla etkilenecektir. Ayrıca, yabancı otların idaresinde en etkili silahların başında gelen herbisitlerin etkinliğinin iklim değişikliğinin bir sonucu olarak azalması (Ziska ve Goins, 2006) yabancı otları çok daha büyük sorun haline getirecektir. Ayrıca kültür bitkilerini etkileyen çevresel stres koşullarının muhtemelen, kültür bitkilerini hastalık zararlı ve yabancı ot rekabetine daha duyarlı hale getireceğinden (Patterson, 1995), kültür bitkilerinin küresel iklim değişikliğinin ortaya çıkardığı çevresel değişikliklerden daha fazla (olumsuz yönde) etkilenmesi beklenmektedir. Bu da iklim değişikliğine bağlı olarak tarım alanlarında sorun olan yabancı otların idaresini çok daha önemli bir konuma getirmektedir. 337

3 1. KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ Küresel ısınma özellikle son 50 yıldan bu yana yeryüzü ve okyanuslarda meydana gelen ortalama sıcaklıktaki artış olarak tanımlanabilir. Küresel ısınma daha önce de görülmesine rağmen, özellikle 1750 li yıllardan bu yana fosil yakıtlarının artan oranda kullanılması, ormanların tahrip edilmesi ve tarımdaki yanlış uygulamalar bir sonucu olarak atmosferde karbondioksit, metan, azot oksit gazları ve ozon ile su buharı oranındaki artışın bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Atmosfere salınan bu gazlar yeryüzünü adeta doğal bir örtü ile kaplamakta, yeryüzü ve troposfer tıpkı güneş ışınlarıyla ısınan ama içindeki ısıyı dışarıya bırakmayan bir serayı andırmaktadır. Bu sebeple bu olay sera etkisi olarak anılmaktadır. İnsanlardaki tüketim eğilimlerinin giderek artması ile nüfus artışı beraberinde doğanın daha fazla tahrip edilmesine ve sera etkisine neden olan bu gazların salınımında artışa neden olmuştur (Anonim, 2001a; Anonim, 2009a; Anonim, 2009b; Booker ve ark., 2009). Güneş'ten gelen radyasyon oranındaki farklılıklar küresel sıcaklık artışına neden olurken, güneşten gelen ultraviyole ışınım aynı zamanda ozon tabakasını da etkilemektedir. Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge ekseninde meydana gelen kayma ve sapmanın yeryüzünde soğuk ve bunu takip eden sıcak dönemlere yol açtığı, ayrıca "Güney salınımı sıcak olayı" olarak tanımlanabilecek El Nino hareketinin doğal ısınma kaynaklarını oluşturduğu bilinmektedir (Anonim, 2009a). Ancak güneş kaynaklı radyasyon ve yanar dağlar gibi doğal olaylardan kaynaklanan bu ısınma daha ziyade 1950 öncesine dayanmakta ve bugün karşılaştığımız küresel ısınmanın nedenleri arasında sayılmamaktadır (Anonim, 2007a). Sıralanan bu doğal 338

4 olayların da ısınmada etkisi bulunmasına rağmen, küresel ısınma % 90 oranında insanların yeryüzünde yaptıkları yanlış uygulamalardan kaynaklanmıştır. Artan küresel ısınma iklimde büyük farklılıklara neden olmakta yani iklim değişiklikleri meydana getirmektedir. 2. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN MUHTEMEL ETKİLERİ Yirminci yüzyılın başlangıcı ile sonu arasındaki kısa sürede ısınma belirgin bir hal almış ve küresel olarak yeryüzü sıcaklığı 0,7 0,8 C artmıştır. Önümüzde ki yirmi yılda sıcaklık artışının ortalama 0,2 C dolaylarında olacağı tahmin edilmektedir (Anonim, 2007a). Küresel ısınmanın bir sonucu olarak yirminci yüzyıl boyunca dünya çapında deniz suyu seviyesi 10 ila 20 cm artmış, İsviçre deki buzla kaplı alanlar 2/3 oranında azalmıştır. Klimanjaro dağlarındaki buzlar %82 oranında erimiş, Nijerya, Çad gölü ve Senegal havzasındaki tatlı su kaynaklarında %40-60 azalma saptanmıştır. Kuzey kutbundaki buzulların kalınlığı ise yaz sonları ve erken sonbaharda %40 a varan oranlarda düşmektedir (Anonim 2001b; Anonim, 2009c McCarthy ve ark., 2001). İklim modellerine göre 21. yüzyılın sonlarına kadar küresel ısınma yüzey sıcaklığını muhtemelen 1,1 6,4 C daha arttıracaktır. Dolayısıyla, insanoğlu küresel iklim değişikliğinin sebeplerini dikkate almaz ve alınması gereken önlemleri göz ardı ederse sonuçlarının son derece yıkıcı olması beklenmektedir. Artan sıcaklık beraberinde yağış miktarı ile yağış rejiminin değişmesine neden olacaktır. Güney Doğu Asya da ani ve büyük ölçekli yağışların neden olacağı seller ve tehlikeli su baskınları görülürken, Asya nın orta kesimleri, Akdeniz, Afrika, Avustralya ve Yeni Zelanda ise kuraklık tehdidiyle karşılaşacaktır. Çeşitli senaryolara göre 2070'lerde akarsu potansiyelleri Avrupa'nın Akdeniz kısmında %20-50 oranında düşerken, Kuzey ve Doğu Avrupa kısımlarında %15 30 oranında artacaktır. 339

5 Kutuplardaki buzullar ile deniz dışı alanlardaki buzullarda önemli derecede incelme olacak ve bu, yeryüzündeki deniz seviyesini yükseltecektir yılına kadar deniz seviyesindeki yükselmenin cm arasında olabileceği tahmin edilmektedir. Deniz seviyelerinin yükselmesi ve şiddetli kasırga ve fırtınalar ile seller, deniz kıyısında yer alan yerleşim bölgelerini olumsuz etkileyebilecektir. Küresel sıcaklık ortalamalarının hızla yükseleceği bir senaryonun gerçekleşmesi halinde 2080'lere geldiğimizde her yıl fazladan 2,5 milyon kişi daha kıyı şeritlerindeki sellerden etkilenebilecektir. Bazı bölgelerde kuraklık tarımsal üretimi oldukça sınırlarken, diğer bazı bölgelerde (özellikle kuzey bölgelerde) yağış miktarındaki artış ve oluşması muhtemel ılıman iklim, tarımsal üretimde artışa sebep olabilecektir. Asya'da muhtemelen birçok ülkede insanlar açlıkla karşı karşıya kalırken, 2020 yılında su sıkıntısı çeken kişi sayısı 1,2 milyara yükselecektir. Kurak ve ülkemiz gibi yarı kurak iklim kuşağında yer alan ülkelerde çölleşme büyük bir sorun olarak karşımıza çıkacaktır. Diğer yandan yağış rejimindeki düzensizlikler nedeniyle milyonlarca insan sulak alanlarla iç içe yoksunluk içerisinde yaşarken, vektörlerle taşınan sıtma ve kolera gibi hastalık salgınlarıyla yüz yüze kalacaklardır (Anonim, 2009a, McCarthy ve ark., 2001). 340

6 3. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN TARIMA VE KÜLTÜR BİTKİLERİNE ETKİLERİ Dünyadaki karaların yaklaşık olarak 1/3 ü insanlara gıda temin etmek gayesi ile tarımsal amaçlarla kullanılmaktadır. Tarımsal üretimin temel faktörlerinden birisini iklim oluşturduğundan iklimdeki değişiklik tarımı şiddetli biçimde etkileyecektir. Tarımsal üretim için ortam oluşturan toprağın oluşumu, karakter kazanması ve verimliliği esas itibariyle iklimin bir fonksiyonu olarak ortaya çıkmaktadır. İklim elemanlarından, özellikle sıcaklık ve yağış toprak özelliklerinin oluşmasında önemli rol oynamakta, sıcaklığın artması ile toprakta süre gelen kimyasal, biyolojik ve fiziksel olaylar hızlanmaktadır. Sıcaklık değişimleri de toprak oluşumu ve özellikleri üzerine son derece büyük etki yapmaktadır (Durak ve Ece, 2007). Örneğin, hava sıcaklığının 10 C artması toprakta meydana gelen kimyasal olayların hızını 2-3 kat arttırabilmektedir (Dinç ve ark, 1987). Yağışın düzeni ve miktarı ise topraktaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik reaksiyonlara etki etmekte, parçalanma sonucu ortaya çıkan ayrışma ürünlerinin yıkanmasına neden olmaktadır. Yağışların artmasıyla toprakların uzun süre su ile doygun kalması oksijen miktarını azaltmaktadır. Bundan bitkilerin gelişmesi olumsuz yönde etkilenirken, toprağın ph sı düşmekte asidik özellik kazanmaya başlamaktadır. Bu durum topraktaki saprofit mikroorganizmaların çalışmasını olumsuz yönde etkilerken (Durak ve Ece, 2007), bunun tersine yararlı antagonistlerin azalması ise toprakta bulunan zararlı fungal etmenlerin faaliyetlerinde ise artışa neden olmaktadır. Dolayısıyla tarım alanlarında bitki hastalıklarında artış görülebilmektedir. İklim değişiklikleri sonucunda meydana gelen ekstrem hava olaylarıyla toprak erozyonu, artan sıcaklık ve buharlaşmayla tuzluluk ve büyük çaplı yangınlar vb görülebilecektir. Dolayısıyla küresel ısınma sonucu oluşan iklim değişiklikleri toprak ve buna 341

7 bağlı olarak bitkiler açısından da büyük öneme sahiptir. Bu olaylar toprak özelliklerinin hızla değişimine neden olurken, buna bağlı olarak da tarımsal üretimde verim, ürün kalitesi ve üretim deseninde farklılıklara neden olabilmektedir. İklim değişikliği tarımsal ekosistemlerde olduğu gibi doğal ekosistemlerde de benzer farklılıklara neden olmaktadır. Ekosistemde besin zincirinin ilk basamağını oluşturan yani temel üreticiler konumundaki bitkilerin etkilenmesi bütün olarak sistemleri etkileyecektir. Bitkiler ekosistemdeki enerji ve karbon akışı için büyük öneme sahiptir. Bir bütün olarak canlı materyalin % 90 nı bitkisel kökenli olup, bu bitkiler olmazsa hayat olmaz anlamına gelmektedir. Bitkilerin gelişimi için güneş enerjisi yanında yağış, besin elementleri, sıcaklık ve karbondioksit gibi iklim değişikliğinden etkilenecek faktörler büyük önem taşımaktadır (Ziska, 2008). Ancak iklim değişikliğinin zararlı etkileri yanında yararlı değişikliklere neden olacağı da beklenmektedir. Dolayısıyla küresel olarak beklenen iklim değişikliği birçok olumsuzluğu beraberinde getirmesine rağmen, bazı bölgelerde toprakların fiziksel kalitesini arttıracak ve atmosferik CO 2 in artması sonucunda toprak verimliliğinde göreceli bir artış söz konusu olacaktır (Durak ve Ece, 2007). 342

8 Artan karbondioksit miktarı mera ve otlaklarda bir taraftan istilacı türlerin popülasyon yoğunluğunu arttırırken, diğer taraftan bitkilerdeki azot ve protein oranını etkilediğinden yem kalitesini olumsuz yönde etkileyecektir. Artan sıcaklık, hastalık ve ekstrem iklim olayları evcil hayvanların verimliliğini de etkileyecektir (Anonim, 2009d). İnsanoğlu tarih boyunca tam 7000 bitki türünü kültüre almasına rağmen, günümüzde bunlardan sadece 15 i bitki türü ile 8 hayvan türü bütün gıda ihtiyacımızın %90 nını karşılamaktadır (Anonim, 2009d). Bu sebeple bu türlerin yabani formları bizim için büyük önem taşımakta ve biyolojik zenginlik olarak kabul edilmektedirler. Ancak küresel ısınmanın da bir sonucu olarak maalesef pek çok yabani türün nesli tehlike altında bulunmaktadır. Örneğin ıslahçılar için büyük bir potansiyel olabilecekken yabani patateslerin yaklaşık ¼ kadarı son 50 yılda kaybolmuştur. İklim değişikliğinin, tarımsal üretim yanında son derece büyük öneme sahip olan hatta muhtemelen sorunların çözümünü içinde barındıran, kültür bitkilerinin yabani formlarındaki bu kayboluşu çok daha hızlandırmasından endişe edilmektedir. İklim değişiklikleri beraberinde vejetasyon süresi ve gece gündüz sıcaklık farklılıklarında değişiklikler de getirecektir. Bu da bazı bitkileri olumlu bazılarını ise olumsuz etkileyecektir. Artan sıcaklık buğdaygiller gibi bitkilerin daha hızlı gelişimine olanak verecek, fakat hızlı gelişme genellikle tane bağlama için daha az zaman anlamına geldiğinden verimde düşüş olarak kendini 343

9 gösterecektir. Sıcaklık artışı yeterli su olmaması durumunda su için rekabetin artmasına neden olacaktır. Kışların kısalması ve vejetasyon süresinin uzaması özellikle zararlı böceklerin etkinliğini arttıracaktır. Pek çok kültür bitkisi artan karbondioksit miktarı ve küçük sıcaklık artışlarına olumlu tepki verirken, aşırı sıcaklıklar verimi olumsuz yönde etkilemektedir. Artan yağış miktarı verimi olumlu etkilerken, şiddetli yağışlar ve kuraklık bitkileri olumsuz yönde etkileyecektir. Dolayısıyla, bütün kültür bitkilerinin bundan aynı derecede olumlu etkileneceğini düşünmek hayalden öteye gitmez. İklim değişikliği ile verim miktarını belirleyen karbondioksit, ışık, sıcaklık gibi faktörler ile sınırlayıcı faktörler içerisinde yer alan yağış miktarı ve düzenindeki değişikliklere birde zararlı, hastalık ve yabancı otların artan miktardaki etkisi ilave edildiğinde istenen miktarda verim alabilmek oldukça güçleşecektir (Şekil 1). 344

10 Artan karbondioksit miktarı kültür bitkilerinde stres koşullarını arttıracağından hastalık ve zararlılar çok daha etkin bir hale geçecektir. Dolayısıyla da iklim değişikliğine bağlı olarak zor bir sanat olan ziraat çok daha zor hale gelecektir. Küresel ısınmaya bağlı olarak bütün bitkilerin iklim değişikliklerinden ve CO 2 konsantrasyondaki artıştan etkilenmeleri farklı olacaktır. Yapılan çalışmalarda bazı bitkilerin bundan olumlu yönde etkilendiği bazılarının ise olumsuz etkilendiği gözlenmiştir. Ancak, hayat formlarındaki çeşitlilik (tek yıllık, çok yıllık, otsu, odunsu, çalı veya ağaç gibi) ve üstün adaptasyon kabiliyetleri sayesinde iklim değişikliği ile ortaya çıkan ve ileride çok daha şiddetli olarak görülmesi muhtemel olan bu değişiklikleri avantaja çevirme potansiyeline sahiptirler. 4. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN YABANCI OTLARA ETKİSİ Hızla artan dünya nüfusunun beslenmesi, tarımsal üretimin sürdürülebilir bir şekilde artarak devam etmesine, buda çeşit seçimi, gübreleme, sulama gibi kültürel işlemler yanında elde edilecek ürünün hastalık, zararlı ve yabancı otlardan korunmasına bağlıdır. Bitkisel üretimde hastalık, zararlı ve yabancı otlardan kaynaklanan kayıplar son derece yüksek düzeye ulaşabilmekte hatta hiç ürün alınamayabilmektedir. Alınan tüm önlemlere rağmen Cramer (1967) dünya tarım üretiminde hastalıkların %11,6, zararlıların %13,8 ve yabancı otların %9,5 oranında verim kaybı meydana getirdiğini belirtmiştir. Ancak, yabancı otların neden olduğu ürün kayıpları coğrafik bölgelere ve kültür bitkisinin türüne göre farklılık göstermektedir (Güncan, 2006). Gelişmiş ülkelerde yabancı otlar sebebiyle ürünün kalite ve veriminde oluşan zarar %10-15 arasında iken, bazı Asya ülkelerinde %45 e varan ürün kayıpları meydana oluşmakta, hatta bazı bitkilerin tarımı imkansız hale gelebilmektedir (Önen, 1995). Küresel ısınmanın bir sonucu olarak artan CO 2 konsantrasyonu ve sıcaklık ile değişen yağış şekli, miktarı ve düzeninin bir bütün olarak bitkileri etkilemesi kaçınılmazdır. Nitekim iklim değişikliğinin ve artan CO 2 konsantrasyonunun genel olarak bitkilerin gelişiminde farklılığa yol açtığı, artan karbondioksit miktarının genel olarak kültür bitkilerinin gelişimine pozitif etkide bulunduğu, artan sıcaklık ve ozonun ise negatif etkide bulunduğu farklı 345

11 araştırıcılarca ortaya konmuştur (Ainsworth ve Long 2005, Morgan ve ark., 2006, Ainsworth 2008). Yapılan çalışmalarla C3 bitkilerinin C 4 bitkilerine göre artan CO 2 miktarına daha iyi yanıt verdiği bulunmuştur (Heyman ve Sadras, 2010). Genel olarak CO 2 konsantrasyonunu iki katına çıkarmak C 3 bitkilerinde biomassı yaklaşık %40 oranında artırırken, bu artış C 4 bitkilerinde %11 seviyelerinde kalmaktadır (Kimball, 1983). Ancak artışın düzeyi bitki türüne göre büyük farklılık göstermektedir. Yapılan araştırma sonuçları bir araya getirildiğinde CO 2 konsantrasyonudaki artışa bağlı olarak 27 otsu C 3 bitkisinde gelişme %79-272, 11 farklı C 4 bitkilerinde ise % arasında artmıştır (Patterson ve Flint 1990). Bu durum bazı kültür bitkileri için aşağıda sıralanmıştır. Çizelge 1. CO 2 konsantrasyonu iki katına çıktığında kültür bitkilerinin toplam biyolojik kitlesindeki artış (Cure ve Accock, 1986). Kültür bitkisi Karbon tutulum mekanizması % Artış Buğday C 3 31 Arpa C 3 30 Çeltik C 3 27 Soya C 3 39 Yonca C 3 57 Mısır C 4 9 Sorghum C 4 9 Bu çerçeveden bakıldığında küresel olarak ekonomik öneme sahip sorgum, mısır ve şeker kamışı gibi bitkiler hariç geri kalan bitkilerin C 3 bitkisi olması nedeniyle bu değişikliklerin kültür bitkisine avantaj sağlayacağı dolayısıyla da yabancı otların büyük sorun oluşturmayacağı düşünülebilir. Ayrıca, yeryüzünde sorun oluşturan önemli yabancı otların genel olarak C 4 346

12 bitkisi olması bu yargıyı destekler mahiyettedir. Örneğin dünya üzerinde sorun olan en önemli 18 yabancı ottan ancak 4 tanesinin C 3 bitkisi olduğu bildirilmektedir (Holm ve ark, 1977). Ancak, gözden kaçırılan bir husus tarım alanlarında rastlanan tür sayısının (çok sayıda C 3 bitkisini de kapsayacak şekilde) bunun çok üstünde olduğu ve uygun koşullar altında ikinci derecede zarar oluşturan bu yabancı otların diğerlerinin yerini alabileceği gerçeğidir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de farklı kültür bitkilerinde yapılan yabancı ot sürvey çalışmaları bu durumu açıkça ortaya koymaktadır (Özer ve ark. 2001, Uluğ ve ark., 1993). Bütün çiftçilerin bildiği gibi her kültür bitkisinin kendine has yabancı otu bulunmakta ve bunlar genel olarak o kültür bitkisinin üretim sürecine adapte olan türlerden oluşmaktadır (Özer ve ark., 2001). Yani kültür bitkisi ve yabancı otlar genel olarak benzer koşulları seven hatta bazen akraba türlerden oluşmaktadır. Bu durumu, buğdayda sorun olan yabani yulaf, pancarda sirken, çeltikte ise darıcan örnekleri de ortaya koymaktadır. Ayrıca yapılan çalışmalarda aynı fotosentez yoluna sahip kültür bitkileri ve yabancı otlar karşılaştırıldığında CO 2 miktarındaki artışın olumlu etkisi yabancı ot lehinedir. Pattterson (1995) tarafından yapılan derleme sonuçlarına göre CO 2 miktarını iki katına çıkarmak yabancı otların toplam ağırlığını C 3 yabancı otlarda ortalama %130 (% arasında) C 4 yabancı otlarda ise %115 (% arasında) artırmaktadır. Ayrıca yabancı otlar bozulan habitatlara hızla adapte 347

13 olabilmektedir. Bu sebeple de pek çoğu ekosistemde süksesyonun erken aşamalarında görülen türler konumunda bulunmaktadırlar. Zaten bu özellikleri sayesinde tarımsal ekosistemlere uyum sağlamakta ve zararlı konuma gelebilmektedirler. Kısaca, küresel ısınmanın ortaya çıkardığı yeni çevre koşullarında gerek C 4 gerekse C 3 yabancı otlar hızla adapte olarak ekim alanlarında sorun oluşturmaya devam edecektir. Artan sıcaklık ve CO 2 e bağlı olarak tarım alanlarında C 4 yabancı otların etkinliği azalsa dahi derhal bunların yerini C 3 yabancı otların alması yüksek bir ihtimaldir İklim Değişikliğinin Yabancı Ot Fenolojisi ve Fizyolojisine Etkisi Bitki koruma etmenleri, küresel ısınma sebebiyle ortaya çıkan yağış ve rüzgâr rejimindeki farklılıklar ile ekstrem hava olayları gibi sera etkisine eşlik eden olaylardan etkilenecektir. Ancak, sadece yabancı otlar CO 2 miktarındaki artışa direk olarak tepki vereceklerdir. Yüksek CO 2 miktarı özellikle C 3 yabancı otlarda fotosentezi ve buna bağlı olarak gelişmeyi olumlu yönde etkileyecektir. Ayrıca, stoma açıklığında azalma hem C 3 hem de C 4 yabancı otların su kullanım kapasitesinde artışa neden olacaktır. Yapılan araştırmalarla artan CO 2 konsantrasyonunun yabancı otların kardeşlenme ve dallanması, yaprak büyüklüğü, bitki boyu, tomurcuk ve çiçek sayısı ile çiçeklenme zamanı üzerine etki de bulunduğu belirlenmiştir. Ancak, CO 2 artışına bağlı olarak C 3 yabancı otlarda genellikle toplam ağırlık yaprak alanına göre daha fazla artarken, C 4 bitkilerinde ise yaprak alanı ve toplam biomass aynı düzeyde tepki vermektedir. Bu durum C 4 bitkilerinde C 3 bitkilerinden farklı olarak fotosentez etkinliğinde artış görülmemesi nedeniyle olabilir. Muhtemelen C 4 bitkileri bu 348

14 açığı yaprak alanını artırmak suretiyle ortadan kaldırmaktadır. Ancak yaprak gelişimi suya bağlı olduğundan biokütledeki artış tamamen yapraktaki büyüme ile sınırlı olmaktadır. C 3 bitkilerinde ise fotosentezin etkinliğinde bir artış söz konusu olduğundan yaprak alanından ziyade bitkinin toplam ağırlığında bir artış görülmektedir. Fotosentez ürünlerindeki artışın bir sonucu olarak bitki gelişindeki artış yanında özellikle kök/gövde oranında da bir artış olduğu belirlenmiştir (Cure ve Accock, 1986). Bu da CO 2 arttıkça toprak altı organlarında depolanan rezerv maddelerinin de arttığı gerçeğini ortaya koymaktadır. Fakat artan CO 2 miktarının kök/gövde oranına etkisi yabancı ot türlerine göre farklılık göstermiştir. Ayrıca solunum, fotosentez ürünlerinin kompozisyonu ve konsantrasyonu ile bunların taşınma ya da depolanmalarında farklılıklar olabileceği ve yapraklarda kalınlaşmanın görülebileceği belirtilmektedir (Patterson, 1995). Diğer yandan artan CO 2 konsantrasyonunun diğer bitkiler tarafından gölgelenmesi nedeniyle baskı altında kalan Ambrosia artemisiifolia L. nin üreme kapasitesini de arttırdığı saptanmıştır (Stinson ve Bazzaz, 2006). 349

15 Genel olarak bitki gelişimi yönüyle sıcaklık ile CO 2 miktarı arasında pozitif bir ilişki olduğu saptanmıştır. CO 2 miktarındaki artışa bağlı olarak bitki gelişiminde artış olduğu, ancak bu artışın daha ziyade uygun sıcaklık koşullarında gerçekleştiği belirlenmiştir. Bununla birlikte artan CO 2 nin uygun olmayan düşük sıcaklıklar veya yüksek sıcaklıkların etkisini hafiflettiğine ilişkin sonuçlara da rastlanmıştır (Patterson, 1995). Ancak elde edilen sonuçlar daha ziyade türe, hatta çalışılan popülasyona bağlı olarak farklılık göstermiştir. Yine artan sıcaklığın yabancı ot tohumlarının çimlenme oranını artırdığı, çimlenme için gereken zamanı ise azalttığı ve yabancı otların fide gelişimine olumlu etkide bulunduğu belirlenmiştir (Önen, 2006; Özer ve ark, 2001). Ancak tohumların orijini dikkate alındığında optimum çimlenme ve maksimum çimlenme sıcaklık isteklerinde farklılıklar olduğu saptanmıştır. Bu durumun yabancı otlarda görülen genetik çeşitliliğin bir sonucu olduğu kanaatine varılmıştır. Farklı yabancı ot türleriyle yapılan çalışmalarda CO 2 artışına bağlı olarak bitki gelişiminde artış olduğu ortaya konmuştur. Ancak denemelerde besin elementlerinin ihtiyaç duyulan miktarda verilmesi yabancı ot gelişimini artırmıştır. Besin elementleri bilhassa da azot miktarı CO 2 artışına rağmen bitki gelişimini sınırlandıran faktörler arasında yer almaktadır. Yapılan çalışmalarda CO 2 artışına rağmen besin elementlerinden kaynaklanan strese bağlı olarak bitkilerin gelişiminde beklenen düzeyde artışın olmadığı saptanmıştır. Ayrıca, fotosentezde ışık enerji kaynağı olarak kullanıldığından bitki gelişimi yönüyle CO 2 miktarı ile ışıklanma arasında da direk bir ilişki belirlenmiştir. Dolayısıyla yabancı otların gelişimi üzerine sadece CO 2 oranı ile sıcaklık değil ışık, su ve besin elementlerinin miktarı gibi diğer büyüme faktörleri de rol oynamaktadır (Özer ve ark, 2001). Bütün bu büyüme faktörleri veya kaynaklar minimum yasası çerçevesinde iş görmektedir. Yani sıcaklık ile CO 2 teki artışa rağmen en az bulunan kaynak kültür bitkisi ve yabancı otun gelişim düzeyini belirlemektedir Yabancı Otların ve İstilacı Türlerin Coğrafik Dağılımına Etkisi Sıcaklık ve yağış bir bölgedeki vejetasyonu etkileyen en önemli ekolojik faktörler içerisinde yer almaktadır. Bu iki faktör yabancı otların dağılımı üzerine 350

16 de yoğun olarak etkide bulunurlar. Ancak, kültür bitkilerinden farklı olarak yabancı otların sahip olduğu genetik varyasyon sayesinde çok farklı ekolojilere adapte olabildiği ve hızlı bir şekilde kolonize olarak yayılma sınırlarının genişleyebildiği bilinmektedir. Tarım alanlarında görülen yabancı otların iklim değişikliklerine uyum yeteneklerinin saptanmasına ilişkin olarak detaylı çalışmalar bulunmamasına rağmen (Neve ve ark., 2009),doğal ekosistemlerde CO 2 miktarındaki artışın istilacı türleri dominant hale gelmesine olanak sağladığı ortaya konmuştur (Smith ve ark., 2000). Küresel ısınma ile özellikle tropikal ve subtropikal orijinli agresif türlerin çok daha kuzey bölgelere yayılmalarının mümkün hale geleceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır (Patterson, 1995). Ancak soğuk veya ılıman iklimlere adapte olmuş yabancı ot türleri yeni koşullardan olumsuz etkilenebilecek veya yaşam alanlarını istila eden yeni türlerin rekabeti altında sorun olmaktan çıkabilecektir. Sonuç olarak iklim değişiklerine bağlı olarak muhtemelen yabancı otların yayılma sınırları değişeceğinden yeni kültür bitkisi/yabancı ot etkileşimleri ortaya çıkacaktır. Bu esnada yeni bazı zararlı türler ortaya çıkarken, şu anda önemli olan bazı yabancı otların etkisi azalacak veya bu türler tamamen ortadan kalkabilecektir. Tarım alanlarında sorun oluşturan yabancı otlar yanında son yıllarda gerek doğal gerekse tarımsal ekosistemleri tehdit eden istilacı bitkiler ise ayrıca ele alınmalıdır. Genellikle dışarıdan taşınan ve sahip oldukları vejetatif üreme yetenekleri ile hâlihazırda büyük sorun oluşturan bu yabancı otların çok daha önemli hale gelme potansiyelleri bulunmaktadır (Ziska ve George, 2004). 351

17 4.3. Rekabete Etkisi İklim değişikliği ile bitki koruma etmenleri için son derece uygun koşulların oluşacağı öngörülmektedir. Ancak, olumsuz çevre koşullarına karşı son derece dirençli olan yabancı otların (Özer ve ark, 2001), bilhassa da istilacı türlerin gerek tarım alanlarında ve gerekse doğal ekosistemlerde çok daha fazla etkin hale geçmesi beklenmektedir. Zira kültür bitkisi ve yabancı otların gelişim ve çevreye uyumuna etki eden CO 2 konsantrasyonundaki artış yabancı ot-kültür bitkisi arasındaki rekabetin düzeyine de etki edecektir. Ancak, kültür bitkisi ve yabancı otun türüne bağlı olarak rekabetin bazen kültür bitkisi bazen yabancı otlar lehine değişikliğe uğraması beklenmektedir (Patterson, 1995). Ancak iklim değişikliklerinin ortaya çıkardığı yüksek karbondioksit koşullarının genel olarak C 3 yabancı otlarını daha rekabetçi hale getirmesi beklenmektedir (Ziska, 2000). Nitekim yapılan bir çalışmada soyanın artan karbondioksite olumlu tepki verme yeteneğinin yabancı otlar tarafından azaltıldığı ortaya konmuştur. Bir C 3 yabancı ot olan sirkenle (Chenopodium album) rekabet halinde bulunduğunda soya verimindeki düşüş (yüksek karbondioksit düzeyinde) en yüksek seviyede bulunmuştur. Ancak bir C 4 bitkisi olan horoz ibiği (Amaranthus retroflexus) ile rekabet ettiğinde ise rekabetin şiddeti daha düşük seviyelerde seyretmiştir Çok yıllık yabancı otlara ve herbisitlere etkisi Çok yıllık yabancı otların mücadelesi vejetatif üreme organlarının ortadan kaldırılmasına bağlı olduğundan son derece güçtür. Başarılı bir mücadele için genellikle mekanik savaş ile herbisit kullanımını beraberce 352

18 uygulanması gerekir. Ancak, fotosentez ürünlerindeki artışa bağlı olarak rizom, stolon, kök gibi vegetatif üreme organlarında da artış beklenmektedir. Bu artış çok yıllık yabancı otların vejetatif üreme kapasitesinde artışa neden olurken, çok yıllıkların kontrolünü daha çok zorlaştıracaktır. Ayrıca küresel ısınma ve artan CO 2 miktarına bağlı olarak yabancı ot yapraklarının yüzey yapısında meydana gelen farklılıklar ve C 3 bitkilerin yapraklarında artan oranda nişasta birikimi gibi sebepler kullanılan herbisitlerin etkisinde düşüşe neden olmaktadır. Dolayısıyla da iklim değişiklikleri muhtemelen çok yıllık yabancı otların özellikle de istilacı türlerin her geçen gün tarım alanlarında artış göstereceğini ve daha büyük sorun haline geleceğini ortaya koymaktadır (Ziska ve Teasdale 2000; Ziska ve ark, 2004; Ziska, 2008). 5. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE BAĞLI OLARAK YABANCI OT MÜCADELESİ Gelecekteki iklim koşulları altında elde edilecek ürün miktarı iklim değişikliklerinin özellikle yabancı ot, hastalık ve zararlılar ile bu etmenlerin kültür bitkileriyle etkileşimlerine bağlıdır (Fuhrer, 2003). Dolayısıyla yabancı otların lehine değişen çevre koşulları dikkate alındığında yabancı ot kontrolü yapmadan istenen düzeyde verim almak mümkün değildir. Bu sebeple de yabancı otların meydana getirdiği verim kaybını engelleyebilmek için mutlaka etkili bir mücadele yöntemi uygulanmalıdır. Mücadeleye karar vermeden önce savaşımın ekonomik maliyeti yanında kültür bitkisinin ve yabancı otun türü, biyolojisi, ekolojik istekleri ve çoğalma şekli (Özer ve ark., 2001) gibi hususlar 353

19 yanında, değişen çevre koşullarının bunlara etkisi de dikkate alınarak yeni stratejiler geliştirilmelidir. Dolayısıyla son yıllarda temel yabancı ot biyolojisi ve ekolojisi hakkında yapılan çalışmaların son derece sınırlı düzeyde olmasına (Neve ve ark., 2009) ve çalışmaların mücadele konusunda yoğunlaşmasına rağmen değişen iklim koşulları bu konularda yapılacak çalışmalara olan ihtiyacı arttırmaktadır. Dolayısıyla da yabancı otların iklim değişikliklerine adaptasyon potansiyellerin saptanması yabancı ot biliminin öncelikli hedefleri arasında yer almalıdır (Neve ve ark., 2009). Yabancı otların adaptasyonu iki ön koşula sahiptir, bunlar genetik varyasyon ve seleksiyon baskısıdır. Seleksiyon baskısı olarak nitelendirilen olay bölgesel iklim ve çevre koşulları, kültür bitkisi, uygulanan kültürel pratikler ve yabancı ot idaresi gibi faktörlerin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bu faktörlerin etkisi ile bölgeye adapte olmuş yabancı ot ekotipleri dominant hale gelir. Bu sebeple de iklim değişikliğine bağlı olarak ileride popülasyonlar arası ve popülasyon içinde görülen genetik farklılığın düzeyinin ve popülasyonların yayılma sınırlarının belirlenmesi, buna göre de bölgeye özel mücadele yöntemlerine karar verilmesi gerekecektir. Ayrıca, entegre yabancı ot idare stratejilerinin geliştirilmesi açısından elde edilen tüm bu temel bilgiler yabancı ot popülasyon modelleri ile ilişkilendirilerek iklim değişikliklerinin ve uygulanan yabancı ot mücadele tedbirlerinin uzun dönem etkileri ortaya konmalıdır (Neve ve ark., 2009). Böylece iklim değişikliğine ve uygulanan mücadeleye bağlı 354

20 olarak yabancı ot popülasyonlarındaki değişimin düzeyi de ortaya konmuş olacaktır. Küresel ısınmaya bağlı olarak artan sıcaklık ve karbondioksit miktarının yabancı otların gelişimini ve habitatlarının genişlemesine olumlu katkı vermesi yanında kimyasal mücadeleyi olumsuz etkileyeceği de belirtilmektedir (Ziska, 1998 ve 2008). Dolayısıyla iklim değişiklikleri yabancı otların kontrolünü oldukça güçleştireceğinden yabancı otların önemini daha da arttıracaktır. Bu durumda yabancı ot-kültür bitkisi rekabeti daha ziyade kültür bitkisi aleyhine değiştirecektir. Bu durumda yabancı otlar kontrol altına alınamadığında yabancı otlardan kaynaklanan verim kayıplarının daha da artması, hatta bitkisel üretimin imkânsız hale gelmesi beklenmektedir. Ancak, tarla koşullarında sıcaklık, CO 2 miktar, ışık ve su gibi faktörlerin bir arada yabancı ot gelişimini ve herbisitlerin etkinliğini nasıl etkilediği henüz tam olarak ortaya konmamıştır. Dolayısıyla kesin bir yargıya varmak için bu konuda yapılacak detaylı çalışmalara ihtiyaç vardır. KAYNAKLAR Ainsworth, E.A Rice production in a changing climate: a meta-analysis of responses to elevated carbon dioxide and elevated ozone concentration. Global Change, 14: Ainsworth, E.A, Long SP What have we learned from 15 years of free-air CO2 enrichment? A meta-analytic review of the responses of photosynthesis, canopy properties and plant production to rising CO2. New Phytologist, 165: Anonim 2001a. UNEP. Climate Change Information Sheets, accessed online at Anonim, 2001b. (UNFCCC) Feeling the Heat, accessed online at Anonim, Summary for Policymakers. In: Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M.Tignor and H.L. Miller (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA. Anonim, 2009a. küresel ısınmanın sonuçları Anonim, 2009b. Küresel Isınmanın Etkileri Anonim, 2009c. UNFCCC, Feeling the Heat, accessed online at Anonim, 2009d. Global Climate Change Impacts in the United States. Agriculture. The U.S. Climate Change Science Program 355

Doç. Dr. Hüseyin ÖNEN

Doç. Dr. Hüseyin ÖNEN KÜRESEL ISINMA VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK Doç. Dr. Hüseyin ÖNEN Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, 60240 Tokat Küresel ısınma özellikle son 50 yıldan bu yana yeryüzü ve okyanuslarda

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar Küresel Isınma MMO LPG Personel Eğitimi Çalışma Notlarından Geliştirilerek Tanzim Edilmiştir. İklim Nedir? iklim sözcüğü dilimize Arapça dan girmiştir. Aynı sözcük Latince klimatis ve Yunanca klima sözcüklerinden

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ İklim değişiklikleri, bilimsel olarak klimatoloji dalına göre incelenen bir tür atmosferik ya da astronomik değişikliklerdir. Atmosferdeki CO 2 (Karbon

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI DERSĐN SORUMLUSU:Prof.Dr.Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:S.Erman SEVDĐ DENEYĐN ADI:FOTOVOLTAĐK PĐL YAPIMI;GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK ÜRETĐMĐ DENEYĐN AMACI:GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK

Detaylı

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk Bir CBS Akademisyeni Gözüyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı CBS Genel Müdürlüğü Belgelendirme ve Yaygınlaştırma Dairesi Başkanlığı nın Projeleri ve Ülkemiz Geleceği Açısından Önemi Sunan: Prof.Dr.Alper

Detaylı

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-F Miray DAĞCI Ömür Mehmet KANDEMİR DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi.. 2 2. Afit

Detaylı

Çanakkale 18 Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü

Çanakkale 18 Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Doç. Dr. Murat Türkeş Çanakkale 18 Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü 17020, Terzioğlu Yerleşkesi - ÇANAKKALE ÖZET Başta fosil yakıtların yakılması olmak üzere, çeşitli insan etkinlikleri

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası İklim Değişikliği Dünyamız Isınıyor! Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler İnsan etkinlikleri sonucunda atmosfere salınan kimyasal maddeler,

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi

Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi Âlim Çağlayan 1 Ertan Demoğlu 1 Besinlerin rolü Yeterli bir gübreleme programı sadece bütün besinlerin temel görevleri açık bir

Detaylı

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA GÜNÜMÜZDE ve GAP KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA Türkiye nüfusunun yaklaşık %48.4

Detaylı

KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KYOTO PROTOKOLÜ, TARIM SEKTÖRÜNE ETKİLERİ

KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KYOTO PROTOKOLÜ, TARIM SEKTÖRÜNE ETKİLERİ KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KYOTO PROTOKOLÜ, TARIM SEKTÖRÜNE ETKİLERİ Levent ŞAYLAN 1 Çeşitli sebeplerle, atmosferik sera gazı konsantrasyonlarında meydana gelen ciddi artışlar, doğal olarak değişen iklimin;

Detaylı

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE EKONOMİK-ÇEVRESEL- AHLAKİ YÖNLERDEN KIYASLANMASI KÜRESEL ISıNMA

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir

makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir Bu makalenin özettir 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 Araştırma Makalesi Bağ Alanlarında Görülen Yabancı Otlar İngilizce Başlık: Weed Species

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Doç. Dr. Seral YÜCEL Dr. Hale GÜNAÇTI Adana Biyolojik Mücadele Araştırma İstasyonu Dünyanın en önemli sorunlarından biri hızla artan nüfusudur. Dünya nüfusunun gittikçe

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Doğal Ürünler! Bu ürünler tamamen doğal koşullarda üretilen ürünlerdir. Kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmadan, doğal tohumlarla üretilirler. Organik Ürünler!

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı

Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı El-Nino-Güneyli Salınım: Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı Doç. Dr. Murat Türkeş, Utku M. Sümer, Gönül Kılıç Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, 06120 Kalaba, Ankara El Niño terimi, yüzyıllardan

Detaylı

MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ

MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ MDG-F 1680 TÜRKİYE NİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM KAPASİTESİNİN GELİŞTİRİLMESİ 5 Mart 2009 Kayseri Toplantısı 6 Mart 2009 Niğde Toplantısı 12 Mart 2009 Adana Toplantısı İklim değişikliği nedir? İklim değişikliği,

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dr. Hüseyin Toros (İTÜ Meteoroloji Mühendisliği) huseyintoros@yahoo.com (İnsan ve Hayat Dergisi Kasım 2011) İklim değişiklikleri, seller ve aşırı sıcaklar gündemden

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

YULAF YETİŞTİRİCİLİĞİ

YULAF YETİŞTİRİCİLİĞİ YULAF YETİŞTİRİCİLİĞİ Yulafın Kökeni Yulafın vatanını Decandolle Doğu Avrupa ve Tataristan; Hausknecht ise orta Avrupa olduğunu iddia etmektedir. Meşhur tasnifçi Kornicke ise Güney Avrupa ve Doğu Asya

Detaylı

İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK

İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK BİOÇEŞİTLİLİK - GELECEĞİMİZDİR İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK Prof. Dr. Hüseyin ÖNEN Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - TOKAT BİOÇEŞİTLİLİK - GELECEĞİMİZDİR

Detaylı

İklim Değişikliği. Dr. Aslı Numanoğlu Genç. Atılım Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü

İklim Değişikliği. Dr. Aslı Numanoğlu Genç. Atılım Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü İklim Değişikliği Dr. Aslı Numanoğlu Genç Atılım Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ? İklimi değiştiren nedir? Gerçekten iklim değişikliği var mı? Var ise nasıl kanıtlıyoruz? Bizi

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ VE OLASI ETKİLERİ. Mehmet Ziya Varol

İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ VE OLASI ETKİLERİ. Mehmet Ziya Varol Mehmet Ziya Varol İnsanoğlunun kendi hayatı ölçeğinde baktığı zaman çok büyük değişiklikler yaşanmadığı izlenimi edindiği iklim, aslında uzun azman dilimlerini kapsayan sürekli bir değişim içinde. Gerek

Detaylı

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU 2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU AYLAR HAFTALAR EYLEM VE ETKİNLİKLER 2 Okullarda Orman projesini

Detaylı

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013 Tarımsal Meteoroloji Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 2 EKİM 201 Prof. Dr. Mustafa Özgürel ve Öğr. Gör. Gülay Pamuk Mengü tarafından yazılan Tarımsal Meteoroloji kitabından faydalanılmıştır. Hava ve İklim ile

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GİRİŞ Sulamanın amacı kültür bitkilerinin ihtiyacı olan suyun, normal yağışlarla karşılanmadığı hallerde insan eliyle toprağa verilmesidir. Tarımsal

Detaylı

Dersin Kodu 1200.9133

Dersin Kodu 1200.9133 Çevre Bilimi Dersin Adı Çevre Bilimi Dersin Kodu 1200.9133 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 3,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati

Detaylı

Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri

Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri Ömer Lütfi Şen Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Mercator-İPM Araştırma Programı & Katkıda bulunanlar: Ozan Mert Göktürk Deniz Bozkurt Berna

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-4 COĞRAFYA-2 TESTİ 18 HAZİRAN 2016 CUMARTESİ Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir

Detaylı

İYİ TARIM UYGULAMALARI VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK

İYİ TARIM UYGULAMALARI VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK İYİ TARIM UYGULAMALARI VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK Prof. Dr. Hüseyin ÖNEN Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, TOKAT Yirminci yüzyılın sonlarından itibaren dünya nüfusundaki artış

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

KÜRESEL ISINMANIN TÜRKİYE NİN ENERJİ KAYNAKLARINA OLASI ETKİLERİ

KÜRESEL ISINMANIN TÜRKİYE NİN ENERJİ KAYNAKLARINA OLASI ETKİLERİ KÜRESEL ISINMANIN TÜRKİYE NİN ENERJİ KAYNAKLARINA OLASI ETKİLERİ Dr. Örgen Uğurlu Sosyal Çevre Bilimleri Doktoru, Çevre Yük. Müh İlke Örçen Ankara Üniversitesi Kamu Yönetimi ÖZET Küresel ısınma ve iklim

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

Sera Gazı - Küresel Isınma ve Kyoto Protokolü

Sera Gazı - Küresel Isınma ve Kyoto Protokolü M. Tamer Özmen İnşaat Mühendisi İş Bilim Uzmanı Sera Gazı - Küresel Isınma ve Kyoto Protokolü Atmosfere katılmış sera gazlarının görünümü Sunum İnsan faaliyetlerinden oluşan sera gazı etkilerinin; doğaya

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA 6.3.2.4. Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Akdeniz kıyıları boyunca uzanan Toros

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır.

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. GROUP A M S O Fezalar Eğitim Kurumları Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı (23 ŞUBAT 2013, CUMARTESİ) 2 0 1 3 6. SINIF AÇIKLAMALAR Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. Matematik bölümünün

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

TARIMDAKİ GELİŞMELER

TARIMDAKİ GELİŞMELER TARIMDAKİ GELİŞMELER Tarımdaki Gelişmeler İlkçağ dan itibaren tarımdaki gelişmeler Avrupa da yaşanmaya başlamıştır. Romalıların Ortaçağ da uyguladığı ikili ekim sistemi. Üçlü ekim sistemi nin ortaya çıkışı

Detaylı

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU ANKARA 2015 Editör: Prof.

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011 21

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011 21 C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011 21 KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE POTANSİYEL ETKİLERİ Seyhun DOĞAN ve Mutlu TÜZER ** Özet Küresel ısınma ve iklim değişikliği, dünyayı tehdit

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

1. Nüfus değişimi ve göç

1. Nüfus değişimi ve göç Sulamanın Çevresel Etkileri Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sağlık Etkileri 1.Nüfus değişimi ve göç 2.Gelir düzeyi ve işgücü 3.Yeniden yerleşim 4.Kültürel

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize

Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale Ekrem Yüce Dr. Turgay Turna Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize Ali Kabaoğlu Safiye Pınar Özer Gökhan Tanyel ÇAYKUR Atatürk

Detaylı

Tarım alanlarında, herbisitlere karşı yabancı otların oluşturduğu dayanıklılığın seyri Şekil 1 de gösterildiği gibi gelişmektedir.

Tarım alanlarında, herbisitlere karşı yabancı otların oluşturduğu dayanıklılığın seyri Şekil 1 de gösterildiği gibi gelişmektedir. HERBİSİTLERE DAYANIKLILIK* Dayanıklılık, genel anlamda canlıların, kimyasal maddelerin fitotoksik etkilerine, karşı koyabilme kabiliyetidir. Yabancı otlarda herbisitlere dayanıklılık ise, bir bitkinin

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

Küresel Isınma ile Mücadelede Kentlerin Rolü: Ulaşım ve Yapı Sektöründen Uluslararası Örnekler 12 Eylül 2014

Küresel Isınma ile Mücadelede Kentlerin Rolü: Ulaşım ve Yapı Sektöründen Uluslararası Örnekler 12 Eylül 2014 TÜRKİYE SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ 10. Yıl Kırşehir Konferansı Küresel Isınma ve Kentlerimizin Geleceği 10-11-12 Eylül 2014 Küresel Isınma ile Mücadelede Kentlerin Rolü: Ulaşım ve Yapı Sektöründen Uluslararası

Detaylı

Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr

Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr HASSAS TARIM TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr HASSAS TARIM NEDİR? Tarımda hedeflere ulaşmak 3 anahtar unsur gereklidir.

Detaylı

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu T.C. ANTALYA VALİLİĞİ Tarım İl Müdürlüğü MEVZUATLAR KANUNLAR 6968 Sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu. 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI

DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI ÇĐN ve HĐNDĐSTAN DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu(

Detaylı

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grubu Koordinatörü (2011-)

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grubu Koordinatörü (2011-) Adı Soyadı Ünvan Telefon E-mail Doğum Tarihi - Yeri KİŞİSEL BİLGİLER Şule KÜÇÜKCOŞKUN Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grup Koordinatörü 0 312 3157623/1312 Direkt Hat: 0312 307 60 22 suysal@tagem.gov.tr

Detaylı

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri Sadi SÜRENKS RENKÖK İnşaat Müh. ADASO Yönetim Kurulu Üyesi 20 Aralık 2006 İklim Değişikliğinin Nedenleri Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğal gaz) Enerji Üretimi

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

Organik Tarımda İşletme Planlaması

Organik Tarımda İşletme Planlaması Organik Tarımda İşletme Planlaması ICEA (Etik ve çevresel Sertifikasyon Enstitüsü) Zir. Yük. Müh. Ramazan AYAN email: info@icea-tr.com Tarımsal ve doğal ekosistemler DOĞAL Kontrol: İçsel Enerji: Güneş

Detaylı

Sera Gazları ve Önemi

Sera Gazları ve Önemi Sera Gazları ve Önemi Yeryüzünün uzun dönem içerisinde güneşten aldığı enerji kadar enerjiyi uzaya vermesi gerekir. Güneş enerjisi yeryüzüne kısa dalga boylu radyasyon olarak ulaşır. Gelen radyasyonun

Detaylı

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı hızla artmaktadır. Gıda miktarlarında, artan talebin karşılanamaması sonucunda

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı 27 Nisan 2011 KAYSERĠ OSB ġenol ATAMAN 7 Haziran 2011 NĠĞDE OSB 8 Haziran 2011 ADANA Ticaret Odası Kapsam İklim Değişikliği, Küresel Isınma Azaltım (Mitigasyon),

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır.

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır. Büyük İklim Tipleri Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi Hisar Okulları İçindekiler Büyük İklim Tipleri... 3 Ekvatoral İklim... 3 Görüldüğü Bölgeler... 3 Endonezya:... 4 Kongo:... 4 Tropikal İklim:...

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

Biyoenerji, bitkilerden veya biyolojik her türlü atıktan elde edilebilecek olan enerjiye verilen genel ad dır.

Biyoenerji, bitkilerden veya biyolojik her türlü atıktan elde edilebilecek olan enerjiye verilen genel ad dır. Biyoenerji, bitkilerden veya biyolojik her türlü atıktan elde edilebilecek olan enerjiye verilen genel ad dır. Yüzyıllarca evlerde biyoenerji,odun ve organik atıklardan gelen biyo kütle şeklinde kullanılmıştır.

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 PROJE HEDEF SORUSU: Seralarda oluşan karbondioksit (CO2) gazı, sera etkisine neden olur mu? KÜRESEL ISINMA NEDĐR? Küresel ısınma,

Detaylı

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(2), 2006 116 KSU. Journal of Science and Engineering 9(2), 2006

KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(2), 2006 116 KSU. Journal of Science and Engineering 9(2), 2006 KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(2), 2006 116 KSU. Journal of Science and Engineering 9(2), 2006 Kahramanmaraş İlinde Önemli Kültür Bitkilerinde Sorun Olan Önemli Yabancı Ot Türleri ve Bunlarla Mücadelede

Detaylı

ÇORAK TOPRAKLARIN ISLAHI VE YÖNETİMİ

ÇORAK TOPRAKLARIN ISLAHI VE YÖNETİMİ ÇORAK TOPRAKLARIN ISLAHI VE YÖNETİMİ BÜLENT SÖNMEZ Dr., Ziraat Yüksek Mühendisi, Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürü Bülent Sönmez, Çorak Toprakların Islahı ve Yönetimi, Bilim

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) Yavrularının İlk Dönemlerde Büyüme Performansı ve Ölüm Oranı Üzerine Tuzluluğun Etkisi

Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) Yavrularının İlk Dönemlerde Büyüme Performansı ve Ölüm Oranı Üzerine Tuzluluğun Etkisi Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) Yavrularının İlk Dönemlerde Büyüme Performansı ve Ölüm Oranı Üzerine Tuzluluğun Etkisi Halim İbrahim ERBAŞ Nadir BAŞÇINAR Mehmet KOCABAŞ Şebnem ATASARAL

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM ŞUBESİ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM ŞUBESİ T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü İklim İKLİM Değişikliği DEĞİŞİKLİĞİ Dairesi DAİRE Başkanlığı BAŞKANLIĞI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM ŞUBESİ

Detaylı