Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu Bölüm 7. Özel durumlarda kardiyak arrest

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu Bölüm 7. Özel durumlarda kardiyak arrest"

Transkript

1 Resuscitation (2005) 67S1, S133-S167 RESUSCITATION Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu Bölüm 7. Özel durumlarda kardiyak arrest Jasmeet Soar, Charles D. Deakin, Jerry P. Nolan, Gamal Abbas, Annette Alfonzo, Anthony J. Handley, David Lockey, Gavin D. Perkins, Karl Thies 7a. Yaflam tehdit eden elektrolit bozukluklar Girifl Elektrolit anormallikleri kardiyak aritmi veya kardiyak arreste neden olabilir. Yaflam tehdit eden aritmiler s kl kla potasyum bozukluklar, özellikle hiperkalemi, daha az olarak da serum kalsiyum ve magnezyum bozukluklar ile birliktedir. Baz olgularda yaflam tehdit eden elektrolit bozukluklar için, laboratuar sonuçlar ç kmadan, tedaviye bafllanmal d r. Tan mlamalar için, elektrolit de erleri klinik karar vermede bir rehber olarak seçilmifltir. Tedavi karar verdiren kesin de erler hastan n klinik durumu ve elektrolit de erlerindeki de iflimin h z na ba l olacakt r. Kardiyak arrest s ras nda elektrolit anormalliklerinin kan ta dayal tedavisi ya yoktur veya çok azd r. Kardiyak arrest esnas ndaki rehberler arrest olmayan hastadaki stratejilere dayan r. Uluslararas 2000 y l rehberinden beri bu bozukluklar n tedavisinde majör bir de- ifliklik olmam flt r. 1 Elektrolit bozukluklar n n önlenmesi Kardiyak arrest olmadan önce yaflam tehdit eden elektrolit anormalliklerinin tedavi edilmesi. Bafllang ç tedavisinden sonra, herhangi bir h zland - r c etkenin ortadan kald r lmas (örn; ilaç) ve anormalli in tekrar n önlemek için elektrolit düzeylerinin monitörize edilmesi. Elektrolit bozuklu u riski olanlarda renal fonksiyonlar n monitörize edilmesi. Hemodiyaliz uygulanan hastalarda tedavi s ras nda uygunsuz elektrolit dalgalanmalar ndan kaç nmak için, diyaliz uygulamalar n n düzenli olarak gözden geçirilmesi. Potasyum bozukluklar Potasyum dengesi Ekstrasellüler potasyum konsantrasyonu 3,5-5,0 mmol/l aras nda, s k bir takiple, regüle edilir. Normalde intrasellüler ve ekstrasellüler s v kompartmanlar aras nda büyük bir konsantrasyon fark mevcuttur. Hücre membran n n iki yan ndaki bu potasyum fark, sinir ve miyokardiyum dahil kas hücrelerinin uyar labilirli ine katk da bulunur. Serum potasyumunun de erlendirilmesinde serum ph de iflikliklerinin etkileri dikkate al nmal d r. Serum ph' azald nda hücre içinden vasküler bofllu a potasyum geçmesinden dolay serum potasyumu artar. Serum ph' artt nda, potasyum hücre içerisine geçti inden serum potasyumu düfler. Hiperkalemi veya hipokalemi tedavisi s ras nda ph de- iflikliklerinin serum potasyumuna etkileri beklenmelidir. Hiperkalemi Kardiyopulmoner arrest ile en s k birlikte olan elektrolit bozuklu udur. Genellikle hücrelerden potasyum sal n m nda artma veya böbreklerden at l m nda bozulma nedeniyle olur /fi - see front matter 2005 European Resuscitation Council. All Rights Reserved. Published by Elsevier Ireland Ltd. doi: /j.resuscitation

2 S134 J. Soar ve ark. Tan m. Yayg n bir tan mlama yoktur. Hiperkalemi, serum potasyum konsantrasyonunun 5,5 mmol l -1 'nin üzerinde olmas d r, pratikte hiperkalemi süregelen bir durumdur. Potasyum konsantrasyonu bu de erin üzerine ç kt zaman istenmeyen olaylar n görülme riski ve acil tedavi gereksinimi artar. A r hiperkalemi serum potasyum konsantrasyonunun 6,5 mmol l -1 'den yüksek olmas fleklinde tan mlanm flt r. Nedenler. Hiperkalemi için renal yetmezlik, ilaçlar (anjiotensin konverting enzim inhibitörleri (ACE-I), anjiotensin II reseptör antagonistleri (ARA), potasyum tutucu diüretikler, non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAIDs), beta blokörler, trimetoprim, doku y k m (rabdomiyolizis, tümör lizisi, hemoliz), metabolik asidoz, endokrin hastal klar (Addison hastal ), hiperkalemik periyodik paralizi veya diyeti de içeren birçok neden vard r. Anormal eritrositler veya trombositozis yalanc yüksek potasyum konsantrasyonuna neden olabilir. Hiperkalemi riski ACE-I ve NSAIDs veya potasyum tutucu diüretiklerin birlikte kullan m gibi faktörler biraraya geldi inde daha fazlad r. Hiperkaleminin tan nmas. Aritmi veya kardiyak arrest olgular nda hiperkalemi ekarte edilmelidir. 2 Hastalar flask paraliziye giden güçsüzlük, parestezi veya deprese derin tendon refleksleri gösterebilirler. Hiperkaleminin ilk belirtisi EKG anormallikleri, aritmiler, kardiyopulmoner arrest veya ani ölüm olabilir. EKG'de hiperkalemi etkisi serum potasyum düzeyine ve ayn zamanda art fl h z na ba l d r. Serum potasyum düzeyi 6,7 mmol l -1 'den yüksek birçok hastada EKG anormallikleri görülecektir. 3 Hiperkaleminin EKG görüntüleri genellikle ilerleyicidir ve flunlar içerir: I. derece kalp blo u (PR aral nda uzama) > 0.2 sn P dalgas nda düzleflme veya kaybolma uzun, sivri T dalgalar ; birden fazla derivasyonda R dalgas ndan büyük ST segment depresyonu S ve T dalgalar n n birbiri içine girmesi QRS'de geniflleme, > 0.12 sn ventriküler taflikardi (VT) bradikardi kardiyak arrest, örn: nab zs z elektriksel aktivite (NEA), ventriküler fibrilasyon (VF), asistoli Hiperkaleminin tedavisi. Hiperkalemi tedavisinde befl anahtar basamak flunlard r: 1. hiperkaleminin etkilerini antagonize ederek kardiyak korunma 2. potasyumu hücre içine sokma 3. potasyumu vücuttan atma 4. rebound hiperkalemi için serum potasyum monitörizasyonu 5. hiperkaleminin tekrar n n önlenmesi Hiperkalemiden fliddetle flüphelenildi i zaman örn. EKG de ifliklikleri varl nda, laboratuar sonuçlar ç kmadan bile yaflam koruyucu tedaviler bafllanmal d r. Hiperkalemi yönetimi son zamanlardaki bir Cochrane derlemesinin konusu olmufltur. 4 Kardiyak arrest olmayan hasta. Hasta kardiyak arrest halinde de ilse, s v durumu de erlendirilmeli, idrar potasyum at l m n artt ran s v lar verilmelidir. S n flama için de erler tahmini bir yol göstericidir. Il ml yükselme durumunda (5,6-6 mmol l -1 ) potasyum vücuttan afla dakiler ile uzaklaflt r l r: potasyum de ifltirici reçineler; örn kalsiyum resonyum g veya sodyum polysitren sulfonat (Kayekselat) ml % 20 sorbitol içinde g, oral ya da lavman yolu ile (etki bafllang c 1-3 saat, maksimum etki 6 saat) diüretikler; örn: furosemid 1 mg kg -1 V yavafl diyaliz; potasyumun at lmas nda hemodiyaliz peritoneal diyalizden daha etkilidir (h zl bafllang ç, hemodiyaliz ile mmol saat -1 potasyum çekilebilir). Orta dereceli yükselmelerde (6-6,5 mmol l -1 ) EKG de iflikli i görülmez, potasyum afla dakiler ile hücre içine yönlendirilir: dekstroz/insülin: 10 ünite k sa etkili insülin ve V 50 gram glukoz dk boyunca verilir (15-30 dk içerisinde etki bafllar, maksimum etki dk içerisinde görülür, kan glukozu monitörize edilmelidir). Yukar daki yöntemlere ilave olarak kullan l r. EKG de iflikli i olmaks z n ciddi yükselmelerde ( 6,5 mmol l -1 ) potasyum afla dakiler ile hücre içine yönlendirilebilir: salbutamol 5 mg nebulizasyon yap l r. Birkaç doz gerekebilir (15-30 dk içerisinde bafllang ç) metabolik asidoz mevcut ise 5 dk sürede 50 mmol V sodyum bikarbonat (bafllang ç dk içerisinde). Bikarbonat tek bafl na kullan ld nda glukoz/insülin veya nebulize salbutamolden daha az etkilidir. Bu ilaçlar ile birlikte kullan lmas en iyi çözümdür. 5,6 birçok yer de ifltirici ajan yukar daki uzaklaflt rma yöntemlerine ilave olarak kullan lmal d r. Toksik EKG de ifliklikleri ile birlikte afl r yüksek durumlar ( 6,5 mmol l -1 ) için öncelikle kalp korunmal d r: miyokard hücre membran nda hiperkaleminin toksik etkilerini antagonize etmek için kalsiyum klorid,

3 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S135 örn: 10 ml % 10'luk kalsiyum klorid V 2-5 dk içerisinde. Bu VF riskini azaltarak kalbi korur, fakat serum potasyumunu düflürmez (etki bafllang c 1-3 dk içinde) yukar da bahsedilen uzaklaflt rma ve hücre içine sokma yöntemlerine ilave olarak kullan lmal - d r. Kardiyak arrest olan hasta. Hasta kardiyak arrest halinde ise, elektrolit anormalli i varl nda temel yaflam deste i uygulamas nda de ifliklik yoktur. leri yaflam deste i için evrensel algoritm izlenmelidir. Tedaviye genel yaklafl m; hiperkaleminin derecesi, serum potasyumunun yükselme h z ve hastan n klinik durumuna ba l d r. Kardiyopulmoner arrestte önce kalp korunmal, sonra yer de ifltirme ve vücuttan at l m yöntemleri uygulanmal d r: kalsiyum klorid: miyokard hücre membran nda hiperkaleminin toksik etkilerini antagonize etmek için 10 ml % 10'luk kalsiyum klorid h zl bolus enjeksiyon sodyum bikarbonat: 50 mmol iv h zl enjeksiyonu (a r asidoz veya renal yetmezlik var ise) dekstroz/insülin: 10 ünite k sa etkili insülin ve 50 gram glikoz V h zl enjeksiyonu hemodiyaliz: hiperkalemi kaynakl kardiyak arrestlerde düflünülmeli ki bu durum t bbi tedaviye dirençlidir. Diyaliz endikasyonlar. Hemodiyaliz vücuttan potasyum at l m n n en etkili yoludur. Temel etki mekanizmas, potasyum iyonlar n n transmembran potasyum iyon fark ile bir yerden di erine difüzyonudur. Serum potasyumunda tipik azalma ilk 60 dakikada 1 mmol l -1 daha sonraki 2 saat boyunca 1 mmol l -1 'dir. Hiperkalemi; kesinleflmifl renal yetmezlik, oligürik akut renal yetmezlik (idrar ç k fl < 400 ml gün -1 ) veya belirgin doku y k m ile birlikte ise erken hemodiyaliz düflünülmelidir. T bbi tedaviye dirençli hiperkalemi durumunda da diyaliz endikedir. Bafllang ç tedavisinden sonra serum potasyumu s kl kla tekrar yükselir. Stabil olmayan hastalarda sürekli veno-venöz hemofiltrasyon (VVH) kardiyak outputu aral kl hemodiyalizden daha az etkiler. Hipokalemi Hipokalemi hastanede yatan hastalarda s kt r. 7 Özellikle öncesinde kalp hastal bulunan ve digoksin tedavisi alan olgularda aritmi insidans artar. Tan m. Hipokalemi serum potasyumunun < 3,5 mmol l -1 olmas olarak tan mlanm flt r. A r hipokalemi de K + < 2,5 mmol l -1 olarak tan mlanm fl olup, semptomlar ile birlikte olabilir. Nedenler. Hipokaleminin nedenleri gastrointestinal kay plar (diyare), ilaçlar (diüretikler, laksatifler, steroidler), renal kay plar (renal tübüler hastal klar, diabetes insipitus, diyaliz), endokrin hastal klar (Cushing sendromu, hiperaldosteronizm), metabolik alkaloz, magnezyum aç ve diyet ile az al nmas n içerir. Hiperkalemi için kullan lan tedavi yöntemleri de hipokalemiye yol açabilir. Hipokaleminin tan nmas. Aritmi veya kardiyak arrest geçiren her hastada hipokalemi ekarte edilmelidir. Diyaliz hastalar nda hipokalemi s kl kla hemodiyaliz seans n n sonunda veya sürekli ambulatuar periton diyalizi tedavisi esnas nda meydana gelir. Serum potasyum konsantrasyonu azald kça özellikle sinirler ve kaslar etkilenir, zay fl k, güçsüzlük, bacak kramplar ve konstipasyona neden olur. A r olgularda (K + < 2,5 mmol l -1 ) rabdomiyoliz, asendan paralizi ve solunum güçlü ü meydana gelir. Hipokalemide EKG özellikleri afla dakileri kapsar: U dalgas T dalgas nda düzleflme ST segment de ifliklikleri aritmiler, özellikle digoksin alan hastalarda kardiyopulmoner arrest (NEA, VF, asistoli). Tedavi. Tedavi hipokaleminin fliddeti, semptomlar ve EKG anormalliklerinin varl na ba l d r. Potasyumun aflamal replasman tercih edilir, fakat acil durumlarda intravenöz potasyum gereklidir. Potasyumun önerilen maksimum V dozu 20 mmol saat -1 'dir; fakat kardiyak arrest geliflmesinden korkulan, stabil olmayan aritmilerde daha h zl infüzyon örne in, 10 dakikada 2 mmol dk -1, ard ndan 5-10 dakika içinde 10 mmol önerilir. V infüzyon s ras nda sürekli EKG monitorizasyonu esast r ve tekrarlayan serum potasyum düzeyi ölçümlerinden sonra doz titre edilmelidir. Potasyum aç bulunan birçok hastada magnezyum aç da vard r. Magnezyum, potasyumun al nmas ve özellikle de miyokardiyumda hücre içi potasyum düzeylerinin devam ettirilmesi için önemlidir. Magnezyum depolar n n doldurulmas, hipokaleminin daha h zl düzeltilmesini kolaylaflt r ve a r hipokalemi vakalar nda önerilir. 8 Kalsiyum ve magnezyum bazukluklar Kalsiyum ve magnezyum bozukluklar n n tan nmas ve yönetimi Tablo 7.1'de özetlenmifltir.

4 S136 J. Soar ve ark. Tablo 7.1. Kalsiyum (Ca 2+ ) ve magnezyum (Mg 2+ ) bozukluklar nda klinik ve EKG bulgular, tedavi önerileri. Bozukluk Nedenler Görünüm Hiperkalsemi (Ca +2 >2,6 mmol l -1 ) Primer veya tersiyer hiperparatiroidizm Malignite Sarkoidoz laçlar Konfüzyon Zay fl k Kar n a r s Hipotansiyon Aritmiler Kardiyak arrest Hipokalsemi (Ca +2 <2,1mmol l -1 ) Kronik renal yetmezlik Akut pankreatit Kalsiyum kanal bloker overdozu Toksik flok sendromu Rabdomiyoliz Tümor lizis sendrom Parestezi Tetani Nöbetler AV blok Kardiyak arrest Hipermagnezemi (Mg +2 >1.1mmol l -1 ) Renal yetmezlik yatrojenik Konfüzyon Zay fl k Solunum depresyonu AV blok Kardiyak arrest Hipomagnezemi (Mg +2 <0,6mmol l -1 ) G kay plar Poliüri Açl k Alkolizm Malabsorbsiyon Tremor Ataksi Nistagmus Nöbetler Aritmiler: torsade de pointes Kardiyak arrest EKG K sa QT aral Uzam fl QRS Düzleflmifl T dalgas AV blok Kardiyak arrest Uzun QT aral T dalgas inversiyonu Kalp blo u Kardiyak arrest Uzam fl PR ve QT Sivri T dalgas AV blok Kardiyak arrest Uzam fl PR ve QT ST depresyonu Ters T dalgas Düzleflmifl P dalgas Artm fl QRS süresi Torsade de pointes Tedavi V s v replasman Furosemid 1 mg kg -1 V Hidrokortizon mg V Pamidronat mg V Kalsitonin 4-8 unite kg -1 8 saat -1 M Tedaviyi de erlendirin Hemodiyaliz Kalsiyum klorid % 10, ml Mg sülfat % 50, 4-8 mmol (gerekli ise) Kalsiyum klorid % 10, 5-10 ml Gerekirse ventilatör deste i Diürez:% 0.9 izotonik ile furosemid V 1 mg kg -1 Hemodiyaliz A r veya semptomatik: 2 g % 50 Mg sülfat (4 ml=8 mmol) iv 15 dakikada Torsade de pointes: 2 g % 50 Mg sülfat (4 ml=8 mmol) iv 1-2 dak'da Nöbetler: 2 g % 50 Mg sülfat (4 ml=8 mmol) V 10 dak'da

5 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S137 Özet Elektrolit anormallikleri kardiyak aritmilerin en s k nedenleri aras ndad r. Hiperkalemi tüm elektrolit anormallikleri içinde en h zl ölümcül oland r. Yüksek derecede klinik flüphe ve altta yatan anormalli in agresif tedavisi birçok hastay kardiyak arreste gidiflten korur. 7b. Zehirlenmeler Genel hususlar Zehirlenme kardiyak arrestin s k olmayan bir nedenidir, ancak 40 yafltan küçük olanlarda önemli bir neden olmaya devam etmektedir Bu konudaki araflt rmalar özellikle küçük olgu serileri, hayvan çal flmalar ve olgu sunumlar fleklindedir. Hastaneye baflvurular n ana nedeni, tedavi edici veya keyif verici ilaçlarla kiflilerin kendi kendini zehirlemesidir. laç toksisitesi, uygunsuz dozlar ve ilaç etkileflimleri nedeni ile de olabilir. Kaza ile zehirlenme çocuklarda s kt r. Öldürme amaçl zehirleme s k de ildir. Endüstriyel kazalar, savafl veya terörizm, insanlar yo- un kimyasal maddelere veya radyasyona maruz b rakabilir. Kitlesel ölümler için dekontaminasyon ve güvenlik yöntemleri bu k lavuzda yer almamaktad r. Resüsitasyon Kendi kendini zehirlemelerin (afl r doz) tedavisinde ilac n eliminasyonu beklenirken kardiyorespiratuvar arrestin önlenmesinde ABCDE yaklafl m temel uygulamad r. Bilinç düzeyinde bozulmaya ba l olarak hava yolu obstrüksiyonu ve solunum arresti ölümün temel nedenidir. 13 Afl r alkol al nmas ile kendi kendini zehirleme s kl kla birliktedir. Hava yolunun aç lmas ve temizlenmesinden sonra solunum ve nab z kontrol edilmelidir. Siyanid, hidrojen sülfit, koroziv madde ve organik fosfor gibi toksinlerin varl nda a z-a za resüsitasyondan kaç n lmal d r. Hasta bir cep maskesi veya balon-valfmaske kullanarak ve mümkün olan en yüksek konsantrasyonda oksijen ile ventile edilmelidir. Paraquat zehirlenmesinde dikkatli olunmal d r, yüksek oksijen kullan m pulmoner hasar artt rabilir. 14 Zehirlenme sonras nda gastrik içeri in pulmoner aspirasyonu için yüksek risk vard r. Hava yolu aç kl n koruyamayan bilinci kapal hastalar aspirasyon riskini azaltmak için erken dönemde h zl indüksiyon ve krikoid bas uygulanarak entübe edilmelidir (bak n z bölüm 4d). Bu ifllem deneyimli personel taraf ndan yap lmal d r. Kardiyak arrest durumunda standart temel ve ileri yaflam deste i uygulanmal d r. Torsades de pointes d fl nda yaflam tehdit eden tafliaritmilerde kardiyoversiyon endikedir (bak n z bölüm 4f) Kendi kendini zehirleme olaylar nda ilaça ba l olarak geliflen hipotansiyon s kt r. Bu durum genellikle s v tedavisine yan t verir, fakat nadiren inotropik destek gereklidir. Resüsitasyon bafllad nda zehir ay rt edilmeye çal - fl lmal d r. Akrabalar, arkadafllar ve ambulans görevlileri genellikle faydal bilgiler sa larlar. Hastan n muayenesi uzam fl koma ile birlikte koku, i ne girifl deli i, nokta pupiller, tablet art klar, a zda korozyon veya bofl blisterler tan ya yönelik ipuçlar verir. Hastan n vücut s s ölçülmelidir; afl r miktarda ilaç al nmas sonras nda hipo veya hipertermi görülebilir (bölümler 7d ve 7e). Zehirlenen hastan n tedavisi için yerel veya ulusal zehir dan flma merkezleri aranmal d r. 15,16 Dünya Sa l k Örgütü web sayfas nda zehir dan flma merkezleri listesi bulunabilir: TÜRK YE Ç N: Refik Saydam H fz ss ha Merkezi Toksikoloji ve Zehir Dan flma merkezi Cemal Gürsel Cad. No: 18 S hhiye, Ankara Ücretsiz telefon: 114 Ücretli telefonlar: ve /1292 Fax: Spesifik tedavi önlemleri Zehirler için acil olarak faydal olan birkaç spesifik tedavi vard r. Öncelikli olan hipoksi, hipotansiyon ve asit baz ve elektrolit bozuklu unun düzeltilmesini de içeren yo un destek tedavisidir. Tedavi edici önlemler; al nan zehirin absorbsiyonunu s n rlama, eliminasyonunu h zland rma, veya spesifik antidot kullan m n içerir. A r veya nadir görülen zehirlenmelerde, zehir dan flma merkezinin güncellenmifl önerileri dikkate al nmal d r. Aktif kömür belirli ilaçlar absorbe eder. Zehirin al nmas ndan sonra geçen zaman uzad kça de eri azal r. Aktif kömür al nmas n n klinik sonuçlar iyilefltirdi ini gösteren kesin kan tlar yoktur. Gönüllü çal flmalar na göre, bir saat öncesine kadar aktif karbonun absorbe etti i bilinen ve potansiyel olarak toksik miktarda olan bir zehiri alan hastalarda tek doz

6 S138 J. Soar ve ark. aktif kömür verilmesi düflünülmelidir. 17 Sadece sa lam veya korunan hava yolu olan hastalara uygulanmal d r. Aktif kömürün tekrarlanan dozlar karbamazepin, dapson, fenobarbital, kinin ve teofiline ba l hayat tehdit edici zehirlenmelerde yararl olabilir. Aktif kömür tedavisi sonras nda gastrik lavaj sadece zehirin al nmas ndan sonraki ilk saat içinde yararl d r. 17 Genel olarak, trakeal intübasyondan sonra yap lmal d r. Gecikmifl gastrik lavaj ilaç emilimi üzerine çok az etkilidir ve ilac gastrointestinal sistem boyunca ileri itebilir. 18 Kusmay bafllatmak için ipeka flurubu kullan lmamal d r, yarar çok azd r. 19 Barsaklardan ilaç eliminasyonunu artt rmak için laktuloz veya magnezyum sitrat gibi laksatiflerin kullan m için çok az kan t vard r. 20 Polietilen glikol solüsyonunun enteral uygulanmas ile tüm barsa n irrigasyonunun sa lanmas, gastrointestinal kanal temizleyerek ilaç emilimini azalt r. Potansiyel olarak toksik olan yavafl sal n ml veya enterik kapl ilaçlar, oral demir zehirlenmesi veya yutulmufl olan yasad fl ilaç paketçiklerinin at lmas nda yararl olabilir. 21 V sodyum bikarbonat verilerek idrar alkalizasyonu (ph>7.5) hemodiyaliz gerektirmeyen orta dereceli ve a r salisilat zehirlenmelerinde yararl olabilir. 22 drar n alkalizasyonu trisiklik antidepresanlar n afl r dozunda da yararl olabilir (afla ya bak n z). Hemodiyaliz veya hemoperfüzyon yaflam tehdit eden spesifik toksinlerin eliminasyonunda yararl olabilir. Hemodiyaliz suda çözünebilen, da l m volümü az ve düflük oranda plazma proteinlerine ba lanan ilaç veya metabolitlerin at lmas nda kullan - l r. 23 Metanol, etilen glikol, salisilat ve lityum zehirlenmelerinde kullan labilir. Hemoperfüzyon kan n absorban bir bölme içerisinden (genellikle kömür) geçiflini içerir. Bu teknik yüksek oranda plazma proteinlerine ba lanan maddeleri uzaklaflt r r. Kömürlü hemoperfüzyon karbamazepin, fenobarbital, fenitoin ve teofilin ile entoksikasyonlarda endike olabilir. Spesifik antidotlar (afla ya bak n z) flu durumlarda etkili olabilir: parasetamol için N-asetil sistein; organofosforlu insektisitler için yüksek doz atropin; siyanid için sodyum nitrit, sodyum tiyosülfat veya dikobalt edetat; digoksin için digoksin spesifik Fab antikorlar ; benzodiazepinler için flumazenil; opioidler için nalokson. Benzodiazepin intoksikasyonunun flumazenil ile geri çevrilmesi, benzodiazepin ba- ml l olan veya trisiklik antidepresan gibi prokonvülzan ilaçlar n birlikte al nd hastalarda, belirgin toksisite ile birlikte olabilir. 24 Afl r dozdan komaya giren hastalarda flumazenilin rutin kullan m önerilmez. Spesifik antidotlar Bu rehber zehirlenmeye ba l kardiyak arrestin sadece baz nedenlerine yol gösterecektir. Opioid zehirlenmesi Opioid zehirlenmesi s kl kla solunum depresyonu, ard ndan solunum yetmezli i veya solunum arrestine neden olur. Opioidlerin solunumsal etkileri opiat antagonisti nalokson ile geri çevrilir. Opioide ba l ciddi solunum depresyonu olgular nda nalokson vermeden önce hava yolu aç kl n n sa lanmas, oksijen uygulanmas ve ventilasyon yap lmas ile daha az zararl sonuçlara var l r, bunun yan nda nalokson kullan m entübasyon gereksinimini önleyebilir. Naloksonu vermek için kullan lacak yol kurtar c n n deneyimine ba l d r: V, intramuskuler ( M), subkutan (SC), endotrakeal (ET) ve intranazal ( N) yollar kullan labilir. fiayet V yol sa lanamam flsa, bunun d fl ndaki yollar n kullan lmas çok daha çabuk olabilir, çünkü V yoldan ilaç kullanma gibi bir kötü al flkanl olanlarda V yolun aç lmas son derece zor olabilir. Naloksonun bafllang ç dozu V 400 mcg, 27 M 800 mcg, SC 800 mcg, 27 N 2 mg 31 veya ET 1-2 mg'd r. Büyük miktarda opioid doz afl m nda toplam 6-10 mg nalokson dozu titre edilebilir. Naloksonun etki süresi yaklafl k dakikad r, fakat opioid afl r dozundan sonra solunum depresyonu 4-5 saat sürebilir. Bu nedenle naloksonun klinik etkileri ciddi bir opioid afl r dozundaki kadar uzun sürmez. Doz, hasta yeterli soluyana ve koruyucu hava yolu refleksleri dönünceye dek titre edilmelidir. Opiodlerin aniden kesilmesi afl r sempatik aktivite yarat r ve pulmoner ödem, ventriküler aritmi ve a r ajitasyon gibi komplikasyonlara neden olabilir. Opioid ba ml l flüphesi olan hastalardaki opioid intoksikasyonunda nalokson dikkatli kullan lmal d r. Naloksonun opioid toksisitesine ba l kardiyak arrestte sonuçlar iyilefltirdi ine dair iyi kan tlar yoktur. Kardiyak arrest genellikle solunumsal arreste sekonderdir ve a r serebral hipoksi ile birliktedir. Prognoz kötüdür. 26 Muhtemelen nalokson uygulamas zararl olmayabilir. Kardiyak arrest geliflti inde standart resüsitasyon protokolleri izlenmelidir. Trisiklik antidepresanlar Trisiklik antidepresanlar ile kendi kendini zehirleme s kt r ve hipotansiyon, bay lma ve aritmilere neden olur. Antikolinerjik etkiler midriyazis, atefl, kuru cilt, deliryum, taflikardi, ileus ve üriner retansiyonu içerir. Yaflam tehdit eden birçok problem ilac n al n m ndan son-

7 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S139 raki 6 saat içerisinde oluflur. QRS kompleksinde geniflleme aritmi riskinin artt n gösterir. Trisiklik antidepresanlar ve/veya hipotansiyonun neden oldu u aritmileri tedavi etmek için sodyum bikarbonat kullan m n destekleyen kan tlar vard r QRS süresini temel alan tedaviyi bafllatmak için gerekli eflik de er bilinmemektedir. Bikarbonat tedavisi ile arteriyel veya üriner ph için optimal hedefleri araflt ran çal flma yoktur, ancak arteriyel ph 7,45-7,55 yayg n kabul gören aral k olmufltur. Hipertonik sodyum klorür kardiyak toksisitenin tedavisinde etkili olabilir. 48 Kokain toksisitesi Kokain toksisitesi ile iliflkili olan afl r sempatik uyar lma; ajitasyon, semptomatik taflikardi, hipertansif kriz, hipertermi ve anjina ile miyokard iskemisine neden olabilir. Gliseril trinitrat ve fentolamin, kokain nedeniyle oluflan koroner vazokonstrüksiyonu düzeltir, labetalol belirgin etki yapmaz ve propranolol kötüye götürür V benzodiazepinlerin (midazolam, diazepam, lorazepam) küçük dozlar ilk kullan lacak ilaçlard r. Nitratlar sadece miyokardiyal iskemi için ikinci seçenek ilaç olarak kullan lmal d r. Labetalol (alfa ve beta bloker) kokain toksisitesine ba l taflikardi ve hipertansif acillerin tedavisinde yararl d r. laçlar n oluflturdu u a r bradikardi Zehirlenme veya ilaç afl r dozuna ba l a r bradikardi reseptörlere uzun süreli ba lanma ve direk hücre toksisitesinden dolay standart ileri yaflam deste ine dirençli olabilir. Atropin organik fosfor, karbamat veya sinir gazlar zehirlenmelerinde yaflam kurtar c olabilir. Asetilkolinesteraz inhibe eden maddelerden kaynaklanan bradikardi için atropin uygulanmal d r. Klinik aç - dan faydal etkiler oluflturabilmek için 2-4 mg gibi büyük ve tekrarlayan dozlar gerekebilir. Beta antagonist reseptör blokörleri taraf ndan oluflturulan dirençli bradikardide izoprenalinin yüksek dozlar yararl olabilir. Digoksin veya dijital glikozit zehirlenmeleri ile iliflkili kalp blo u ve ventriküler aritmiler digoksine spesifik antikorlar ile etkin olarak tedavi edilebilir. 53 Bitkiler ve bunun yan nda dijital glikozitleri içeren Çin bitki tedavilerine ba l zehirlenmelerde spesifik antikor tedavileri etkili olabilir Vazopresörler, inotroplar, kalsiyum, glukagon, fosfodiesteraz inhibitörleri ve insülin/glikoz tedavileri beta bloker ve kalsiyum kanal blokerleri afl r dozunda yararl olabilir Transkütanöz pacing zehirlenme ve afl r dozdan kaynaklanan a r bradikardide etkin olabilir (bak n z bölüm 3d). leri tedavi ve prognoz Uzun süreli komada sabit pozisyon bas nç yaralar ve rabdomiyolize neden olur. Elektrolitler (özellikle potasyum), kan glikozu ve arteryel kan gaz kontrol edilmelidir. Termoregülasyon bozuldu u için vücut s s monitörize edilmelidir. Baz ilaçlar n afl r dozundan sonra hem hipotermi hem de hipertermi meydana gelebilir. Analiz için kan ve idrar örne i al nmal d r. Zehirin metabolize edilebilmesi veya at labilmesi için süre kazanmak aç s ndan özellikle genç hastalarda resüsitasyona uzun süre devam edilmelidir. A r zehirlenme durumundaki hastalarda alternatif yaklafl mlar etkili olabilir: Standart protokollerden daha yüksek doz medikasyon Standart olmayan ilaç tedavileri Uzat lm fl CPR 7c. Suda Bo ulma Girifl Bo ulma Avrupa da kaza ile ölümlerin s k bir nedenidir. Bo ulman n en önemli ve zararl sonucu hipoksidir. Kazazedenin yaflam n belirleyen en kritik faktör ise hipoksinin süresidir. Bu nedenle oksijenasyon, ventilasyon ve perfüzyon mümkün olan en k sa sürede normale getirilmelidir. Sa kal m ve nörolojik derlenme için olay yerinde erken resüsitasyon çok önemlidir. Bu da hem olaya flahit olan kiflilerin hem de acil t p sisteminin derhal aktivasyonunu gerektirir. Hastaneye vard - nda spontan solunum ve dolafl m olan hastalarda sonuç daha iyidir. Epidemiyoloji Dünya Sa l k Örgütü (WHO) her y l bo ulma sonucu dünyada 450,000 ölüm oldu unu bildirmektedir. Bununla birlikte, bo ulmalar sonucunda geliflen sekellere ve zamans z ölümlere ba l olarak, 1.3 milyon y ll k hayat kaybolmaktad r. 59 Bo ulmalar n % 97'si düflük veya orta gelir düzeyine sahip ülkelerde gerçekleflmektedir y l nda ngiltere de bo ulma sonucu 427 (Kraliyet Kazalar Önleme Birli i, Royal Society for the Prevention of Accidents 2002) ve Amerikada 4073 (Ulusal Kaza Önleme Merkezi, 2002-National Center for Injury Prevention 2002) ölüm bildirilmifltir, bu da her 100,000 kiflide y ll k bo ulma insidans - n n s ras yla 0.8 ve 1.45 olarak gerçekleflmesi anlam - na gelmektedir. Bo ulma genç erkeklerde daha s kt r ve bu yafl grubu içinde Avrupa'da kaza ile ölümlerin önde gelen sebeplerindendir. 59 Alkol tüketimi bo ul-

8 S140 J. Soar ve ark. malar n % 70'inde efllik eden bir faktördür. 60 Rehberin bu bölümünde kitlesel ölümlere yol açan deniz kazalar de il, bireysel bo ulmalar n tedavisi üzerinde durulacakt r. Tan mlar, s n flama ve anlat m Submersiyon ve immersiyon ile iliflkili kazalarda yaflanan süreç ve sonuçlar n tan mlamak için 30'dan fazla de iflik terim kullan lmaktad r. 61 Gelecekte yap lacak bilimsel ve epidemiyolojik çal flmalarda terminoloji kar fl kl n önlemek ve k yaslama yap labilmesine olanak sa lamak için ILCOR bo ulma ile ilgili yeni tan mlar önermifltir. 62 Bo ulma, s v içinde yar m veya tam batmaya ba l olarak geliflen primer solunum yetmezli inden kaynaklanan bir süreç olarak tan mlanmaktad r. Bu tan mdaki önemli nokta kazazedenin hava yollar giriflinde bir hava/s v yüzeyinin mevcut olmas, bunun da kazazedenin solunum yapmas n önlemesidir. Kazazede bu süreç sonunda yaflayabilir veya ölebilir ama sonuç ne olursa olsun bir bo ulma olay yaflam fl durumdad r. mmersiyon su veya baflka bir s v taraf ndan kaplanmak anlam na gelir. Bo ulman n gerçekleflmesi için en az ndan yüz ve hava yollar n n suya batmas gerekir. Submersiyon ise hava yollar da dahil tüm vücudun su veya di er bir s v ya batmas d r. ILCOR daha önce kullan lan kuru ve slak bo ulma, aktif ve pasif bo ulma, sessiz bo ulma, sekonder bo ulma ve bo ulmaya karfl yar bo ulma gibi terimlerin art k kullan lmamas n önermektedir. 62 Temel yaflam deste i Suda kurtarma ve sudan ç karma Kurtar c her zaman kendi güvenli ini ön planda tutmal, kazazede ve kendisi için geliflebilecek tehlikeleri minimale indirmeye çal flmal d r. Mümkün oldu unda kazazedeyi suya girmeden kurtarmaya çal flmal d r. Kazazede ile konuflmak, sopa veya çamafl r gibi yard mc cisimle uzanmak veya bir ip atma gibi giriflimler kazazede ancak karaya yak nsa etkili olabilir. Alternatif olarak bot veya suda yüzen baflka bir fley de yard m için kullan labilir. E er mutlaka suya girmek gerekiyorsa batmayan bir cisim veya can simidi kullan lmal d r. Kazazedeyi sudan en h zl ve en güvenli flekilde ç - karmak ve en k sa sürede resüsite etmek çok önemlidir. Bo ulan kazazedelerde servikal vertebralar n yaralanma insidans yaklafl k % 0.5 gibi düflük bir de erdir. 63 Su içinde vertebran n immobilizasyonu zordur ve sudan ç kar lmay ve yeterli resüsitasyonu geciktirebilir. Bilinci kapal kiflilerde iyi tak lmayan boyunluklar hava yolu obstrüksiyonuna neden olabilir. 64 Vertebra yaralanmas ihtimaline ra men nab zs z ve apneik kazazedeler sudan mümkün oldu unca çabuk ç kar lmal (stabilizasyon cihaz bulunmasa bile), bu s rada boyun fleksiyonu ve ekstansiyonu da k s tlanmal d r. Ciddi yaralanma belirtisi olmad kça veya ciddi yaralanma ihtimali ile uyumlu bir hikaye mevcut de ilse servikal vertebra immobilizasyonu endike de ildir. 65 Bu durumlar; dalma öyküsü, su kaya kullan lmas, travma veya alkol intoksikasyonu bulgular n kapsar. Mümkün oldu- unda kazazede postimmersiyon hipotansiyonu ve kardiyovasküler kollaps riskini minimale indirmek için sudan horizontal bir pozisyonda ç kart lmal d r. 66 Kurtar c solunum Bo ulan kazazede için ilk ve en önemli tedavi hipokseminin düzeltilmesidir. Yapay solunuma veya pozitif bas nçl ventilasyona h zl geçifl sa kal m artt rmaktad r. 67,68 Apneik bir kazazedede hava yolu aç kl ve kurtar c n n güvenli i sa lan r sa lanmaz yapay solunuma bafllanmal d r. Bazen bu uygulama, kazazede hala s su içinde iken bile yap labilir. Kazazedenin burnu kapat lmakta zorlan l rsa a zdan a za ventilasyona alternatif olarak a zdan buruna ventilasyon yap labilir. Kazazede hala derin su içinde ise ve su içinde kurtarma için e itim al nd ysa batmayan bir kurtar c cihaz yard m yla resüsitasyona bafllanmal d r, 69 su içinde destek olmaks z n resüsitasyon da mümkün olabilir. 70 E itimsiz kurtar c lar derin su içerisinde hiçbir flekilde resüsitasyon yapmay denememelidirler. Hava yolu aç kl sa land ktan sonra spontan solunum yoksa 1 dakika boyunca yapay solunum uygulanmal d r. 69 E er kazazede spontan solumaya bafllamad ysa, daha sonraki tedavi karaya olan mesafeye göre de iflir. E er kazazede 5 dakikadan k sa süre içinde karaya getirilebilecekse, k y ya do ru çekmeye devam ederken suni solunum sürdürülmelidir. Fakat, karaya getirme süresi 5 dakikadan fazla ise 1 dakika süreyle suni solunum yapt r ld ktan sonra daha fazla ventilasyon çabas na girmeden kazazede en k sa sürede karaya getirilmelidir. Hava yolununun aspire edilen sudan temizlenmesine gerek yoktur. Bo ulan kazazedelerin büyük bir ço- unlu u sadece bir miktar su aspire etmifllerdir ve bu su h zla sistemik dolafl ma kar flmaktad r. Aspire edilen suyu hava yollar ndan aspirasyon ifllemi d fl nda bir yöntem ile uzaklaflt rmaya çal flmak gereksiz ve tehlikelidir. Abdominal bask uygulanmas mide içeri inin regürjitasyonuna ve takiben aspirasyona neden olur. Ayr ca di er baz yaflam tehdit edici yaralanmalara neden olabilmektedir. Bu nedenle, hava yolunun yabanc cisimle t kan kl n n aç k bulgular olmad kça uygulanmamal d r. 71

9 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S141 Gö üs kompresyonu Kazazede sudan ç kar l r ç kar lmaz solunumu kontrol edilmelidir. Nab z kontrolü e itimi alm fl bir sa l k çal - flan nab z kontrolü yapabilir ama özellikle so uk durumlarda olmak üzere bo ulan kazazedelerde nab z bulmak zor olabilir. E er kazazede solumuyor ise gö- üs kompresyonlar na hemen bafllanmal d r. Gö üs kompresyonu su içerisinde etkisizdir. 72,73 Defibrilasyon E er kazazede yan ts z ise ve solumuyorsa ve OED var ise, kazazedeye ba lay n z ve cihaz çal flt r n z. OED'ün elektrodlar n yap flt rmadan önce kazazedenin gö sünü kurulay n z. OED'nin talimatlar na göre floklar uygulay n z. E er kazazede hipotermik ve vücut s s 30 C ise, kazazedenin santral vücut s s 30 C'nin üzerine ç - k ncaya kadar defibrilasyon uygulamas n en fazla 3 flok ile s n rlay n z. 74 Resüsitasyon s ras nda regürjitasyon Bo ulma sonras resüsitasyon uygulamalar n takiben regürjitasyon s k olarak görülmektedir ve hava yolu aç kl n sa lama çabalar n karmafl k hale getirmektedir. Yap lan bir çal flmada kurtar c solunum gerektiren kazazedelerin üçte ikisinde ve gö üs kompresyonu ve solunum deste i gerektirenlerin ise % 86's nda regürjitasyon görüldü ü saptanm flt r. 75 E er regürjitasyon oluflursa, kazazedeyi a z yana gelecek flekilde çeviriniz ve e er mümkün ise do rudan aspirasyon ile a z içindeki materyali temizleyiniz. E er omurilik yaralanmas ndan flüphe ediliyor ise a z içine dolan materyali aspire etmeden önce kazazedeyi bir bütün olarak, bafl, boyun ve gövdesi ayn hatta olacak flekilde çeviriniz. Hastan n bir bütün olarak çevrilmesi birden çok kurtar c gerektirecektir. leri yaflam deste i Hava yolu ve solunum Spontan solunumu olan bo ulma vakas n n ilk de erlendirmesi s ras nda yüksek ak ml oksijen veriniz. E er kazazede yüksek ak ml oksijen tedavisine yan t vermiyor ise non-invazif ventilasyon ya da sürekli pozitif havayolu bas nçl ventilasyon (CPAP) yöntemlerini kullanmay düflününüz. 76 Soluk havas ndaki oksijen yo unlu- unu ayarlamak için ve solunumun yeterlili inin bir göstergesi olarak pals-oksimetre ve arteryel kan gaz analiz sonuçlar n kullan n z. Bafllang ç tedavilerine yan t vermeyen ya da bilinç düzeyi bask lanm fl hastalarda erken entübasyon ve kontrollü solunum uygulamay düflününüz. Entübasyon öncesi optimal preoksijenizasyonun sa land ndan emin olunuz. Yüksek olan aspirasyon riskini azaltmak için krikoid bas ile birlikte h zl ard fl k entübasyon yöntemini kullan n z. 77 Kardiyopulmoner arrest olan kazazedelerde resüsitasyon giriflimlerinin erken safhas nda hava yolunu, ideal olarak bir trakeal tüp ile koruyunuz. Azalm fl akci er komplians nedeniyle gereken yüksek inflasyon bas nc, larengeal maske gibi yard mc malzemelerin kullan lmas n k s tlayabilir. Büyük olas l kla efllik eden ciddi hipoksemiyi tedavi etmek için, solunumu mümkün olan en yüksek konsantrasyondaki oksijen ile bafllat n z. Dolafl m ve defibrilasyon Standard ileri yaflam deste i k lavuzlar takip edilmelidir. E er ciddi hipotermi mevcut ise (santral vücut s s 30 C), santral vücut s s bu düzeyin üzerine ç k ncaya kadar defibrilasyon giriflimini 3 defa ile s n rlay n z ve V ilaç uygulamas ndan kaç n n z. E er orta derecede hipotermi var ise, V ilaçlar standart doz aral klar ndan daha uzun sürelerde uygulay n z (Bak n z bölüm 7d). Uzam fl immersiyon olgular nda suyun vücut üzerindeki hidrostatik bas nc na ba l olarak kazazede hipovolemik olabilir. Hipovolemiyi düzeltmek için V s - v verin ama akci er ödemine neden olabilecek afl r volümlerden kaç n n z. Spontan dolafl m sa land ktan sonra, s v resüsitasyonunu hemodinamik monitörizasyonu izleyerek uygulay n z. Resüsitasyon çabalar n n sonland r lmas Bo ulma olgular nda resüsitasyon giriflimlerini sonland rma karar almak son derece zordur. Hiçbir faktör iyi ya da kötü prognozu tek bafl na, % 100 kesinlikte öngöremez. Alanda al nan kararlar n s kl kla yanl fl oldu u daha sonra ortaya konulmufltur. 78 Resüsitasyon ifllemlerinin kesinlikle yarars z oldu unu gösteren aç k kan tlar bulunmad kça (masif travmatik yaralanmalar, ölüm kat l, çürüme gibi) ve kazazedeyi bir sa l k kurumuna zaman nda ulaflt rma olas l ortadan kalk ncaya kadar resüsitasyonu sürdürünüz. Suyun alt nda 60 dakikadan daha fazla kalan birçok kazazedenin tam bir nörolojik iyileflme ile hayatta kalabildi i bildirilmifltir. 79,80 Resüsitasyon sonras bak m Tatl ya da tuzlu su Geçmiflte tatl su ya da tuzlu su bo ulmas ayr m na çok önem verilmekteydi. Hayvan çal flmalar ndan ve

10 S142 J. Soar ve ark. insanlara ait olgu serilerinden elde edilen çok say da veri, en önemli patofizyolojik sürecin solunum yollar - na kaçan s v n n yo unlu u ile ilgili olmad n, s v etkisi ile geliflen surfaktan n kayb ve fonksiyonlar n n bozulmas, alveolar kollaps, atelektaziler ve intrapulmoner flant sonucu oluflan hipoksi oldu unu göstermifltir. Elektrolit bozukluklar nda görülen ufak farkl l klar nadiren klinik öneme sahiptir ve genellikle tedavi gerektirmez. Akci er hasar Bo ulma olgular, submersiyondan 72 saat sonras na kadar ARDS geliflimi aç s ndan yüksek riske sahiptirler. Koruyucu ventilasyon yaklafl mlar ARDS hastalar nda sa kal m oranlar n iyilefltirmektedir. 81 Alveolar kollapsa olan e ilim nedeniyle fliddetli hipoksemiyi düzeltmek için PEEP ya da di er alveolar recruitment manevralar n kullanmak gerekebilir. 82 Bo ulma olgular nda baz merkezlerde ekstrakorporeal membran oksijenizasyon ya da nitrik oksit uygulamas kullan lmaktad r ama bu tedavilerin etkinli i kan tlanmam flt r. 65 Bo ulmadan sonra pnömoni s k görülür. Profilaktik antibiyotik tedavisinin etkinli i gösterilememifl olmas - na ra men la m gibi belirgin kontamine suya bat p ç - kan hastalarda uygulanabilir. Enfeksiyon belirtileri geliflirse genifl spektrumlu antibiyotik verilmelidir. 65 Hipotermi Submersiyon olgular nda primer ya da sekonder hipotermi geliflebilir. E er submersiyon buzlu suda (<5 C ya da 41 F) gerçekleflirse, hipotermi h zla geliflebilir ve hipoksiye karfl bir miktar koruma sa layabilir. Benzer etkiler buzlu suya batan çocuklarda da bildirilmifltir. 59 Hipotermi submersiyon ve resüsitasyon s ras nda buharlaflma yoluyla s kayb na sekonder bir komplikasyon olarak geliflebilir. Bu kazazedelerde hipotermi koruyucu de ildir (Bak bölüm 7d). Kaza sonucu hipotermi geliflmifl hastalar içeren birçok küçük klinik çal flmada hastane öncesi ortamda ya da acil serviste aktif ya da pasif s tma yöntemleri ile hayatta kal m oranlar n n iyilefltirilebilece i gösterilmifltir. 65 Aksine, hastane öncesi kardiyak arrest nedeni ile resüsitasyon uygulanan hastalarda hipoterminin yararlar n gösteren kan tlar vard r. 83 Günümüze kadar bu hasta grubunda tedaviye yön verecek doyurucu kan tlar bulunamam flt r. Santral vücut s s C'ye ulafl ncaya kadar aktif s tma yap lmas ve takip eden dönemde yo un bak mda hipertermiden (>37 C) kaç n lmas yararl bir yaklafl md r (Uluslararas Yaflam Kurtarma Federasyonu, 2003-International Life Saving Federation, 2003). Di er destek tedaviler Bo ulmay takiben nörolojik sonucu iyilefltirmek için barbitürat uygulanmas, steroidler ve kafa içi bas nç monitörizasyonu gibi yaklafl mlar kullan lmaktad r. Bu giriflimlerden hiçbirisinin sonucu de ifltirdi i gösterilememifltir. Gerçekte, artm fl kafa içi bas nc na ait bulgular belirgin nörolojik hipoksik hasar n bir belirtisidir ve kafa içi bas nc n de ifltirmenin sonucu etkileyece ine dair kan t yoktur. 65 7d. Hipotermi Tan m Vücut santral s s 35 C'nin alt nda oldu unda hipotermi mevcuttur ve hafif (35-32 C), orta (32-30 C) ve a r (30 C'nin alt ) olarak s n fland r lm flt r. Hipotermi termoregülasyonu normal olan kiflilerde so uk ortamda özellikle slak ve rüzgârl koflullarda veya so uk su içinde immersiyon ile meydana gelebilir. Termoregülasyon bozuldu unda, örne in yafll ve çok küçüklerde, hafif so u a maruz kalma ile hipotermi geliflebilir. Hipotermi riski ilaç veya alkol al nmas, hastal k, yaralanma veya ihmal ile de artabilir. Kollaps geliflen hastan n öyküsü veya k sa muayenesinde hipotermiden flüphelenilebilir. Santral s y ölçmek veya tan y onaylamak için düflük dereceleri de ölçebilen bir termometre gereklidir. Baz vakalarda hipotermi kardiyak arrestten sonra beyinde koruyucu etki yapabilir. 84,85 Hipotermik kardiyak arrestlerden sonra tam nörolojik iyileflme mümkün olabilir ancak asfiksi olmayan arrestlerde prognoz, asfiksi olan arrestlere göre daha iyidir Sadece klinik duruma bakarak yaflam kurtar c müdahaleler durdurulmamal d r. 87 Resüsite etme karar Hipotermik hastada ölüm onaylanmadan önce dikkatli olunmal d r, çünkü so uk ortam çok yavafl, düflük volümde düzensiz nab z ve ölçülemeyen kan bas nc bulunmas na yol açabilir. Hipotermi beyin ve hayati organlar korur, s nma öncesi veya esnas nda efllik eden aritmilerin geri dönmesi mümkün olabilir. Beyin kardiyak arresti 18 C'de, 37 C'ye göre 10 kat daha uzun süre tolere eder. Dilate pupiller çeflitli nedenler ile olabilir ve ölüm belirtisi olarak alg lanmamal d r. So uk ortamda hipotermik kardiyak arrest olgusunda primer ve sekonder hipotermi aras nda ayr m yapmak her zaman kolay de ildir. Kardiyak arrest primer olarak hipotermiye ba l olabilir veya hipotermi normotermik kardiyak arresti izleyebilir (örn so uk ortam-

11 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S143 da miyokardiyal iskemiye ba l kardiyak arrest). Hasta s t l ncaya veya s tma giriflimlerinin baflar s z oldu u görülünceye dek ölüm kesinlefltirilmemelidir, resüsitasyonun çok uzun sürmesi gerekebilir. Hastane öncesi ortamlarda, sadece hastada aflikâr ölümcül yaralanma veya resüsitasyonu imkâns z k lan tamamen donma var ise resüsitasyon yap lmayabilir. 89 Hastane ortam nda hipotermik kardiyak arrest olgusunda resüsitasyonun ne zaman sonland r laca na kazazedenin klinik durumuna göre karar verilmelidir. Resüsitasyon Hipotermik hastada temel ve ileri yaflam deste i uygulanmal d r. ntubasyon ve damar yolu gibi acil giriflimler geciktirilmemelidir. A r hipotermik hastada intübasyon ventriküler fibrilasyonu bafllatabilir. 87,90 Hava yolu temizlenmeli ve spontan solunum çabas yok ise yüksek konsantrasyonda oksijen ile akci- erler ventile edilmelidir. Mümkün ise s t lm fl (40-46 C) ve nemlendirilmifl oksijen kullan lmal d r. YD algoritmas na göre endike oldu unda dikkatli trakeal intübasyon düflünülmelidir. Büyük bir arter palpe edilmeli, kardiyak debi olmad sonucuna var lmadan önce mümkünse EKG'ye 1 dakikadan fazla bak lmal ve yaflam belirtileri araflt r lmal d r. Periferik kan ak m olup olmad n n onaylanmas için var ise Doppler ultrason kullan lmal d r. Nab z yok ise derhal gö üs kompresyonlar na bafllanmal d r. Nabz n olup olmad na dair kuflku var ise CPR'a bafllanmal d r. Resüsitasyon yap l rken düflük s lar okuyabilen bir derece ile hipotermi onaylanmal d r. Resüsitasyon ve yeniden s tma boyunca s ölçüm yöntemi ayn olmal d r. Özofageal, mesane, rektal veya timpanik ölçümler kullan labilir. 91,92 Normotermik hastadaki gibi ayn ventilasyon ve gö üs kompresyon say lar kullan lmal d r. Hipotermi gö üs duvar nda sertli e neden olarak ventilasyon ve gö üs kompresyonlar n zorlaflt rabilir. Hipotermik kalp kardiyoaktif ilaçlara yan ts z olabilir, pace maker uygulamas veya defibrilasyon yap lmal d r. laç metabolizmas yavafllad için herhangi bir ilac n tekrarlayan dozlar potansiyel olarak toksik plazma konsantrasyonlar na yol açabilir. 90 A r hipotermide ilaçlar n etkinli i için kan tlar s n rl d r ve hayvan çal flmalar na dayanmaktad r. A r hipotermik hastada adrenalin yaflam de il ancak koroner perfüzyon bas nc n artt rmada etkili olabilir. 93,94 Amiodaronun etkinli- i de azalm flt r. 95 Bu nedenlerden dolay hasta yeniden 30 C'nin üzerine s t l ncaya dek adrenalin ve di er ilaçlar n uygulanmalar bekletilebilir. 30 C'ye ulafl ld - nda doz aral klar iki misline ç kar lmal d r. Hastan n s s normale dönünce standart ilaç protokolleri kullan lmal d r. Kardiyak arrestin di er primer nedenleri 4H ve 4T yaklafl m kullan larak hat rlanmal d r (örn. ilaç afl r dozu, hipotiroidizm, travma). Aritmiler Vücut santral s s azald nda, sinüs bradikardisi önce atriyal fibrilasyon (AF) ard ndan ventiküler fibrilasyon (VF) ve sonunda asistoliye gidebilir. 96 Standart tedavi protokolleri izlenmelidir. A r hipotermik kardiyak arrest (santral s 30 C'nin alt ) olgular nda hastanede internal yöntemler kullan larak kazazede h zla s t lmal d r. VF d fl aritmiler santral s artt nda spontan olarak geri dönme e ilimindedirler ve genellikle acil tedavi gerektirmezler. A r hipotermide bradikardi fizyolojik olabilir ve yeniden s tma sonras nda bradikardi devam etmedikçe kardiyak pace maker endike de ildir. A r hipotermik hastada ilk defibrilasyonun yap laca s ve defibrilasyonun hangi s kl kta yap laca bilinmemektedir. Otomatik eksternal defibrilatörler (OED) bu hastalarda kullan labilir. VF saptand nda flok verilmeli, üç floktan sonra VF/VT dirençli ise santral s 30 C'nin üzerine ç k ncaya dek defibrilasyon uygulanmas geciktirilmelidir. 97,98 OED kullan l yor ise hasta s t l rken OED komutlar izlenmelidir. Yeniden s tma Kazazedeler için genel önlemler so uk ortamdan uzaklaflt rma, daha fazla s kayb n n önlenmesi ve h zla hastaneye transferi içerir. So uk ve slak giysiler ilk f rsatta ç kar lmal d r. Kazazede kurutulmal, battaniye ile örtülmeli ve rüzgârdan korunmal d r. Yeniden s tma pasif eksternal, aktif eksternal veya aktif internal olabilir. Pasif s tma hafif hipotermik, bilinci aç k olanlarda uygundur ve l k bir odada battaniyeler ile yap labilir. A r hipotermi veya kardiyak arrest durumunda aktif s tma gereklidir, fakat bu daha ileri s tma tekniklerinin oldu u hastaneye transferi geciktirmemelidir. En iyi s tma yöntemine karar verdirecek klinik çal flmalar bulunmamas na ra men çeflitli yöntemler tan mlanm flt r. Çal flmalar a r hipotermi ve perfüzyon sa layan ritmi bulunan hastalarda hava ile s tma ve s t lm fl V s v lar n verilmesinin etkin oldu unu göstermifltir. Di er s tma teknikleri l k nemlendirilmifl gazlar, s t lm fl s v lar ile (40 C) gastrik, peritoneal, plevral veya mesane lavaj ve parsiyel bypass ile kan n ekstrakorporel olarak s t lmas n içerir. 87,90,

12 S144 J. Soar ve ark. Kardiyak arrest ve hipotermili hastalarda, kardiyopulmoner bypass ile santral vücut s s kademeli olarak artarken; dolafl m, oksijenasyon ve ventilasyon da sa land ndan, aktif internal s tma için tercih edilen bir yöntemdir. 104,105 Bir olgu serisinde yaflayanlar, kardiyopulmoner bypass'dan önce 65 dakika konvansiyonel CPR uygulanm fl olan hastalard r. 105 Ne yaz k ki kardiyopulmoner bypass olanaklar her zaman mümkün de- ildir, bu durumda sözü edilen metodlar n kombinasyonu kullan lmal d r. Is nma esnas nda, vazodilatasyon ile damar yata geniflledi inden hastalar n büyük miktarda V s v ya ihtiyaçlar olacakt r. Tüm V s v lar s t lmal d r. Sürekli hemodinamik monitörizasyon kullan lmal, mümkünse hasta yo un bak mda tedavi edilmelidir. Is nma s ras nda ve sonras nda hipertermiden kaç n lmal d r. Formal çal flmalar bulunmamas na ra men; spontan dolafl m dönünce, resüsitasyon sonras bak m için uygun ise, l ml hipotermiyi (bak n z bölüm 4g) de içeren standart yöntemler kullan lmal d r. Rutin steroid, barbitürat veya antibiyotik kullan m için yeterli kan t yoktur. 106,107 7e. Hipertermi Tan m Hipertermi vücudun s düzenleme yetene inin bozuldu u ve santral s n n homeostatik mekanizmalar taraf ndan normalde sürdürülen de eri aflt zaman meydana gelir. Hipertermi ekzojen olabilir, çevresel koflullardan kaynaklanabilir veya endojen s üretimine sekonder olabilir. Çevre ile iliflkili hipertermi genellikle radyan enerji formundaki s n n vücuttan s düzenleyici mekanizmalar ile at lma h z ndan daha fazla bir h zda vücuda emilmesi ile meydana gelir. Hipertermi s ile iliflkili bir süreç olarak geliflir, s cak stresi ile bafllar s cak bitkinli i, s cak çarpmas ve son olarak mültipl organ disfonksiyonu ve baz durumlarda kardiyak arreste ilerler. 108 Malign hipertermi (MH) iskelet kas kalsiyum dengesinin nadir bir hastal olup, genetik olarak yatk n bireylerin halojenli anestezikler ve depolarizan kas gevfleticilere maruz kalmas n n ard ndan, kas kontraksiyonlar ve yaflam tehdit eden hipermetabolik krizlerin oluflmas yla karakterlidir. 109,110 S cak stresi ve bitkinli inin önemli özellikleri ve tedavisi Tablo 7.2'de verilmifltir. S cak çarpmas S cak çarpmas santral s n n 40,6 C'nin üzerinde oldu- u sistemik inflamatuvar yan t sendromu olup, mental durum de ifliklikleri ve de iflik derecelerde organ disfonksiyon bozukluklar na efllik eder. ki flekilde s cak çarpmas mevcuttur: klasik olarak, eforsuz s cak çarpmas yüksek çevre s s na maruz kalma ile oluflur ve s dalgalanmalar s ras nda s kl kla yafll lar etkiler, 111 eforlu s cak çarpmas yüksek çevre s s ve/veya yüksek nemde a r fiziksel egzersiz yap lmas sonucunda oluflur, genellikle sa l kl genç eriflkinleri etkiler. 112 S cak çarpmas nda mortalite % 10 ile % 50 aras ndad r. Predispozan faktörler Yafll lar; altta yatan hastal k, ilaç kullan m, s düzenleyici mekanizmalarda bozulma ve s n rl sosyal destekten dolay, s ile iliflkili hastal klar aç s ndan risk alt ndad rlar. Klimatizasyonun olmamas, dehidratasyon, obe- Tablo 7.2. S cak stresi ve s cak bitkinli i. Durum S cak stresi S cak bitkinli i Özellikler Normal veya hafif s yükselmesi S cak ödemi: ayak ve bileklerde fliflme S cak bitkinli i (s cak bayg nl ): vazodilatasyon hipotansiyona yol açar S cak kramplar : sodyum eksikli i kramplara neden olur Uzam fl s ya maruz kalmaya (saatlerden günlere) sistemik reaksiyon Is >37 C ve <40 C Bafl a r s, bafl dönmesi, bulant, kusma, taflikardi, hipotansiyon, terleme, kas a r lar, zay fl k ve kramplar Hemokonsantrasyon Hiponatremi veya hipernatremi H zla S cak çarpmas na ilerleyebilir Tedavi stirahat Ödemli ekstremiteyi yüksekte tut So utma Oral s v, tuz verilmesi Yukar dakiler gibi A r vakalarda V s v ve buz paketleri düflünülmelidir

13 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S145 zite, alkol, kardiyovasküler hastal klar, derinin durumu (psoriazis, ekzema, skleroderma, yan k, kistik fibrozis), hipertiroidizm, feokromasitoma ve ilaçlar (antikolinerjikler, diamorfin, kokain, amfetamin, fenotiazin, sempatomimetikler, kalsiyum kanal blokerleri, beta blokerler) gibi çeflitli risk faktörleri mevcuttur. Klinik görünüm S cak çarpmas septik floka benzer ve ayn mekanizmalar ile oluflabilir. 114 Özellikleri flunlard r: Santral s 40,6 C veya daha fazla S cak, kuru deri (eforla oluflan s cak çarpmas vakalar n n % 50'sinde terleme mevcuttur) Erken belirti ve semptomlar, örn: afl r yorgunluk, bafl a r s, bayg nl k, yüzde k zarma, kusma ve ishal Aritmiler 115 ve hipotansiyonu içeren kardiyovasküler disfonksiyon ARDS'yi içeren solunum disfonksiyonu 116 Konvülziyonlar ve komay içeren santral sinir sistemi disfonksiyonu 117 Karaci er ve böbrek yetmezli i 118 Koagülopati 116 Rabdomiyoliz 119 Düflünülmesi gereken di er klinik durumlar: laç toksisitesi 120,121 laç yoksunluk sendromu Serotonin sendromu 122 Nöroleptik malign sendrom 123 Sepsis 124 Santral sinir sistemi enfeksiyonu Endokrin bozukluklar örne in: tiroid f rt nas, feokromasitoma 125 Tedavi Tedavinin temeli ABCDE'yi optimize etmeye dayal destek tedavisi ve hastay so utmakt r. 126,127 Hasta hastaneye ulaflmadan önce so utulmaya bafllanmal - d r. Hedef, santral s y yaklafl k 39 C'ye düflürmektir. A r s cak çarpmas hastalar n n yo un bak mda tedavi edilmeleri gerekir. S v tedavisini izlemek için hemodinamik monitörizasyon kullan lmal d r. Büyük miktarlarda s v gerekli olabilir. Elektrolit anormallikleri Bölüm 7a'da tarif edildi i gibi düzeltilmelidir. So utma teknikleri Çeflitli so utma teknikleri tan mlanm flt r, fakat hangi metodun daha iyi oldu unu saptamak için sadece birkaç çal flma mevcuttur. Basit so utma teknikleri so uk su içme, hastay tamamen soyarak vantilatöre tutma, hastan n üzerine l k su s kma gibi yöntemleri içerir. Büyük yüzeysel kan damarlar n n oldu u bölgelere (koltuk alt, kas k, boyun) buz paketleri yerlefltirme yararl olabilir. Yüzey so utma metotlar titremeye neden olabilir. Kooperasyon kurulabilen stabil hastalar so uk su içerisine bat rmak etkili olabilir, 128 bu durum periferik vazokonstrüksiyona yol açar, kan periferden uzaklafl r ve s n n da l m n azalt r. mmersiyon a r hastalarda pratik de ildir. Hipertermili hastalar so utmak için ileri teknikler kardiyak arrest sonras nda tedavi amaçl hipotermi için kullan lanlara benzer (bak n z bölüm 4 g). So uk su ile gastrik, peritoneal, 129 plevral, veya mesane lavaj santral s y azalt r. ntravasküler so utma teknikleri so uk V s v kullan lmas n, 130 intravasküler so utma kateterlerini 131,132 ve vücut d fl dolafl m n 133 (örne in sürekli venovenöz hemofiltrasyon veya kardiyopulmoner bypass) içerir. S cak çarpmas nda ilaç tedavisi S cak çarpmas nda santral s y düflürecek özel bir ilaç yoktur. Antipiretiklerin (örne in: non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar veya parasetamol) s cak çarpmas nda etkili oldu unu gösteren yeterli kan t yoktur yoktur. Dantrolenin (afla ya bak n z) yararl oldu u gösterilememifltir. 134 Malign hipertermi Malign hipertermi volatil anestezik ve nondepolarizan kas gevfletici ilaçlara iskelet kaslar n n yaflam tehdit eden genetik duyarl l d r, anestezi s ras nda veya sonras nda görülür. Tetikleyici ajan derhal kesilmeli, oksijen verilmeli, asidoz ve elektrolit anormallikleri düzeltilmelidir. Aktif so utma bafllat lmal ve dantrolen verilmelidir. 135 Kardiyopulmoner resüsitasyon ve resüsitasyon sonras bak mda modifikasyonlar Hipertermide kardiyak arrest üzerine spesifik çal flmalar yoktur. Kardiyak arrest geliflirse temel ve ileri yaflam deste i için standart ifllemler izlenmeli ve hasta so utulmal d r. Hiperterminin defibrilasyon eflik de eri üzerine etkilerine ait veri yoktur; mevcut rehberlere göre hastay so utmaya devam ederken defibrilasyon uygulanmal d r. Hayvan çal flmalar normotermik kardiyak arrest ile karfl laflt r ld nda prognozun daha kötü oldu unu göstermifltir. 136,137 Vücut s s n n 37 C üzerin-

14 S146 J. Soar ve ark. de her bir derece art fl ile olumsuz nörolojik sonuç riski artar. 138 Resüsitasyon sonras bak m mevcut rehberlere göre sa lanmal d r. 7f. Ast m Girifl Dünyada yaklafl k olarak tüm yafl ve tüm etnik gruplardan 300 milyon ast m hastas vard r. 139 Kronik ciddi ast ml, kötü psikososyal koflullarda olan ve zay f t bbi tedavi alan birçok genç eriflkinde ölüme yol açar. Ast m tedavisi için ulusal ve uluslararas birçok rehberler vard r. 139,140 Afla daki öneriler ölümün efli indeki veya kardiyak arrest olmufl ast m hastalar n n tedavisine yöneliktir. Kardiyak arrest nedenleri Ast ml hastada kardiyak arrest s kl kla bir hipoksemi dönemi sonras ndaki ölümcül olayd r, nadiren ani olabilir. Ast ml larda kardiyak arrest flunlarla iliflkilendirilmifltir: Asfiksiye yol açan a r bronkospazm ve mukus pla- (bu durum ast m ba lant l ölümlerin büyük ço- unlu unun nedenidir) Hipoksiden kaynaklanan aritmiler s kl kla ast m ba lant l aritmilerin nedenidir. Aritmiler uyar c ilaçlardan (örn: beta adrenerjik agonistler, aminofilin) veya elektrolit anormalliklerinden kaynaklanabilir Dinamik hiperinflasyon, örne in; oto-peep, mekanik olarak ventile edilen ast ml larda meydana gelebilir. Oto-PEEP havan n hapsolmas ve solunumun s k flmas sonucunda oluflur (solunan hava içeri al - n r ve d flar ç kamaz). Hava yolu bas nc nda kademeli art fl olur ve kan bas nc ile kan ak m azal r. Tansiyon pnömotoraks (s kl kla bilateral) Geri döndürülebilir nedenler içindeki 4H ve 4T yaklafl m kardiyak arrest nedenlerinin ay rt edilmesini sa lar. Tan Wheezing s k görülen bir klinik bulgudur, fakat fliddeti hava yolu obstrüksiyonunun derecesi ile korele de ildir. Wheezing yoklu u kritik hava yolu obstrüksiyonunu gösterir, artm fl wheezing bronkodilatör tedaviye pozitif yan t verilebilece ini gösterebilir. Özellikle oksijen veriliyor ise; SaO 2 ilerleyen alveoler hipoventilasyonu yans tmayabilir. Tedavi esnas nda bafllang çta SaO 2 düflebilir, çünkü beta agonistler hem bronkodilatasyon hem de vazodilatasyona neden olurken intrapulmoner flant da artt rabilirler. Wheezing'in di er nedenleri; pulmoner ödem, KO- AH, pnömoni, anafilaksi, 141 yabanc cisim, pulmoner emboli, bronflektazi ve subglottik kitle'dir. 142 Ast m ata n n fliddeti Tablo 7.3'te tan mlanm flt r. Arrestin önlenmesinde önemli giriflimler Kötüye gidiflin önlenmesi için a r ast ml hasta yo un tedavi gerektirir. ABCDE yaklafl m de erlendirme ve tedavi için temel olarak al n r. Deneyimli klinisyenler, bu yüksek riskli hastalar yo un bak mda tedavi etmelidir. Özel ilaçlar ve tedavi aflamalar yerel uygulamalara göre de iflebilir. Oksijen nspire edilen oksijen konsantrasyonu, SaO 2 'yi % 92 tutacak flekilde kullan lmal d r. Bazen maske ile yüksek ak ml oksijen gerekebilir. Hastada ilaç tedavisinin optimal hale getirilmesi çabalar na ra men afla daki durumlar geliflirse h zl bir flekilde indüksiyon ve trakeal intübasyon düflünülmelidir; Bilinç düzeyinde bozulma, koma Afl r terleme Kas tonusunda azalma (hiperkarbinin klinik belirtisi) A r ajitasyon, konfüzyon, oksijen maskesine karfl mücadele (hipokseminin klinik belirtileri) Tek bafl na PaCO 2 'nin yükselmesi trakeal intübasyon ihtiyac n göstermez. Rakamlar de il, hastan n kendisi tedavi edilmelidir. Beta2 agonist nebulizasyonu Dünyan n birçok yerinde akut ast m için 5 mg salbutamol nebulizasyonu tedavinin temel tafl d r. S kl kla dakikada bir dozun tekrar na gereksinim duyulur. A r ast m, sürekli salbutamol nebulizasyonu gerektirebilir. Nebulizasyon cihaz mümkünse yüksek oksijen ak m ile çal flt r lmal d r. A r veya ölümün efli indeki ast m ile birlikte olan hipoventilasyon nebulize ilac n etkili bir flekilde verilmesini önler. ntravenöz kortikosteroidler Bafllang çta en önemli tedavi oksijen ve beta agonistlerdir, fakat erken fazda kortikosteroidler de (hidrokortizon, 200 mg, V) verilmelidir. Kortikosteroidlerin oral ve V formülleri aras nda klinik etkilerde fark olmamas - na ra men, 143 ölümün efli indeki ast m hastalar kusa-

15 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S147 Tablo 7.3. Ast m ata n n fliddeti 140 Ast m Ölümün efli inde ast m Yaflam tehdit eden ast m Akut a r ast m Orta derecedeki ast m n alevlenmesi Mukavemetsiz ast m Özellikler Yükselmifl PaCO 2 ve/veya yüksek inflasyon bas nçl mekanik ventilasyon gereksinimi Ciddi ast m olan hastalarda afla dakilerden herhangi birisi: PEF<% 33 (en iyi veya tahmin edilen) Bradikardi SpO 2 <% 92, disritmi PaO 2 < 8 kpa, hipotansiyon Normal PaCO 2 (4,6-6,0 kpa (35-45 mmhg)), tükenme Sessiz gö üs, konfüzyon Siyanoz, koma Zay f solunum çabas Afla dakilerden herhangi birisi: PEF % (en iyi veya tahmin edilen) Solunum say s > 25 dakika -1 Kalp h z >110 dakika -1 Bir solukla bir cümleyi tamamlayamama Semptomlar n artmas PEF>% (en iyi veya tahmin edilen) Ani fliddetli ast m özelli i yok Tip 1: Yo un tedaviye ra men genifl PEF de iflkenli i (>150 gün döneminin >% 50'si için >% 40 günlük de iflme) Tip 2:Görünüflte iyi kontrol edilmifl ast mda, ani fliddetli atak PEF, peak expiratory flow. bilece i veya yutma güçlü ü gösterebilece i için V yol tercih edilir. Nebulize antikolinerjikler Nebulize antikolinerjikler (ipratropium, 0,5 mg, 4-6 saatte bir) a r ast mda veya beta agonistlere cevap vermeyenlerde ilave bronkodilatasyon sa lar. 144,145 ntravenöz salbutamol Çeflitli çal flmalarda salbutamolün (250 mcg V, yavafl bir flekilde) halen nebulize salbutamol almakta olan fliddetli ast ml larda ilave yararlar sa lad gösterilmifltir. 146 nfüzyon ile 3-20 mcg dk -1 verilebilir. ntravenöz magnezyum sülfat A r veya ölümün efli indeki ast mda magnezyum sülfat (2 g yavafl, V) bronkodilatatör olarak yararl olabilir. Yedi çal flman n Cochrane meta analizinde magnezyumun özellikle çok a r atak geçirenlerde yararl oldu u sonucuna var lm flt r. 147 Magnezyum serum magnezyum düzeyinden ba ms z olarak bronflial düz kaslarda gevfleme yapar ve sadece önemsiz yan etkilere (k zarma, baflta hafiflik hissi) sahiptir. ntravenöz teofilin Teofilin, etilendiamin ilavesi ile çözünürlü ü saf teofiline göre 20 kat artt r lm fl olan aminofilin olarak verilebilir. Aminofilin sadece a r veya ölümün efli indeki ast ml larda düflünülmelidir. 5 mg kg -1, (idame tedavisi alt nda de il ise) dakika boyunca verilen yükleme dozunu takiben mcg kg -1 saat -1 infüzyonu verilir. Bu ilac n yüksek doz beta agonistlere ilavesi, bronkodilatasyonun artmas ndan çok yan etkileri artt r r. Toksisiteden kaç nmak için ilaç düzeyinin kontrol edilmesi gerekir. Subkutan veya intramuskuler adrenalin ve terbutalin Adrenalin ve terbutalin adrenerjik ajanlard r, akut a r ast ml hastalarda cilt alt na verilebilir. Cilt alt adrenalin dozu 300 mcg'd r, 20 dakikal k aralar ile toplam 3 doz verilebilir. Adrenalin kalp h z nda art fl, miyokardiyal irritabilite ve oksijen tüketiminde art fla neden olur; bu-

16 S148 J. Soar ve ark. nunla beraber kullan m (35 yafl üzerindeki hastalarda bile) iyi tolere edilir. 148 Terbutalin 250 mg dozu cilt alt na verilir, dakikada tekrar edilir. Bu ilaçlar s kl kla akut ast ml çocuklara verilir, birçok çal flmada eflit etkili oldu u gösterilmesine ra men, 149 bir çal flmada terbutalinin daha üstün oldu u sonucuna var lm flt r. 150 Bu alternatif yollar V yolun mümkün olmad durumlarda düflünülmelidir. ntravenöz s v lar A r veya ölümün efli indeki ast m, dehidratasyon ve hipovolemi ile birliktedir, bu durum akci erleri hiperdinamik inflasyon halinde olan hastalarda dolafl m daha da bozacakt r. Hipovolemi veya dehidratasyon belirtileri var ise V s v lar verilmelidir. Heliox Heliox helyum ve oksijenin (genellikle 80:20 veya 70:30) kar fl m d r. Dört klinik çal flman n yeni bir meta analizi akut ast ml hastalar n bafllang ç tedavisinde heliox'un kullan lmas n desteklememifltir. 151 Ketamin Ketamin bronkodilatatör özelli i olan bir parenteral disosiyatif anesteziktir. Bir vaka serisinde oldukça etkin oldu u belirtilmifl, 152 fakat günümüze dek bas lm fl olan tek bir randomize çal flmada, ketamin standart tedavi ile karfl laflt r ld nda yarar gösterilememifltir. 153 Noninvazif ventilasyon Noninvazif ventilasyon KOAH'ta intübasyon oran ve mortaliteyi azalt r, 154 bununla beraber a r akut ast ml hastalardaki rolü kesin de ildir. Yeni bir Cochrane derlemesinde daha çok çal flmaya ihtiyaç oldu u önerilmesine ra men umut vaat etmektedir. 155 Kardiyak arrestin tedavisi Temel yaflam deste i Standart rehberlere göre temel yaflam deste i verilmelidir. Artm fl hava yolu direncinden dolay ventilasyon güç olacakt r, gastrik inflasyon önlenmeye çal fl lmal - d r. leri yaflam deste i hastalarda ventilasyon s ras nda kaydedilen en yüksek hava yolu bas nc (ortalama 67.8±11.1 cmh 2 O, 12 hastada), normal alt özofagus sfinkter bas nc ndan (yaklafl k 20 cmh 2 O) belirgin olarak yüksektir. 156 Trakeal tüp olmadan a r bir ast m hastas ventile edilmeye kalk fl ld nda akci erlerin hipoventilasyonu ve gastrik distansiyon aç s ndan önemli ölçüde risk vard r. Alt özofagus bas nc normalden daha düflük oldu u için kardiyak arrest s ras nda bu risk daha yüksektir. 157 CPR s ras nda gö üs kafesinde normal bir yükselme oluflturulmas için önerilen yeni solunum say s (10 soluk dk -1 ) ve tidal volüm, akci erlerde dinamik afl r fliflmeye neden olmaz. Tidal volüm inspirasyon zaman ve inspirasyon ak m na ba l d r. Akci erin boflalmas ekspirasyon zaman ve ekspirasyon ak m na ba l d r. Mekanik olarak ventile edilen a r ast ml larda ekspirasyon zaman n n artmas (solunum h z n n azalt lmas ile sa lan r); dakika volümü 10 L dk -1 'dan daha az oldu u zaman, azalm fl hava hapsine ba l olarak, sadece orta derecede bir kazanç sa lar. 156 Hava hapsi flüphesi olan hastalarda, endotrakeal tüp ventilatörden ayr ld zaman, beklenmedik flekilde spontan dolafl m n geri döndü üne dair, olgu sunumlar ndan elde edilen, s n rl say da delil vard r E er CPR s ras nda akci erlerde dinamik fliflmeden flüphe ediliyorsa, gö üs duvar n n kompresyonu ve/veya apne dönemi (entübasyon tüpünün ventilatörden ayr lmas ), gaz s k flmas n rahatlatabilir. Bu ifllem s n rl kan tlar ile desteklenmesine ra men; bu yap lmad takdirde oluflabilecek kötü durumlar göz önüne al nacak olursa, zararl olmas pek muhtemel de ildir. Dinamik afl r fliflme transtorasik direnci artt r r. 162 Bafllang çtaki defibrilasyon giriflimleri baflar s z ise, defibrilasyon için daha yüksek flok enerjilerinin kullan lmas düflünülmelidir. Ast ma ba l kardiyak arrest geliflmifl olan hastalarda aç k gö üs kompresyonlar n n kullan m için yeterli kan t yoktur. Ast m ile iliflkili kardiyak arrestin potansiyel olarak geri döndürülebilir nedenleri 4H ve 4T'yi kullanarak bulunmaya çal fl lmal d r. Tansiyon pnömotoraks n tan nmas kardiyak arrestte güç olabilir. Gö üs duvar n n tek tarafl fliflmesi, trakean n yer de ifltirmesi ve cilt alt amfizem ile belirlenebilir. Hava plevradan i ne dekompresyonu ile boflalt lmal d r. Orta klaviküler hatta, ikinci interkostal aral ktan büyük gauge numaral bir i ne yerlefltirilmeli, bunu yaparken de akci erin direkt ponksiyonundan kaç nmak için dikkatli olunmal d r. E er hava ç k fl saptan r ise bir gö üs tüpü tak lmal d r. Ast mla iliflkili kardiyak arrestte daima çift tarafl pnömotoraks akla getirilmelidir. Standart YD rehberindeki modifikasyonlar. ntübasyon ihtiyac erkenden de erlendirilmelidir. A r ast ml

17 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S149 Resüsitasyon sonras bak m Afla dakiler SDGD'nden sonra rutin bak ma ilave edilmelidir: Bronkospazm n t bbi tedavisi en iyi duruma getirilmelidir. Permisif hiperkapni kullan labilir. A r bronkospazml bir hastada normal oksijenasyon ve ventilasyonu sa lamak mümkün olmayabilir. Normal arteriyal kan gaz de erleri elde etme çabalar akci er hasar n artt rabilir. Barotravma riskini azaltan l ml hipoventilasyon ve hiperkapni genellikle iyi tolere edilir. 163 Düflük arteryal oksijen satürasyonlar (örn % 90) hedeflenmelidir. Sedasyon (kas paralizisine ihtiyaç var ise) ve kontrollü ventilasyon sa lanabilir. Kesin kan tlar n yoklu una ra men, ventilasyonu güç olan ast ml hastalarda ketamin ve inhalasyon anesteziklerin bronkodilatatör özellikleri yararl olabilir. K demli yo un bak m doktoru erken aflamada tedaviye kat lmal d r. 7g. Anafilaksi Girifl Anafilaksi nadir, ancak geri döndürülmesi mümkün olan kardiyak arrest nedenlerinden birisidir. Anafilaksiye sekonder olarak geliflen kardiyak arrestin genel tedavi prensipleri bu rehberin baflka bir k sm nda tan mlanmas na ra men, anafilaksi s ras nda meydana gelen fizyopatolojik durumlar özel tedavilerin ilave edilmesini gerektirebilir. Anafilaksi ve anafilaktoid reaksiyonlar n evrensel olarak kabul edilmifl tan mlar yoktur. Anafilaksi terimi genel olarak immunoglobulin E'nin (Ig E) arac l k etti i hipersensitivite reaksiyonlar için kullan l r. Anafilaktoid reaksiyonlar benzerdir, ancak hipersensitiviteye ba l de ildir. Anlat m kolaylaflt rmak için, önemli bir ay r m yap lmas gerekmedikçe her iki tip reaksiyon için anafilaksi terimi kullan lacakt r. Bulgular ve tedavileri benzerdir, bu nedenle ay r c tan sadece ileri tedavi düflünüldü ünde önem kazan r. Anafilaktik reaksiyon, genel olarak birçok sistemin kat l m ile karakterli, bir sistemik allerjik reaksiyon gibi tan mlan r; hava yolu, vasküler sistem, gastrointestinal yol ve deriyi içerebilir. A r olgular laringeal ödeme sekonder tam hava yolu t kan kl, bronkospazm, hipotansiyon, kardiyovasküler kollaps ve ölüme neden olabilir. Di er semptomlar rinit, konjuktivit, kar n a r s, kusma ve ishali içerir. Genellikle belirgin renk de iflikli i de vard r; hasta ya k rm z ya da soluktur. Anafilaktik reaksiyonlar n fliddeti de iflik olabilir, ilerlemesi yavafl, h zl veya (al fl lmad k) iki fazl olabilir. Nadiren, belirtiler gecikebilir (lateks alerjisinde oldu u gibi) veya 24 saatten fazla sürebilir. Patofizyoloji Allerjen ile ilk kez karfl lafl ld nda bafllat lan immun yan t vücudu bundan sonraki karfl laflmalarda duyarl hale getirir. Bu duyarl l k mast hücreleri ve bazofillerin hücre membran na antijen-spesifik IgE ba lanmas ile sonuçlan r. Yineleyen karfl laflmalarda IgE taraf ndan ba lanan antijen histamin, lökotrien, prostaglandin, tromboksan ve bradikininleri içeren bir seri inflamatuvar mediyatör sal n m n bafllat r. Bu mediyatörler sistemik aktivite gösterir, müköz membran sekresyonunda ve kapiller permeabilitede artma ile vasküler düz kas tonusunda belirgin azalmaya neden olurlar. Bunlar; anjiyo ödem ve havayolunda fliflme, bronkospazm, hipotansiyon ve kardiyovasküler kollaps n klinik belirtilerine neden olurlar. Anafilaksi IgE'nin arac l k etti i reaksiyona yan t olarak mast hücreleri ve bazofillerden sal nan histamin, serotonin ve di er vazoaktif maddelerin yapt hipersensitivite reaksiyonundan kaynaklan r. Allerjene ilk kez maruz kald ktan sonra antijen-spesifik immunoglobulinler oluflturulur. Allerjenler ile ard fl k karfl laflmalar anafilaktik reaksiyonlara neden olurken; birçok anafilaktik reaksiyon da önceden allerjene maruz kalmaks z n meydana gelmektedir. Etiyoloji Anafilaksi nispeten s k olmas na karfl n, hayat tehdit eden reaksiyonlara kadar ilerlemesi nadirdir. IgE'yi aktive etme kapasitesindeki herhangi bir antijen teorik olarak anafilaksiyi bafllatabilir. Hayat tehdit eden reaksiyonlar n en s k nedenleri ilaçlar, böcek sokmalar ve yiyeceklerdir. Olgular n % 5 kadar nda anafilaksiyi bafllatan antijen belirlenememifltir. laçlar laç kaynakl anafilaksinin en s k tetikleyicileri nöromuskuler ilaçlar (özellikle süksametonyum) ve antibiyotiklerdir. 164 Aspirin, non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar ve V kontrast ajanlar da hayat tehdit eden anafilaksinin s k karfl lafl lan nedenleridir. Lateks Lateks, veya do al lastik; s k olarak lateks ürünlerinin kullan ld giriflimler ve operasyonlardan dolay hastaneye yatan hastalar aras nda anafilaksinin belirgin bir tetikleyicisidir. 165 Temastan kaç n lmas tek etkin teda-

18 S150 J. Soar ve ark. vidir, günümüzde lateks ihtiva etmeyen, hasta ve operasyon odalar n içeren klinik ve hastane ortamlar n n haz rlanmas öncelikle yap lmas gerekenler aras ndad r. Lateks ile hayat tehdit eden reaksiyonlar çok nadirdir. 166,167 ngiltere'de anafilaktik ölümler ile ilgili on y ll k kay tlarda lateks ile iliflkili ölüm hiç kaydedilmemifltir. 168,169 Böcek sokmalar Böcek s rmalar ile oluflan IgE kaynakl sistemik reaksiyonlar n s kl l man iklimlerde % 2.8 olmas na karfl n, böcek s rmalar n n fazla görüldü ü Avustralya gibi ülkelerde daha yüksektir. 170 Is ran böcekler Hymenoptera yap s ndand r ve eflek ar lar, bal ar lar ve k rm z kar ncalar içerir. Birço u s rma yerinde sadece a r ve fliflmeye neden olurken duyarl kiflilerde anafilaksi geliflebilir. Önceki s rmada IgE oluflan kiflilerde yeniden s r lma oldu unda ölümcül anafilaksi meydana gelir. Ölümcül reaksiyonlar dakika içerisinde geliflir, ölümün en s k nedeni kardiyovasküler kollapst r. 168,169,171 Yiyecekler Yiyeceklere karfl hayat tehdit eden allerjik reaksiyonlar artmaktad r. Hayat tehdit eden anafilaksi s kl kla; f st k, deniz ürünleri (özellikle karides, kabuklu deniz ürünleri) ve bu day gibi g dalarla oluflur. En s k karfl lafl lan ölümcül mekanizmalar bronkospazm, anjiyo ödem, hava yolu obstrüksiyonu ve asfiksidir. 168,169,171 Belirti ve bulgular Kardiyovasküler sistem veya hava yollar dâhil olsun ya da olmas n, vücudun iki veya daha fazla sistemi (deri, solunum, kardiyovasküler, nörolojik veya gastrointestinal) etkilendi i zaman anafilaksi düflünülmelidir. Bulgular özellikle beta adrenoseptör blokör alan ast ml hastalarda ve nöroaksiyel anestezi esnas nda a rd r: Bu durumlarda, endojen katekolamin yan t azalm flt r. Belirti ve bulgular n bafllang ç h z, sonradan oluflan anafilaksinin fliddeti ile iliflkilidir. Erken belirti ve bulgular ürtiker, rinit, konjuktivit, kar n a r s, kusma ve ishali içerir. K zarma s kt r, solukluk da görülebilir. Belirgin üst hava yolu ödemi (laringeal) ve bronkospazm geliflebilir, stridor ve wheezinge (veya ventile edilen hastalarda yüksek hava yolu bas nçlar na) yol açar. Ast ml larda bu özellikle fliddetlidir ve tedavi etmek güçtür. Kardiyovasküler kollaps en s k karfl lafl lan peri-arrest durumdur. Vazodilatasyon rölatif hipovolemiye neden olur, artm fl kapiller geçirgenlik sonucu intravasküler s v n n damar d fl na kaçmas mutlak volüm kayb na neden olarak tabloyu fliddetlendirir. Altta yatan hastal ktan veya adrenalin uygulamas sonras geliflen miyokard iskemisinden sonra ilave kardiyak disfonksiyon geliflir. 168,169,171 Ay r c tan Sabit bir klinik tablonun olmamas ve genifl bir spektrumda ortaya ç kan bulgular tan y güçlefltirir. Her olguda mümkünse hikaye tam olarak ö renilmeli ve hasta muayene edilmelidir. Önceki alerjik reaksiyonlar n hikâyesi halihaz rdaki olay kadar önemlidir. Cildin durumu, kalp at m h z, kan bas nc ve üst hava yollar na özellikle dikkat edilmeli, gö üs oskültasyonu yap lmal d r. Mümkün ise tepe ak m h z ölçülmeli ve kaydedilmelidir. Di er tan lar ancak anafilaksi d flland ktan sonra düflünülmelidir; çünkü anafilaksiyi ay rt etme ve tedavi etmedeki yetersizlik ölümcül sonuçlara yol açabilir. 173,174 ACE inhibitörleri üst hava yollar nda belirgin fliflme ile anjiyo ödeme neden olabilir. Bu reaksiyon herhangi bir zamanda meydana gelir ve ilaca ilk kez maruz kal nmas ile ilgili de ildir. Bu formdaki anjiyo ödem için en iyi tedavinin ne oldu u aç k de ildir, fakat erken tan ma ve uygun flekilde hava yolu aç kl n n sa lanmas önemlidir. 175 Kal tsal anjiyo ödem aileseldir ve anafilakside görülen erken anjiyo-ödem veya ilaçlarla iliflkili ödemden ayr lamaz. Önemli bir ay rt edici özellik kal tsal anjiyo-ödemde ürtiker olmamas d r. Bu özel bir konsantre veya taze donmufl plazma içerisinde bulunan C1 esteraz inhibitörü ile tedavi edilir. A r ast m bronkospazm ve stridor ile görülebilir ki bunlar ayn zamanda a r anafilaksinin de bulgular - d r. Bununla beraber ast m ataklar s kl kla ürtiker veya anjiyo-ödem ile birlikte de ildir. Nadiren panik ataklar, vokal kordlar n zorlanmas sonucunda fonksiyonel stridor ile birlikte olabilir. Ast mda oldu u gibi ürtiker, anjiyo-ödem, hipoksi veya hipotansiyon yoktur. Vazovagal reaksiyonlar ani kollaps ve afl r bradikardiye neden olur, yanl fll kla nab z yok gibi alg lanabilir. Genellikle iyileflme nispeten h zl d r ve ürtiker, anjiyo ödem veya bronkospazm ile birlikte de ildir. Tedavi ile ilgili hususlar Etiyoloji, durumun a rl k derecesi ve organ kat l m ndaki çeflitlilik standart tedavi önerilerini olanaks z hale getirir. Klinik çal flmalar n bulunmamas, bir konsensüs rehberine gereksinim duyulmas na yolaçmaktad r. Adrenalinin herhangi bir a r anafilaktik reaksiyon için en önemli ilaç oldu u genel olarak kabul edilir. Bir

19 Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2005 Resüsitasyon K lavuzu S151 alfa-agonist olarak periferik vazodilatasyonu geri döndürür ve ödemi azalt r. Beta-agonist özellikleri ise hava yollar dilatasyonu, miyokard kontraksiyonunu artt rma ve histamin ile lökotrien sal n m n bask lamas d r. Adrenalin reaksiyonlar bafllad ktan sonra erken dönemde verildi i zaman çok etkilidir, ancak özellikle V verildi i zaman riskleri vard r. Adrenalin intramuskuler verildi i zaman oldukça güvenlidir. stenmeyen etkiler oldukça nadirdir ve intramuskuler enjeksiyondan sonra miyokard infarktüsü saptanan, sadece bir hastada, koroner kalp hastal için birçok risk faktörü oldu u gösterilmifltir. Bazen komplikasyonlar n (örn miyokard infarktüsü) allerjenin kendi etkilerine mi yoksa tedavi için verilen adrenaline mi ba l oldu unu belirlemek zordur. 168,176 Nadiren, adrenalin, özellikle geç reaksiyonlarda veya beta blokör ile tedavi edilen hastalarda anafilaksinin klinik belirtilerini geri döndürmede yetersiz kalabilir. Özellikle volüm replasman gibi di er önlemler daha büyük önem kazan r. Genel resüsitasyon önlemleri Tüm kazazedeler rahat edebilece i pozisyona getirilmelidir. Olas allerjen uzaklaflt r lmal d r (örn ilaç infüzyonu veya kan transfüzyonu), bacaklar kald r larak veya kald r lmadan hastay düz yat rmak hipotansiyonu düzeltmeye yard mc olabilir, ancak solunum güçlü ü için yararl de ildir. Yumuflak dokunun h zla fliflmesine ba l olarak hava yolu obstrüksiyonu geliflebilir. Erken trakeal intübasyon düflünülmelidir, gecikme intübasyonu zorlaflt rabilir. Oksijen Yüksek ak ml oksijen verilmelidir (10-15 l dk -1 ). Adrenalin fiokun klinik belirtileri, hava yolunda ödem veya belirgin solunum güçlü ü bulunan tüm hastalara intramusküler adrenalin verilir; adrenalin h zla emilecektir. nspiratuar stridor, wheezing, siyanoz, belirgin taflikardi ve geciken kapiller dolufl daima ciddi reaksiyonu gösterir. Eriflkinlere 1:1000'lik adrenalinden 0.5 ml (500 mcg) M olarak verilmelidir. Hastan n durumunda iyiye gidifl görülmüyor ise 5 dk sonra doz tekrarlanmal d r. Baz vakalarda özellikle iyileflme geçici ise tekrar dozlar gerekebilir. fiokta emilimi daha h zl oldu u için M yol SC yola tercih edilir. 177,178 V adrenalin (en az ndan 1:10 000'lik suland r lm fl solüsyonu, asla 1:1000'lik de il) zararl olabilir ve yaflam tehdit eden derin floktaki hastalar ve özel endikasyonlar için saklanmal d r (örn anestezi esnas nda). On kat daha fazla dilüsyonu, 1: 'lik adrenalin, daha hassas doz titrasyonu sa lar ve istenmeyen kötü etkilerin riskini azaltarak güvenli i artt r r. Bu ifllem en az ndan minimum elektrokardiyografik monitorizasyon ile yap lmal d r. V adrenalin kullan m nda deneyimli doktorlar, a r anafilaksi durumundaki bir hastada V yolu kullanmay tercih edebilirler. Antihistaminikler H1 antihistaminik (örn klorfenamin, mg) yavafl V enjeksiyonla verilir. Ranitidin 50 mg V gibi bir H2 blokeri de akla getirilmelidir. Hidrokortizon A r ataklardan sonra geç dönem sekelleri önlemek için yavafl V enjeksiyon ile hidrokortizon kullan l r. Bu özellikle daha önceden kortikosteroid tedavisi uygulanm fl ast ml larda (a r veya ölümcül anafilaksi riskinin artt ) önemlidir. Kortikosteroidlerin yavafl etkili oldu- u, V verilse bile etkinin 4-6 saatte ortaya ç kaca düflünülmelidir. Bununla beraber akut ata n acil tedavisinde yard mc olabilir ve uzam fl reaksiyonlar önler veya k saltabilirler. nhale bronkodilatörler Salbutamol (gerekti inde tekrarlanan 5 mg dozlar ) gibi bir inhale beta agonist, dirençli bronkospazm n geri döndürülmesine yard m edebilir. nhale edilen ipratropyum (gerekti inde tekrarlanan 500 mcg dozlar ) özellikle beta blokör alan hastalarda, bronkospazm n tedavisinde yard mc d r. Ölümün efli indeki baz ast ml vakalarda adrenalin ile daha spesifik tedavi yerine, konvansiyonel bronkodilatör ile hatal afl r tedavi sonucunda gerçek anafilaksi tablosu oluflabilir. 141 ntravenöz s v lar A r hipotansiyonda ilaç tedavisine yan t al nmaz ise s v verilir; 1-2 L h zl infüzyon gerekebilir. Daha fazla s v da gerekli olabilir. Potansiyel tedaviler Vazopressin. A r hipotansif hastalarda vazopressinin yararl oldu unu gösteren olgu sunumlar vard r. 180,181 Atropin. Rölatif veya a r bradikardi oldu u zaman atropinin rolü oldu unu gösteren olgu sunumlar var-

20 S152 J. Soar ve ark. d r. 174 Glukagon. Özellikle beta blokör alan adrenaline yan ts z hastalarda glukagon etkili olabilir. Bu ajan k sa etkilidir (1-2 mg her 5 dakikada bir, M veya V). Bulant, kusma ve hiperglisemi s k görülen yan etkileridir. Böcek s r Nadiren bal ar s taraf ndan (eflek ar s de il) gerçeklefltirilen böcek sokmalar nda, ar n n i nesi ve zehir kesesi deri içinde kal r. Derhal s r lma bölgesi f rçalanarak böce e ait parçalar uzaklaflt r l r. 182 Böce in soktu u yerin s k lmas zehirin etkisini art rabilir. Kardiyak arrest YD ilaçlar na ilave olarak afla dakileri tedaviler düflünülmelidir. H zl s v resüsitasyonu Ölümün efli indeki anafilaksi a r vazodilatasyon ve rölatif hipovolemiye neden olur. Yo un volüm replasman yap lmas flartt r. Büyük miktarda volüm vermek için bas nç torbalar ile en az iki genifl lümenli kanül kullan lmal d r (acil resüsitasyon döneminde 4-8 L'ye dek s v gerekli olabilir). Antihistaminikler Antihistaminik arresten önce verilmedi ise V antihistaminik uygulan r. 179 Steroidler Kardiyak arrest esnas nda verilen steroidler pek fazla etkili olmayacakt r, ancak spontan dolafl m n dönmesi sa land ysa resüsitasyon sonras dönem için etkili olabilirler. Uzat lm fl CPR Anafilaksili hastalar s kl kla genç, kalbi ve kardiyovasküler sistemi sa l kl olanlard r. Etkili CPR, anafilaktik reaksiyonun katastrofik etkileri çözülünceye dek yeterli oksijen da l m n devam ettirir. Hava yolu obstrüksiyonu Özellikle anjiyo-ödemli hastalarda a r anafilakside h zla hava yolu obstrüksiyonu meydana gelebilir. Dudak ve dilde fliflme, ses kal nlaflmas, orofaringeal ödem, tehlike iflaretleridir. Hava yolu obstrüksiyonu ilerledikçe LMA ve kombi tüp uygulamak güç olacakt r. Trakeal intübasyon ve krikotiroidotomi de gittikçe zorlaflacakt r. Trakeal intübasyona kalk flmak laringeal ödemi artt rabilir. Bir anestezi uzman n n, bu hastalar n tedavisine erken dönemde kat lmas zorunludur. Gözlem Semptomlar n erken tekrar olas l nedeniyle, orta düzeydeki ataklarda bile hastalar uyar lmal, baz durumlarda 8-24 saat gözlem alt nda tutulmal d r. Bu önlemler: diyopatik anafilaksiye ba l yavafl bafllayan a r reaksiyonlarda A r ast ml lar veya a r astmatik komponenti olanlardaki reaksiyonlarda Allerjenin emilmesinin devam etti i reaksiyonlarda Bifazik reaksiyon hikayesi olan hastalarda uygulan r. 179,183,187 Tedaviden sonra 4 saati semptomsuz geçiren hastalar taburcu edilebilirler. 188 Araflt rmalar ve daha ileri tedavi Mast hücre triptaz ölçümleri anafilaksinin geriye dönük tan s na yard mc olabilir. 189,190 Üç adet 10 ml p ht laflm fl kan örne i al n r: Reaksiyon tedavi edildikten hemen sonra Reaksiyondan yaklafl k bir saat sonra Reaksiyondan 6 saat sonra ve 24 saate kadar olan bir süre içinde Anafilaksiden baflar l bir flekilde resüsitasyonun sa lanmas ndan sonra allerjeni belirlemek, tekrarlar önlemek aç s ndan önemlidir. Hasta bir allerji klini ine yönlendirilir. Anafilaksi aç s ndan yüksek risk alt ndaki hastalar, kendi kendilerine uygulayabilmeleri için adrenalin enjektörleri ve allerjik yap l olduklar n belirten bir yaz (bilezik fleklinde olabilir) tafl mal d r. laç reaksiyonlar, ilaç izlem merkezine bildirilir. 7h. Kardiyak cerrahi sonras nda kardiyak arrest Majör kardiyak cerrahi (bypass yap lan veya yap lmayan) sonras nda kardiyak arrest erken postoperatif dönemde oldukça s kt r; ilk 24 saatte % 0,7 191 ve ilk 8 günde % 1,4 192 insidans bildirilmifltir. Kardiyak arrest genellikle geri döndürülmesi mümkün olan bir patolo-

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 2 TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 3 DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com Taşiaritmiler: Dar QRS li ( 0.08 sn) taşikardi Sinüzal taşikardi

Detaylı

YRD.DOÇ.TANER ÇİFTCİ

YRD.DOÇ.TANER ÇİFTCİ YRD.DOÇ.TANER ÇİFTCİ Basit yaşam desteği ve ileri kardiyovasküler yaşam desteğinin ötesinde Özel tedavi ve işlemler gerektiren durumlardan bahsedilmektedir. astım anaflaksi gebelik morbit obezite pulmoner

Detaylı

Hipotermi Suda boğulma Anaflaksi

Hipotermi Suda boğulma Anaflaksi Hipotermi Suda boğulma Anaflaksi Doç. Dr. Lale YÜCEYAR Hipotermi Tanım: Kor sıcaklığı < 35 C (düşük okuyabilir termometre) (Özofageal, rektal,timpanik) Hafif 32-35 C Orta 30-32 C Ağır < 30 C Hipotermi

Detaylı

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 Nöbet Beyin hücrelerindeki aşırı ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak serebral fonskiyonların baskılanması ile sonuçlanan bir durum Epilepsi

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

ERİŞKİN TEMEL YAŞAM DESTEĞİ AKIŞ ŞEMASI. Hareket veya yanıt yok. 112 yi arayın AED getirin veya 2. kurtarıcıyı yardım için gönderin

ERİŞKİN TEMEL YAŞAM DESTEĞİ AKIŞ ŞEMASI. Hareket veya yanıt yok. 112 yi arayın AED getirin veya 2. kurtarıcıyı yardım için gönderin ERİŞKİN TEMEL YAŞAM DESTEĞİ AKIŞ ŞEMASI Hareket veya yanıt yok 112 yi arayın AED getirin veya 2. kurtarıcıyı yardım için gönderin Solunum yok ya da solunum çabası yok yada anormal solunum (gasping) Nabzı

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

β Bloker ve Kalsiyum Kanal Bloker Zehirlenmeleri Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad

β Bloker ve Kalsiyum Kanal Bloker Zehirlenmeleri Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad β Bloker ve Kalsiyum Kanal Bloker Zehirlenmeleri Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad Sunu planı Sunu hedefleri Olgu örneği Genel yaklaşım Spesifik tedavi yöntemleri Yatış taburculuk

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 16.08.2011

ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 16.08.2011 ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 16.08.2011 1. Hemodiyaliz sırasında kan akımının yetersizliğinin nedenleri nelerdir? (en az 4 adet)

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

T.C SAĞLIK BAKANLIĞI MÜMİNE HATUN HASTANESİ

T.C SAĞLIK BAKANLIĞI MÜMİNE HATUN HASTANESİ T.C SAĞLIK BAKANLIĞI MÜMİNE HATUN HASTANESİ DOK.NO: TA/122 YAY.TAR.: 24/10/2011 REV.TAR..01/10/2013 REV.NO:41 ZEHİRLENME VAKALARINDA GENEL YAKLAŞIM TALİMATI 1. AMAÇ Acil servise başvuran zehirlenme tanısıyla

Detaylı

ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ

ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Z. Defne DÜNDAR Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fak. Acil Tıp AD. KONYA ŞOK Sistemik doku perfüzyonu bozulduğu ve dokulara oksijen sunumunun azaldığı klinik

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

09.02.2015. Oksijen Tedavisi. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32.

09.02.2015. Oksijen Tedavisi. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32 Oksijen vücuda solunum yoluyla girer, akciğerlerde hava keseciği ile kılcal damarlar arasındaki zara ulaşır

Detaylı

İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları

İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları Doç. Dr. Eyüp KÜLAH Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi İstanbul Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Hastanesi Kronik Böbrek yetmezliği (KBY) sıvı, asit-baz

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ Dr. Lale Sever Intradiyalitik Komplikasyonlar Sık Kalıcı morbidite Mortalite Hemodiyaliz Komplike bir işlem! Venöz basınç monitörü Hava detektörü

Detaylı

KULLANMA TALİMATI FERICOSE

KULLANMA TALİMATI FERICOSE KULLANMA TALİMATI FERICOSE 100mg/5ml İ.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampul Damar içine uygulanır. Etkin madde: 5 ml lik her bir ampul, 100 mg (20 mg/ml) elementer demire eşdeğer 2700 mg demir hidroksit

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir. KULLANMA TALİMATI ASİST 1200 mg toz içeren saşe Ağızdan alınır. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir. Bu ilacı

Detaylı

CPR. Uzm.Songül DEMİROK Hemşire H.i.E. 2013

CPR. Uzm.Songül DEMİROK Hemşire H.i.E. 2013 CPR Uzm.Songül DEMİROK Hemşire H.i.E. 2013 Kardiyopulmoner Resusitasyon ve Tarihcesi İnsanlar tarih boyunca ölüme çare bulmaya çalışmışlardır. Modern tıbbın başlangıcına kadar ata binerek koşturma,ısıtma,rektum

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. ONDAREN 8 mg/4 ml I.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine uygulanır.

KULLANMA TALİMATI. ONDAREN 8 mg/4 ml I.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI ONDAREN 8 mg/4 ml I.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine uygulanır. Etkin madde: Her bir ml çözelti 2 mg ondansetron baza eşdeğer miktarda ondansetron hidroklorür dihidrat

Detaylı

İleri Kardiyak Yaşam Desteği

İleri Kardiyak Yaşam Desteği Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi İleri Kardiyak Yaşam Desteği SB İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İzmir, 24-27 Mart 2011 Sunumu Hazırlayan Uzm. Dr.Süha Türkmen Karadeniz

Detaylı

ÖZEL DURUMLARDA KARDİYAK ARREST

ÖZEL DURUMLARDA KARDİYAK ARREST ÖZEL DURUMLARDA KARDİYAK ARREST Basit yaşam desteği ve ileri kardiyovasküler yaşam desteğinin ötesinde özel tedavi ve işlemler gerektiren durumlardan bahsedilmektedir. Fizyolojik ve metabolik durumlar

Detaylı

SEDASYON-ANALJEZİ KAS GEVŞETİCİLER

SEDASYON-ANALJEZİ KAS GEVŞETİCİLER SEDASYON-ANALJEZİ KAS GEVŞETİCİLER MİDAZOLAMIN ÖNERİLEN DOZLARI ORAL 0.5-0.7 mgr/kg Max dox 20 mgr REKTAL 1.0 mgr/kg Max doz 20 mgr NAZAL 0.2-0.4 mgr/kg Max doz 10 mgr SUBLİNGUAL 0.2 mgr/kg * Max doz 2

Detaylı

BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM

BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM SB İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İzmir, 24-27 Mart 2011 Sunumu Hazırlayan Yrd. Doç. Dr Ayhan ÖZHASENEKLER

Detaylı

ACİL SERVİS VE YOĞUN BAKIM HEMŞİRESİ

ACİL SERVİS VE YOĞUN BAKIM HEMŞİRESİ Değerli hemşirelerimiz, hepinizin bildiği üzere 8 Mart 2010 tarihinde Hemşirelik Yönetmeliği ve ek olarak da 19 Nisan 2011 yılında da Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Resmi

Detaylı

KULLANMA TALİMATI SOMATOSTATİN EUMEDICA 250 µg i.v. İnfüzyon için Liyofilize Toz içeren Flakon Damardan uygulanır. Etkin madde: Her flakonda etkin madde olarak, 250 µg somatostatine eşdeğer miktarda hidratlanmış

Detaylı

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4 İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4 1) İlkyardımla ilgili yazılanlardan doğru olan hangisidir? a) İlkyardım esnasında ilaç kullanılır. b) İlkyardım eldeki mevcut araç gereçlerle yapılır. c)

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI AMBREKS PEDİATRİK şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: 5 ml (1 ölçek) şurup solüsyonu, 15 mg ambroksol HCl içerir. Yardımcı maddeler: Sorbitol % 70 solüsyonu, metil paraben, propil paraben,

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. CARDOVOL 5 mg/5 ml İ.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampul

ÜRÜN BİLGİSİ. CARDOVOL 5 mg/5 ml İ.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampul 1. ÜRÜN ADI ÜRÜN BİLGİSİ CARDOVOL 5 mg/5 ml İ.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampul 2. BİLEŞİM Etkin madde: Metoprolol tartarat 5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR Supraventriküler taşiaritmiler. Şüphelenilen

Detaylı

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr Türk Toraks Derneği Türk Toraks Derneği Cep Kitapları Serisi Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı www.toraks.org.tr Editörler HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Münevver Erdinç Ege Üniversitesi

Detaylı

Post-kardiyak Arrest Sendromu ve. Post-resüsitatif Bakım

Post-kardiyak Arrest Sendromu ve. Post-resüsitatif Bakım Post-kardiyak Arrest Sendromu ve Post-resüsitatif Bakım Yrd.Doç.Dr. Yalçın GÖLCÜK Celal Bayar Üniversitesi Acil Tıp AD Manisa Tarihçe 1740 Fransız Bilimler Akademisi (The Paris Academy of Sciences) boğulma

Detaylı

Salisilat ile Zehirlenmeler. Dr. Kasım Öztürk

Salisilat ile Zehirlenmeler. Dr. Kasım Öztürk Salisilat ile Zehirlenmeler Dr. Kasım Öztürk Analjezik Antipiretik Antienflamatuar tablet/ kapsül/ likit formlar Ticari formlar Aspirin tablet (100 mg, 500 mg) Aspirin forte tablet (500 mg salisilat +

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-3

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-3 İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-3 1) Dış kalp masajı hangi bölgeye uygulanır? a) Göğüs kemiğinin 1/3 üst kısmına b) Göğüs kemiğinin 1/3 alt kısmına c) Göğüs kemiğinin 2 parmak üst kısmına

Detaylı

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 05.04.2011

ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 05.04.2011 ANKARA NUMUNE EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ HEMODİYALİZ KURSU HEMŞİRE SINAV SORULARI 05.04.2011 1. Hemodiyaliz esnasında oluşan hemolize ait belirti ve bulgular nelerdir? (en az 4 adet)

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

DEPRENİL 50 mg 30 Tablet

DEPRENİL 50 mg 30 Tablet DEPRENİL 50 mg 30 Tablet Depresyon, depresyona bağlı yeme ve uyku bozuklukları, bipolar hastalığın depresyon fazı, migren FORMÜLÜ Her bir Deprenil tablet 50 mg opipramol dihidroklorür içerir. FARMAKOLOJĠK

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Bradikardinin neden olduğu hemodinamik bozukluk ve semptomları var mı? (Bilinç durumu,şok bulguları,göğüs ağrısı vs.)

Bradikardinin neden olduğu hemodinamik bozukluk ve semptomları var mı? (Bilinç durumu,şok bulguları,göğüs ağrısı vs.) Bradiaritmi Tedavisi -Pacemaker -Atropin: semptomatik bradikardide sınıf IIa 0.5 mg. ve 3-5 dk. arayla toplam 3 mg. 0.5 mg altında bradikardi yapabilir.perfüzyonu bozuk hastada pace beklenmeden yapılması

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

KAN GAZI VE ELEKTROLİTLER

KAN GAZI VE ELEKTROLİTLER KAN GAZI VE ELEKTROLİTLER KAN GAZI DEĞERLENDİRMEDE PRATİK YAKLAŞIMLAR Durumlar Ph PaCO 2 HCO 3 PaO 2 Nedenler Normal 7.35-7,45 35-45 24-28 80-100 Solunumsal patalojik durumların olmadığı normal ventilasyon

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. PRENT Film Kaplı Tablet. Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALİMATI. PRENT Film Kaplı Tablet. Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALİMATI PRENT Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Asebutolol Yardımcı maddeler: Selüloz, mısır nişastası, povidon 25, magnezyum stearat, hipromelloz, makrogol, kuru nane esansı,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Levosimendanın farmakolojisi

Levosimendanın farmakolojisi Levosimendanın farmakolojisi Prof. Dr. Öner SÜZER Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AbD 1 Konjestif kalp yetmezliği ve mortalite 2 Kaynak: BM Massie et al, Curr Opin Cardiol 1996

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT)

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT) 1. MADDE / MÜHTAHZARIN TANIMI Diamonyum Fosfat (DAP), : 67/548/EEC Direktiflerine göre zararlı sınıfında değildir. 2.İNSAN SAĞLIĞI Deriyle Temasta Gözle temasta Yutulduğunda Uzun Süreli Etkileri : Gübreler

Detaylı

CAPD 2 Standart Periton Diyaliz Solüsyonu

CAPD 2 Standart Periton Diyaliz Solüsyonu CAPD 2 Standart Periton Diyaliz Solüsyonu Farmasötik ġekli Periton diyalizinde kullanılan steril çözelti Formül Sodyum klorür 5,786 g Sodyum laktat çözeltisi %50 7,85 g Sodyum laktat 3,925 g Kalsiyum klorür

Detaylı

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 08.11.2012 Acil Servis Hemşire İzlem Formu ifadesi kaldırıldı. 01 Yerine Acil Servis hasta Değerlendirme ve Gözlem Formu ndaki hemşire izlem notları

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Kimdir? Alkoller. Günlük yaşantımızdaki alkoller HİPOKRAT MÖ. 460-370. Doktor ne demektir? Doç Dr Özlem GÜNEYSEL Marmara Ü Acil Tıp AD

Kimdir? Alkoller. Günlük yaşantımızdaki alkoller HİPOKRAT MÖ. 460-370. Doktor ne demektir? Doç Dr Özlem GÜNEYSEL Marmara Ü Acil Tıp AD Kimdir? Alkoller Doç Dr Özlem GÜNEYSEL Marmara Ü Acil Tıp AD HİPOKRAT MÖ. 460-370 Doktor ne demektir? La. Öğretmen. Doktor, 1000 yıl önce, ilk üniversitelerin ortaya çıkmasıyla birlikte, akademik bir unvan

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. SPRAMAX 1.5 M.I.U film kaplı tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her kaplanmış tablet; 1.500.000 IU Spiramisin içerir. Yardımcı maddeler: Hidroksipropil selüloz, Prejelatinize Mısır Nişastası,

Detaylı

Gebelikte Astım Yönetimi. Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD

Gebelikte Astım Yönetimi. Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD Gebelikte Astım Yönetimi Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD ık Kadın Doğum uzmanları hangi koşullarda astımlı hasta ile karşılaşırlar? Astımlı

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ Sayfa No: / 5. AMAÇ: Bu Prosedürün amacı Sakarya Yenikent Devlet Hastanesinde yapılan faaliyetlerde "Hasta ve Çalışan Güvenliği" açısından oluşabilecek tehlikeleri tanımlayarak, bu tanımlamalar neticesinde

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. CALCIUM PICKEN %10 Ampul Damar ve kas içine uygulanır.

KULLANMA TALĐMATI. CALCIUM PICKEN %10 Ampul Damar ve kas içine uygulanır. KULLANMA TALĐMATI CALCIUM PICKEN %10 Ampul Damar ve kas içine uygulanır. Etkin madde: Her bir ampul 225 mg kalsiyum glukonat monohidrat ve 572 mg kalsiyum levülinat dihidrat içerir. Yardımcı madde (ler):

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 725 mg (250 mg baza eşdeğer) Pirantel pamoat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 725 mg (250 mg baza eşdeğer) Pirantel pamoat içerir. KULLANMA TALİMATI KONTİL çiğneme tableti Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 725 mg (250 mg baza eşdeğer) Pirantel pamoat içerir. Yardımcı maddeler: Sodyum siklamat, povidon K-30, sukroz,

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

İNTOKSİKASYONLARA YAKLAŞIM

İNTOKSİKASYONLARA YAKLAŞIM GİRİŞ ve EPİDEMİYOLOJİ İNTOKSİKASYONLARA YAKLAŞIM Dr. Metin ATEŞÇELİK FÜ Acil Tıp AD Elazığ Organizmanın kimyasal aktif bir maddeye maruz kalması sonucu fonksiyonlarının geçici veya kalıcı olarak bozulması

Detaylı

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z!

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! SoloTel elero Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309400 Nr. 18 101.5401/0305 çerik Güvenlik

Detaylı

Parasetamol ve Salisilat Zehirlenmeleri. Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad

Parasetamol ve Salisilat Zehirlenmeleri. Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad Parasetamol ve Salisilat Zehirlenmeleri Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Tıp Fak. Acil Tıp Ad Sunu planı Sunu hedefleri Olgu örnekleri Genel yaklaşım Spesifik tedavi yöntemleri Yatış taburculuk kriterleri

Detaylı

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD)

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) 1 GÜNDEM Tanım Epidemiyoloji (Hastalığın Yayılımı) Mücadele Soru-Cevap 2 Afrika Hastalığı Nedir? Sivrisinek, kene ve sokucu sineklerle

Detaylı

İNTRATEKAL MORFİN UYGULAMASININ KORONER ARTER BYPASS GREFT OPERASYONLARINDA ETKİSİ

İNTRATEKAL MORFİN UYGULAMASININ KORONER ARTER BYPASS GREFT OPERASYONLARINDA ETKİSİ İNTRATEKAL MORFİN UYGULAMASININ KORONER ARTER BYPASS GREFT OPERASYONLARINDA STRES YANIT VE AĞRI KONTROLÜ ÜZERİNE ETKİSİ KARTAl KOŞUYOLU YÜKSEK İHTİSAS EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ANESTEZİ VE REANİMASYON

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

ZOR VAKALAR Doç. Dr. Cuma Yıldırım

ZOR VAKALAR Doç. Dr. Cuma Yıldırım ZOR VAKALAR Doç.. Dr. Cuma YıldY ldırım SORU: Hangi vaka ZOR vakadır? OLGU-1 17 yaşında erkek hasta, 3 gündür olan göğüs ağrısı tarifliyor. Gece 23. 00 de acil servise kardeşleri tarafından getirildi.

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALĐMATI VENTAVIS 10 mcg/ml nebulizatör için solüsyon içeren ampul Solunum yoluyla uygulanır. Etkin madde: 1 ml nebulizatör çözeltide 0,010 mg iloprost (iloprost trometamol olarak) Yardımcı maddeler:

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 15.07.2014 Madde 5.5 teki Konsültasyon Formu yerine CureMed te 01 ilgili haneye kayıt edilmesi gerektiği, madde 5.16 daki Hasta Tedavi Takip ve İzlem

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. CALTRIOJECT 1 mcg/ml i.v. ampul Damar içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her bir ampul 1 mikrogram kalsitriol içerir. Yardımcı maddeler: Polisorbat 20, sodyum klorür, sodyum askorbat, disodyum

Detaylı

KARDİYOJENİK ŞOK ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KARDİYOLOJİ ANABİLİM DALI

KARDİYOJENİK ŞOK ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KARDİYOLOJİ ANABİLİM DALI KARDİYOJENİK ŞOK ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KARDİYOLOJİ ANABİLİM DALI KARDİYOJENİK ŞOK-TANIM Ø Kardiyojenik şok (KŞ), kardiyak yetersizliğe bağlı uç-organ hipoperfüzyonudur. Ø KŞ taki hemodinamik

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır.

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. GİRİŞ İnşaat sektörü, barınma ihtiyacı başta olmak üzere insanların

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

TOKSİDROMLAR. Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi. 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015

TOKSİDROMLAR. Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi. 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015 TOKSİDROMLAR Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015 Toksidrom tanım Toksidrom (=toksik sendrom) kelimesi, zehirlenmelerde tanı ve ayırıcı

Detaylı

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi Bir etkinliğin sonucunda elde edilen çıktıyı nicel ve/veya nitel olarak belirleyen bir kavramdır.

Detaylı