Hisse senedi piyasas çalkantlar için erken uyar sistemi: Türkiye örnei

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hisse senedi piyasas çalkantlar için erken uyar sistemi: Türkiye örnei"

Transkript

1 statistikçiler Dergisi 2 (2009) statistikçiler Dergisi Hisse senedi piyasas çalkantlar için erken uyar sistemi: Türkiye örnei Ayhan Topcu Sermaye Piyasas Kurulu Eskiehir Yolu 8. km. No: Ankara, Türkiye Oya Can Mutan Sermaye Piyasas Kurulu Eskiehir Yolu 8. km. No: Ankara, Türkiye Özet Dünyada 19. yüzyldan bu yana etki alan geni& ve maliyeti yüksek pek çok ekonomik kriz meydana gelmi&, piyasalar tehdit eden ve derinden etkileyen bu durum ara&trmaclarn olduu kadar piyasa aktörlerinin de ilgisini çekmi&tir. Yaplan ara&trmalar ya&anan krizlerin önceden tahmin edilip edilemeyecei sorusunu akllara getirmi&, erken uyar sistemleri (EWS- early warning system) geli&tirilmi&tir. Çal&mada, bankaclk ve para krizleri için pek çok örnei bulunan erken uyar sistemlerini Türk hisse senedi piyasas krizleri için geli&tirmek ve literatürde bu konuda mevcut olan bo&luu kapatmak amaçlanm&, bu balamda KLR (1998), FR (1996) modelleri uygulanm&tr. Kriz dönemlerini belirlemek için SMPI (stock market pressure index-hisse senedi piyasas bask endeksi) olu&turulmu&, veriler 1998: :10 dönemlerini kapsayacak &ekilde temin edilmi&tir. Anahtar sözcükler: Hisse senedi piyasas krizi; Erken uyar sistemi; SMPI. Abstract Early warning system for the turmoil in stock markets: Turkish evidence Since 19th century so many financial crises that have widespread adverse effects have arisen and the existence and contagion ways of these crises have affected not only the researchers but also the policy makers, which bring into the question of whether an early warning system (EWS) can be implemented. In the literature there exist so many empirical studies on banking and currency crises. Since there are no EWS on stock market crises, in this study, we want to make a contribution by investigating the turmoil in Turkish stock markets. In order to correctly define the binary crisis variable, a stock market pressure index (SMPI) is created. The monthly data covers the period 1998: :10. The methods applied are KLR (1998), FR (1996). Keywords: Stock market crisis; Early warning system; SMPI. 1. Giri# Dünyada 19. yüzyldan bu yana etki alan geni& ve maliyeti yüksek pek çok ekonomik kriz meydana gelmi&, piyasalar tehdit eden ve derinden etkileyen bu durum ara&trmaclarn geçmi&ten günümüze oldukça ilgisini çekmi&tir. Reel ve finansal sektördeki arz-talep çalkantlar, dünya piyasalarndaki hzl ekonomik entegrasyon gibi ekonomik geli&melerin yan sra siyasi istikrarszlk ya da doal afet gibi ekonomik olmayan geli&melerin de krizlere neden olduu gözlenmi&, krizlerin nedenleri ve i&leyi&leri ara&trlm&tr (Aktan ve?en, 2002).

2 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Yaplan ara&trmalar ya&anan krizlerin önceden tahmin edilip edilemeyecei sorusunu akllara getirmi&, ara&trmaclar kadar piyasa aktörlerinin de kulland erken uyar sistemleri (EWS- early warning system) geli&tirilmi&tir. Bu sistemler ADB (Asian Development Bank), ASEAN (Association of Southeast Asian Nations), BIS (Bank for International Settlements), ECB (European Central Bank), Fed (Federal Reserve Board of Governors) ve IMF nin (International Monetary Fund) de aralarnda bulunduu pek çok kurulu& tarafndan olas krizleri önceden tahmin etmekte kullanlmaktadr. Literatürde bankaclk krizi, para krizi ve ikisinin birle&imi olan ikiz (twin) kriz hakknda pek çok çal&ma olmasna kar&n, ampirik ara&trmalarn daha çok para krizi etrafnda younla&t görülmü&tür. Bu durumun en önemli sebebi para krizlerinin bankaclk krizlerine göre daha sk gerçekle&mesi olurken bir dier sebebi de kriz dönemlerinin belirlenmesinde kullanlan endeksleri olu&tururken ya&anan sorunlardr. Yaplan çal&malarda, para krizleri, döviz piyasasndaki basky ölçmekte kullanlan, kurdaki ve rezervlerdeki dei&imi dikkate alan EMP (exchange market pressure) endeksiyle tanmlanm&, ancak bankaclk krizini doru tespit edecek tek bir endeks olu&turmann güç olduuna deinilmi&tir (Murshid, 2001). Bu çal&ma ile para krizleri için pek çok örnei bulunan erken uyar sistemlerini Türkiye hisse senedi piyasas krizleri için geli&tirmek ve literatürde bu konuda mevcut olan bo&luu kapatmak amaçlanm&, bu balamda Kaminsky, Lizondo ve Reinhart (1998) - KLR, Frankel ve Rose (1996) - FR modelleri uygulanm&tr 1. Kriz dönemlerinin belirlenmesinde EMKB &irketlerinin halka açk bölümünün piyasa deeri ve EMKB 100 endeksindeki aylk dei&imlerin dikkate alnd bir endeks (SMPI - stock market pressure index) olu&turulmu&tur. Veriler 1998: :10 dönemlerini kapsayacak &ekilde temin edilmi&, böylece, çal&maya Austos 2007 de Amerika da subprime mortgage krizi olarak ba&layarak tüm dünyay etkisi altna alan finansal türbulans da dahil edilmi&tir. Kurulan ekonometrik modelin olabildiince güvenilir olmas için 15 i a&kn dei&ken kullanlm&tr. Çal&mann geri kalan &u &ekilde düzenlenmi&tir. Bölüm 2 de erken uyar sistemine ili&kin yaplan literatür taramas ksaca sunulmu&tur. Bölüm 3 te çal&mada kullanlan veri ve ekonometrik model hakknda ksa bir bilgi verilmi& ve ampirik sonuçlar sunulmu&tur. Son olarak, Bölüm 4 te ise çal&mann sonuçlarna deinilmi&tir. 2. Literatür Literatürde 1980 lerde Latin Amerika da ya&anan borç krizleri; Avrupa döviz kuru mekanizmas krizi; 1994 Meksika; Güney Dou Asya; 1998 Rusya, Brezilya ve 2001 Türkiye, Arjantin krizlerine yönelik pek çok çal&ma yer alm&, her bir çal&ma farkl sonuçlar ön plana çkarm&tr (Kaya ve Ylmaz, 2006) yllarnda meydana gelen krizlerin maliyeti, neden olduklar olumsuz etkilerden arnma süresi ve says Bordo ve Eichengreen (2002) de yer alm& (baknz Çizelge 1, 2, 3), bu durum güvenilir erken uyar sistemlerine olan ihtiyac gözler önüne sermi&tir. Bu balamda erken uyar sistemleri geli&tirilmi& ve bu sistemler kurulurken Kaminsky, Lizondo ve Reinhart (1998), Sachs, Tornell ve Velasco (1996), Frankel ve Rose (1996) tarafndan geli&tirilen üç temel yakla&m izlenmi&tir. Çizelge 1. Küresel krizlerin GSYEH nin yüzdesi cinsinden maliyetleri Tüm krizler Tüm ülkeler Geli&mi& ülkeler Geli&mekte olan ülkeler Kaynak: Bordo ve Eichengreen (2002) 1 Sachs, Tornell ve Velasco (1996) tarafndan geli&tirilen ve literatürde ülkeler arasnda kar&la&trma yaparken sklkla kullanlan STV modeli gelecek çal&malarn konusunu olu&turmaktadr.

3 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Çizelge 2. Küresel krizlerin neden olduklar olumsuz etkilerden arnma süresi (yl)* Tüm krizler Tüm ülkeler 2.35 (1.62) 2.35 (1.67) 1.78 (1.16) 2.64 (2.15) Geli&mi& ülkeler 2.71 (1.25) 2.26 (1.65) 1.60 (1.19) 2.84 (2.40) Geli&mekte olan ülkeler 2.25 (1.73) 2.62 (1.76) 2.00 (1.12) 2.09 (1.14) Kaynak: Bordo ve Eichengreen (2002)* Hesaplamalar 21 ülke için yaplm&tr. Parentez içindeki rakamlar standart sapma deerleridir. Çizelge 3. Kriz says Y1llar Bankac1l1k Krizi Para Krizi kiz Kriz Geli&mi& Ülkeler Geli&mekte Olan Ülkeler Kaynak: Bordo ve Eichengreen (2002) Kaminsky, Lizondo ve Reinhart (1998) tarafndan para krizleri için geli&tirilen erken uyar yakla&mnda krizin öncü göstergeleri olarak dü&ünülen dei&kenlerin her biri için e&ik deer hesaplanm&tr. Göstergelerin belli bir e&ik deerini geçmesi kriz sinyali olarak kabul edilmi&, sinyal verildikten sonraki 24 ay içerisinde kriz meydana gelmesi doru sinyal olarak tanmlanm&tr. Kriz yokken sinyal verilmesi 1. tip hata, kriz varken sinyal verilmemesi ise 2. tip hata olarak adlandrlm&tr. Böylelikle her bir gösterge için performans matrisi olu&turulmu&, dei&kenler için e&ik deeri hesaplanrken hatalarn minimize edilmesi esas alnm&tr. Frankel ve Rose (1996) ise çal&malarnda para krizi çkma olasln tahmin etmeye yönelik probit modelini geli&tirmi&lerdir dönemini kapsayan ve 100 ü a&kn geli&mekte olan ülkenin seçildii çal&maya yllk periyotta bir çok dei&ken dahil edilmi&tir. Model sonuçlarndan döviz rezervlerinin ve dorudan yabanc yatrmlarnn azalmasnn, yurtiçi kredi orannn ve faizlerin artmasnn kriz olasln arttrc yönde etkisi olduu tespit edilmi&tir. Sachs, Tornell ve Valesco (1996) çal&malarnda seçilen ülkeler için uluslararas piyasalarn krlgan olduu dönemleri tespit eden bir endeks olu&turmay ve özellikle Meksika da 1994 ylnda çkan para krizinin dier geli&mekte olan piyasalar üzerindeki etkilerini ara&trmay amaçlam&lardr. Çal&ma sonuçlar dü&ük uluslararas likidite düzeyi ve zayf ekonomik göstergelere (reel döviz kurunun deerlenmesi, zayf bankaclk sistemi) sahip ülkelerin para krizlerine maruz kaldn göstermi&tir (Çevi&, 2005). Her üç yakla&m da krizleri açklamada öncü göstergeleri tespit etmeyi ve böylece krizleri öngörebilmeyi hedeflemekte olup, literatürde bu modelleri esas alan pek çok çal&ma yaplm&tr. Berg ve Pattillo (1998) kriz tahmininde her üç yakla&m da deerlendirmi& ve bu üç modelin 1996 ylndan önce kullanlmas durumunda Asya krizinin öngörülüp öngörülemeyecei sorusuna yant aram&tr. Çal&ma sonuçlar KLR metodunun, Asya krizinin öngörüsünde dierlerine kyasla daha ba&arl

4 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) bir model olduunu göstermi&tir. Ancak modeldeki yanl& sinyaller doru sinyallerden fazla olabildiinden 1997 deki krizin zamann belirlemede KLR metodunun yeterince güvenilir olmad da belirtilmi&tir. Kaminsky ve Reinhart (1999) çal&malarnda, 15 i geli&mi& olmak üzere toplam 20 ülkede yllar arasnda gerçekle&en 76 adet para ve 26 adet bankaclk krizini incelemi&, para ve bankaclk krizleri arasndaki ili&kiyi ara&trm&lardr. Çal&ma sonuçlar bankaclk sektöründeki sorunlarn para krizinden önce ortaya çktn ve para krizlerinin bankaclk krizlerini derinle&tirdiini ortaya koymu&tur. Karaçor ve Alptekin (2006) çal&malarnda Türkiye ekonomisinde finansal krizler öncesi öncü göstergelerin nasl bir hareketlenme içerisine girdiklerini incelemi&lerdir. KLR metodunun uyguland çal&mada çe&itli makroekonomik göstergeler Kasm 2000 ve?ubat 2001 krizlerinin öncü göstergeleri olarak belirlenmi&, kriz öncesi ve sonras bu göstergelerde ya&anan dei&iklikler incelenmi&tir. Çal&ma sonuçlar, öncü göstergelerin her iki kriz öncesinde de sinyal verdiini göstermi&tir. Kittelman vd. (2006) Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Slovakya gibi Orta ve Dou Avrupa ülkeleri ile Rusya ve Ukrayna nn yllar arasndaki ekonomik krlganln belirlemek için erken uyar sistemi olarak Markov Rejim Dei&imi Modeli ni (Markov regime - switching model) uygulam&lardr. Model sonuçlarna göre, Avrupa birliine yeni üye olan Orta ve Dou Avrupa ülkelerinde krizlerin çou iç politikadaki tutarszlklar ve temel makroekonomik göstergelerdeki kötüye gidi&le, birinci ku&ak kriz modelleri ile açklanm&tr. Rusya ve Ukrayna içinse ikinci ve üçüncü ku&ak kriz modellerine ili&kin göstergeler krlganl açklamada etkili olmu&tur. Racoru vd. (2006) çal&malarnda para krizleri için erken uyar sistemlerini inceleyerek baz geli&mekte olan ülkelerde ve özellikle Romanya da gerçekle&en para krizlerini ara&trm&lar, KLR ve çok snfl logit modelleri ile öncü göstergeleri belirlemeye çal&m&lardr. Romanya için yllar arasnda gerçekle&en üç para krizi incelenmi&tir. Çal&ma sonuçlarna göre Romanya da para krizleri olasl üzerinde en önemli etkiye sahip faktörler m2 in rezervlere oran ve parann a&r deer kazanmas olmu&tur. Bunlar d&nda Kamin vd. (2001), Bruggemann ve Linne (2000) ve Bussiere ve Mulder (1999) geli&mekte olan, Aziz vd. (2000) geli&mi& ve geli&mekte olan, Nag ve Mitra (1999) ise Asya ülkelerindeki krizleri incelemi&, krizleri açklamada öncü gösterge aray&na gitmi&lerdir. 3. Analiz 3.1. Veriler Türkiye hisse senedi piyasalarndaki çalkantlar için erken uyar sistemi kurulurken bu piyasalarn makroekonomik ve finansal dei&imlere kar& çok hassas olduu göz önüne alnm&, ekonominin mümkün olduunca geni& bir ksm çal&maya dahil edilmek istenmi&, bu balamda öncü olabilecei dü&ünülen dei&kenler 1998: :10 dönemlerini kapsayacak &ekilde incelenmi&tir. Çal&ma kapsamnda kullanlan dei&kenler: EMKB (Estanbul Menkul Kymetler Borsas) 100 endeksi (imkb100), EMKB &irketlerinin halka açk bölümünün piyasa deeri (pd), EMKB &irketlerinin halka açk bölümünün piyasa deerinde yabanc yatrmclarn pay (yyo), Yatrm fonlarnn ortalama vadesi (yfv), Fiyat kazanç oran (fk), Geli&mekte olan piyasalar tahvil endeksi (emerging markets bond index - EMBI), Brent petrolünün varil fiyat (bp), Reel efektif döviz kuru (redk), Sanayi üretim endeksi (san),

5 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Cari i&lemler dengesi (cid), D& ticaret dengesi (dtd), 1994 baz yll TÜFE (tüketici fiyatlar endeksi) (enf), Bankalar mevduat toplam (mev), Brüt uluslararas rezervler (br) Para arz M2 nin brüt uluslararas rezervlere oran (m2/br), Ksa vadeli d& borçlarn brüt uluslararas rezervlere oran (db/br), Kamu kesimi borçlanma gerei (kkbg). EMKB, MKK (Merkezi Kayt Kurulu&u), Reuters, SPK (Sermaye Piyasas Kurulu), TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas) den temin edilen dei&kenlerin analizlerde aylk yüzde dei&imleri kullanlm&tr Yöntem ve ampirik sonuçlar Çal&mada, hisse senedi piyasas krizi öngörüsünde KLR sinyal yakla&m ve FR probit modeli esas alnm&, her iki yakla&mda da kriz dönemlerini belirlemek için EMKB &irketlerinin halka açk bölümünün piyasa deeri ve EMKB 100 endeksindeki aylk dei&imlerin dikkate alnd bir endeks olu&turulmu& ve bu endekse hisse senedi piyasas bask endeksi (SMPI) ad verilmi&tir. Endeks, her iki dei&kenin aylk dei&imlerinin arlkl ortalamas alnarak ve arlklandrlm& dei&kenlerin varyanslar e&it olacak &ekilde hesaplanm&tr. Endeksin belirli bir e&ik deerini (ortalama 1.5*standart sapma 2 ; Kaya ve Ylmaz, 2006) a&t dönemler hisse senedi piyasalar krizi olarak kabul edilmi&tir. Daha sonra, SMPI kullanlarak ikili (binary) dei&ken olu&turulmu&, bu dei&ken bulunduu dönemi takip eden 12 ay içerisinde kriz varsa 1, yoksa 0 deerini alm&tr. Mevcut çal&malar içerisinde ikili dei&ken olu&turulurken esas alnan periyodun 12 ila 24 ay arasnda dei&im gösterdii görülmü&tür. Kittelmann (2006), Komulainen ve Lukkarila (2003) ilgili periyodu 12 ay olarak alm&tr.?ekil 1 de SMPI ve e&ik deeri sunulmu&tur smpi eik 0 Oca.08 Mar.07 May.06 Tem.05 Eyl.04 Kas.03 Oca.03 Mar.02 May.01 Tem.00 Eyl.99 Kas.98 Oca ekil 1: SMPI ve e&ik deeri?ekil 1 de görüldüü üzere hisse senedi piyasalarnda Austos-Eylül 1998, Kasm 2000, Eylül 2001, Ekim 2008 dönemlerinde kriz ya&anm&tr. 2 Literatürde e&ik deer olu&turulurken farkl yakla&mlar benimsenmi&, ortalamadan standart sapmalk oynamalar dikkate alnm&tr.

6 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Austos-Eylül 1998 döneminde görülen kriz Güney Dou Asya krizi ile ili&kilendirilmi&tir. Dou Asya ülkelerinde 1997 yl itibariyle ba&layan mali ve ekonomik kriz, hemen sonrasnda Rusya da ya&anan kriz ile birlikte tüm dünyay etkisi altna alm&, bu etkiden daha çok içerisinde Türkiye nin de bulunduu geli&mekte olan ülkeler nasiplenmi&, geli&mekte olan piyasalara yönelen d& sermaye tercihini daha güvenli limanlara kaydrm&tr. Kasm 2000 de hisse senedi piyasalarnda ya&anan krize bankaclk sektöründe ya&anan çalkantlar neden olmu&tur. Bu dönemde bankaclk kesimine getirilen yeni düzenlemeler bankalar açk pozisyonlarn kapatmaya ve likiditelerini arttrmaya yöneltmi&, bu durum da faizlerin yükselmesine neden olmu&tur. Artma eilimde olan faizleri bir tehdit olarak alglayan yabanc yatrmclar ise yatrmlarn Türkiye den hzla çkarm&, bunun sonucunda yerli bankalar daha fazla yük altnda kalm& ve de faizler daha da trmanm&tr. Interbank piyasasndaki gecelik faizler Kasm aynda ortalama % 72; Aralk aynda ise ortalama % 224 dolaylarnda seyretmi&, hem mali hem reel kesimi etkileyen bu olumsuz geli&meler hisse senedi piyasalarnda fazlasyla hissedilmi&tir (Eilmez, 2001). Eylül 2001 de Türkiye hisse senedi piyasalarnn ya&anan?ubat 2001 mali krizinin de etkileri ile krize girdii görülmü&tür. Kamu, mali ve reel sektör üzerindeki derin olumsuz etkileri nedeniyle cumhuriyet tarihinin en derin ekonomik krizi olarak adlandrlan?ubat 2001 krizinin etkilerinden kurtulmak uluslararas piyasalara entegre olmay gerektirmi&, bu balamda yabanc dorudan yatrmlarn arttrlmasna yönelik olarak yeniden yaplanma ihtiyac ortaya çkm&; reel sektör firma bilançolarn uluslararas muhasebe standartlar ile uyumlu hale getirmek ve gerekli vergi düzenlemelerini yapmak için çal&malara ba&lanm&tr (Erdönmez, 2003). Ekim 2008 de ise Austos 2007 de Amerika da subprime mortgage krizi olarak ba&layan finansal türbulans iyice younla&arak tüm dünyay etkilemi&, bu durumdan Türkiye hisse senedi piyasalar da nasibini alm&tr. KLR sinyal yaklam Kaminsky, Lizondo ve Reinhart (1998) n sinyal yakla&mnda krizin öncü göstergesi olarak dü&ünülen dei&kenlerin her biri için belirli bir e&ik deer hesaplanmaktadr. Dei&kenlerin e&ik deeri geçmesi kriz sinyali olarak kabul edilmekte ve takip eden 12 ay içerisinde kriz ya&anacana i&aret etmektedir. Dei&kenlerin performans a&adaki matrisle deerlendirilmektedir. Matriste A ve D, dei&kenlerin doru uyar verdii ay saylarn, B yanl& sinyal verdii ay saysn (kriz yokken sinyal verilmesi), C ise kriz dönemleri için sinyal verilmeyen ay saysn (kriz varken sinyal verilmemesi) göstermektedir. Sfr hipotezinin takip eden 12 ay içerisinde kriz olmayacak olmas durumunda B deki gözlemler 1. tip hatay, C deki gözlemler de 2. tip hatay temsil etmektedir. Dei&kenler için e&ik deeri hesaplanrken B/A (noise-to-signal) orannn minimize edilmesi esas alnmaktadr (Berg ve Pattillo, 1999). Takip eden 12 ay içerisinde kriz var 3 Takip eden 12 ay içerisinde kriz yok Sinyal var A B Sinyal yok C D KLR sinyal yakla&mna göre çal&mada kullanlan 15 dei&kenin performans Çizelge 4 te verilmi&tir. 3 Literatürde dei&kenler için kriz öngörüsü 12 ila 24 ay arasnda dei&im göstermektedir. Kittelmann (2006), Komulainen ve Lukkarila (2003) ise bu periyodu 12 ay olarak kabul etmi&lerdir.

7 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Çizelge 4. Dei&kenlerin performans P(sinyal kriz) A/(A+C) (1) P(sinyal kriz yok) B/(B+D) (2) kötü sinyallerin iyi sinyallere oran1 [B/(B+D)]/[A/(A+C)] (3) P(kriz sinyal) A/(A+B) (4) bp br cid db/br dtd embi enf fk kkbg m2/br mev redk san yfv yyo Çizelge 4 te 1. sütun kriz varken sinyal verilme olasln göstermekte ve bu orann yüksek olmas istenmektedir. Buna göre performans en iyi olan göstergeler kamu kesimi borçlanma gerei, m2 nin brüt uluslararas rezervlere oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve yabanc yatrmc orandr. Sütun 2 ise kriz yokken sinyal verilme olasl olup, göstergelerde bu orann dü&ük çkmas beklenmektedir. Bu oran için en iyi performans gösteren dei&kenler uluslararas brüt rezervler, EMBI ve sanayi üretim endeksidir. 3. sütun kötü sinyallerin iyi sinyallere oran olup bu orann en dü&ük olduu dei&kenler uluslararas brüt rezervler, yatrm fonlarnn ortalama vadesi, EMBI ve yabanc yatrmc orandr. 4. sütunda ise göstergelerin krizi öngörme olasl verilmekte ve performans en iyi olan göstergelerin kamu kesimi borçlanma gerei, m2 nin brüt uluslararas rezervlere oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve yabanc yatrmc oran olduu görülmektedir. Ancak, burada dikkat edilmesi gereken nokta en iyi öncü göstergelere karar verilirken tüm oranlarnn deerlendirilmesi gerektiidir. Kriz öncesi ve kriz dönemlerinde, kamu kesimi borçlanma gereinde önemli art&lar ya&anrken yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve yabanc yatrmc oranlarnda önemli dü&ü&ler ya&and yadsnamaz bir gerçektir. Bu durumda en ba&arl öncü göstergelerin kamu kesimi borçlanma gerei, m2 nin brüt uluslararas rezervlere oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi, yabanc yatrmc oran olduu söylenebilir. Çizelge 5. En ba&arl öncü göstergelerin ortalama öncü sinyal verme zaman (ay) En ba#ar1l1 öncü göstergeler ortalama m2/br 8 yyo 6 yfv 4 kkbg 2.4 Çizelge 5 te en ba&arl öncü göstergelerin ortalama öncü sinyal verme zaman verilmektedir. Buna göre, yabanc yatrmc orannda krizden ortalama 6 ay önce, yatrm fonlarnn ortalama vadesinde ise krizden ortalama 4 ay önce dü&ü&ler ya&and görülmektedir.

8 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) FR probit modeli Erken uyar sistemi kurulurken sklkla yararlanlan bir dier model de Frankel ve Rose (1996) tarafndan geli&tirilen FR probit modelidir. Bu yöntem ile probit regresyon teknii kullanlarak ilgili piyasann takip eden 12 ay içerisinde krize maruz kalma olasl, ve bu olaslk için kaçrlan kriz ve yanl& alarm saysn minimize eden bir e&ik deeri hesaplanmaktadr. Türkiye hisse senedi piyasalarndaki çalkantlar için çal&mada, probit regresyon teknii uygulanrken KLR yönteminde de kullanlan 15 bamsz dei&ken incelenmi&, ancak modele analiz edilmeye uygun, çoklu balant (multicollinearity) problemine yol açmayan 4 ve istatistiksel olarak anlaml katk salayan dei&kenler katlm&tr. Varsaymlar kontrol edilmi& modelin sonuçlar Çizelge 6 da verilmektedir. Çizelge 6. FR probit modeli sonuçlar Metod: En çok olabilirlik Ekili Probit Örneklem: 1998: :10 Gözlem says: 130 Dei&ken Katsay Std. Sapma z-istatistii p-deeri Sabit enf yfv yyo kkbg bp LR istatistii McFadden R p-deeri (LR) 1.24E-11 Baml dei&ken =0 says 87 Baml dei&ken=1 says 43 Çizelge 6 ya göre kurulan modelde tüm katsaylarn istatistiksel olarak anlaml olduu görülmü&, modelin açklaycl McFadden R 2 ye göre 0.36 orannda 5 gerçekle&mi&tir. Enflasyon, kamu kesimi borçlanma gereindeki art&n ve yabanc yatrmc oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi, petrol fiyatlarndaki azal&n da kriz olasln arttrc yönde etki ettii görülmü&tür. 4 Dei&kenler aras çoklu balant problemi olup olmad VIF (Variance Inflation Factor) deerleri hesaplanarak kontrol edilmi&tir. VIF deerlerinin 10 un altnda olmas çoklu balant sorunu olmadnn göstergesi olarak kabul edilmektedir (Gujarati, 2003). Kurulan modelde enf, yfv, yyo, kkbg, bp dei&kenlerine ili&kin VIF deerleri srasyla 1.019, 1.034, 1.021, ve tir. Ayrca dei&kenlerin korelasyon matrisi de Ek te verilmektedir. 5 Bu oran literatürde özellikle krize ili&kin finansal modeller için yüksek kabul edilmektedir.

9 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Günümüz ko&ullarnda küresel likidite fazlas ülkeler arasnda kolaylkla yer dei&tirebilmekte, özellikle tüm dünyay etkisi altna alan kriz dönemlerinde ise bu etkiden daha çok geli&mekte olan ülkeler nasiplenmekte, d& sermaye tercihini geli&mekte olan piyasalardan daha güvenli limanlara kaydrmaktadr. Model sonuçlar bu durum ile örtü&mekte, ekonomideki kötüye gidi&i hisseden yabanc yatrmclarn çk& yaptn, yatrm fonlar vadesinin de kriz öncesinde dü&tüünü göstermektedir. Özellikle küresel krizlerde yabanc yatrmclar ilk olarak daha çok etkileneceini dü&ündükleri geli&mekte olan piyasalardan çk& yapmaktadrlar. Yine ekonomik kriz dönemlerine girerken kamu kesimi borçlanma gereinde ve enflasyonda önemli art&lar ya&and bilinen bir gerçektir. Sonuçlar, ya&anan bu geli&melerin hisse senedi piyasalarn da olumsuz etkilediini göstermektedir.?ekil 2 de probit modelinden elde olaslklar ve e&ik deeri sunulmaktadr kriz_oncesi kriz olas)l)*) eik de*er Eyl.08 May.08 Oca.08 Eyl.07 May.07 Oca.07 Eyl.06 May.06 Oca.06 Eyl.05 May.05 Oca.05 Eyl.04 May.04 Oca.04 Eyl.03 May.03 Oca.03 Eyl.02 May.02 Oca.02 Eyl.01 May.01 Oca.01 Eyl.00 May.00 Oca.00 Eyl.99 May.99 Oca.99 Eyl.98 May.98 Oca.98 5ekil 2. FR probit modelinden elde edilen kriz olaslklar?ekil 2 de krmz çizgi, olaslklar için hesaplanan e&ik deerini, gri alanlar ise kriz ve öncesi 12 aylk dönemi göstermektedir. Eyi bir model için, gri alanlarda modelden elde edilen olaslklarn e&ik deerini geçmesi beklenmektedir. Buna göre olaslklarn gri dönemlerde zaman zaman azalmakla birlikte genel olarak art& içinde olduu görülmektedir. Ocak, Eylül 1998; Mart 1999; Ocak, Aralk 2000; Mart, Nisan, Eylül 2001; Ekim, Kasm, Aralk 2007 ve Ocak,?ubat, Ekim 2008 dönemleri için hesaplanan olaslklarn e&ik deerini geçtii görülmekte, bu olaslklar Mart 1999 d&nda gri alanlarla e&le&mektedir. KLR sinyal yaklam ve FR probit modelinin karlatrmas KLR sinyal yakla&m ve FR probit model sonuçlarna göre öne çkan dei&kenler Çizelge 7 de verilmektedir. Buna göre kamu kesimi borçlanma gerei, yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve yabanc yatrmc oran her iki yakla&mda da ba&arl performans gösteren dei&kenlerdir. Bu bakmdan bu dei&kenlerin takip edilmesinin krizleri öngörmede etkili olaca dü&ünülmektedir. Kamu kesimi borçlanma gerei, Kaya ve Ylmaz (2006) n para krizlerinin öngörülebilirliini irdeleyen çal&malarnda da etkili bir dei&ken olarak ortaya çkm&tr.

10 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) yl Ekim aynda FR probit modeline göre önümüzdeki 12 ay içerisinde kriz olma olasl 0.97 olarak hesaplanrken (?ekil 2), KLR sinyal yakla&mnda ön plana çkan dei&kenlerden kamu kesimi borçlanma gerei, m2 nin brüt uluslararas rezervlere oran ve yatrm fonlarnn ortalama vadesi, izleyen 12 ay içerisinde kriz olaca sinyalini vermi&tir. Analiz sonuçlar her iki yöntemin birbirini desteklediini göstermektedir. Model KLR sinyal yakla&m Çizelge 7. KLR ve FR probit modeli kar&la&trmas Göstergeler kkbg, m2/br, yfv, yyo FR probit modeli KLR sinyal yakla&m ve FR probit modeline göre ortak dei&kenler enf, yfv, yyo, kkbg, bp yfv, yyo, kkbg 4. Sonuç Bankaclk ve para krizlerinin öngörüsünde pek çok örnei bulunan erken uyar sistemini Türkiye hisse senedi piyasalarndaki çalkantlar için kurmay amaçlayan bu çal&mada, KLR sinyal yakla&m ve FR probit modeli uygulanm&tr. Kriz dönemlerinin belirlenmesinde EMKB &irketlerinin halka açk bölümünün piyasa deeri ve EMKB 100 endeksindeki aylk dei&imlerin dikkate alnd bir endeks olu&turulmu& (SMPI), endeksin belirli bir e&ik deerini a&t dönemler hisse senedi piyasalar krizi olarak kabul edilmi&tir. Daha sonra bu endeks ikili baml dei&kenin olu&turulmasnda kullanlm&tr. Her iki yöntemde de 1998: :10 dönemi için ekonominin mümkün olduunca geni& bir ksmn kapsayan makroekonomik ve finansal 15 gösterge kullanlm&tr. Dei&ken baznda performanslarn incelendii KLR sinyal yakla&mnda en ba&arl öncü göstergelerin kamu kesimi borçlanma gerei, m2 nin brüt uluslararas rezervlere oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi, yabanc yatrmc oran olduu görülmü&tür. Piyasann takip eden 12 ay içerisinde krize maruz kalma olaslnn hesapland FR probit regresyon modelinde ise dört açklayc dei&kenin istatistiksel olarak anlaml katk salad tespit edilmi&tir. Bu dei&kenler enflasyon, kamu kesimi borçlanma gerei, yabanc yatrmc oran, yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve petrol fiyatlardr. Analiz sonuçlar her iki yöntemin birbirini destekledii yönündedir. KLR sinyal yakla&mnda dört, FR probit modelinde ise be& dei&ken ön plana çkm& olup, her iki yakla&mda da ba&arl performans gösteren dei&kenler kamu kesimi borçlanma gerei, yatrm fonlarnn ortalama vadesi ve yabanc yatrmc orandr. Bu dei&kenlerin takip edilmesinin krizleri öngörmede etkili olaca dü&ünülmektedir. Yine her iki modele göre içinde bulunduumuz dönem kriz dönemine i&aret etmekte, piyasalarda ya&anan çalkantlar da bu sonucu dorulamaktadr. Ancak, erken uyar sistemlerinin önemi kriz dönemlerinin aksine piyasalarnn olumlu olduu dönemlerde artmaktadr. Kriz için Aktan ve?en (2002) de ani ve beklenmedik bir anda ortaya çkan olumsuz geli&meler tanm yaplmakla birlikte baz öncü göstergelerin çalkantlardan daha önce sinyal verdii göz ard edilmemelidir. Nitekim FR modeline göre Ekim-Kasm-Aralk 2007 de takip eden 12 ay içerisinde kriz olma olasl srasyla 0.86; 0.99; 1.00 olarak hesaplanm&tr. Eçinde bulunduumuz kriz dönemi ve ya&ananlar dikkate alndnda, erken uyar sistemlerinin önemi bir kez daha ortaya çkmaktadr.

11 A. Topcu, O. C. Mutan / statistikçiler Dergisi 2 (2009) Ek: Kullanlan dei&kenlerin korelasyon matrisi yyo yfv fk embi bp redk san cid dtd enf mev br m2/br db/br kkbg yyo yfv fk embi bp redk san cid dtd enf mev br m2/br db/br kkbg Kaynaklar [1] Aktan, C. C.,?en, H. (2002), Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri, Yeni Türkiye Dergisi Kriz Özel Says, Cilt: II, Say: 42: [2] Aziz, J., Caramazza, F., Salgado, R. (2000), Currency Crises: In Search of Common Elements, IMF Working Paper, 00/67. [3] Berg, A., Pattillo, C. (1999), Are Currency Crisis Predictable? A Test, IMF Staff Papers, Vol 46, No.2 [4] Bordo, M.D., Eichengreen B. (2002), Crises Now and Then: What Lessons from the Last Era of Financial Globalization?, National Bureau of Economc Research Working Paper [5] Bruggemann, A., Linne, T. (2000), Are the Central and Eastern European Transition Countries Stil Vulnerable to a Financial Crisis? Results From the Signal Approach, Bank of Finland Institute For Economies in Transition Discussion Paper. [6] Bussiere, M., Mulder, C. (1999), Political Instability and Economic Vulnerability, IMF Working Paper 99/46. [7] Çevi&, E. (2005), Para Krizlerine Ampirik Bir Yakla&m, Sermaye Piyasas Kurulu, Ankara. [8] Eilmez, M. (2001), Kasm 2000 Krizi Üzerine [9] Erdönmez, P. A. (2003), Türkiye de 2001 Ylndaki Mali Kriz Sonrasnda Kurumsal Sektörde Yeniden Yaplandrma, Türkiye Bankalar BirliFi Bankaclar Dergisi, Say 47. [10] Frankel, J., Rose, A. (1996), Currency Crashes in Emerging Markets: An Emprical Treatment, Journal of International Economies, Vol 41: [11] Gujarati, D. N. (2003), Basic Econometrics, McGraw Hill. [12] Kamin, S., Schindler, J., Samuel, S. (2001), The Contrubitions of Domestic and External Factors to Emerging Market Devaluation Crises: An Early Warning System Approach, Board of Governers of The Federal Reserve System, International Finance Discussion Paper, No:711. [13] Kaminsky, G., Lizondo, S., Reinhart, C. M. (1998), Leading Indicators of Currency Crisis, IMF Staff Papers, Vol 45, No. 1. [14] Kaminsky, G., Reinhart C. M. (1999), The Twin Crises: The Causes of Banking and Balance of Payments Problems, The American Economic Review, Vol. 89 No:3 [15] Karaçor, Z., Alptekin, V. (2006), Finansal Krizlerin Önceden Tahmin Yoluyla Deerlendirilmesi: Türkiye Örnei, Yönetim ve Ekonomi, 13(2). [16] Kaya, V., Ylmaz, Ö. (2006), Para Krizleri Öngörüsünde Sinyal Yakla&m: Türkiye Örnei, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61-2, [17] Kittelmann, K., Tirpak, M., Schweickert, R., Souza, L. V. (2006), From Transition Crises to Macroeconomic Stability? Lessons from a Crises Early Warning System for Eastern European and CIS Countries, The Kiel Institute for the World Economy Working Paper, No [18] Komulainen, T., Lukkarila, J. (2003), What Drives Financial Crises in Emerging Markets?, Bank of Finland Transition Economies BOFIT Discussion Papers No. 5/2003. [19] Murshid, A. P. (2001), Echoes From the Past: Are Global Financial Crises Reasserting Themselves? North American Econometric Society Meetings Presentation, University of Maryland. [20] Nag, A., Amit, M. (1999), Neural Networks and Eary Warning Indicators of Currency Crisis, Reserve Bank of India Occasional Papers 20 (2). [21] Racaru, I., Copaciu, M, Lapteacru I. (2006), Early Warning Systems on Currency Crises, National Bank of Romania Occasional Papers No. 5. [22] Sachs, J., Tornell, A., Velasco, A. (1996), Financial Crisis in Emerging Markets: The Lessons from 1995, NBER Working Paper, WP/5576.

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU ÜÇ AYLIK RAPOR Bu rapor Yap Kredi Emeklilik A.. Gelir Amaçl Kamu Borçlanma Araçlar (Döviz) Emeklilik Yat r m Fonu nun

Detaylı

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram Temel Düzey Eitim Proram Amaç : Sermaye Piyasas Kurumlarnda görev yapanlar veya bu görevlere atanacaklar, SPK nn düzenleyecei Lisanslama snavna hazrlama. Katlmclar Hisse Senetleri Piyasas Mü"teri Temsilcileri,Yatrm

Detaylı

MERKEZ BANKASI DÖVZ REZERVLERNN SOSYAL MALYET

MERKEZ BANKASI DÖVZ REZERVLERNN SOSYAL MALYET MERKEZ BANKASI DÖVZ REZERVLERNN SOSYAL MALYET Doç.Dr.smail AYDOU * Yrd.Doç.Dr.Harun ÖZTÜRKLER ** ÖZET 1990 l yllar gelimekte olan ülkelerin birçounun derin finansal krizlerle kar karya kald bir on yl oldu.

Detaylı

Krizde 30 bin kişi birikimini, 1.8 milyon kişi de işsizliğe karşı harcamasını güvenceye aldı

Krizde 30 bin kişi birikimini, 1.8 milyon kişi de işsizliğe karşı harcamasını güvenceye aldı Krizde 30 bin kişi birikimini,. milyon kişi de işsizliğe karş harcamasn güvenceye ald Tarih: 5..200 Say: 200/ 22 Ekonomik krizin etkilerinin yoğun biçimde hissedildiği son iki ylda Türkiye de milyar 65

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI SORU 1: 013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI ABC hisse senedinin spot piyasadaki fiyat 150 TL ve bu hisse senedi üzerine yazlm alivre sözle mesinin fiyat

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 EYLÜL 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2007 ARA HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE NCELEME RAPORU ARA DÖNEM FNANSAL TABLOLAR HAKKINDA NCELEME RAPORU Yap Kredi

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM

Detaylı

KRİZ GELİYORUM DER Mİ? DOES CRISES GIVE A SIGNAL BEFORE IT COMES? 1

KRİZ GELİYORUM DER Mİ? DOES CRISES GIVE A SIGNAL BEFORE IT COMES? 1 KRİZ GELİYORUM DER Mİ? DOES CRISES GIVE A SIGNAL BEFORE IT COMES? 1 Prof. Dr. İhsan ERSAN İ.Ü. İşletme Fakültesi Finans Anabilim Dalı ersan@istanbul.edu.tr Arş. Grv. Semra TAŞPUNAR İ.Ü. İşletme Fakültesi

Detaylı

ÖZET Günümüzde ülke ekonomilerini en çok

ÖZET Günümüzde ülke ekonomilerini en çok FİNANSAL KRİZ ÖNGÖRÜSÜNDE SİNYAL YAKLAŞIMININ ETKİNLİĞİ: 2008 FİNANSAL KRİZ ÖRNEĞİ Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt 4, Sayı 5, 2013 ISSN : 1309-4289 Abdulkadir KAYA

Detaylı

FİNANSAL KRİZLERİN SİNYAL YAKLAŞIMI İLE ÖNGÖRÜLMESİ: TÜRKİYE, ARJANTİN, TAYLAND VE İNGİLTERE İÇİN BİR ANALİZ*

FİNANSAL KRİZLERİN SİNYAL YAKLAŞIMI İLE ÖNGÖRÜLMESİ: TÜRKİYE, ARJANTİN, TAYLAND VE İNGİLTERE İÇİN BİR ANALİZ* FİNANSAL KRİZLERİN SİNYAL YAKLAŞIMI İLE ÖNGÖRÜLMESİ: TÜRKİYE, ARJANTİN, TAYLAND VE İNGİLTERE İÇİN BİR ANALİZ* Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı 14, 2013, Sayfa 47-58 Muhammet

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 ARALIK 2006 DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE BA$IMSIZ DENETM RAPORU BA$IMSIZ DENETM RAPORU Yap Kredi Emeklilik A.. Gelir Amaçl

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler. İbrahim TURHAN Başkan 12 Nisan 2012

Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler. İbrahim TURHAN Başkan 12 Nisan 2012 Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler İbrahim TURHAN Başkan 12 Nisan 2012 Sunum Planı Dünya Ekonomisi Kriz sonrası gerçekleşmeler ve beklentiler Türkiye Ekonomisi Kriz sonrası gerçekleşmeler ve beklentiler

Detaylı

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR tibar alglamalardan oluur. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik her türlü alglamann bütünüdür. Kurumsal itibar; sosyal ortaklarn kurulula ilgili

Detaylı

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması 2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması Mahmut YARDIMCIOĞLU Özet Genel anlamda krizler ekonominin olağan bir parçası haline gelmiştir. Sıklıkla görülen bu krizlerin istatistiksel

Detaylı

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 31.12.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

TÜRKİYE İÇİN ERKEN UYARI ENDEKSİ ÖNERİLERİ *

TÜRKİYE İÇİN ERKEN UYARI ENDEKSİ ÖNERİLERİ * TÜRKİYE İÇİN ERKEN UYARI ENDEKSİ ÖNERİLERİ * Alper GÜRLER İktisat Uzman Yardımcısı T. İş Bankası A.Ş. İktisadi Araştırmalar Müdürlüğü İş Kuleleri 34330 Levent/İstanbul (212) 3161681 alper.gurler@isbank.com.tr

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2005 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2005 ARA HESAP DÖNEMNE AT SINIRLI DENETM RAPORU 1. Yap Kredi

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZRAN 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZRAN 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT SINIRLI DENETM RAPORU 1. Yap Kredi

Detaylı

Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1

Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 1 Maliyet kontrolü proje bütçelendirmesi çerçevesinde gerçek proje maliyetlerini kontrol etmeyi hedefleyen bir yönetim sürecidir. Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 2 Girdiler: Cost

Detaylı

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI SORU 1: 6 yl vade ile yllk %14 basit faiz oran üzerinden bir borç alnmtr. 3. yldaki faiz oranna e$de%er olan efektif iskonto oran a$a%dakilerden

Detaylı

FİNANSAL KRİZLERİN ÖNGÖRÜSÜNDE REGRESYON AĞAÇLA- RI MODELİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE YÖNELİK BİR ANALİZ 1 Muhammet Ali AVCI 2 Nasuh Oğuzhan ALTAY 3

FİNANSAL KRİZLERİN ÖNGÖRÜSÜNDE REGRESYON AĞAÇLA- RI MODELİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE YÖNELİK BİR ANALİZ 1 Muhammet Ali AVCI 2 Nasuh Oğuzhan ALTAY 3 FİNANSAL KRİZLERİN ÖNGÖRÜSÜNDE REGRESYON AĞAÇLA- RI MODELİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE YÖNELİK BİR ANALİZ 1 Muhammet Ali AVCI 2 Nasuh Oğuzhan ALTAY 3 ÖZ Bu çalışmanın amacı 1990-2010 dönemi için Türkiye,

Detaylı

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 Özet Türkiye de 1950'den sonra hzl bir kentleme süreci yaanrken, özellikle metropolan kentlerin daha hzl büyüdüü ve baz kentlerin küçüldüü görülmektedir.

Detaylı

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (011) 31-38 statistikçiler Dergisi Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas brahim Klç Afyon Kocatepe Üniversitesi,

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 30.06.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı

TARIM İSTATİSTİKLERİ

TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜİK TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU TÜİK 3169 MTB:2008-0473 - 50 Adet ISBN 978-975-19-4272-2 Önsöz ÖNSÖZ Türkiye statistik Kurumu karar alclarn, aratrmaclarn ve tüm istatistik kullanclarnn

Detaylı

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu. Prof. Dr. rfan Civcir Üniversitesi Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.tr E-TM Lisans Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, 1985 Yüksek Lisans Doktora University

Detaylı

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER Mehmet Karaçuka * ÖZET Enformasyonun üretim sürecinin önemli bir girdisi olduu günümüz ekonomilerinde telekomünikasyon ebekeleri enformasyona

Detaylı

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara 2015 Yılında Para ve Kur Politikası Erdem BAŞÇI Başkan 10 Aralık 2014 Ankara Temel Amaç: Fiyat İstikrarı 2017 yılı enflasyon hedefi Hükümet ile varılan mutabakatla uyumlu olarak yüzde 5 seviyesinde belirlenmiştir.

Detaylı

Türk Bankacılık Sektörü

Türk Bankacılık Sektörü Hisse Senedi / Sektör Raporu Türk Bankacılık Sektörü /0/01 Kredi mevduat spredleride geçen aya göre iyileme görülüyor Toplam krediler bir miktar geriledi. BDDK nın açıkladıı haftalık bankacılık sektörü

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Erdem Başçı Başkan 6 Ocak 212 Bursa Sunum Planı I. Küresel Gelişmeler II. Para Politikası III. Türkiye Ekonomisinde Son Gelişmeler 2 Sunum Planı I. Küresel

Detaylı

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Bankaclar Dergisi, Say 78, 2011 Prof. Dr. Sübidey Togan * Prof. Dr. Hakan Berument ** Gelimi ülke merkez bankalarnn 2010 ylnn son üç aylk döneminde

Detaylı

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan 1990-2006 dönemi,

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler: Sermaye Piyasalarının Rolü. İbrahim TURHAN Borsa Başkanı 28 Mart 2012

Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler: Sermaye Piyasalarının Rolü. İbrahim TURHAN Borsa Başkanı 28 Mart 2012 Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Beklentiler: Sermaye Piyasalarının Rolü İbrahim TURHAN Borsa Başkanı 28 Mart 2012 Sunum Planı Dünya Ekonomisi Kriz sonrası gerçekleşmeler ve beklentiler Türkiye Ekonomisi

Detaylı

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

PARA POLİTİKALARI. Erdem Başçı Başkan. 24 Eylül 2013 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası

PARA POLİTİKALARI. Erdem Başçı Başkan. 24 Eylül 2013 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası PARA POLİTİKALARI Erdem Başçı Başkan 24 Eylül 213 Denizli Sanayi Odası ve Denizli Ticaret Odası Genel Değerlendirme Enflasyonun önümüzdeki dönemde düşmeye devam etmesi beklenmektedir. Yurt içi nihai talep

Detaylı

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BIST-100, Haziran da %11,28 lik düşerek 76.295 den kapandı. Aynı dönemde Bankacılık endeksi %15,41, Sanayi endeksi

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 30.09.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı

Haftalık Bülten. Sanayi üretiminde gerileme sürüyor... Japonya yeni bir. paketi. Global ekonomiye. beklentiler bir miktar. 1. çeyrek bilanço.

Haftalık Bülten. Sanayi üretiminde gerileme sürüyor... Japonya yeni bir. paketi. Global ekonomiye. beklentiler bir miktar. 1. çeyrek bilanço. Haftalık Bülten 103 Nisan 2009 Sanayi üretiminde gerileme sürüyor... inin %23 etiminde gözlenen keskin sektör tahvili BoE, piyasadan 150 BoE faizleri %0,5 düzeyinde sabit Japonya yeni bir paketi, 154 milyar

Detaylı

Yýllýk Ekonomik Rapor

Yýllýk Ekonomik Rapor Yýllýk Ekonomik Rapor 2012 T.C. MALYE BAKANLII YILLIK EKONOMK RAPOR 2012 i Yıllık Ekonomik Rapor 2012 Yllk Ekonomik Rapor, Maliye Bakanl internet sitesinde (http://www.maliye.gov.tr) yer almaktadr. ii

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart

Detaylı

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı Erdem BAŞÇI Başkan Nisan 21 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu: Ana Bölümler Genel Değerlendirme Uluslararası Ekonomik Gelişmeler Enflasyon Gelişmeleri

Detaylı

EKER YATIRIM MENKUL DE ERLER A.. 2012 YILINA A T 28 MART 2013 TAR HL OLA AN GENEL KURUL TOPLANTI GÜNDEM

EKER YATIRIM MENKUL DE ERLER A.. 2012 YILINA A T 28 MART 2013 TAR HL OLA AN GENEL KURUL TOPLANTI GÜNDEM Faaliyet Raporu 2012 çindekiler 1 EKERYATIRIMMENKULDEERLERA.. 2012YILINAAT28MART2013TARHLOLAANGENELKURUL TOPLANTIGÜNDEM 1 AçlveYoklama 2 BakanlkDivanSeçimi 3 Bakanlk Divanna Genel Kurul Toplant tutanan

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1. VIX Endeksi 1 Grafik I.2. itraxx Europe Crossover Endeksi 1 Grafik I.3. Gelişmiş Ülke Döviz Kurları 2 Grafik I.4. ABD 10 Yıllık Devlet Tahvili Getirisi 2 Grafik I.5. Gelişmiş

Detaylı

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 221 - Olaslksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel Deikenliin Etkisi H. Gören, E. Tekin, S. O. Akba, Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, naat

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013 Türkiye de Bankacılık Sektörü 196-213 Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

SESSION 2C: Finansal Krizler 381

SESSION 2C: Finansal Krizler 381 SESSION 2C: Finansal Krizler 381 2000-2014 Yılları Arasında Türkiye ve Rusya da Finansal Risklerin Temel Ekonomik Veriler Üzerine Etkilerinin Analizi The Analysis of the Effects of Financial Risks in Turkey

Detaylı

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI ÖZET Sevda Yaprakl* Çalmann amac, Türkiye nin d ticaret açklarn etkileyen temel faktörleri, maliye, para ve döviz kuru

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006)

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006) DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (-2006) Zafer YÜKSELER Danıman 10 Austos 2007 1. Giri: hracat ve ithalat fiyat endekslerindeki farklı deiimler, yıllar itibariyle dı ticaret

Detaylı

Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2

Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1 Seçilmiş Ülkelerde Piyasa Güven Göstergeleri 1 Grafik I.2 Kredi İflas Takası Endeksleri 2 Grafik I.3 Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 Grafik I.4 Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkeler

Detaylı

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... iii TABLO LİSTESİ... v GRAFİK LİSTESİ... vii KUTU LİSTESİ... xiv KISALTMA LİSTESİ.... xvi GENEL DEĞERLENDİRME... xvii I. Finansal İstikrarın Makroekonomik Unsurları...

Detaylı

Taıt alımlarının ette tüketim endeksi kapsamında izlenmesi hakkında bilgi notu

Taıt alımlarının ette tüketim endeksi kapsamında izlenmesi hakkında bilgi notu Taıt alımlarının ette tüketim endeksi kapsamında izlenmesi hakkında bilgi notu ette tüketim endeksi, ekonomideki tüketim eilimlerini kartla yapılan tüketimi baz alarak incelemektedir. Bu nedenle, endeks

Detaylı

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Hakan Berument Bilkent Üniversitesi Ankara Tel: + 312 266 2529 Faks: + 312 266 5140 e-posta: berument@bilkent.edu.tr Mart 2002 1. Giri: 1995 Meksika

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 6 Temmuz 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

Türk Bankacılık Sektörü

Türk Bankacılık Sektörü Hisse Senedi / Sektör Raporu Türk Bankacılık Sektörü /03/0 Mart ayına zayıf bir balangıç yapıldı YP kredi talebi devam etti. BDDK nın açıkladıı haftalık bankacılık sektörü verilerine göre toplam krediler

Detaylı

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE Doç.Dr. smail AYDOU * ÖZET Gelimi dünya ülkelerinde faiz oranlarnn düük seviyelere inmesi küresel ekonomide likidite bolluuna neden olmutur. Artan likiditenin yükselen

Detaylı

1998 YILINDA RUSYA DA YAŞANAN BANKACILIK KRİZİ VE ÖNCÜ GÖSTERGELERİ

1998 YILINDA RUSYA DA YAŞANAN BANKACILIK KRİZİ VE ÖNCÜ GÖSTERGELERİ Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi YIL 2015, CİLT XXXVII, SAYI II, S. 327-340 Doi No: 10.14780/iibd.51360 1998 YILINDA RUSYA DA YAŞANAN BANKACILIK KRİZİ VE ÖNCÜ GÖSTERGELERİ Suat OKTAR*, Serhat YÜKSEL**

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE KRİZ ÖNCÜ GÖSTERGELERİ VE İKİZ AÇIK. Burhan DOĞAN 1 (Anadolu Üniversitesi, Türkiye)

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE KRİZ ÖNCÜ GÖSTERGELERİ VE İKİZ AÇIK. Burhan DOĞAN 1 (Anadolu Üniversitesi, Türkiye) 500 Journal of Azerbaijani Studies TÜRKİYE EKONOMİSİNDE KRİZ ÖNCÜ GÖSTERGELERİ VE İKİZ AÇIK Burhan DOĞAN 1 (Anadolu Üniversitesi, Türkiye) GIRIŞ Ülke ekonomilerinin dış ticaret hacmi ve bunu takiben gelişen

Detaylı

Bankacılık Sektörü: Aylık Gelimeler

Bankacılık Sektörü: Aylık Gelimeler Hisse Senedi / Sektör Görünümü 08/02/2011 Bankacılık Sektörü: Aylık Gelimeler Bilançolar zorlu bir yıla hazırlanıyor Bankacılık sektörü Aralık ayında 1.564 milyon TL net kar elde etti. BDDK nın yayımladıı

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ TABLO LİSTESİ Tablo I.1. Ödemeler Dengesi (Milyar ABD doları) 6 Tablo I.2. Cari İşlemler Açığını Finanse Eden Taraflar (Milyar ABD doları) 7 Tablo I.3. Seçilmiş Ekonomilerde Cari İşlemler Dengesinin GSYİH

Detaylı

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70 GÜNLÜK EKONOMİ TAKVİMİ SAAT ÜLKE VERİ ÖNEM BEKLENEN ÖNCEKİ 10:00 EUR İspanya İşsizlik Değişimi ORTA 17,9K 21,7K 11:30 GBP İnşaat Satın Alma Müdürleri Endeksi (PMI) (Eyl) YÜKSEK 57,5 57,3 12:00 EUR Üretici

Detaylı

Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü

Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Genel Görünüm A. Piyasalara Bakış I. Hisse Senedi Piyasaları Global Endeksler ve İMKB 1 Endeksi II. Hisse Senedi Piyasaları Yurtiçi Endeksler

Detaylı

TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM

TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye ÖZET TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM Dilek Temiz 1 Bu çalma, Türkiye ekonomisi için, vergi

Detaylı

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER Prof. Dr. Ali EN 1 Normal dalm artlarn salamayan ve parametrik istatistik tekniklerinin kullanlmasn elverisiz klan durumlarn bulunmas halinde, eldeki verilere bal

Detaylı

AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR (AE1)

AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR (AE1) AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR (AE1) Bu rapor AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. Para Piyasası Likit-Kamu Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2011-31.12.2011

Detaylı

Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü

Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü Yurtdışı Organizasyon ve Yatırımcı İlişkileri Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Genel Görünüm A. Piyasalara Bakış I. Hisse Senedi Piyasaları Global Endeksler ve İMKB 1 Endeksi II. Hisse Senedi Piyasaları Yurtiçi Endeksler

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2007/1 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2007/1 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2007/1 http ://www.tek. org.tr PARA KRİZLERİ ÖNGÖRÜSÜNDE LOGIT MODEL ve SİNYAL YAKLAŞIMININ DEĞERİ : TÜRKİYE TECRÜBESİ Vedat Kaya ve Ömer Yılmaz Şubat, 2007 PARA KRİZLERİ

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 18 Aralık 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

GRAF K L STES. Kar lama Oran Grafik II.15 Faiz D Bütçe Dengesi 14 Grafik II.16 Bütçe Dengesi 14 Grafik II.17 Merkezi Yönetim Borç Stoku 15

GRAF K L STES. Kar lama Oran Grafik II.15 Faiz D Bütçe Dengesi 14 Grafik II.16 Bütçe Dengesi 14 Grafik II.17 Merkezi Yönetim Borç Stoku 15 GRAF K L STES Grafik I.1 Küresel Büyüme 2 Grafik I.2 Özel Kesim Tüketim Harcamalar n n Geli imi 2 Grafik I.3 G-20 Ülkeleri i sizlik Oranlar 3 Grafik I.4 G-20 Ülkeleri Enflasyon Oranlar 3 Grafik I.5 Kamu

Detaylı

Finansal Krizlerin Regresyon Ağaçları Modeli ile Öngörülmesi: Gelişmiş Ülkelere Yönelik Bir Analiz

Finansal Krizlerin Regresyon Ağaçları Modeli ile Öngörülmesi: Gelişmiş Ülkelere Yönelik Bir Analiz Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi International Journal of Alanya Faculty of Business Yıl:2015, C:7, S:1, s. 49-58 Year:2015, Vol:7, No:1, s. 49-58 Finansal Krizlerin Regresyon Ağaçları Modeli

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

GRAFİK LİSTESİ. Grafik I.7.

GRAFİK LİSTESİ. Grafik I.7. GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1. VIX Endeksi 1 Grafik I.2. itraxx Europe Crossover Endeksi 1 Grafik I.3. Gelişmiş Ülke Borsa Endeksleri 2 Grafik I.4. Seçilmiş Bazı Ülkelerde Büyüme Oranları 2 Grafik I.5. Seçilmiş

Detaylı

Olaslk Kavramlaryla lgili Gelitirilen Öretim Materyallerinin Örencilerin Kavramsal Geliimine Etkisi

Olaslk Kavramlaryla lgili Gelitirilen Öretim Materyallerinin Örencilerin Kavramsal Geliimine Etkisi Olaslk Kavramlaryla lgili Gelitirilen Öretim Materyallerinin Örencilerin Kavramsal Geliimine Etkisi Ramazan GÜRBÜZ* ÖZET Bu aratrmann amac, aratrmac tarafndan gelitirilen somut öretim nesneleri, çalma

Detaylı

Yurtdışı Görünüm. PMI endeksleri, global büyüme görünümündeki ılımlı toparlanmanın Şubat ayında da devam ettiğine işaret ediyor.

Yurtdışı Görünüm. PMI endeksleri, global büyüme görünümündeki ılımlı toparlanmanın Şubat ayında da devam ettiğine işaret ediyor. Yurtdışı Görünüm PMI endeksleri, global büyüme görünümündeki ılımlı toparlanmanın Şubat ayında da devam ettiğine işaret ediyor. Bunun yanında, ABD de ekonomik görünümün güçlenmeye devam ediyor olması sebebiyle

Detaylı

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BIST 100 endeksi, Nisan ayı içerisinde %0,2 lik artış göstererek 86.046 seviyesinden kapandı. Aynı dönem içerisinde

Detaylı

İkiz Açık İlişkisi Kriz Öncü Göstergelerini Etkiler mi? 2008 Küresel Kriz Işığında ABD ve Türkiye Analizi*

İkiz Açık İlişkisi Kriz Öncü Göstergelerini Etkiler mi? 2008 Küresel Kriz Işığında ABD ve Türkiye Analizi* Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu University Journal of Social Sciences İkiz Açık İlişkisi Kriz Öncü Göstergelerini Etkiler mi? 2008 Küresel Kriz Işığında ABD ve Türkiye Analizi* Does

Detaylı

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70 GÜNLÜK EKONOMİ TAKVİMİ SAAT ÜLKE VERİ ÖNEM BEKLENEN ÖNCEKİ 10:30 EUR Hollanda Tüketici Harcamaları (Tem) AZ 2,2% 11:00 EUR İspanya Ticaret Dengesi AZ -2,05B 11:00 EUR Cari Hesap (Tem) AZ 21,3B 25,4B 11:00

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE FNANSAL TABLOLARA LKN AÇIKLAYICI DPNOTLAR

YAPI KRED EMEKLLK A.. 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE FNANSAL TABLOLARA LKN AÇIKLAYICI DPNOTLAR 1 OCAK - 31 MART 2010 HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE 1 31 MART 2010 TARH TBARYLE DÜZENLENEN FNANSAL TABLOLARIMIZA LKN BEYANIMIZ liikte sunulan 31 Mart 2010 tarihi itibariyle düzenlediimiz finansal

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Yap Kredi Emeklilik A.. Gelir Amaçl Kamu Borçlanma Araçlar (Döviz) Emeklilik Yat r m Fonu nun

Detaylı

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ Dr. Erdal Atukeren 1 Yrd. Doç. Dr. Aylin Seçkin 2 ÖZET Bu çalmada, Türkiye de resim müzayedeleri piyasasndaki fiyat dinamikleri

Detaylı

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR 103 104 PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR A. GENEL DURUM 2002 yýlý baþýndan itibaren dalgalý kur rejimi altýnda nominal çýpa olarak para tabanýnýn ve örtük enflasyon hedeflemesinin

Detaylı

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006)

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) Yusuf BAYRAKTUTAN* brahim ARSLAN** ÖZET 20.yüzylda küreselle"me e#ilimleri bilimsel ve teknolojik yeniliklerin

Detaylı