filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2605 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1573 filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K Yazarlar Prof.Dr. Ömer TORLAK (Ünite 1) Prof.Dr. Mahmut ARSLAN (Ünite 2) Prof.Dr. Sabahat BAYRAK KÖK (Ünite 3) Doç.Dr. Figen DALYAN (Ünite 4) Prof.Dr. Çi dem KIREL (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Erkan ERDEM R (Ünite 6) Doç.Dr. fiuay p ÖZDEM R (Ünite 7) Yrd.Doç.Dr. Fikret YAMAN (Ünite 8) Editörler Prof.Dr. Ömer TORLAK Doç.Dr. Figen DALYAN ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc lar Doç.Dr. T. Volkan Yüzer Ö r.gör. Orkun fien Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Okt. Meral Aflkar Grafiker Aysun fiavl Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Haziran 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... viii Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar... 2 SORUMLULUK KAVRAMI... 3 Bireysel Sorumluluk... 8 Sosyal Sorumluluk Görev Sorumlulu u Yönetsel Sorumluluk filetmeler N SORUMLULUKLARI flletmelerin Sorumluluklar n n S n fland r lmas filetmeler N SOSYAL SORUMLULUKLARI flletmelerin Sosyal Sorumluluklar yla lgili Yaklafl mlar Klasik Yaklafl m Modern Yaklafl m flletmelerde Sosyal Sorumlulu un Leh ve Aleyhindeki Görüfller Lehteki Görüfller Aleyhteki Görüfller Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar fl Ahlak ve Önemi G R fi ÖRGÜTSEL VE KÜRESEL DÜZEYDE fi AHLAKI KÜLTÜRÜNE DUYULAN HT YAÇ AHLAK VE ET K KAVRAMLARI fi AHLAKI KAVRAMININ ORTAYA ÇIKIfiI VE GEL fi M ( ) Aras : Ahlak Arayan fl Dünyas ( ) Profesyonellik ve fl Ahlak ( ): fl Ahlak ve Büyüyen Karmafl kl k ( ), fl Ahlak nda Düzen Getirme Giriflimleri ( ) Küresel fl Ahlak GENEL AHLAK TEOR LER BA LAMINDA fi AHLAKININ TEMELLER Kant n Ödev Ahlak : (Deontoloji) Sonuçsalc l k (Teleoloji) Erdem Ahlak Adalet Ahlak Do u ve Bat Medeniyetlerinde fl Ahlak na liflkin Bak fl Aç lar n n Temelleri slam ve Do u Dinlerinde Ahlak Felsefesi Ahilikde fl ve Meslek Ahlak De erleri ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler filetmelerde fi AHLAKINA L fik N PROBLEM VE K LEML KONULAR Ayr mc l k fflaat (Whistle Blowing) ve Örgüte Sadakat Küçülme ve flten Ç karmalar fl Yerinde Cinsel Taciz ve Kad nlara Yönelik Sorunlar Y ld rma Tüketiciler ve fl Ahlak Rekabete Dayal Sorunlar Hisse Sahiplerine liflkin Sorunlar Do al Çevreye liflkin Sorunlar MESLEK AHLAKI Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE fl Ahlak ve Etik Yaklafl mlar G R fi AHLAK, ET K VE AHLAK TEOR S ARASINDAK L fik NORMAT F AHLAK TEOR LER Sonuçsalc (Teleolojik) Teori Egoizm Faydac l k Ödev Ahlak (Deontolojik Teori) Kant Ahlak Haklar Teorisi Adalet Teorisi ERDEM AHLAKI NORMAT F OLMAYAN AHLAK TEOR LER Tan mlay c Ahlak Göreceli Ahlak Meta-Etik Sonuç Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar flletmelerde Ahlaki Karar Alma ve Etik Liderlik G R fi flletmelerin Vicdan Yoktur flletmelerin Vicdan Vard r B R SOSYAL VE EKONOM K ETK LENEN OLARAK filetme... 89

5 çindekiler v Sosyal Sözleflme filetme VE L DER Ç N PRAGMAT K PRENS PLER Etkilenenler Olarak flletmelerin Sosyal Gücü ve Etik Temeli Etkilenenler Yaklafl m n n S n rl l klar ve Lider filetme STRATEJ S, L DERL K VE AHLAK SORUMLULU U Stratejinin Dört Düzeyi Strateji Uygulamas ve Gelifltirilmesi Sosyal Dinleyiciler ve Lider filetme YAPISI VE L DER N ET K SORUMLULU U L DERLER, DENET M S STEMLER VE ET K SORUMLULUK filetmelerde L DERL K, KÜLTÜR VE ET K SORUMLULUK Etik Liderlik Tarzlar Etik Liderlerin Davran fl Biçimleri flletme Örgüt Kültürü ve Liderin Etik Sorumlulu u Güçlü Örgüt Kültürünün Özellikleri Sorunlardaki Kültür Etik flletme ve Örgüt Kültürü Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Örgütlerde Etik Kavram n n Önemi G R fi ÖRGÜTLERDE ET K KAVRAMININ ÖNEM ET K DIfiI ÖRGÜTLER ÖRGÜTLERDE ET K DAVRANIfi MODEL ÖRGÜT ET VE SOSYAL SORUMLULUK ÖRGÜTLER N ÇEfi TL GRUPLARA OLAN ET K SORUMLULUKLARI Örgüt D fl Gruplara Olan Etik Sorumluluklar Örgüt çi Gruplara Olan Etik Sorumluluklar Küreselleflme ve fl Eti i Türkiye de fl Eti i Araflt rmalar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar flletme çine Yönelik fl Ahlaki Konular filetmeler N Ç PAYDAfiLARI filetme YÖNET C LER VE fi AHLAKI Yönetim Kurullar n n Ahlaki Sorumluluklar Temel fl Ahlak Stratejisinin Belirlenmesi De erlerle Yönetim Etik Örgütsel Kültürün ve kliminin Oluflturulmas ÜN TE 6. ÜN TE

6 vi çindekiler Etik Kodlar n n Oluflturulmas Yöneticilerin Ahlaki Sorumluluklar Etik Liderlik Kat l mc Yönetim Adalet nsan Haklar na Sayg Dürüstlük fieffafl k ÇALIfiANLAR VE fi AHLAKI Sözleflme Hükümlerine Uygun Hareket Etme Haks z Menfaat Temin Etmeme flveren Mahremiyetini ve tibar n Koruma Yasal Olmayan Uygulamalar Bildirme (Whistleblowing) Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE flletme Fonksiyonlar na Yönelik fl Ahlak Konular filetmeler VE FONKS YONLARI PAZARLAMADA ET K KONULAR Mal ve Hizmetlerle lgili Ahlaki Konular Fiyatland rma le lgili Ahlaki Konular Da t mda Ahlaki Konular Reklamlarda Ahlaki Konular Yeni Pazarlama Araçlar nda Ahlaki Konular ÜRET M VE TEDAR KTE ET K KONULAR Standartlara Uygunluk sraf Üretimde nsan ve Ahlak Üretim ve Çevre MUHASEBE VE F NANSTA ET K KONULAR Muhasebe Finans NSAN KAYNAKLARINDA ET K KONULAR HALKLA L fik LERDE ET K KONULAR Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Okuma Parças Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar

7 çindekiler vii fl Ahlak Aç s ndan E itim ve Etik Kodlar n Önemi A LE, E T M VE Ö RET M KURUMLARI LE filetmelerde fi AHLAKI E T M ET K KODLARIN GEL fi M VE ÖNEM filetmec L K OKULLARINDA ET K E T M N N BUGÜNÜ VE GELECE Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Sözlük

8 viii Önsöz Önsöz Sevgili Kat l mc lar flletmelerde sosyal sorumluluk ve etik konusu, ifl dünyas nda yaflanan olumsuz geliflmeler ile bunlar n sonuçlar n n insan ve çevre sa l n ciddi anlamda tehdit eder hale gelmesiyle daha fazla konuflulur olmufltur. Yaflanan ekonomik krizler, do al kaynaklar n sürdürülebilirlik sorunlar n n gündeme gelmesi, gelecek kuflaklara devredilebilecek temiz çevreden yoksunluk ve ifl ahlâk na iliflkin de er yarg lar n n yozlaflmas, konunun ne denli önemli oldu unu göstermektedir. fl ahlâk, etik de erler ve sosyal sorumluluklara iliflkin birey ve organizasyonlar n fark ndal k ve duyarl l klar n n art r lmas na her zamankinden daha fazla ihtiyaç oldu u aç kt r. flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik kitab n z n ilk ünitesinde sorumlulukla ilgili kavramlara de inildikten sonra, iflletmelerin sosyal sorumluluklar ayr nt l bir flekilde verilmifltir. Bu ünite ile, bireysel ve sosyal sorumluluklar ö renecek, iki sorumluluk aras ndaki ara kesitin asl nda ne denli fazla oldu unu kavrayabileceksiniz. Temel kavramlar sonras bu ünitede ayr ca iflletmelerin sorumluluklar n n neler oldu u hakk nda genifl bilgilere sahip olacak ve özellikle iflletmelerin sosyal sorumluluklar n örnekleriyle kavrayacaks n z. Kitab m z n ikinci ünitesi, ahlâk ve etik kavramlar aras ndaki ayr m net bir flekilde ortaya koyduktan sonra, ifl ahlâk kavram n n ortaya ç k fl n ve geliflimini Do u ve Bat medeniyetleri perspektifinden ele almaktad r. Bu ünitede ifl ahlâk - n n temellerine de inildikten sonra ifl ahlâk aç s ndan ikilemlere ve meslek ahâk kavramlar na da yer verilmektedir. Üçüncü ünite ifl ahlâk konusundaki farkl yaklafl mlar ele almakta ve bu kapsamda normlara dayal, sonuçlar gözeten, hak ve adalete dayal yaklafl mlar ile de er yaklafl mlar n ayr nt l bir flekilde inceleme konusu yapmaktad r. Bu ünitedeki konular sizlere ifl ahlâk na farkl yaklafl mlar ö renme ve karfl laflt rma yapma f rsat vermektedir. Dördüncü ünite ile iflletmelerde ahlâki karar almay etkileyen bireysel, örgütsel ve kültürel faktörleri ö renmifl olacaks n z. Bu ünite kapsam nda ayr ca iflletmeler ve genel olarak organizasyonlar aç s ndan etik liderli in anlam ve önemini de kavram fl olacaks n z. Beflinci ünitede iflletmelerin iç ve d fl paydafllar na iliflkin genel hatlar yla sorumluluklar sunulmaktad r. Bu ünitede bu sorumluluklar n etik aç dan ne anlam ifade etti ine iliflkin aç klamalar da detayl bir flekilde yer almaktad r. Alt nc üniteyi okudu unuzda iflletmenin iç paydafllar na yönelik etik konular ile ifl ahlâk n ilgilendiren konular oldukça detayl bir flekilde ö reneceksiniz. Konulara iliflkin örnekler ba lam nda da bu konular n ne kadar güncel ve bir o kadar da önemli ve kaç n lamaz gerçeklikler oldu unu göreceksiniz. Bu gerçekliklerle karfl karfl ya kal nd nda duyarl l klar n z n geliflmesine katk sa lad n düflündü ümüz ç kar mlar da yapabilme becerisi kazanabileceksiniz.

9 Önsöz ix Yedinci bölümde iflletmenin temel fonksiyonlar na yönelik ifl ahlâk konular yine ayr nt l bir flekilde anlat lmaktad r. Mümkün oldu unca bol örnekler üzerinden iflletme fonksiyonlar yla ilgili ifl ahlâk konular n n neler oldu u konusunda hem bilgi hem de örnekler verilen bu bölüm, farkl iflletme fonksiyonlar na iliflkin çok say da ifl ahlâk konusunun oldu unu da göz önüne sermektedir. Kitab n z n sekizinci ve son bölümünde ise ifl ahlâk aç s ndan e itim ve etik kodlar n önemi üzerinde durulmaktad r. Aile, okul ve iflletmelerde ifl ahlâk e itiminin kesintisiz sürmesi gerekti ine iliflkin yaklafl m yan nda, her ifl kolu ya da sektör için etik kodlar n da rehberlik edici ve düzenleyici rolüne iflaret edilmektedir. Sevgili kat l mc lar anlafl laca üzere, flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik kitab n z, ifl dünyas nda oldukça önemli hale gelen sosyal sorumluluklar ve ifl ahlâk konular n detayl bir flekilde ilginize sunmaktad r. Bunun da ötesinde kitab - n z, bolca örneklerle konu ve kavramlar n anlafl lmas na ve detayl bir flekilde kavranmas na katk sa layacak flekilde tasarlanm flt r. Her ünitenin içinde yer alan s ra sizde sorular sizleri daha elefltirel ve sorgulay c düflünmeye davet ederken konulara ilgi ve duyarl l klar n z art rmay amaçlamaktad r. Yine her ünite sonundaki kendimizi s nayal m sorular ile konulara iliflkin ö rendikleriniz pekifltirilmeye çal fl lmaktad r. Ünite sonlar ndaki okuma parçalar, konu ve kavramlar gerçek hayattan örneklerle iliflkilendirmenize yard mc olacak, önerilen kaynaklar ise konu hakk nda derinlik kazanman za yol açacakt r. Sa l k, mutluluk ve baflar lar n z n devaml olmas dile iyle. Editörler Prof.Dr. Ömer TORLAK Doç.Dr. Figen DALYAN

10 1 filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Sorumluluk kavram n tan mlayabilecek, Bireysel ve sosyal sorumluluklar ile yönetici sorumluluklar aras ndaki farklar ay rt edebilecek, flletmelerin sorumluluklar n tan mlayabilecek ve listeleyebilecek, flletmelerin ekonomik ve sosyal sorumluluklar n aç klayabilecek, flletmelerin ekonomik, sosyal ve ahlaki sorumluluklar n karfl laflt rabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Sorumluluk Bireysel Sorumluluk Sosyal Sorumluluk Ak l Özgür rade Yetki Yükümlülük Vicdan Ahlaki Sorumluluk Görev Sorumlulu u Yönetsel Sorumluluk flletmelerin Sosyal Sorumlulu u flletme Paydafllar çindekiler flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar SORUMLULUK KAVRAMI filetmeler N SORUMLULUKLARI filetmeler N SORUMLULUKLARININ SINIFLANDIRILMASI filetmeler N SOSYAL SORUMLULUKLARINA YAKLAfiIMLAR filetmeler N SOSYAL SORUMLULUKLARININ LEH VE ALEYH NDEK GÖRÜfiLER

11 Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar SORUMLULUK KAVRAMI Sorumluluk, günlük hayatta bireysel, örgütsel ve toplumsal düzeyde s k kullan lan kavramlardan biridir. Bireyin hayat n sürdürmesinde kendisine, ailesine, çevresine ve topluma karfl sorumluluklar ndan söz ederiz. Yerine getirilmedi inde, sorumsuz kifli, sorumluluklar n n fark nda de il, sorumsuzca davran yor ve benzeri yarg lay c ifadeler kullan r z. Aile içinde, ifl ve arkadafll k ortamlar nda, ortak paylafl lan mekânlarda sonuçta topluma ve çevreye karfl sorumluluklar m z vard r. Birey olmam z ve birey olarak rol üstlendi imiz her konum ve alanda kaç namayaca m z, yerine getirmekle yükümlü oldu umuz sorumluluklarla kuflat lm fl zd r. Bu sorumluluklar n bir k sm do al olarak, herhangi bir biçimsellik gerektirmeksizin ortaya ç kar ve geliflir. Örne in, sa l m z korumak, aile içindeki rolümüzün gerekliliklerini yerine getirmek, arkadafllar m za yard mc olmak, toplumsal normlar gözetmek, çevreyi kirletmemek gibi sorumluluklar büyük ölçüde biçimsel olmayan, yaz l olarak karfl m za ç kmayan ama gündelik hayatta yerine getirmeye çal flt m z sorumluluklar m zd r. Buna karfl l k, çal flt m z iflte bize verilen görevlerin sorumluluklar n üstlenmek, ayn evi paylaflt m z arkadafllar m zla ifl paylafl m n n gere i olan sorumluluklar yerine getirmek, kanunlara uygun hareket etmenin gereklerini yapmak, vergi, savunma gibi vatandafll k sorumluluklar n yerine getirmek ise, çerçevesi ve s n rlar daha belirgin ve biçimsel sorumluluklara iflaret eder. Her bireyin gündelik hayat, biçimsel olsun ya da olmas n, sorumluluklarla karfl karfl ya kalmas n zorunlu k lar. Dolay s yla birey ve toplum varsa sorumluluk kaç n lmazd r. Sorumluluk; kiflinin kendi davran fllar n veya kendi yetki alan na giren herhangi bir olay n sonuçlar n üstlenmesi; mesuliyet, fleklinde tan mlanmaktad r (Türkçe Sözlük, 1998 Cilt 2:2013). Bu tan mdan hareketle bireyin kendi davran fllar yan nda, yetki sahibi oldu u konular n sonuçlar ndan da sorumlu oldu u aç kça söylenebilir. Bu kapsamda sorumluluk iki ana bafll k alt nda toplanabilir: Geriye do ru sorumluluk ve ileriye do ru sorumluluk. Geriye do ru sorumlulukta zamir her zaman tekildir ama ileriye do ru sorumlulukta zamir ço ul olabilir. kinci tür sorumluluklar yetkili konumda olma durumu olarak da tan mlanabilir. Herkesin eyleminden sorumlu olmas ba lam nda geriye dönük sorumluluklar genel olup, ileriye do ru sorumluluk tikeldir. E er birisi tikel bir mevki ya da makam üstlenmiflse, ayn zamanda bu makam ya da mevkinin getirdi i sorumluluklar da üstlenir ve ço ul haldeki bu sorumluluklar, yükümlülükler olarak da tan mlan r (Heller, 2006: 91). Her birey davran fllar ve bunlar n sonuçlar ndan sorumludur. Gerçekleflmemifl davran fllardan birey sorumlu de ildir, ancak yetkili konumda olan birey gerçekleflebilecek davran fl ve sonuçlardan sorumludur.

12 4 flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik Bir bireyin sorumluluk üstlenebilmesi ya da sorumlu tutulmas n n üç önemli koflulu; ak ll olmas ve akl n kullanma yetisine sahip olmas, özgür iradesini kullanabilmesi ile yetki sahibi, yani ehliyetli olmas d r. DÜfiÜNEL M SORU D KKAT Sorumlulu a iliflkin bir yarg da bulunurken esas itibariyle üç durumdan söz edilir: (1) Bir kifliyi överken onun sorumluluk sahibi biri oldu u ya da sorumlu bir kifli oldu u söylenir. Burada o kiflinin karakterine iliflkin ahlaki olarak onaylay c bir durumdan söz edilmifl olur. (2) Bir kifli bir eylemi yapt nda ya da bir suç iflledi inde bundan sorumlu tutulur. (3) Bir fley yap lmas gerekli oldu u halde yap lmad nda, onu yapmas gereken kifli o iflten sorumludur denir. Baflka bir deyiflle bu ifli yapma sorumlulu unun o kifliye ait oldu u kastedilmifl olur. Bu s n flama ba lam nda bir kifliye birinci durumdaki gibi bir iflten sorumludur demekle, asl nda üçüncü durumda ifade edilen sorumluluklar yerine getirmesi bak m ndan o kifliye güvenilebilece i anlam ortaya ç kar. kinci durumdaki sorumlulukta ise bir kiflinin yapt bir eylemden sorumlu tutulmas n n koflullar n n belirlenmesi bir sorun olarak karfl m za ç kabilir (Frankena, 2007: ). Bir di er ifadeyle sorumluluk bir yönüyle sebep sonuç iliflkisini içinde bar nd r r, bir yönüyle de eylemde bulunan kiflide baz nitelikleri gerektirir. Dolay s yla bir kiflinin sorumluluk üstlenebilmesi, o kiflinin ak l, özgür irade ve yetki sahibi olmas na ba l d r (Torlak, 2007: 18). Ak l, normal olarak her insanda bulunan ve vücuttaki yeri, iflleyifli keflfedilemeyen, düflünce, anlama ve tedbir alma hassas ; idrak, anlama, kavray fl ve zeka olarak tan mlanmaktad r (Do an, 1996:27). Ak l hastas olmayan ya da akl n kullanma yetisini kaybetmemifl akl bafl nda her bireyin, bebek olmayan, bunamam fl akl bafl nda normal her insan n, davran fllar n n sonuçlar na yönelik sorumluluk üstlenecekleri aç kt r. Geriye do ru sorumluluk olarak yukar da ifade edilen bu tür sorumluluklar birey olarak her insan için geçerlidir. Burada dikkat edilece i üzere, sorumluluk davran fla ve onun sonuçlar na ba l d r. Niyetlenilen bir davran fl gerçekleflmedi inde ya da davran fl n sonucunda normlara ya da yasal düzenlemelere ayk r bir sonuç ortaya ç kmad kça niyet farkl olsa da kifli sorumlu tutulmaz. Dolay s yla ak l sahibi olmak ve akli melekelerini kullanabilme yetisinde bulunmak, sorumluluk için olmazsa olmazlardand r. Bir baflka deyiflle, ak l; sorumlulu- un gerekli flart d r. Ak l sahibi veya akli melekelerini kullanma yetisine sahip her birey, baz durumlarda yapt klar ya da yapmad klar ndan sorumlu tutulamaz. Baz durumlarda kifli ak ll olsa bile, baz davran fllar yapmaya ya da yapmamaya zorlanabilir. Mevcut flartlar kiflinin baz sorumluluklar n yerine getirmesine engel olabilir. Ölümle yaflam aras nda iken normlara göre yasak olan yiyeceklerden yemek, k s tl veya hükümlü iken SIRA kendi S ZDE ya da ailesinin geçimine iliflkin iflleri yapamamak, iflten at lma riski ile normlara ya da ahlaki de erlere ayk r hareket etmek durumunda kalmak, ak ll olmakla beraber, afl r alkol ya da uyuflturucu kullan lmas sebebiyle akli melekelerini kullanabilme yetisini yitirmek gibi örnekler, sorumlulu un di er bir flar- DÜfiÜNEL M t na iflaret etmektedir. Bu ikinci flart ise özgür irade sahibi olmak fleklinde ifade SORU edilebilir. Bireyin ak ll D KKAT olmas de il, akli melekelerini, baflka bir deyiflle ak l yetisini kullanma ehliyetine sahip olmas yla sorumluluk bafllar. rade; herhangi bir konuda karar vermek, bir eylem yahut etkinli i gerçeklefltirmek için gerekli olan bilinçli muhakeme gücü ve kararl l, alternatifler aras nda bilerek ve isteyerek seçim yapabilme yetisi olarak tan mlan rken, irade özgür- AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ lü ü ise kiflisel etkinliklerde insan iradesinin serbest, bask lardan ve denetimden uzak olmas, insan n kendi ad na her türlü korku ve endifleden uzak biçimde ka- K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON

13 1. Ünite - Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar 5 rar verebilmesi, tercih yapabilmesi olarak ifade edilmektedir (Demir ve Acar, 1997:117). Özgür irade ise, kiflinin herhangi bir eylem veya davran fl yapma ya da yapmama noktas nda özgürce karar verebilme ve verilen karar uygulamaya geçirebilme gücü olarak tan mlanabilir. Alkol veya uyuflturucu kullanan kiflinin de iradesini kullanamad söylenebilir. Ancak bu durumdaki kiflinin alkol ve uyuflturucu kullan rken özgür iradesiyle hareket etti i unutulmamal d r. Dolay s yla alkol ve uyuflturucu kullanmak suretiyle iradesini kullanamama noktas ndaki kiflinin iflin bafl nda özgür iradesini belirli bir davran fl lehine kulland hat rlanmal d r. Fakat alkol veya uyuflturucu ba ml s olanlar n bu noktada özgür iradelerini kullanma problemleri bulundu u da kabul edilmelidir (Torlak, 2007: 19). Daha önce de belirtildi i gibi, sorumluluklar n bir k sm ileriye do rudur. flte tam bu noktada yetki veya konum sahibi olanlar n yükümlülükleri karfl m za ç kar. Bir ifl yerinde s radan bir çal flan n sorumlulu u kendisine verilen iflleri yapmak ve sonuçlar na iliflkindir. Bu kapsamda s radan çal flan n sorumlulu u genel olarak geriye do rudur. Bir otobüste ya da uçakta seyahat eden kiflinin sorumlulu u, olsa olsa otobüs ya da uçak seçiminde süre, güvenilirlik, ücret ve benzeri konularla ilgili kendisini ilgilendiren konulara iliflkin sorumluluklard r. Oysa otobüs floförü ya da uça n pilotunun, onlar n yard mc lar n n sorumluluklar kendi yetkileriyle geniflleyen oranda yükümlülükleri de içerir. Kendi güvenlikleri yan nda, zaman nda ve güvenli bir flekilde ulafl m n sa lanmas, hizmetlerin aksat lmadan yerine getirilmesi, ortaya ç kabilecek özel durumlarda (örne in lasti in patlamas, inifl tak mlar n n aç lmamas gibi) ise yine baz yükümlülüklerin üstlenilmesi sorumluluklar vard r. Yine uçak ya da otobüste bulunan bir doktorun, acil bir durumda yolculardan birine müdahale etme sorumlulu u da onun yolcu olarak geriye dönük ya da bireysel sorumluluklar yan nda, ileriye dönük sorumluluklar aras ndad r. Bu sorumlulu unu yerine getirmedi i takdirde baflkalar bilmese dahi, en az ndan kendi vicdan na karfl sorumluluk hissedecektir. Lokantada çal flan bir aflç n n bireysel sorumlulu u genel anlamda ileriye mi yoksa geriye mi do ru bir sorumluluktur? 1 Yetki sahibi olma, bireyin herhangi bir konuda ehil olmas DÜfiÜNEL M yan nda, kendisine bulundu u topluluk ya da kurum içindeki rolü, statüsü ve konumu gere i verilmifl yaz l olan ya da olmayan bir güç olarak tan mlanabilir. Yetki SORU yaz l ya da biçimsel oldu unda, yap lmas gerekti i halde yap lmayan davran fllardan ötürü ya da yap lan yanl fl davran fllar ve bunlar n sonuçlar n n ortaya ç karaca zarardan D KKAT dolay, yükümlülüklerin ihmali nedeniyle sorumluluk ortaya ç kar. Yetkinin yaz l veya biçimsel olmamas da sorumlulu u ortadan kald rmaz. Zira olmas gereken flekilde eylemde bulunmama sonuçlara bak lmaks z n bir kusur SIRA olarak S ZDEde erlendi- rilir. Bu noktada olumsuz sonuçlar sadece durumu a rlaflt ran bir boyut olarak karfl m za ç kar (Heller, 2006: 93). Uçak ya da otobüste ani olarak rahats zlanan bir yolcuya yolcular aras ndaki doktorun müdahale etmemesi örne inde, yasal bir yapt r mla karfl laflmayacak olan bu doktorun, olay duyuldu unda toplum gözünde sorumsuzca davrand konuflulacak, olay duyulmasa bile, K yetki T A sahibi P oldu u bir konuda sorumlulu unu üstlenmedi i için kendi vicdan na bu durumu aç klamas mümkün olmayacakt r. Buraya kadar olan aç klamalarda sorumluluk kavram n n özellikle niyet ve davran flla iliflkisi aç klanmaya çal fl lm fl ve ayr ca bireyin sorumlu tutulabilmesi ya da TELEV ZYON üstlenebilmesi için gerekli ve yeterli flartlardan söz edilmifltir. Sorumlulu un bir di- DÜfiÜNEL M Sorumluluk aç s ndan yetki sahibi olmak demek, mutlaka yaz l yetkiye sahip olmak anlam na SORU gelmez, söz konusu durumla ilgili ehliyetli olmak, yani yetenekli olmak D KKAT yeterlidir. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K T A P TELEV ZYON NTERNET NTERNET

14 6 flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik Kiflinin karakteristik özellikleri onun sorumluluk üstlenip üstlenmemesine etkide bulundu u gibi, sorumlulu unu yerine getirme düzeyini de etkiler. Bireysel amaçlar, sahip olunan bilgi düzeyi ve bilginin tek tarafl olmas yan nda de er yarg lar, kiflinin sorumluluk almamas na veya sorumsuzca davranmas na yol açabilir. er boyutunda ise kiflinin karakteristik özellikleri ile sorumluluk konusuna iliflkin bilgilenme yer almaktad r. Her bireyin do ufltan gelen karakteristikler yan nda ö renme süreci boyunca, yani hayat boyunca ö renme yoluyla edindikleri ile kiflili i oluflur. Kiflili in önemli alt yap s nda karakteristik özellikler yer al r. Heyecanl olmak, daha rahat ya da genifl olmak, h zl hareket etmek, acelecilik, korkakl k, cesurca davranmak, titiz olmak, görünür olmaya çal flmak, önde olmaktan hofllanmamak ve benzeri çok say da karakteristik özellik, bireyin sorumluluk almas, sorumluluk üstlenmesi için niyetlenmesi, davran fllar n n sonuçlar nda sorumluluklara katlanmas, sorumluluktan kaç nmas gibi sonuçlar do urur. Her bir karakteristik özellik kiflinin sorumlulukla iliflkisinde ahlaki aç dan da sonuçlar do urur. Örne in, korkak birinin sorumluluk üstlenmesi gerekti i halde bundan kaç nmas yla cesur birinin acele karar vererek normlara ayk r davran fllar sonucu ortaya ç kan sonuç nedeniyle ahlaki aç dan sorumsuzca davrand klar söylenebilir. Buna karfl l k, yavafl karar alan bir yönetici yüzünden ilk etapta f rsatlar kaç r ld halde sonras nda flirketin zarar görmemesi nedeniyle iflçi ç karmak zorunda kal nmamas sonucunun ortaya ç kmas ise ahlaki aç dan sorumlu davran fl olarak kabul görebilir. Buradan hareketle sorumlukla ilgili yarg lamada bulunurken sahip olunan bilgi düzeyi, niteli i ve bilginin detay n n da oldukça önemli oldu u aç kça görülmektedir. Sorumlulu a iliflkin bu genel aç klamalardan sonra, sorumsuzca davranma ya da insan n sorumsuz hareket etmesi konusuna de inmekte yarar olacakt r. Toffler, insan n niçin sorumsuzca davrand konusunda flu dört temel hususa iflaret eder (Toffler, 1998:81-82): Karakter, Bilgiye dayal nedenler, Beklentiye dayal nedenler ve Yarg lamaya dayal nedenler. Karakter, insan n benli inde yerleflmifl bir durum olup, fiillerin düflünmeksizin kolayl kla ve kiflinin farkl zihinsel durumlarda da olsa gerçeklefltirilmesi fleklinde tan mlanabilir (Çamdibi, 1994:171). Karakter, zamanla bireyin benli inde yerlefliklik kazan r ve onun davran fllar na yön vermeye bafllar. Rahat ve genifl hareket etmeyi karakter edinmifl bir birey, özellikle h zl hareket edilmesi gereken durumlarda bazen yap lmas gerekenleri yapmay p sorumluluk almaktan kaç n r, bazen de yavafll n getirdi i sorumsuzluk örnekleri sergileyebilir ve bu yüzden bireysel, kurumsal ya da toplumsal zararlara yol aç lm fl olabilir. Bir kiflinin herhangi bir konuya iliflkin sahip oldu u bilginin miktar ve niteli- i de onun sorumluluk almas ya da almamas na yol açabilece i gibi, sorumsuzca davranmas na da yol açabilir. Doktorun uzmanl k alan nda olmayan bir konuda sorumluluk almas veya uzmanl k alan nda geliflen bilgilere yeterince hâkim olmadan bir müdahalede bulunmas ya da tedavi önermesi, bir elektrik mühendisinin su tesisat na iliflkin konuda sorumluluk üstlenmesi veya kendi alan ndaki geliflmelerden habersiz biçimde bir proje çizmesi ya da karar almas gibi hususlar, bilgiye dayal nedenler olarak kiflinin sorumsuzca davranmas na ve hata yapmas na sebep olabilir. Sorumluluk üstlenecek bireyin beklentileri de elbette onun karar ve davran fllar na yön verecek ve etkili olacakt r. Her zaman olmasa da, bireysel beklentiler kiflinin sorumluluktan kaç nmas, sorumluluk almamas ya da sorumsuzca davranmas n beraberinde getirebilir. Terfi almay bekleyen bir kifli, yanl fl yapmama ad - na sorumluluktan kaç nabilir, flahit oldu u bir olay anlatt nda bafl n n a r yabile-

15 1. Ünite - Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar 7 ce i ve zaman kaybedece ini düflünen kifli sorumluluk üstlenmeyebilir ya da daha fazla ifl yükü nedeniyle s k nt yaflayaca n düflünen bir müflteri temsilcisi yeni ifle bafllayan bir arkadafl n n hatalar n görmezden gelebilir. Kiflinin konuya iliflkin bilgi sahibi olmas, beklentiler nedeniyle sorumluluk almaktan kaç nmaya ya da sorumsuzca davranmaya tek bafl na engel olamaz. Her ak ll birey hem kendisine hem de baflkalar na iliflkin tutum ve davran fllar de erlendirir ve yarg lar. Baflka bir deyiflle insan n karakteristik özellikleri yan nda ö renme süreci boyunca kazand klar yla kiflide de er yarg lar oluflur. Bu yarg larla insan, kifli, olgu ve olaylar yarg lar. De er yarg lar nda bireysel farkl l klar yan nda kültürel farkl l klar da etkilidir. Tüm bu farkl laflt r c unsurlarla birlikte, ayr ca kiflinin amaçlar, durumsal faktörler ve yarg lama konusuna karfl duyarl l klar onun yarg lamas n etkiler. Kifli, olay ya da olgular yarg layan insan tüm bu say lan faktörler nedeniyle sorumluluk almayabilir, sorumlulu u eksik ve hatal üstlenebilir, sorumsuzca davranabilir ya da sorumluluklar baflkalar ndan bekleyebilir. Ailenin geçiminin baban n sorumlulu unda oldu u de er yarg s n n hâkim oldu u kültürlerde, bir ailenin geçim s k nt s içinde olmas n n sorumlusu olarak baban n görülmesi do al karfl lanmal d r. Bireycili in ve bireyselleflmenin ön planda oldu u toplumlarda ifl yerine yeni giren birine yard mc olman n sorumlulu unu hiçbir çal flan n üzerine almamas normal karfl lanabilir. Ben çok çal flt m ve flu anda istedi im konumday m, herkes bunu baflarabilir. fleklinde bir de er yarg s yla olay ve olgulara yaklaflmay tercih eden birinin ifle yeni bafllayanlara yard mc olma sorumlulu u konusundaki tavr da elbette onun bu yarg lamas na göre ortaya ç kacakt r. Bir yöneticinin konuya iliflkin tam bilgiye sahip olmas, sorumlulu unu yerine getirmesi için yeterli olur mu? 2 Sorumluluk, ahlak felsefesinin önemli bir köfle tafl olup, her DÜfiÜNEL M pozisyon için vard r ve pratikte her rol için geçerlidir (Solomon ve Hanson, 1983:64). Ahlaki sorum- DÜfiÜNEL M luluklar olarak da ifade edilebilecek bu tür sorumluluklar aç s ndan, SORU her bireyin en SORU küçü ünden en büyü üne, en biçimsel olmayan ndan en biçimsel olan na tüm grup, topluluk, toplum ve örgüt içindeki roller gere i hem rol hem de ahlaki sorumluluklar bulunmaktad r. Ve bu sorumluluklar n her fleyden önce ahlaki aç dan D KKAT D KKAT kiflinin vicdan na yönelik boyutu söz konusudur. Vicdan, insan n kendi davran fllar veya baflkalar n n davran fllar hakk nda Vicdan insan n do ru veya yanl fl fleklinde yarg lar yapmas na yarar. Vicdan, kifliyi hem ahlaki sorumluluklar n test etmesinde en önemli kontrol davran flta tutars zl klardan kurtar r hem de d flar dan bir kontrol olmadan da ahlakl davranmas n sa lar (Güngör, 1995:57-59). Bu aç dan bak ld nda, kiflinin ge- AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ mekanizmas d r. riye do ru ve ileriye do ru sorumluluklar nda, rolü gere i sorumluluklar nda ve tabii ki ahlaki sorumluluklar nda önemli bir iç kontrol deste i K olmas T A Pbak m ndan K T A P vicdan çok önemlidir. nsan n gerçek bir ahlaki de er yarg s na varmas, yani iyi yi ve do ru yu bulmas için, sadece duyma ve düflünme güçlerini kullanmas yeterli de ildir. Kiflinin, TELEV ZYON TELEV ZYON kendi niyet ve eylemlerinin ahlaki de erinin bilincine varmas gerekir ki, bu da kendi kendini yarg lama yetene ini kullanmas yla mümkündür. Böylece vicdan denilen fley bir ahlaki de er yarg s biçiminde duyulur. Halk dilinde vicdan muhasebesi denilen, kiflinin kendi içine dönük olarak kendi kendini NTERNET yarg lamas sonucu beliren de er yarg s, vicdan n n sesi diye tan mlanan, içeri i bir ahlaki NTERNET buyruk biçiminde kiflinin benli inde oluflan ve bireyin iyili ine yahut kötülü üne

16 8 flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik iliflkin yarg lama bilincidir ( zveren, 1980:97). nsan n kendi niyet ve eylemlerinin ahlaki de erinin bilincine varmas, ayn zamanda, içinde sorumluluk duygusunun güçlenmesi demektir. Bu duygu ise kiflinin içinde yaflad toplum düzeni, çevre ve meslek koflullar na uyum ölçüsünde geçerli ve etkilidir ( zveren, 1980:98). Sorumluluk kavram ve onunla oldukça yak n iliflkideki baz kavramlara de indikten sonra, sorumlulu un etkileri ve etkilenenleri dikkate al nmak suretiyle, bireysel ve toplumsal yönlerine vurgu yap lmas n n faydal olaca düflünülmektedir. Sorumlulu un öznesi konumundaki insan ayn zamanda örgüt, topluluk ya da toplumun bir üyesidir. Bu üyeli in biçimsel olup olmamas, aidiyet gerektirip gerektirmemesi, bireyin rolünün ve etkisinin az veya çok, önemli ya da önemsiz olup olmamas, bireysel ve sosyal sorumluluklara iliflkin konunun özünü de ifltirmez, sadece içeri ini farkl laflt r r. nsan sorumsuzca davran fllar sergiledi i ya da sorumluluk üstlenmedi inde vicdan n rahatlatma ad na zaman zaman meflrulaflt rma çabas içinde olabilir. Bireysel Sorumluluk Sorumluluk, bireysel ve sosyal aç lardan ele al nmas gereken bir kavramd r. Kifli, her fleyden önce, birey olarak kendisine karfl sorumludur. nsan n kendisine karfl bireysel sorumlulu u, sahip oldu u maddi ve manevi de erlerini do ru, yerinde ve zaman nda kullanmas n gerektirir. Bireyin sorumlulu u baflka bir flekilde s n fland r lacak olsa, onun her fleyden önce kendisine veya di er bir ifadeyle vicdan na karfl sorumlulu u olarak söylenebilecek iç sorumluluk, yapt klar ya da yapmad klar, bunlar n sonuçlar nedeniyle de d fl sorumluluklar fleklinde s ralanabilir. ç sorumluluk, kiflinin vicdan na karfl sorumlulu udur. Kiflinin kendiyle bafl bafla kald nda, vicdan muhasebesi yapmas, vicdan n n onu rahatlatmas ya da rahats z etmesi iç sorumlulu un çal flt n n göstergesi olarak kabul edilebilir. Elbette daha önce de söz edildi i üzere, vicdan soyut oldu undan, iç sorumlulu a iliflkin gösterge d flar dan fark edilemez. Olsa olsa kiflinin zaman zaman öz elefltiri yapmas yla ya da baz tutumlar yla anlafl labilir ve hissedilebilir. Baz durumlarda ise bireyin iç sorumlulu un kifliyi rahats z edici etkilerinden kurtulma ad na sorumluluktan kaç nma, sorumluluk almama veya sorumsuzca davran fl sonuçlar na iliflkin eylem veya eylemsizliklerini meflrulaflt rma çabas içinde oldu u da gözlemlenebilmektedir. Bu noktada kiflinin bazen bu meflrulaflt rma çabas nda vicdan n rahatlatma ad na çevresindeki baz kiflilerle paylafl m içine girmesi ya da onaylatma yoluna gitmesi de söz konusu olabilmektedir. Yard m edebilece i çok fakir birine yard m etmeyip kendi arzular n karfl lama ve bu noktada kültürel de erler bak - m ndan da israf niteli inde say labilecek harcama yapan bir kiflinin, fakir olan o kiflinin beslenememe nedeniyle hayat n kaybetti ini ö rendi inde, kendi vicdan n rahatlatma ad na, benim bu harcamalar yapmam zorunluydu, bütün fakirleri ben düflünmek zorunda de ilim gibi sorumluluk almama davran fl n meflrulaflt rma çabas içinde olmas, ayn veya benzer argümanlar çevresiyle de paylafl p kendini rahatlatma yoluna gitmesi mümkündür. D fl sorumluluk ise s n rlar kanun ve hukuk normlar yla çizilmifl sorumluluklar yan nda sosyal normlarla da iliflkili olabilir. Hukuk ve kanunlarla çerçevelenmeye çal fl lan sorumluluklarda yarg lama süreçleri sonucunda yapt r mlar n da çerçevesi çizilmifltir. Kan t ve tan kl klar ba lam nda yarg lama sonucunda sorumluluklara iliflkin yapt r mlar gündeme gelir. Sosyal normlara iliflkin d fl sorumluluklar m zda ise ahlaki, toplumsal ve kültürel de erler çerçeveyi çizer. Bu tür sorumluluklar n yapt r mlar ise sosyal d fllanma, ay planma fleklinde kendini gösterir. Baz durumlarda, normlara iliflkin sorumluluk yapt r mlar hukuk yapt r mlar ndan daha a r

17 1. Ünite - Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar gelebilir. Baflkas na haks zl k yaparak kazan m elde eden bir kifli ya da hatal bir teflhis nedeniyle yanl fl tedavi sonucu ifl göremez hale getirdi i bir hastas nedeniyle bir doktor veya hatal imalat sonucu bir kullan c n n zarar SIRA görmesine S ZDE yol açan bir usta, hukuk yapt r mlar tamamlansa bile, sosyal yapt r mlara daha uzun süre katlanmak zorunda kalabilir. Elbette bu noktada, toplumsal, ahlaki ve kültürel de- DÜfiÜNEL M erlerin ve bunlardan hareketle ortaya ç kan normlar n sosyal etkisi ve yapt r m gücünün etki derecesi önemlidir. Zaman içinde bu normlarda ve bunlar n yapt r m güçlerindeki de iflim, söz konusu etkiyi azaltabilir ya da art rabilir. SORU Bireyin sadece vicdan ya da sadece sosyal normlar tek bafl na sorumluluk D KKAT üstlenmesi için yeterli olmayabilir. 9 DÜfiÜNEL M SORU D KKAT Bu aflamada, asl nda bireyin iç ve d fl sorumlulu unun onun ahlaki ve hukuki sorumluluklar fleklinde de ifade edilmesi uygun olacakt r. Bu flekildeki bir ayr m önemlidir çünkü herhangi bir duruma iliflkin birey hukuki aç dan AMAÇLARIMIZ sorumlu tutulmayaca halde ahlaki aç dan sorumlu tutulabilir. Çal flma arkadafl n n performans n n AMAÇLARIMIZ kendisinden düflük görünmesi amac yla bir sat fl eleman n n arkadafl n n bilgisayar ndaki raporlar kar flt rmas veya müflterilerini yan lt c bilgi vermesi K T A Pdurumu, kan tlanmad sürece hukuki aç dan bu sat fl eleman na bir sorumluluk getirmeyebi- K T A P lir. Ancak bu sat fl eleman n n vicdani anlamda kendini rahatlatmas ne kadar mümkün olabilir, baflka bir deyiflle ahlaki sorumlulu u ortadan TELEV ZYON kalkar m? Bunun TELEV ZYON tersi de olabilir. Yani, baz durumlarda da ahlaki sorumluluk hukuki sorumluluklara uygun olmayabilir. Ailevi sebeplerle ifl performans düflük olan bir çal flan n ifle devams zl k durumunun, bir yöneticisi ya da çal flma arkadafl taraf ndan tolere NTERNET NTERNET edilmeye çal fl lmas, ahlaki sorumluluklar ba lam nda sorun olmasa da, flirketin belirlenmifl insan kaynaklar politikalar na uygun olmamas bak m ndan, hukuki anlamda kabul görmeyecektir ve hatta yapt r m gerektiren bir davran fl fleklinde kabul görebilir. Gerek ahlaki gerekse hukuki sorumluluk, herhangi bir durumda kendisinden bekleneni yapmayan kifli için vard r. Bir kimse belli bir durumda yapmas gereken fleyi yapmazsa sorumlu tutulur. Bu durumda herhangi bir bireyle ilgili sorumlulukta bafll ca iki kavram karfl m za ç kmaktad r. Bunlardan birincisi beklenen davran fl, öbürü ise bir fleyi yapmak veya yapmamak yolundaki tercih tir. Toplumun insandan hangi davran fllar bekleyece ini esas itibariyle: (a) flahs n özellikleri ve (b) flahs n içinde bulundu u durum belirler. fiu halde her insandan her durumda ayn fley beklenemez ve dolay s yla ayn derecede sorumlu tutulamaz. Tercih ise ancak iki tür davran fl n da kifli taraf ndan ne demek oldu unun bilinmesi ve bunlardan biri üzerinde karar vermesi halinde söz konusudur. Öte yandan, insan n tercih yapmas için sadece birden fazla alternatifin bulunmas ve bu alternatiflerin normal bir kafa ile de erlendirilmifl olmas yetmez. nsan bu alternatiflerden hangisini isterse yapabilecek durumda olmal d r ki bekleneni yapacak yerde beklenmeyeni yapt diye sorumlu tutulabilsin (Güngör, 1995: ). Hukuki sorumluluklara uygun davran lmas, her zaman ahlaki sorumluluklara da uygun davran ld n anlam na gelir mi? Bireysel sorumluluklar, kiflinin öncelikle maddi ve manevi DÜfiÜNEL M de erlerini, baflka bir deyiflle beden ve ruh sa l n koruma sorumlulu unu kendisine yükler. Çünkü di er sorumluluklar n yerine getirilebilmesi büyük ölçüde bu SORU sorumluluklar n 3 DÜfiÜNEL M SORU D KKAT D KKAT

18 10 flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik Bireyin en temel sorumlulu u beden ve ruh sa l n koruma sorumlulu udur. Bu sorumlulu un yerine getirilememesi, di er pek çok sorumlulu un yerine getirilememesi anlam na gelecektir. Ço u durumda bireyle s n rl gibi gözüken sorumluluklar n asl nda sosyal boyutlar vard r. Sosyal Sorumluluklarla iç içe olan bireysel sorumluluklar n toplumsal maliyeti de oldukça yüksek olabilmektedir. yerine getirilmesine ba l d r. Beden ve ruh sa l n koruma sorumlulu unu gerçeklefltiremeyen bireylerin ak l, özgür irade ve yetkilerini kullanma becerilerinde önemli k s tlar n ortaya ç kaca ve dolay s yla, rol, statü, konum ve mesle e iliflkin hemen hiçbir sorumlulu u yerine getiremeyecekleri aç kt r. Baflka bir yönüyle de erlendirildi inde, bu temel sorumluluklar n yerine getirilmemifl olmas, bireyin iç ve d fl sorumluluklar n da aksat r. Yani, beden ve ruh sa l n koruyamayan insan vicdani, ahlaki ve hukuki sorumluluklar n yerine getirme yeteneklerini de kaybedebilir. Modern toplumlarda bireyi kontrol eden ahlaki yarg organlar n n artm fl olmas, insan ço u kez zor durumda b rakabilmektedir. Ba l olunan sosyal gruplar n kifliden beklentilerinin birbirine z t düflmesi oldukça mümkündür ve insan bu durumda bir taraf n iste ini yerine getirirken öbürlerine ters düflebilir. Bu durumlarda aç kça bir norm çat flmas vard r ve iki de iflik norma ayn anda uyma imkân yoktur (Güngör, 1995:143). Örne in, insan ayn anda herhangi bir davran fl ya da karar sonucu ailesi, çal flt ifl yeri, üyesi oldu u gönüllü bir kurulufl ya da yaflad beldedeki topluma karfl bireysel sorumluluklar n yerine getirme bak m ndan zor durumda kalabilir ve bu gruplara ait farkl normlar aras nda bir çat flma yaflayabilir (Torlak, 2007: 25-26). Dolay s yla bireysel sorumluluk yan nda sosyal ya da toplumsal sorumluluk kavram n n da aç klanmas na ihtiyaç bulunmaktad r. Sosyal Sorumluluk nsan aileden bafllamak üzere küçük ya da büyük, biçimsel ya da biçimsel olmayan örgütlenme ya da sosyal gruplar içinde yaflar. Birey olarak ö renme ve geliflmesinde insan n sosyalleflmesi de bu sosyal gruplar içinde gerçekleflir. Dolay s yla bireysel sorumluluklar n tamam n n sosyal boyutu vard r. Hiçbir insan sorumluluklar n n sosyal veya toplumsal s n rlar n kendi çizemedi i gibi bu s n rlar etkilemek ya da bunlardan etkilenmek noktas nda da kendisi belirleyici olamaz. Aç k ve gerçek olan fludur ki bireysel sorumluluklar n sosyal boyutu vard r. En temel bireysel sorumlulu u olan beden ya da ruh sa l n koruma sorumlulu u yerine getirilmedi inde sosyal harcamalar artacak, bireyin yak n çevresinden bafllamak üzere topluma maliyeti artacakt r. En genelde ise toplumsal kalk nma ve refah art fl ya gecikecek ya da ertelenmifl olacakt r. Bir gemi tayfas n n üzerine düfleni yapmamas belki de geminin batmas na yol açabilecek, bir askerin bireysel sorumlulu u ad - na yapmas gerekeni yapmamas veya yapmamas gerekeni yapmas bir savafl n kaybedilmesine kadar varabilecektir. Benzer flekilde bir muhasebe ya da finans eleman n n kendi sorumlulu unu yerine getirmemesi, belki de bir flirketin iflas na, çal flanlar n iflsiz kalmas na sebep olabilecektir. Bireysel sorumlulu un kiflinin yak n çevresini kapsamaya bafllad nokta bir di er aç dan, bireyin sosyal sorumlulu unun bafllang c olarak da kabul edilebilir. Örne in kiflilerin daha sa l kl yemek yemesi toplumsal aç dan daha düflük sa l k ve sosyal güvenlik maliyeti anlam tafl d gibi, insan n daha dikkatli araç kullanmas da yollar n di er sürücüler için daha güvenli olmas ve böylece yine sa l k ve sosyal güvenlik maliyetlerinin azalmas anlam tafl yacakt r (Bloom ve di erleri;1995:10). Baflka bir deyiflle sa l kl kifli çevresine daha az bak m maliyeti yükler, daha az sa l k harcamas yapar. Bu durumdan genel olarak sa l k sektörü olumsuz etkileniyor gibi gözükse de sa l kl insan daha çok çal flaca veya görece daha az ifl kayb na u rayaca için kendi ya da çal flt kifli yada kurum ad na daha olumlu sonuç al nm fl olacakt r (Demir, 2003: 33).

19 1. Ünite - Sorumluluk Kavramlar ve flletmelerin Sosyal Sorumluluklar 11 nsan bireysel sorumluluktan sosyal sorumluluklar n n bilincine do ru yönlendirmede sosyal sorumlulukla ilgili kurumsal çabalara ihtiyaç duyulmaktad r. Zira insan n birey olarak sosyal sorumluluklar yla ilgili harekete geçmesi için ço unlukla teflvik edici ya da yönlendirici kurumsal düzenlemelere ihtiyaç oldu u söylenebilir. Bireyin sosyal sorumluluklar n n kendisi taraf ndan hat rlanmas veya bu sorumluluklar n ö renilmesinin tesadüflere b rak lmas beklenmemelidir. E er toplumun sa l kl bir geliflme göstermesi isteniyorsa, bu takdirde bireyin çocukluktan itibaren geliflimi süresince sosyal sorumluluk e itiminin aileden bafllayarak e itim kurumlar nda da devam ettirilmesine ihtiyaç oldu u aç kt r (Torlak, 2007: 26). Sosyal sorumluluk düflüncesi, kiflinin yapaca hareketlerin bütün sosyal sistemi etkileyebilece ini dikkate almas n gerektirir. Bu yüzden kifli bu sistem içinde yapt hareketlerin sonuçlar ndan topluma karfl sorumlu olur (fiencan, 1987:120). Daha önce de belirtildi i gibi, her fleye ra men bireylerin sorumsuzca davranmalar mümkündür. Beklentiler, bilgisizlik ya da ön yarg lar ile karakteristik özellikler bu sorumsuzca davran fllara yol açabilir. Bu durumda bireysel sorumluluklar n desteklenmesi bak m ndan da bu defa tersine gibi gözükse de toplumsal ve sosyal normlar güçlendirici çabalara ihtiyaç oldu u da unutulmamal d r. Bu norm ve de- erlerin zay flad, göz ard edildi i ya da yozlaflt toplumlarda bireylerin sorumluluklar n üstlenmelerinde sadece hukuki yapt r mlar n yeterli olmad, zaman zaman insanl n ve dünyan n yaflam fl oldu u deneyimlerden rahatl kla anlafl labilir. Bugün de dünya ölçe inde yaflanmakta olan finansal a rl kl kriz ve etkilerine bak ld nda konunun ne denli önemli oldu u görülebilmektedir. Bireysel ve sosyal sorumluluklar n kesiflim noktalar n n oldukça fazla olmas, olgulara ve kültürlere göre farkl laflabilmesi, bu sorumluluklar n ço u zaman birlikte de erlendirilmesini gerektirebilir. Bu noktada kiflilerin birey olarak bulunduklar aile, grup, ifl yeri, okul, topluluk ve nihayet toplum üyesi olmakla üstlendikleri roller ve görevler onlara görevlerine iliflkin sorumluluklar yüklemektedir. Öte yandan yönetici pozisyonunda olanlara iliflkin özel bir sorumluluk alan olarak da yönetsel sorumluluklar söz konusudur. Bireysel ve sosyal sorumluluklar yan nda bunlarla da oldukça yak ndan iliflkili ancak özel konumlar nedeniyle bu iki kavrama da k saca de inmekte yarar görmekteyiz. Görev Sorumlulu u Görev sorumlulu u, herhangi bir görevi yerine getiren kiflinin bireysel sorumlulu- unun yan nda hem görev icab rol sorumlulu unun hem de sorumluluk alan ndaki di er bireysel sorumluluklar n üstlenilmesini gerektirir. Bu yönüyle görev sorumlulu u, bireysel sorumluluk ve bunun üzerine eklenen sorumluluklar toplam - d r. Di er bir deyiflle görev sorumlulu u bireysel sorumluluklar ortadan kald rmaz, hatta görev icab sorumluluklar üstlenilen di er bireysel sorumluluklar da kapsar. Bir güvenlik görevlisi, görevi icab suçun önlenmesine çal fl rken, bir yandan suçlunun bulunmas, yakalanmas, etkisiz hale getirilmesi sorumluluklar n karfl lamaya çal fl rken, di er yandan birlikte çal flt insanlar n güvenlik sorumluluklar n, di er yandan suçlu ya da suçlular n yaflam sorumluluklar n gözetmekle yükümlüdür. Tüm bu sorumluluklar, güvenlik görevlisinin kendi sa l n koruma, ailesinin geçimini sa lama, bireysel geliflim ve kariyerine iliflkin bireysel sorumluluklar n da ortadan kald rmaz, tam tersine bu güvenlik görevlisi görev sorumluluklar ile birlikte bireysel sorumluluklar n birlikte yerine getirmek durumundad r. Bütün bunlarla birlikte, güvenlik görevlisinin bu sorumluklar n n toplumsal huzura katk s ve toplumda güvenli in tesisi gibi sosyal sorumluluklara kat-

20 12 flletmelerde Sosyal Sorumluluk ve Etik Farkl konum ve rolleri bireye görev sorumlulu u yükler. Bu yüzden her bireyin ayn anda farkl sorumluluklarla karfl karfl ya olmas do ald r. Yönetsel sorumlulu unu yerine getiremeyen bir yönetici geminin batmas na yol açm fl olabilir. k s da elbette söz konusudur. Yani, bireysel ve görev sorumluluklar da sosyal sorumluluklarla iç içedir. Di er taraftan, bireyin farkl konum ve durumlarda üstlenmifl oldu u farkl roller de onun görev sorumluluklar n zamana, konuma ve duruma göre farkl laflt rabilir. Aile içindeki, okuldaki, sosyal gruplardaki, ifl ortam ndaki, arkadafllar aras ndaki, sivil toplum örgütlerindeki tüm rol ve durumlar da ayn anda farkl görev sorumluluklar n bireye yükler. Birey bu görev sorumluluklar aras nda da uyumu gözeterek hareket etme becerisini kazanmak durumundad r. Yönetsel Sorumluluk Yöneticinin bir yandan bireysel ahlaki sorumluluklar varken, öte yandan yöneticilik görevi ve performans bak m ndan yüklenmifl oldu u sorumluluklar vard r. Bu aç dan yöneticinin bireysel sorumluluklar n n bir de sosyal yönü vard r (McHugh, 1992: 37). Yöneticilerin sorumluluk alanlar n, özel yaflam, ekonomik iliflkiler, liderlik bilinci ve toplum üyesi olarak sosyallik fleklinde dört bafll k alt nda toplamak da mümkündür (K rel, 2000:65). Yöneticiler her fleyden önce kendi özel yaflamlar ndaki davran fllar ve sonuçlar bak m ndan bireysel sorumluluk sahibidir. Yöneticilerin organizasyonlar n ç kar gruplar n n beklentileri bak m ndan ekonomik karar ve davran fllar yla ilgili sorumluluklar bulunmaktad r. Çal flanlar üzerindeki etkileri bak m ndan yöneticilerin di er bir sorumlulu u ise onlar n liderlik bilincine sahip olmalar gerekti idir. Nihayet, yöneticilerin toplumun pek çok üyesi ve grubu ile genel olarak topluma ait kaynaklar n etkin kullan lmas aç - s ndan da topluma karfl sosyal sorumluluklar söz konusudur. Yönetsel sorumlulu u, sularda yol alan bir gemi örne i ile aç klamak mümkündür. Gemi yönetici ya da yöneticilerinin sorumlulu u, geminin kazas z bir flekilde, istenen sürede, istenen yere ulaflt r lmas d r. Gemi kaptan n n bu sorumlulu unu yerine getirebilmesi için, gemi çal flanlar n n faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonuçlar n da denetlemesi gerekir. Çünkü çal flanlar n her türlü davran fl sonuç üzerinde potansiyel etkiye sahiptir. Gemi çal flanlar n n davran fllar yla ilgili niyetlerinin iyi ya da kötü olmas veya sonuçlar n tahmin ederek ya da etmeksizin faaliyetlerini sürdürmüfl olmalar, gemi yöneticisinin sorumluluklar n ortadan kald rmaz. Tam tersine, yönetici olarak kaptan tüm çal flanlar n faaliyetleri ve bunlar n sonuçlar n n da sorumlulu unu üstlenmek durumundad r. Bu çerçevede, gemi çal flanlar n n su ihtiyaçlar n gidermek üzere geminin alt na delik açmalar na, nas l olsa üst kattay z içeri giren su yukar y etkilemez diye düflünerek bîgâne kalmak, yönetsel sorumlulukla ba daflmaz. lk etapta geminin ald su miktar gemiyi bat rmayacak gibi görünse de, yönetsel sorumluluk deli in bir an önce kapat lmas n ve bu tür davran fllar n olumsuz sonuçlar n n çal flanlara uygun ve aç k bir biçimde anlat lmas n gerektirir. Aksi halde, yönetici sorumlulu unu yerine getirmemifl ve sonuç itibariyle de gemi var fl noktas na salimen ulaflt r lamam fl olacakt r (Torlak, 2007: 30). Günümüz iflletmelerinde profesyonel yöneticilerin asl nda iflletmelerin sorumluluklar n n belirleyici ve etkileyicileri konumunda olduklar n söylemek yanl fl olmayacakt r. Zira yöneticiler karar ve uygulamalar yla, baflka bir deyiflle yönetici sorumluluklar yla, iflletmelerin paydafllar n (müflteriler, çal flanlar, pay sahipleri, tedarikçiler, rakipler, sivil toplum kurulufllar, medya, kamu kurum ve kurulufllar, yerel yönetimler, toplum) etkilemektedirler. Bu yönleriyle, yönetici sorumluluklar bir yönüyle kendi profesyonel yöneticilik geleceklerini belirlerken, di er yönüyle iflletmelerin ve onlar n paydafllar n n geleceklerini de etkilemektedir.

filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K

filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2605 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1573 filetmelerde SOSYAL SORUMLULUK VE ET K Yazarlar Prof.Dr. Ömer TORLAK (Ünite 1) Prof.Dr. Mahmut ARSLAN (Ünite 2) Prof.Dr. Sabahat

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA BA IMSIZ DENET M Doç.Dr. Lerzan KAVUT stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Doç.Dr. Oktay TAfi stanbul Teknik Üniversitesi flletme Fakültesi Dr. Tuba fiavli

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI Sayfa : 1/7 1. AMAÇ Bu politikanın amacı Doğan Grubu nun tedarikçileri ile ilişkilerinde gözettiği standartları ve temel ilkeleri açıklamaktır. Doğan Grubu,

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler Endüstri Mühendisliğine Giriş Jane M. Fraser Bölüm 2 Sık sık duyacağınız büyük fikirler Bu kitabı okurken, büyük olasılıkla öğreneceğiniz şeylere hayret edecek ve varolan bilgileriniz ve belirli yeni becerilerle

Detaylı

9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964)

9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964) 9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964) Çeviren Av. Aysun Dalk l ç * Konular: 1. Tekerrür ve birden fazla suç ifllenmesi d fl ndaki a rlat c nedenler 2. Aileye ve cinsel dokunulmazl

Detaylı

Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7

Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7 Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen Av. Coflkun Ongun Kapak: Can Eren Bask ve Cilt Can Matbaac l k Tel: +90 212 613 10 77-613 15 47 Birinci

Detaylı

S on y llarda özel e itim kurumlar na sa lanan vergisel teflviklerin artmas yla

S on y llarda özel e itim kurumlar na sa lanan vergisel teflviklerin artmas yla mali ÇÖZÜM 171 E T M TES SLER VE REHAB L TASYON MERKEZLER NE L fik N KURUMLAR VERG S ST SNASI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi S on y llarda özel e itim kurumlar na sa lanan vergisel teflviklerin artmas yla birlikte

Detaylı

Bir Çal flan flten Ç karmak

Bir Çal flan flten Ç karmak Bir Çal flan flten Ç karmak Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta,

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Menkul K ymet Yat r m Ortakl klar, Sermaye Piyasas Mevzuat gere ince sadece portföy iflletmecili i faaliyetlerinde bulunmakta ve buradan

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ eskemre@gmail.com Kaynaştırma Özel Gereksinimli Bireylerin Eğitim Ortamları Tam zamanlı genel eğitim sınıfı Öğretmene danışmanlık sağlandığı tam zamanlı

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

HAKSIZ REKABET KURULU ÇALIŞMA RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU

HAKSIZ REKABET KURULU ÇALIŞMA RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU DÖNEMİ : 2014 İÇİNDEKİLER SUNUŞ 3 BAŞKANIN SUNUŞU 4 HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU NUN SUNUŞU

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV ISBN No: 978-99-44-234-22-1 Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun Kapak Can Eren Tasar m / Uygulama Referans Ajans Tel: +90.212 347 32 47

Detaylı

MADDE 2 (1) Bu Yönerge, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve değişiklikleri ile İzmir Üniversitesi Ana Yönetmeliği esas alınarak düzenlenmiştir.

MADDE 2 (1) Bu Yönerge, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve değişiklikleri ile İzmir Üniversitesi Ana Yönetmeliği esas alınarak düzenlenmiştir. İZMİR ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve Kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönerge; İzmir Üniversitesi nin Fakülteleri, Meslek Yüksekokulu ve bölümlerinde ÖSYM ve Üniversite tarafından

Detaylı

İşletme Gelişimi Atölye Soruları

İşletme Gelişimi Atölye Soruları İşletme Gelişimi Atölye Soruları Şemsettin Akçay Satış Pazarlama ve İnovasyon Mühendisi İşletmenizi Başarıya Götüren 50 Soru! Bir gün küçük kızımız Lara (o zaman 3.5 yaşındaydı): Baba deniz gölgesi nedir,

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI YAZILAR TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI PROF. DR. ERDO AN MORO LU (*) Türk Borçlar Kanunu Tasar s ndan sonra Türk Ticaret Kanunu Tasar s da Türkiye Büyük Millet Meclisi ne sunulmufl bulunmaktad

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2 Atütürk ün Dünyas Cengiz Önal Ekonomik kalk nma, Türkiye'nin özgür, ba ms z ve daima daha kuvvetli olmas n n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi idir. Tam ba ms zl k ancak ekonomik ba ms zl kla

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

YARGITAY 20. HUKUK DA RES

YARGITAY 20. HUKUK DA RES YARGITAY 20. HUKUK DA RES 2386 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 5 Y l 2007 YARGITAY 20. HUKUK DA RES E: 2006/7421 K: 2006/10706 T: 17.07.2006 TÜKET C HUKUKU TÜKET C HAKLARINA L fik N DAVALAR HER K

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK ÇEVRE KORUMA VE KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK Çevre neden bu kadar önemli? Sera etkisi artıyor Doğal kaynaklar bitiyor Maliyetler yükseliyor Gelir eşitsizliği uçurumu büyüyor 2002 yılında Johannesburg da

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Prof. Dr. Yunus Kishalı Beykent Üniversitesi İstanbul Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri Tekdüzen Hesap Çerçevesi Tekdüzen Hesap Planı

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın BDDK Başkanım, İktisadi Araştırmalar Vakfı, Borsamız

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet Tasarım Raporu Grup İsmi Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK Kısa Özet Tasarım raporumuzda öncelikle amacımızı belirledik. Otomasyonumuzun ana taslağını nasıl oluşturduğumuzu ve bu süreçte neler yaptığımıza karar

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı