Elektrik Sektöründe Rekabet Hukukunun Uygulanması (2007)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Elektrik Sektöründe Rekabet Hukukunun Uygulanması (2007)"

Transkript

1 Elektrik Sektöründe Rekabet Hukukunun Uygulanması (2007) Ali Ilıcak * Kör inanç rekabetçi bir pazar yaratmak için yeterli değildir. Seth Blumsack Giriş: Düzenlenmiş sektörde rekabet kurallarına olan gereksinim Ürettiği ürünün fiyatı ve kalitesiyle sanayinin bütün kolları üzerinde önemli etkiler doğuran elektrik sektörü, son yirmi içinde gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkelerde Dünya Bankası nın ve IMF nin ideolojik desteğiyle hızlı bir biçimde serbestleştirilerek rekabete açılmaya çalışılmaktadır. Üretim, iletim, dağıtım ve perakende kısımlarının birbirlerinden ayrılarak, bunların bir bölümünün özel teşebbüsler eliyle yürütüldüğü serbestleşme çalışmalarına, özelleştirmenin diğer nimetleri ile birlikte, rekabetçi piyasaların karar alım mekanizmalarının tüm ekonomi için daha etkin sonuçlar doğuracağı varsayımı ile büyük beklentiler bağlanmıştır. Serbestleşmeden beklenen faydaların gerçeğe dönüşebilmesi, sektörün rekabetçi piyasalar aracılığıyla işleyecek biçimde yeniden düzenlenmesi şartına bağlıdır. Bu kitabın diğer bölümlerinde değinildiği gibi, elektrik sektörünün maliyet yapısına ilişkin sorunlar nedeniyle, serbestleştirme sürecinin sonucunda otomatik olarak rekabetçi yapıya geçilememektedir. Bu durum serbestleşmenin rekabetçi kaygılarla dizayn edilmesini zorunlu kılmaktadır. Örneğin ihale tasarımında, mevcut pazar yapısına uygun olmayan bir sistemin benimsenmesi, rekabeti değil, danışıklılık sonucu manipüle edilmiş fiyatları doğuracaktır. BLUMSACK, ABD elektrik sektörünün yeniden yapılandırılmış ve yeniden yapılandırılmamış eyaletleri arasında yaptığı karşılaştırmada, Yeniden yapılandırılan eyaletlerde, fiyatlarda belirgin bir düşüşün olmadığı, faaliyetten doğan maliyetlerde düşme olmadığını ve termal etkinlik artışı yaşanmadığı, Zorunlu hizmetlere ilişkin piyasalarda rekabetin olmaması, kullanılmayan iletim hizmeti kapasitesi için de ücret ödeme gerekliliği, artan belirsizlik nedeniyle finansal maliyetlerin yükselmesi gibi serbestleşmenin getirdiği maliyet artışlarının olduğu, Perakende pazarında rekabetin yaratılamadığını, İletim sisteminin farklı bölgeler arasında elektrik iletimine uygun olarak dizayn edilmemesi nedeniyle, pazarın tam işlemediği sonuçlarına varmıştır. 1 Daha önceden dikey bütünleşmiş bir biçimde çalışan üretim, iletim ve dağıtım işlevleri birbirlerinden ayrılıp, üretimin rekabete açılması, toptan elektrik piyasasındaki fiyatın artık piyasa mekanizması ile * İktisatçı, ACTECON. 1 Seth Blumsack, J. A., Lester Lave (2006). "Lessons from the failure of U.S. Electricity Restructuring." The Electricity Journal 19(2): 15-32,s.16.

2 belirlenmesine yol açmaktadır. Kamunun elinde kalacak olan iletim hizmetinin fiyatı, bölgesel elektrik dağıtıcılarının ticari kararlarını alırken göz önünde bulunduracakları bir değişken olacaktır. Üretim firmaları kapasitelerinin ne kadarını kullanacaklarını, ne tip santrallere yatırım yaparak değişken maliyet ve kapasite yapılarını çeşitlendireceklerini, rakiplerinin ve dağıtım şirketlerinin hareketlerine bakarak kararlaştıracaklardır. Sektördeki karar alma mekanizmalarının işleyişinde gerçekleşecek bu tip değişikliklerin, serbest rekabetten beklenen etkinliğin doğurup doğurmayacağı önceden kestirmek mümkün gözükmemektedir. Ancak bu değişikliklerin üretim santrallerinin pazar gücü elde etmelerine ve bu güçlerini kötüye kullanma olasılığının ortaya çıkmasına neden olacağı kesindir. Yukarıda serbestleşmenin ABD tecrübesinde toplam refahı artırma amacının başarıya ulaşmadığına ilişkin tespitlerine yer verilen araştırmacılar, bunun ihale sisteminin amaca uygun dizayn edilmemesi, talep tarafının arz tarafı gibi esnek hareket edememesi, rekabete açılmanın daha önce ödenmeyen iletim, regülasyon gibi hizmetlerin maliyetini sisteme sokmasına, perakende şirketlerine olan bağımlılığın yatırımların riskini artırmasına, ve üretim şirketlerinin pazar güçlerini kullanmalarının engellememesine bağlamaktadır. Elektrik Sektöründe Pazar Gücü OECD nin elektrik sektöründeki rekabet sorunları ile ilgili 2002 yılında düzenlenen yuvarlak masa toplantısında, bu sektörün aşağıdaki nedenlerle pazar gücü kullanımına maruz kalabileceği sonucuna varılmıştır: Alıcıların fiyat değişimlerine hemen yanıt verememesinden kaynaklanan, talebin esnek olmayan yapısı, Elektriğin pratik bir biçimde depolanma olanağının bulunmaması nedeniyle arz esnekliğinin de düşük olması, İletim kapasitesinin sınırlı olması ve altyapının aksayabilir olması, Üretim kapasitesinin sınırlı olması ve farklı tipteki santrallerin marjinal maliyetleri arasında farklılıklar bulunması. 2 Ancak pazar gücü kavramının ölçümü elektrik endüstrisinde, elektriğin üretimi ve iletimi ile ilgili fiziksel özelliklerden ötürü, diğer endüstrilerden farklı biçimde yapılmak zorundadır. Bu nedenle pazar gücü kavramının konvansiyonel tanımı verildikten sonra, bunun elektrik sektöründe ne anlam ifade ettiği konusuna açıklık kazandırılmaya çalışılacaktır. Pazar Gücü Nedir? Pazar gücü, bir firmanın fiyatını önemli bir süre için 3 rekabetçi düzeyin üzerinde belirleyebilme gücünü ifade eder. Pazar gücü ile ilgili tanımlamalarda, genellikle pazar gücüne sahip firmanın üretim miktarını kısarak ya da fiyatını artırarak karlı bir biçimde piyasa fiyatını yükseltebilme yeteneği vurgulanır. 4 Avrupa Birliği nin telekomünikasyon sektörüne ilişkin düzenlemelerinde Etkin Pazar Gücü kavramının, hakim durum kavramına yakın bir biçimde tanımlandığını görmekteyiz. Bu tanıma 2 OECD (2005). "Competition Issues in the Electricity Sector." OECD Journal of Competition Law and Policy 6(4): ,s Bir yıldan uzun bir süre. 4 Rekabet literatüründe yıkıcı fiyatlama olarak adlandırılan, hakim durumdaki bir firmanın, pazara yeni girişleri önleme amacıyla fiyatı rekabetçi düzeyin altına indirmesi de pazar gücü kullanımı örneğidir.

3 göre, etkin pazar gücüne sahip bir firma tek başına ya da diğerleri ile birlikte rakiplerinden, müşterilerinden ve nihayet tüketicilerden bağımsız olarak hareket etmeye muktedirdir. 5 Yukarıda italik ile verdiğimiz iki unsur; önemli bir süre için ve karlı olarak fiyatı yükseltebilme gücü, bir elektrik üreticisi söz konusu olduğunda, başka sektörlerden çok farklı değerlendirilmeyi gerektirmektedir. Örneğin bir elektrik üreticisinin, santralini kapattığında fiyatların yükselmesine neden olduğunu varsayalım. bu durumun üretici için karlı olup olmadığını anlayabilmek için, üreticinin başka santrallerinin olup olmadığına ve bu santrallerin elektriğinin hangi şartlarla piyasaya verildiğini sorgulamak gerekmektedir. Eğer diğer santraller, eksik kalan piyasa talebine hemen yanıt verip denkleştirme piyasasında yüksek fiyattan elektrik satabiliyorlarsa, ilk santrali kapatmak karlı olabilir. Bu örnek, pazar gücü kullanabilmek için diğer sektörlerde aranan asgari bir yıl gibi bir süre yerine, birkaç aylık bir süreyi yeterli addetmemize yol açmaktadır. Bu noktada ortaya çıkan başka bir özgün durum ise, santrali kapatmanın pazar gücünü kullanma amacıyla mı yoksa zorunlu olarak mı yapıldığıdır. Santraller arıza nedeniyle ya da bakım için devre dışı bırakılabilmektedirler. Ancak santralin devre dışı kalmasının belirgin bir biçimde fiyatların yükseldiği döneme denk düşmesi istatistiki yöntemlerle ölçülebilmektedir. 6 İhalelerle ilgili aşağıdaki alt bölümde açıklanacağı gibi, ülkemizde elektrik piyasasının esas olarak üretici ve dağıtıcı arasında yapılacak temin anlaşmaları ile temizlenmesi beklenmekle birlikte, elektrik talebinin arzın çok üzerinde ya da altında olması, piyasanın yük alma ya da yük atma ihaleleri ile temizlenmesi gereğini ortaya çıkarmaktadır. Toptan elektrik piyasalarının bu şekilde talep baskısı ile şekillenmesi, fiyatların yerel ve bölgesel hava koşulları (örneğin yüksek sıcaklıklar ya da fırtına), santrallerin planlanmamış biçimde faaliyet dışı kalmaları, iletimdeki sınırlamalar, üretim kapasitesinin pazar koşulları nedeniyle faaliyet dışı bırakılması vb. değişkenlerden aşırı etkilenerek, kısa süre içinde anormal miktarlarda artmasına yol açacaktır. İlk üç neden sistemin fiziksel özelliklerinden kaynaklanmakla birlikte, sonuncu unsur fiyatın ve cironun artması için yapılmış stratejik bir firma davranışıdır. 7 Pazar gücü kullanılarak rekabetin engellenmesi, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6.maddesi uyarınca yasaktır. Maddenin lafzında hakim durumun kötüye kullanılması ifadesi geçmekte ve bu eylem yasaklamaktadır. Ancak pazar gücü olarak yukarıda tanımladığımız durum, hukuki bir kavram olan hakim durumdan farklı bir şey değildir. Rekabet Kanunu uyarınca Rekabet Kurumu, hakim durumunu kötüye kullanan teşebbüsler hakkında kendiliğinden, ihbar, şikayet ya da Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nın talebi üzerine harekete geçer. Yaklaşık bir ile bir buçuk yıl arası bir vakit gerektiren soruşturma süreci sonunda, ilgili teşebbüsün hakim durumunu kötüye kullandığı tespit edilirse, bir önceki mali yılda oluşan cirosunun %10 una kadar idari para cezasına çarptırılır. Ceza, gerekçeli kararın teşebbüse tebliğ edilmesinden 3 ay sonra muaccel hale gelir, temyiz makamı olan Danıştay da karara karşı dava açmak cezanın ödenmesini durdurmaz. 8 5 European Council Directive 2002/21/EC of 7 March 2002 on a common regulatory framework for electronic communications networks and services (Framework Directive) Official Journal of the European Communities. 6 Paul Twomey, R. G., K.Neuhoff, D.Newbery (2005). "A Review of Monitoring Market Power: The Possible Roles of TSO's in Monitoring for Market Power Issues in Congested Transmission Systems." Center for Energy and Environmental Policy Research WP, s.6. 7 Hudson, R. (2000). "Analysis Of Uniform And Discriminatory Price Auctions In Restructured Electricity Markets." s.2. 8 Rekabet Kanunu ve uygulaması hakkında ayrıntılı bilgi almak için bkz. Aslan, Y. (2005). Rekabet Hukuku. Bursa, Ekin Kitapevi.

4 Elektrik Sektöründe Pazar Gücünün Ölçülmesi Elektrik piyasalarının serbestleşmeye başlaması ve bu piyasalarda rekabet ihlallerinin ortaya çıkmaya başlamasıyla birlikte, geleneksel ilgili pazar ve pazar gücü ölçüm kriterlerinin elektrik sektörü için geçerli olmadığı birçok araştırmacı tarafından öne sürülmeye başlanmıştır. 9 Yazarlar, ilgili pazarın tespiti için SSNIP testinin 10, yoğunlaşma ölçüsünün belirlenmesi için HHI 11 değerlerinin kullanılmasının, iletim ağının serbestleştirildikten sonra başka ülkeler ve başka bölgelerden anında erişime açılarak karmaşıklaşması ve sektörün kendine özgü nitelikleri nedeniyle, elektrik sektörü için anlamlı olmadığını belirtmektedir. Ekonominin diğer sektörlerinden farklı olarak, toptan elektrik piyasasında pazar gücünün, firmanın pazar payı ile ilişkisi oldukça zayıftır. Bu piyasada pazar gücünü belirleyen en önemli değişkenler, belirli bir anda sistemdeki talebin üretim miktarının ne kadar üzerine çıktığı, sistemdeki yedek kapasite ve bu kapasitenin üretim firmaları arasında ne şekilde dağıldığıdır. 12 Elektrik üreticilerinin kapasite sınırlarının bulunması, endüstri arz eğrisinin kesikli bir şekil almasına neden olmaktadır. Birbirlerinden farklı kapasite ve maliyet yapılarına sahip 4 elektrik santralinin pazarda bulunduğu bir örneği inceleyelim. İlk santral 10$ marjinal maliyet ile üretim yapsın ve 100 Megavat (MW) kapasiteye sahip olsun. İkinci ve üçüncü santraller için marjinal maliyet ve kapasite rakamları 15 er dolar ve 60 MW, son santral için de 30$ ve 80 MW olsun. Talep ve arz eğrilerinin kesiştiği noktada dengeye gelecek olan bu pazarda, talebin aşağıdaki grafikteki gibi konumlanması halinde, fiyat bütün üreticilerin arz etmeye hazır olduğu fiyatın üzerinde olacaktır. Dikkat çekilmek istenen nokta, marjinal maliyetlerin üzerinde oluşan bu yüksek fiyatın (25$) hiçbir firmanın pazar gücü kullanımına da dayanmamasıdır Bkz. Rajat Deb, R. M., S.Deb "Transmission Capacity and Market Contestability in the Midwest Interconnect."LCG Consulting Report. ability_i n_the_midwest_interconnect 10 SSNIP Testi: (Small but significant non-transitory increase in price) Kullanımının neredeyse imkansız olması nedeniyle eleştirilen ilgili pazar tanımlama yöntemi. ÇETİNKAYA (s.12) testi şu şekilde tanımlamaktadır: SSNIP testine göre, tekel olduğu varsayılan bir teşebbüsün, belli bir ürünün fiyatında küçük, önemli ve kalıcı bir artış uygulaması 10, tüketicilerin başka ürünlere yönelmelerine yol açıyorsa ve bu durum sonucunda da yapılan fiyat artışı kârlı olmuyorsa, firmanın ürettiği ürünle tüketicilerin yöneldiği ürünler aynı ürün pazarında yer alıyor demektir. Bu bağlamda, bir ilgili ürün pazarının SSNIP testinin koşullarını sağlayan bütün ürünleri kapsadığı söylenebilir. Bu şekilde tespit edilen ürün pazarı, söz konusu ürünle en iyi şekilde ikame edilebilen diğer bütün rakip ürünleri içerirken, pazarı olduğundan geniş gösterecek hiçbir ürünü de kapsamayacaktır. (İlgili pazar kavramına birleşmelerin kontrolü bölümünde değinilecektir.) 11 Herfhindahl-Hirschman Endeksi. Pazardaki firmaların paylarının karesinin toplamına eşittir. Bu şekilde firmaların pazar payları kendi payları ile çarpılarak ağırlıklandırılmaktadır. Amerikan Adalet Bakanlığı ve Federal Ticaret Komisyonu nun Yatay Birleşme Rehberinde, bir birleşme ya da devralmanın pazar yapısında yaratacağı etki bu endeks ile ölçülmektedir. Eğer birleşme sonrasında endeks rakamı 1000 ile 1800 arasında oluşuyor ve birleşme endeksi 100 puandan fazla artırıyorsa ya da 1800 ün üzerinde bir endeks rakamı, birleşme ile 50 puandan fazla artıyorsa rekabet otoritesi işlemi incelemeye almaktadır. Türkiye deki sektörler incelendiğinde, bu rakamların anlamlı eşikler olarak alınabilmek için ne kadar düşük kaldığı görülecektir. 12 Seth Blumsack, s Biggar, D. (2005). "Competition Issues in Electricity Sector." OECD Journal of Competition Law and Policy 6(4): ,s

5 Şekil 1: Kapasitesi sınırlı santrallerden türetilen kesikli arz eğrisi Bu yüzden pazarın yapısı ile performansı arasındaki bağlantı kopmakta ve pazardaki firmaların büyüklük dağılımı ve pazarın yoğunlaşması hakkında fikir veren HHI endeksinin, pazarın eksik rekabet piyasalarına benzer şekilde hareket edip etmediğine dair bilgi verme gücü ortadan kalkmaktadır. Pazardaki üreticilerin bir kısmının kapasitelerinin tamamını, bazı büyük üreticilerin ise sadece bir kısmını kullandığı gerçekçi bir örneği düşünelim. Kapasitelerinin tamamını kullanan küçük santraller artık talebin yükselmesi nedeniyle artan fiyata tepki veremeyecektir. Bu nedenle veri talep düzeyinde kapasite sınırına uzak olan büyük santraller kendi aralarında rekabet edecek, toplam talepten küçüklerin üretim miktarının çıkarıldığı bir artık (residual) talep eğrisi ile karşı karşıya olacaklardır. Bu durum, ilgili pazarın sadece zaman değil (peak time olup olmama) talebin miktarının da dikkate alınarak tespit edilmesi gerekliliğini doğurmaktadır. 14 Düşük talep düzeylerinde pazar rekabetçiyken, talep miktarı küçük santrallerin üretim kapasitelerinin tamamını kullanmalarına neden olacak düzeyin üzerine çıktığında, pazar büyük santrallere kalmaktadır. Bu nedenle BIGGAR aşağıdaki şekilde düzeltilmiş bir HHI endeksinin kullanılmasını önermektedir Ibid. s Ibid. s.111.

6 Bu formülde, s kapasite sınırı olmayan firmaların pazar payını, n kapasite sınırı olmayan firma sayısını, s ise kapasitesi sınırlı bütün firmaların toplam pazar payını göstermektedir. BIGGAR verdiği örneklerde, kapasite sınırı sorununun bulunduğu piyasalarda düzeltilmiş HHI ın, firmaların marjinal maliyetlerinin üzerinde fiyatlama yapabilme gücünü 16 doğru yansıttığını göstermektedir. Elektrik sektöründe, enerji fiyatının oluşumu sadece pazardaki yoğunlaşmaya bağlanamamaktadır; aşağıdaki şekilde gösterilen birçok değişken, elektrik piyasasındaki birçok hizmetin fiyatını etkilemektedir. Dolayısıyla hem pazar gücünün kullanılması durumunda, hem de sonraki bölümde inceleyeceğimiz birleşme ve devralmaların kontrolünde, sadece pazar paylarına ve yoğunlaşma oranlarına dayalı değerlendirmeler hatalı sonuçlara neden olacaktır. Şekil 2: Elektrik Sektöründe fiyatın oluşumu 17 Arz Talep Dengesi Forward Fiyatlar Spot Fiyatlar Fiziksel Özellikler Gerçek Zaman- Forward Piyasalar Future Fiyatlar Gerçek Zamanlı Santrallerin çeşitliliği Psikoloji Yan Hizmet Fiyatları Fiyatlar Kapasite Fiyatları İletim Kısıtları Pazar Gücü forward Ortalama Kar (Spark Spread) Emisyon izinleri Yakıt Fiyatları Tüketim Yapısı Opsiyon Fiyatları Kuruluş yeri farklılıkları Emisyon Limitleri Pazar Etkileşimleri Enerji Pazar Yapısı Deregülasyo n Durumu Diğer Faktörler Hava Kapasite Bağlı Maliyetler Hidroloji Yan Hizmetler Pazar Kuralları Yük Artışı Pazara Giriş İkili İşlemler Teknoloji 16 Literatürde Lerner Endeksi olarak anılmaktadır. 17 Deb ten alınmıştır.

7 Elektrik Sektöründe Birleşme ve Devralmaların Kontrolü Rekabet Kanunu nun 7.maddesi teşebbüslerin hakim durum oluşturacak ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmelerini, birbirlerini devralmalarını ya da ortak girişim kurmalarını yasaklamaktadır. Aynı Kanun un 11.maddesi uyarınca, Rekabet Kurulu nun 1997/1 sayılı Tebliği nde belirtilen ilgili pazardaki 20 milyon YTL. lik ciro ve %25 lik pazar payı eşiğini aşan işlemlerin geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu na bildirilmesi zorunludur. İlgili pazar Bir birleşme veya devralmanın pazardaki rekabet üzerindeki etkisi değerlendirilirken, öncelikle etkileyeceği pazarın sınırları çizilir. Rekabet şartlarının homojen olduğu, alıcılar tarafından fiyat, kalite, kulanım amacı gibi özellikleri bakımından birbirleriyle ikame edilebilir ürün ya da ürünlere ilgili ürün pazarı; etki doğurduğu coğrafi bölgeye de ilgili coğrafi pazar adı verilir. 18 Bu iki unsurdan oluşan ilgili pazarda rekabetin birleşmeden olumsuz etkilenip etkilenmeyeceği, rekabet otoritesinin yaklaşımına göre, ya pazar yapısı, ya da pazarın fiyat, miktar, danışıklılık olasılığı vb. performans göstergeleri üzerindeki etkisine göre değerlendirilmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarın sınırlarının ne şekilde çizildiği, birleşmenin izin alıp almaması kararı üzerinde belirleyicidir. Pazar gücünün kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilirken yine öncelikle ilgili pazarın tespit edilmesi gerekir. İlgili ürün pazarı, birleşme ya da devralma işleminin taraflarının faaliyetlerinden yola çıkılarak tespit edilir. Yani bir elektrik santrali sahibi başka bir santrali satın alıyorsa, tanımlanacak olan pazar elektrik üretimine ilişkin olacaktır. İki bölgesel elektrik dağıtıcısının birleşmesi işleminde ise ürün pazarı ilk bakışta elektrik dağıtımı hizmeti olarak tanımlanır. Rekabet Kurumu 1.Dairesi nin TEDAŞ ın özelleştirilmesi ile ilgili olarak hazırladığı tarihli görüşünde, ilgili ürün pazarlarını elektrik dağıtım hizmeti ile perakende elektrik satışı ve hizmeti olarak iki ürün pazarı tanımlamıştır. İlgili coğrafi pazar ise her bir dağıtım bölgesi ayrı bir oluşturacak şekilde tespit edilmiştir. Ancak yeni piyasa tasarımı hayata geçince ve birleşme devralma işlemleri karmaşıklaştıkça ilgili pazarın tanımlanması da güçleşecektir. İletim hizmetinin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle belirli mevsim ve saatlerde sıkışıklıkların meydana gelmesi, sistemin enterkonnekte yapısı hakkında şüphelere yol açabilecek ve ülkenin iki ayrı ucundaki iki santralin birbirine rakip olduğu varsayımını geçersiz hale getirecektir. Bu şekilde sadece dağıtım için değil, üretim hizmetleri için de bölgesel pazarların tanımlanması gerekecektir. Yukarıdaki pazar gücünün ölçülmesine ilişkin bölümde açıklandığı üzere, bu pazarlar sadece günün farklı saatleri, yılın farklı mevsimlerine göre değil, talebin farklı düzeylerine göre de çoğaltılabilir. Yine elektrik santralleri ile dağıtıcılar ve serbest müşteriler ile yapılan sözleşmelerde birim fiyatların bölgeler arasında belirgin farklılıklar göstermesi, üretim için tanımlanan pazarın bölgesel bazda tanımlanmasını gerektirecek bir nedendir. Yük alma/atma pazarlarında, büyük santraller ile küçükler arasında davranışsal farklılıkların belirmesi, bu pazarların ilgili pazar tespitinde hesaba katılmasına neden olacaktır. Yukarıda sayılanlar gibi başka birçok nedenden dolayı ilgili pazarın tespiti elektrik sektöründe kolayca sonuçlandırılacak bir tartışma değildir. MOSS, son yıllarda ABD de gerçekleşen yoğun elektrik 18 İlgili pazar kavramı ile ilgili ayrıntılı bir çalışma için bkz. Çetinkaya, M. (2003). İlgili Pazar Kavramı ve İlgili Pazar Tanımında Kullanılan Nicel Teknikler. Ankara, Rekabet Kurumu Yayınları.

8 birleşmelerinde ilgili pazar tanımını sorunlu gördüğü işlemleri ve tartışmalı konuları aşağıdaki tabloda özetlemektedir: 19 Tablo 1: ABD de Pazar Tanımı sorunlu Elektrik Birleşmeleri Taraflar Tarih /Bölge İhtilaflı Konular Baltimore Gas & Electric ve Potomac Electric Delmarva Power & Light ve Atlantic Energy 1997 Orta - Atlantik 1998 Orta - Atlantik Coğrafi pazar tanımında iletim kısıtı hesaplaması; kapasitenin ölçülmesi Ürün pazarı tanımında zamanla farklılaşan talebin dikkate alınmaması Nevada Power ve Sierra Pacific 1999 Batı Coğrafi pazar tanımında iletim elverişliliğinin ölçülmesi Northern States Power ve New Centuries Energy Carolina Power & Light ve Florida Progress 2000 Ortabatı 2000 Güney Birleşme sonucunda pazarın yoğunlaşmasının PUHCA (Kamu Hizmeti Holding Şirketi Kanunu) uyarınca gerekli olan üreticilerin entegrasyonundan ayrı değerlendirilmesi İletim elverişliliğinin ölçülmesi, iletimin paylaştırılması ve coğrafi pazar tanımı içindeki piyasa fiyatları Tablodan da görüleceği üzere özellikle, iletim hizmetinin belirli vakitlerde aksaması nedeniyle coğrafi pazarın dar tanımlanması (ya da tanımlanmaması) tartışma konusu olmaktadır. AB Komisyonu, 2003 ve 2004 yıllarında elektrik sektöründe yaptığı birleşme ve devralma incelemelerinde, ilgili coğrafi pazarı ulusal pazarlarla sınırlayarak tanımlamakla birlikte, sınır aşan bir pazar tanımının hangi hallerde ortaya çıkacağını bu kararları inceleyerek kestirmek mümkündür. İlgili coğrafi pazar belirlenirken, ülkedeki tüketimin %10 unun altında bir enterkonnekte kapasitesinin ulusal sınırlardan daha geniş bir pazar tanımlamak için yetersiz olduğu, %25 in üzerine çıkan bir kapasiteninse yeterli olduğu, iletimde %25 oranındaki bir sıkışıklığın ulusal sınırları aşan bir pazar tanımlamak için fazla olduğu, bununla birlikte %5 lik bir oranın kabul edilebilir olduğu, %10 dan fazla fiyat farklılıklarının geniş pazar tanımlamak için yeterli olduğu kriterleri geçmiş kararlardan çıkartılabilir. 20 Ancak VANDEZANDE bu kriterlere göre yapılan ölçüm ve yorumların şeffaflıktan uzak olduğu eleştirisini yapmaktadır Moss, D. (2005). "Electricity Mergers, Economic Analysis, and Consistency : Why FERC Needs to Change its Approach." American Antitrust Institute Working Paper 04-02, s M.2947 Verbund/Energie Allianz (2003), M.3268 Sydkraft/Graninge (2003), M.3440 ENI/EDP/GDP (2004).

9 ABD örneğini inceleyen araştırmacılar, ilgili ürün pazarları belirlenirken, üzerinde durulması gereken pazarlar olarak kısa vadeli kapasite, uzun vadeli kapasite ve kısa vadede anlaşma ile bağlanarak satılmak zorunda olmayan elektrik (non-firm energy) üzerinde durmaktadır. 22 Birleşme ve Devralmaların değerlendirilmesi Avrupa Topluluğu ölçeğinde meydana gelen birleşme ve devralmaların değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları belirleyen ve 1989 yılında yayımlanan 4064/89 sayılı AT tüzüğü, 139/2004 sayılı tüzük ile yenilendiğinde, hakim durum testi olarak adlandırılan değerlendirme kriterinin yerine rekabet testi 23 kriterini benimsenmiştir sayılı Rekabet Kanunu nun 7.maddesinde de yerini bulan hakim durum testi, hakim durum oluşturulmasını ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesini yasaklamaktadır. Ancak rekabet testi, gerçekleştirilecek olan işlemin rekabeti önemli ölçüde azaltıp azaltmaması ile ilgilenmekte, bunun için bir hakim durumun yaratılmasını ön şart olarak almamaktadır. Bu şekilde, AB Komisyonu tarafından hakim durum tespitinde bulunmak için aranan %40 lık minimum pazar payının aşağısında toplam pazar payına ulaşacak işlemler de yeni test ile birlikte AB de yasaklanabilecektir. 24 Türkiye de benzer bir anlayış değişikliğinin gerçekleşebilmesi için Rekabet Kanunu nda değişikliğe gidilmesi gerekmektedir. Ancak yine de Rekabet Kurulu nun elektrik sektörü ile ilgili işlemlerinde, pazarın özellikleri nedeniyle düşük pazar paylarına rağmen dönemsel olarak hakim durumların ortaya çıktığına ilişkin karar almasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Elektrik sektöründe, diğer sektörlerden farklı olarak HHI değerlerinin, rekabeti bozucu bir pazar yapısının göstergesi olarak kullanılmasının doğuracağı sakıncalara ve ne şekilde giderilebileceklerine Pazar Gücü bölümünde yer verilmişti. Düzeltilmiş HHI değerlerinin de pazardaki teşebbüslerin kendi aralarındaki stratejik koordinasyonu görmeyi sağlamadığı için yeterli olmayacağı nedeniyle bilgisayar simülasyonlarına başvurulması gerektiği araştırmacılar tarafından ileri sürülmektedir. 25 Benzer simülasyon modelleri ilgili pazarın tespiti için de kullanılmaktadır. 26 Ancak bu modellerin düzgün işlemesinin, geçerliliği şüpheli varsayımlara bağlı olduğu eleştirileri de getirilmektedir. 27 Anlaşılabileceği üzere, üzerinde uzlaşmaya varılmış, tek bir doğru değerlendirme yönteminin varlığından söz etmek mümkün değildir. Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri nde birleşme ve devralmaların değerlendirilmesi, zaman içinde değişen bir portre sergilemektedir. Bunda, kamu otoritesinin önceki tecrübeler sonrası oluşan pazar yapısının olumsuz sonuçlarından ders alması ve sürekli gelişen ölçüm yöntemleri ile bunlara dayanan teorileri dikkate alması yatmaktadır. AB de elektrik endüstrisinde serbestleşme süreci 1996 da ilk elektrik yönergesinin (96/92/EC) yayımlanmasıyla başlamıştır. Özellikle üretim ve arz kısımlarında rekabetçi bir yapıya geçilmesi ve ulusal sınırların dışına çıkılabilmesini sağlayan direktifin asıl amacı bir AB ye ait bir iç enerji piyasasını oluşturabilmekti. Ülkeler arası enerji transferi kapasitesinin sınırlı olduğu ve mevcut 21 L. Vandezande, L. M., Bram Delvaux, Geert Van Calster, Ronnie Belmans (2006). "Evaluation of Economic Merger Control Techniques Applied to the European Electricity Sector." The Electricity Journal 19(6): 49-56, s Surratt, W. (1998). "The Analytical Approach to measuring Horizontal Market power in Electric Utility markets: A Historical Perspective." The Electricity Journal: 22-33, s İngilizce kaynaklarda SLC (significant lessening of competition) testi olarak geçmektedir. 24 Pazar gücünün kullanılmasına ilişkin bölümde izah edildiği gibi, %20 lik bir pazar payına sahip bir elektrik santralinin pazar gücü kullanarak rekabeti engellemesi mümkündür. 25 Moss, s.11; Deb, s.4; Vandezande, s Kullanılan modeller hakkında fikir edinmek için bkz.m. Ventosa, A. B., A. Ramos, M. Rivier (2005). "Electricity Market Modeling Trends." Energy Policy 33: K. Neuhoff, J. B., M. Boots (2005). "Network- constrained Cournot Models of Liberalized Electricity Markets: the Devil is in Details." Energy Economics 27(3):

10 firmaların ulusal ve genellikle hakim durumda olduğu bir yapıda, bu ulaşılması güç bir amaç olarak gözükmekteydi. 28 Firmaların hakim durumda olmaları nedeniyle, gerçekleştirdikleri ulusal ölçekteki birleşme ve devralmalar rekabete aykırı düşüyordu ancak gelirlerinin 2/3 ünü tek bir üye ülkeden elde etmeleri nedeniyle AB Komisyonu nun denetimine tabi olmuyorlardı. AB Komisyonu 2005 te yayımladığı elektrik ve gazda iç pazarın yaratılmasına 29 ve yaptığı sektör incelemesine dair raporlarla 30, ikinci elektrik yönergesi (2003/547/EC) ve 1228/2003 sayılı Regülasyon ile devam eden serbestleşme çabalarının, yukarıda belirtilen amaçlara ulaşmayı başaramadığını açıklamıştır. Öncelikle pazardaki yoğunlaşma hala çok yüksekti. En büyük ilk üç üretim firmasının pazar payının toplamını ifade eden CR(3) oranı AB üye ülkelerinin çoğunluğunda %65 in üzerindeydi. Mevcut firmaların güçlü pozisyonları, yeni giren firmalar tarafından sarsılamamıştı. İkincisi Avrupa ölçeğinde bir konsolidasyon yaşanıyordu: Ulusal pazar lideri firmalar büyük satın alımlarla komşu ülke pazarlarına giriyor ve sınır ötesi rekabete olan ihtiyacı daha da artırıyorlardı. Devam eden bu birleşme dalgasında bazı üye ülke hükümetleri ulusal çıkarları hala ilk sıraya koymaktadır. EON un 2002 de Ruhrgas tarafından alınması Alman federal rekabet otoritesi Bundeskartellamt tarafından, Endesa için Gas Natural ın 2006 da verdiği teklif de İspanyol otorite Tribunal de la Competencia tarafından yasaklandı. Ancak açıkça rekabete aykırı olmalarına rağmen Komisyon eşiğinin altında kalan her iki devralma da, sektörün stratejik önemi ve ulusal şampiyonları desteklemek amacıyla, hükümetlerin müdahalesiyle gerçekleştirildi. Bu durum, AB nin mevcut birleşme/devralma mevzuatının, elektrik sektöründe ne rekabeti sağlama ne de iç pazarı oluşturma amacına hizmet ettiğini, 2/3 kuralı değiştirilmeden ortak bir AB elektrik politikası oluşturulmasının mümkün olmadığını ortaya çıkardı. 31 Fransız hükümetinin EON un Endesa ya ve İspanyol hükümetinin Enel in Suez e 2006 yılında açıklanan satın alma tekliflerine verdiği tepkiler korumacı dalganın devam etiğini göstermektedir. 32 Bütün bu gelişmelere karşın AB Komisyonu hem sektördeki birleşmelere olan yaklaşımını sertleştirmekte, hem de rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları yasaklayan Roma Antlaşmasının 81.maddesi ile, hakim durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan 82.maddesini uygulamaya koymaktadır. ABD de uygulanan birleşme/devralma politikasını incelediğimizde ise gaz çevrim santralleri ile elektrik üreticilerinin birleşmesinden doğan dikey entegrasyon sorununa ve iletim hizmetinin tek firmanın elinde yoğunlaşması durumuna dikkatle yaklaşıldığı göze çarpmaktadır Ibid. s AB Komisyonu, Report on Progress in Creating the Internal Gas and Electricity Market, Communication from the Commission, COM(2005) 568, 30 AB Komisyonu, Preliminary Report Sector Inquiry under Article 17 Regulation 1/2003 on the Gas and ElectricityMarkets, 2006, 31 Leveque, s Vandezande, s Moss, s.11

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Elektrik Piyasası Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi 1 GÜNDEM Elektrik Piyasası

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi

Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi Elektrik Enerjisi Stratejisi Değerlendirmeleri Konferansı 22 Mayıs 2008, İstanbul Temel

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı),

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı), Ekonomi I Tam Rekabet Piyasası FĐRMA TEORĐSĐ Bu bölümü bitirdiğinizde şunları öğrenmiş olacaksınız: Hasılat, maliyet ve kar kavramları ne demektir? Tam rekabet ne anlama gelir? Tam rekabet piyasasında

Detaylı

REKABET KURULU. 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2

REKABET KURULU. 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2 REKABET KURULU 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı, dikey anlaşmaların 7.12.1994

Detaylı

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Türkiye Elektrik Piyasası ve DUY İbrahim Etem ERTEN Grup Başkanı - Enerji Uzmanı OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Hızlı talep artışı: Yatırım ihtiyacı ve fırsatlar Rekabetçi piyasaların rolü Yüksek ithalat

Detaylı

REKABET HUKUKU ve KOBİLER. Neşe Nur Onuklu

REKABET HUKUKU ve KOBİLER. Neşe Nur Onuklu REKABET HUKUKU ve KOBİLER Neşe Nur Onuklu Sunum Planı Rekabet Nedir? 4054 sayılı RKHK genel hükümleri KOBİ ler ve Rekabet 2 Rekabet Nedir? 3 Rekabet Nedir? Firmaları maliyetlerini ve fiyatlarını aşağıya

Detaylı

SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI

SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI YENİ GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞİ IŞIĞINDA OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE REKABET HUKUKU UYGULAMASI & ELEKTRİK PİYASASINDA REGULASYON VE REKABET HUKUKU UYGULAMASI Program

Detaylı

TPIS Değerlendirme Raporu

TPIS Değerlendirme Raporu TPIS Değerlendirme Raporu Fiyat neden «0» çıktı? 2 Temmuz 2012 Fiyat Neden «0» çıktı? 18 Haziran 2012 günü 05 ve 06 saatlerinde Gün Öncesi Piyasasında elektriğin fiyatı 0 olarak gerçekleşmiştir. 1 ve 2

Detaylı

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin Türkiye Enerji Piyasasına Etkileri i 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin son kullanıcılara yararları somutları çeşitli sektörlerde kanıtlanmıştır Telekom Havayolu Liberalleşme öncesi > Genellikle

Detaylı

Serbest Tüketici Kimdir

Serbest Tüketici Kimdir Kısaca Eren Enerji Eren Enerji Elektrik Üretim A.Ş. Zonguldak ın Çatalağzı termik santrali toplam 1,6 milyar dolarlık yatırım değerine sahip 3 üniteden oluşmaktadır. Temmuz 2010 dan bugüne faaliyette olan

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

ALPER AKCA

ALPER AKCA 25.10.2008 Lisans, ODTÜ EEE, 2005 Yüksek Lisans, ODTÜ EEE, 2008 ASELSAN, 2005- Neden Destek? Destek Türleri ABD Ulusal Mekanizmalar ABD Eyalet Mekanizmaları AB Destek Mekanizmaları Türkiye Yenilenebilir

Detaylı

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler.

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler. KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası. Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov.

Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası. Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov. Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov.tr Rekabet Kanunu 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun: Tanımlar

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Düzce Üniversitesi çalışanlarının yaptığı

Detaylı

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma-

Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma- Dr. Mustafa YAVUZ Elektrik Piyasası Kanunu nun Öngördüğü Hukuki Rejim ve Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma- İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v TEŞEKKÜR...ix İÇİNDEKİLER...xi KISALTMALAR...xxiii

Detaylı

AR& GE BÜLTEN. Otomotivde Yeni Dönem! Otomotiv Sektöründeki Rekabet Koşulları Yenileniyor!

AR& GE BÜLTEN. Otomotivde Yeni Dönem! Otomotiv Sektöründeki Rekabet Koşulları Yenileniyor! Otomotivde Yeni Dönem! Otomotiv Sektöründeki Rekabet Koşulları Yenileniyor! Türkiye'deki otomotiv sanayi, kurulduğu 1960'lı yıllardan beri AB otomotiv sanayi ile entegrasyonu sağlama çabası içinde bulunmaktadır.

Detaylı

TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ

TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ 1 TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ M. Tuna Kök Ciner Grubu 2 TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI ve TÜRKİYE ELEKTRİK

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Fatih Kölmek. ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye

Fatih Kölmek. ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye Fatih Kölmek ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye Türkiye Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Mekanizması Fiyat Tahmin Modelleri Yapay Sinir

Detaylı

TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ Sayın Prof. Dr. Nurettin Kaldırımcı Başkan Rekabet Kurumu Bilkent Plaza B3 Blok 06530 Bilkent Ankara İstanbul, 07 Nisan 2008 Ref: KE/bs/08-755 Konu: 1997/1 Sayılı Tebliğ'in Gözden Geçirilmesi Hakkında

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

Elektrik Sektöründe Reform. İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara

Elektrik Sektöründe Reform. İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara Elektrik Sektöründe Reform İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara Yeniden yapılanma Tarihsel yapı: Dikey bütünleşik; kamu veya özel Yeniden yapılanma Hedef: verimlilik artışı

Detaylı

Pay Opsiyon Sözleşmeleri. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası

Pay Opsiyon Sözleşmeleri. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Pay Opsiyon Sözleşmeleri Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Bu dokümanda kullanılan içeriğin bir kısmı, Türkiye deki düzenlemeler çerçevesinde menkul kıymetler veya türev araçlarla ilgili faaliyet göstermek

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) Kasım 2011 Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin ziyaretçilerinin

Detaylı

III. Dönem Rekabet Hukuku Sertifika Programı 3 Kasım-15 Aralık 2012

III. Dönem Rekabet Hukuku Sertifika Programı 3 Kasım-15 Aralık 2012 III. Dönem Rekabet Hukuku Sertifika Programı 3 Kasım-15 Aralık 2012 Amaç Rekabet hukuku, piyasa ekonomisinin sağlıklı bir şekilde işlemesi açısından vazgeçilmez hukuk dallarından biridir. Bu hukuk dalı,

Detaylı

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler RÜZGAR SANTRALARINDA ÜRETİLEN ELEKTRİK ENERJİSİNİN PİYASALARDA SATILMASI HULUSİ KARA TÜREB DENETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ KONGRESİ TURKISH WIND ENERGY CONGRESS 7-8 KASIM 2012 İSTANBUL İÇERİKİ

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne?

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Barış Sanlı 24 Eylül 2014 All Energy Turkey 24.9.2014 Barış Sanlı 1 Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 24.9.2014 Barış Sanlı 2 www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar) 24.9.2014

Detaylı

VOB la Gelecek ece Yönetimi

VOB la Gelecek ece Yönetimi Ocak 2010 VOB la Gelecek ece Yönetimi Çetin Ali DÖNMEZ Osmaniye Ticaret ve Sanayi Odası İşlem Hacminin Yıllık Gelişimi (TL) İşlem Hacmi (TL) 334.172.858.081 207.962.600.500 118.035.442.771 3.029.588.946

Detaylı

TASAM - TÜRKASYA STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ. Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği

TASAM - TÜRKASYA STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ. Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği Prof. Dr. Osman SEVAİOĞLU Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 06531, Balgat, Ankara sevaiogl@metu.edu.tr TASAM,

Detaylı

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1 Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1 RWE, başarılı ve uzun geçmişiyle enerji piyasasında güvenilir ve güçlü bir iş ortağıdır RWE Genel Merkezi, Essen, Almanya Rakamlarla RWE*

Detaylı

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ EYLÜL 2011 VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ Sözleşme, Araştırma ve İstatistik Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Türkiye Elektrik Piyasası» Piyasanın Yapısı» Gün Öncesi Planlama» Fiyat Oluşumu Elektrik Vadeli

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü

Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü www.sde.org.tr ANALİZ 2014/2 2013 YILI ALTIN ANALİZİ Dr. M. Levent YILMAZ Ekonomistlerin çoğu zaman yanıldığı ve nedenini tahmin etmekte zorlandığı bir

Detaylı

6- REKABET POLİTİKASI

6- REKABET POLİTİKASI 6- REKABET POLİTİKASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bugüne kadar yapılmış olan idari düzenlemeler Ek 6.1 de gösterilmiştir. I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 6.1 Rekabet

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 A) ÖRNEK BİR KONUT PROJESİ BAZINDA VERGİ YÜKÜ Aşağıdaki çalışmada, örnek olarak 100 konutluk bir gayrimenkul projesi belirli varsayımlarla ele alınarak,

Detaylı

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015 TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı Fatih Yazıtaş 05.11.2015 Gündem Elektrik Piyasası & EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası ve Tahminleme (RES ler) Gün İçi Piyasası YEKDEM 2 Enerji Piyasaları

Detaylı

Sigortacılık Sektöründe Yeni Görev: BT Yönetişimi

Sigortacılık Sektöründe Yeni Görev: BT Yönetişimi KPMG Gündem / Nisan - Haziran 2012 Sigortacılık Sektöründe Yeni Görev: BT Yönetişimi SPK Taslağı ve Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı FATCA - Uyum Süreci Giderek Yaklaşıyor Finansal Kiralama, Faktoring ve

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

İşletmelerin Büyüme Şekilleri

İşletmelerin Büyüme Şekilleri Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İŞLETMELERİN BÜYÜMESİ İşletmelerin Büyüme Nedenleri Optimum büyüklüğe ulaşma Piyasalarda etkinliği arttırarak kar elde etme olanaklarını arttırma

Detaylı

Mikroiktisat Final Sorularý

Mikroiktisat Final Sorularý Mikroiktisat Final Sorularý MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ MALĐYE VE ĐŞLETME BÖLÜMLERĐ MĐKROĐKTĐSAT FĐNAL SINAVI 10.01.2011 Saat: 13:00 Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun Yanıtı

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, elektrik piyasasında gerçek ve tüzel kişilerin serbest

Detaylı

Merkez in 2016 Para ve Kur Politikası..! Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici olmuştur..!

Merkez in 2016 Para ve Kur Politikası..! Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici olmuştur..! TCMB Mevcut Duruşu: Enflasyon görünümüne karşı sıkı Döviz likiditesinde dengeleyici Finansal istikrarı destekleyici niteliğini korumaktadır. Kararlı para politikası duruşu enflasyonu düşürmekte temel belirleyici

Detaylı

GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 19 Eylül 2014

GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 19 Eylül 2014 GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 19 Eylül 2014 18.09.2014 Açılış Kapanış % EURUSD 1,28645 1,29219 0,44 ALTIN 1223,23 1224,81 0,12 USDTRY 2,22348 2,22433 0,03 EURTRY 2,86274 2,87717 0,50 USDJPY 108,364 108,681 0,29

Detaylı

FİDECON. Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı

FİDECON. Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı FİDECON Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı FİDECON, karmaşık sorunlara açık ve net çözümler üretmek üzere kurulmuştur. Çalışma alanı, başta elektronik haberleşme, enerji ve finansal piyasalar olmak üzere,

Detaylı

TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1)

TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) 21 Ocak 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28889 Sermaye Piyasası Kurulundan: TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, makul bir ekonomik veya finansal

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ Türkiye de perakende sektörü, 300 milyar dolara ulaşan büyüklüğü, 365 bin mağaza sayısı ve 2009-2013 yılları arasında yıllık bileşik %7 büyüme ile öne çıkan sektörler

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

Süleyman Cengiz 26.12.2014 DAĞITIM SÖZLEŞMELERİNDE GÜNCEL SORUNLAR

Süleyman Cengiz 26.12.2014 DAĞITIM SÖZLEŞMELERİNDE GÜNCEL SORUNLAR Süleyman Cengiz 26.12.2014 DAĞITIM SÖZLEŞMELERİNDE GÜNCEL SORUNLAR Legal Disclaimer: This presentation is prepared solely for use by the legal entities or persons whose names are listed above and shall

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Türkiye Enerji Piyasalarının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası

Türkiye Enerji Piyasalarının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası Türkiye Enerji larının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası Batu AKSOY Turcas CEO & Yönetim Kurulu Üyesi TÜSİAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi World Energy Outlook 2011 Sabancı

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI KISACA EPDK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) elektrik piyasalarının düzenlenmesi amacıyla 4628 sayılı Yasa ile 2001 yılında kurulmuştur.

Detaylı

TEKNOLOJİ TRANSFERİ ANLAŞMALARINA İLİŞKİN GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞİ NİN GENEL GEREKÇESİ 1

TEKNOLOJİ TRANSFERİ ANLAŞMALARINA İLİŞKİN GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞİ NİN GENEL GEREKÇESİ 1 TEKNOLOJİ TRANSFERİ ANLAŞMALARINA İLİŞKİN GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞİ NİN GENEL GEREKÇESİ 1 Patent, faydalı model, endüstriyel tasarım, entegre devre topoğrafyası, ıslahçı hakkı veya yazılım üzerindeki hakkı

Detaylı

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları İKT 207: Mikro iktisat Faktör Piyasaları Tartışılacak Konular Tam Rekabetçi Faktör Piyasaları Tam Rekabetçi Faktör Piyasalarında Denge Monopson Gücünün Olduğu Faktör Piyasaları Monopol Gücünün Olduğu Faktör

Detaylı

EPDK DÜZENLEMELERİN PETROL PİYASASINA ETKİSİ. 12 Ekim 2015, Konya

EPDK DÜZENLEMELERİN PETROL PİYASASINA ETKİSİ. 12 Ekim 2015, Konya EPDK DÜZENLEMELERİN PETROL PİYASASINA ETKİSİ 12 Ekim 2015, Konya Karşılaştırılan ülkeler olgunluk eğrisinde çok farklı konumlardadır. Türkiye de yoğun düzenlemeler nedeniyle pazarın gelişmesine izin vermemekteyiz.

Detaylı

REKABET KURUMU REKABET RAPORU ÖZETİ Ahmet ÇELİK

REKABET KURUMU REKABET RAPORU ÖZETİ Ahmet ÇELİK GİRİŞ Rekabet Kurumu tarafından 2011 yılından itibaren yayımlanan Rekabet Raporu'nun bu yılki teması "Rekabet Hukuku ve KOBİ'ler" olarak belirlenmiştir. 2014 Rekabet Raporu'nda yalnızca rekabet hukuku

Detaylı

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Neler Öğreneceğiz? Hükümet Müdahalelerinin denge Oluşumlarına Etkileri Fiyat Kontrolleri Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları Asgari Ücret Politikası Tarımsal Destekleme

Detaylı

EKO 205 Mikroiktisat. Kar Maksimizasyonu Profit Maximization

EKO 205 Mikroiktisat. Kar Maksimizasyonu Profit Maximization EKO 205 Mikroiktisat Kar Maksimizasyonu Profit Maximization Tartışılacak Konular Tam Rekabet Piyasaları Kar Maksimizasyonu Marjinal Hasıla, Marjinal Maliyet ve Kar Kısa Dönemde Çıktı Düzeyinin Belirlenmesi

Detaylı

Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi

Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi PF Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi Tolerans Katsayısının RES Projelerinin Ekonomisine Etkisi 2 Yönetmelikte yapılan son değişiklik ile YEKDEM e katılan santrallerin dengesizlik

Detaylı

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI 2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasaları İşletme Dairesi Başkanı 07 Kasım 2012 İstanbul 1 Dünya da yenilenebilir enerji kaynakları için uygulanan bazı teşvik mekanizmaları Dünyada,

Detaylı

Şirket Nabzına Göre Organizasyon

Şirket Nabzına Göre Organizasyon BAHÇEŞEHIR ÜNIVERSITESI Şirket Nabzına Göre Organizasyon Performans ve İş Etüdü Eren YENİGÜN 6/11/2012 Organizasyonun verimliliğini yükselten temel unsurlardan biri olan organizasyonel yapılar literature,

Detaylı

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015-5-19 (Devralma) Karar Sayısı : 15-27/299-84 Karar Tarihi : 30.06.2015 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan Üyeler : Prof. Dr. Ömer

Detaylı

İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking

İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking Kıyaslama, bir işletmenin kendi performansını yükseltebilmek için, üstün performansı olan diğer işletmeleri incelemesi, bu işletmelerin iş yapma usulleri

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 Ajanda Yan Hizmetlerin Mevzuat Altyapısı Yan Hizmet Performans Testlerine Genel Bakış

Detaylı

TÜREK 2015. RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015

TÜREK 2015. RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015 TÜREK 2015 RES lerde Tahminleri ve Elektrik Satışı Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015 İÇERİK RÜZGAR SANTRALLERİNİN SATIŞ KANALLARI RES lerde ÜRETİM TAHMİNLERİNİN ETKİSİ ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Detaylı

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 2 Temmuz 2012 tarihi itibariyle (*) Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

Nedir? Ne Değildir? Barış EKDİ

Nedir? Ne Değildir? Barış EKDİ Nedir? Ne Değildir? Barış EKDİ Soru I : Rekabet hukukuna neden gerek var? Soru II : Rekabet hukukunun amacı nedir? Soru III : Rekabet nedir? Soru IV : Rekabet gerekli midir? Soru V Soru VI Soru VII : Rekabet

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 (*) 02 Ocak 2013 tarihi itibariyle Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN İSTİHDAMA KATKISI Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası Enerji Verimliliği Danışmanı Türkiye de İstihdam Türkiye nin çalışma çağındaki nüfusu önümüzdeki

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

Etki Analizinin Aşamaları

Etki Analizinin Aşamaları Analitik Araçlar ve Veri Toplama Çalıştayı 15-16 Nisan 2009 EuropeAid/125317/D/SER/TR Roman Ladus Oturum 6 Etkilerin Ölçülmesi Etki Analizinin Aşamaları Etkilerin Değerlendiril-mesi ve Opsiyonların Karşılaştırılması

Detaylı

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 ID: Z Mikro 2 Ara 2010 Çoktan Seçmeli Sorular Cümleyi en iyi biçimde tamamlayan veya sorunun yanıtı olan seçeneği yanıt anahtarına işaretleyiniz. 1. Çapraz satış

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

Hedefler, Aktiviteler, Çıktılar

Hedefler, Aktiviteler, Çıktılar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

Reel Sektör Risk Yönetimi

Reel Sektör Risk Yönetimi Temel Analiz Ocak ayının ilk iki haftası dünya ekonomik büyümesine ilişkin iyimser beklentiler petrol fiyatlarını 80.0 dolar/varil üzerine taşıdı. Ocak ayının son haftasına girerken farklı bir tablo ile

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

Özet Tanıtım Dokümanı

Özet Tanıtım Dokümanı Özet Tanıtım Dokümanı Istanbul, 2012 UME GLOBAL, kurumsal finansman / özel girişim sermayesi alanlarında danışmanlık hizmeti veren güvenilir bir ortaktır Geçmiş Deneyimler Toplamda 70 yılı aşkın endüstri,

Detaylı

Türkiye deki Enerji Verimliliğinin bir Değerlendirmesi

Türkiye deki Enerji Verimliliğinin bir Değerlendirmesi Türkiye deki Enerji Verimliliğinin bir Değerlendirmesi Wietze Lise, sunucu Enerji Verimliliği (EV) Türkiye için öncelikli bir konudur. Bu hem rekabeti arttıracak hem de ekonominin uzun vadeli sürdürülebilir

Detaylı

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret www.maviperde.com 1995 li yıllardan sonra Dünyada ve Türkiye'de elektronik ticaretin ön plana çıkmasıyla ve gelecek yıllarda mekanik perde sistemi pazarının çoğunu elektronik ticaretle olacağı varsayımı

Detaylı

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Ekim 2015 Tüketim Artışı Sanayi Üretiminin Gerisinde Kaldı 2015 in ilk dokuz ayında elektrik

Detaylı

ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI

ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI Doç. Dr. Cevdet DEMİR Uludağ Üniversitesi 06 Nisan 2007 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Karbon piyasası nedir? Ülkelerin ve şirketlerin sera gazları hedeflerine ulaşabilmeleri

Detaylı

3 Kasım 2002 Seçimlerine Doğru: Senaryolar ve Alternatifler...

3 Kasım 2002 Seçimlerine Doğru: Senaryolar ve Alternatifler... 3 Kasım 2002 Seçimlerine Doğru: Senaryolar ve Alternatifler... Seçime Doğru Giderken Kamuoyu: 3 Kasım 2002 seçimlerine bir haftadan az süre kalmışken, seçimin sonucu açısından bir çok spekülasyon bulunmaktadır.

Detaylı