TÜRKİYE ULUSAL ANNE ÖLÜMLERİ ÇALIŞMASI 2005

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE ULUSAL ANNE ÖLÜMLERİ ÇALIŞMASI 2005"

Transkript

1 Sayfa 1 TÜRKİYE ULUSAL ANNE ÖLÜMLERİ ÇALIŞMASI 2005 TEMEL BULGULAR Seçilen İller...2 Tanımlar...3 Kadın Ölümlerinin ve Gebeliğe Bağlı Ölümlerin Temel Özellikleri...4 Anne Ölümlerinin Seviyesi...5 NUTS-1 Bölgelerine ve Yerleşim Yerine Göre Gebeliğe Bağlı Ölüm Oranı... 5 NUTS-1 Bölgelerine ve Yerleşim Yerine Göre Anne Ölüm Oranı... 6 Yaşa Göre Gebeliğe Bağlı Ölüm Oranı... 7 Yaşa Göre Anne Ölüm Oranı... 7 Anne Ölümlerinin Nedenleri... 8 Gebeliğe Bağlı Ölümlerin Nedenlerine Göre Dağılımı... 8 Anne Ölümlerinin Nedenlerine Göre Dağılımı... 9 Temel Kategorilere ve Yerleşim Yerine Göre Kadın Ölümleri (15-49) Anne Ölümünün Gerçekleştiği Dönem ve Bebeğin/Fetüsün/Embriyonun Durumu...11 Yerleşim Yerine Göre Anne Ölümlerinin Dönemi Post-partum Dönemdeki Anne Ölümlerinin Dağılımı Bebeğin/Fetüsün/Embriyonun Yerleşim Yerine Göre Durumu Doğumun ve Ölümün Gerçekleştiği Yer Son Gebelikler İçin Doğumun Gerçekleştiği Yer Anne Ölümlerinin Gerçekleştiği Yer Doğumun Şekli ve Sezaryen ile Doğuma Karar Verme...16 Son Gebelik İçin Doğumun Şekli Sezaryen ile Doğuma Karar Verme...17 Sezaryen Nedenleri Biyo-medikal Risk Faktörleri...18 Anne Ölümleri İçin Biyo-medikal Risk Faktörleri Gebeliğe Bağlı Ölümler ve Anne Ölümleri İçin Risk Kategorileri Anne Ölümlerine Neden Olan Önlenebilir Faktörler Anne Ölümleri İçin Standart Bakımın Yetersizliğine İlişkin Faktörlerin Yüzde Dağılımı Gebeliğe Bağlı Ölümler İçin Standart Bakımın Yetersizliğine İlişkin Faktörlerin Yerleşim Yerine Göre Yüzde Dağılımı Gebeliğe Bağlı Ölümleri Etkileyen Hanehalkı ve Toplumsal Faktörler TNSA-2003 ile Karşılaştırılmalı Olarak Canlı Doğum ve Yaşayan Çocuk Sayısı Kadınların Yaş Gruplarına Göre Ortalama Canlı Doğum ve Yaşayan Çocuk Sayısı, UAÖÇ ve TNSA Düşük ve Ölü Doğum Sayılarına Göre Kadınların Dağılımı Yaş Grubundaki Kadınların Ölüm Nedenleri Çıkarılan Dersler ve Öneriler...28 MERNİS ve Sağlık Bakanlığı Sistemleri Ulusal Anne Ölümleri Çalışması Ölümün Raporlanması Anne Ölümlerinin Azaltılmasına Yönelik Tedbirler UAÖA nın Veri Toplama Faaliyetlerinin Akış Şeması... 31

2 Sayfa 2 SEÇİLEN İLLER Çalışmanın örneklemi için ağırlıklı, tabakalı olasılıklı örnekleme yaklaşımı kullanılmıştır. Bu anlamda ülke geneli, kentsel ve kırsal alanlar ile ve 12 NUTS-1 bölgesi için tahminler yapmaya elverişli örnekleme seçilmiştir. UAÖA nın saha faaliyetleri için ilk olarak 27 il belirlenmiştir. Daha sonra, pilot araştırma ve ön deneme faaliyetleri için seçilen 2 il, Antalya ve Erzurum, veri toplama faaliyetlerini bir yıl boyunca kendiliğinden sürdürmüş ve sonuç olarak aşağıda gösterildiği gibi 29 il için elverişli veri sağlanmıştır. Toplam 29 ilde, 16,139 yerleşim yeri (285 kent; 15,854 kır) çalışmaya dahil edilmiştir. UAÖA, yaklaşık 39 milyonluk nüfus büyüklüğü ile de ülke nüfusunun yüzde 54 ünü kapsamıştır.

3 Sayfa 3 Kadın ölümü, ölüm nedenine bakılmaksızın yaş grubu kadınlar arasında meydana gelen ölümler olarak tanımlanmaktadır. Gebeliğe bağlı ölüm, ölüm nedenine bakılmaksızın gebelik sırasında veya gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içerisinde meydana gelen ölümler olarak tanımlanmaktadır. Anne ölümü, bir kadının gebelik sırasında, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde, gebeliğin süresine ve yerine bakılmaksızın, gebelik durumuna veya gebelik sürecine bağlı (doğrudan) ya da bunların şiddetlendirdiği (dolaylı) ancak tesadüfi olmayan bir nedenlerden kaynaklanan kadın ölümüdür. TANIMLAR Doğrudan anne ölüm nedenleri, gebelikle birlikte K. TUĞ ortaya çıkan fiziksel ve psikolojik durumlara direkt olarak bağlı olan nedenlerdir. En belirgin olanlar, hemoraji, sepsis, eklampsi, emboli, sezeryan sırasındaki cerrahi ya da anestezi komplikasyonlarıdır. Dolaylı anne ölüm nedenleri, önceden varolan veya gebelik sırasında ortaya çıkan ve bu dönemde meydana gelen fizyolojik değişimlerin şiddetlendirdiği nedenlerdir. Örneğin, şeker hastalığı, HIV/ AIDS, anemi, kalp rahatsızlığı, intihar. Tesadüfi nedenler, bir kadının gebe olmasa bile ölümüne neden olabilecek olaylar olarak tanımlanmaktadır. Örneğin, trafik kazası. Kazalar ve tesadüfi nedenlere bağlı ölümler, anne ölümüne yönelik hesaplamaların dışında tutulmuştur. Ancak, tesadüfi nedenler ile dolaylı anne ölümü nedenlerinin birbirinden ayırt edilmesi her zaman kolay olmamaktadır. Ölüm nedeninin belirsiz olduğu durumlarda, anne ölümlerinin tespit edilmesinde yanlışlığa yol açmamak amacıyla ICD-10 da yeni bir gösterge olarak gebeliğe bağlı ölüm kavramı geliştirilmiştir. Uluslararası yayınların kullandıkları tanımların çok net olmaması nedeniyle ve karşılaştırmanın yapılabilmesi amacıyla bu çalışmanın sonuçlarının sunulduğu tablolarda iki farklı sınıflamaya ilişkin değerler (gebeliğe bağlı ölümler ve anne ölümleri) sırasıyla verilerek bunların kolay ayırt edilebilir olması sağlanmıştır. Aynı zamanda, metin içerisinde her iki değere ait sonuçlar birlikte verilmiştir.

4 Sayfa 4 KADIN ÖLÜMLERİNİN VE GEBELİĞE BAĞLI ÖLÜMLERİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Ölen kadınlar hakkında toplanan yaş, medeni durum ve diğer sosyal göstergelere ilişkin veriler, gebeliğe bağlı ölümlerin ve yaş gurubu kadın ölümlerinin temel özellikleri hakkında bilgi vermektedir. Gebeliğe bağlı nedenlerden dolayı ölen kadınların yaş dağılımı, yaş grubundan a doğru bir artış ve ileri yaşlara doğru bir azalma olduğunu göstermektedir. Gebeliğe bağlı ölümlerin yaklaşık üçte biri 25-29, yüzde 22 si ise yaş grubunda meydana gelmiştir yaş aralığındaki kadın ölümlerine bakıldığında ise, erken yaşlardan ileri yaşlara doğru yaş gruplarının toplam ölümler içinde paylarının sürekli arttığı görülmektedir. Kadınların (15-49) yaklaşık yarısı 40 yaşının üzerinde ölmüştür. Gebeliğe bağlı nedenlerden ölen kadınların hemen hemen tamamının medeni durumları öldüklerinde evli olarak bildirilmiştir. Aynı şekilde kadın ölümlerinin büyük çoğunluğu da (yüzde 66) evli kadınlar arasında meydana gelmiştir. Gebeliğe bağlı nedenlerden ölen kadınların sadece yüzde 2 si ve kadın ölümlerinin yüzde 25 i hiç evlenmemiş kadınlar arasında meydana gelmiştir. Yerleşim yerine göre değerlendirildiğinde, gebeliğe bağlı nedenlerden ölen kadınların yarısından fazlası, tüm kadınların ise yaklaşık üçte biri kırsal bölgelerde gerçekleşmiştir. Eğitim durumları göz önünde bulundurulduğunda, gebeliğe bağlı nedenlerden ölen kadınlar ile yaş grubunda gerçekleşen kadın ölümleri arasında önemli bir farklılık bulunmamaktadır. Her iki durumda da ölümlerin büyük bir çoğunluğu az eğitimli kadınlar arasında gerçekleşmiştir. Hem gebeliğe bağlı ölümlerin hem de kadın ölümlerinin yaklaşık yüzde 80 i ilköğretim birinci kademe veya daha az eğitim almış kadınlar arasında meydana gelmiştir.

5 Sayfa 5 ANNE ÖLÜMLERİNİN SEVİYESİ Anne Ölüm Oranı (AÖO) anne ölümlülüğü seviyesini yansıtması açısından önemli bir göstergedir. Bu çalışmanın en önemli çıktıları gebeliğe bağlı ve anne ölümleri göstergelerinin Türkiye, NUTS-1 ve yerleşim yeri tipine göre tahmin edilmesidir. NUTS-1 Bölgelerine ve Yerleşim Yerine Göre Gebeliğe Bağlı Ölüm Oranı Gebeliğe bağlı ölüm oranı, ülke geneli için 100,000 canlı doğumda 38.3 (± 2.8) olarak bulunmuştur. Bölgeler arasında ise önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu oran, Batı Anadolu Bölgesi nde 100,000 canlı doğumda 12.4 (± 5.0) ile en düşük, Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi nde ise 100,000 canlı doğumda 93.3 (± 17.2) ile en yüksektir. Kentsel yerleşim yerlerinde 100,000 canlı doğumda 28.2 (± 3.1) olan gebeliğe bağlı ölüm oranı, kırsal yerleşim yerlerinde 100,000 canlı doğumda 53.7 (± 5.5) seviyesindedir. Gebeliğe bağlı ölümlerin yaş grubundaki kadın ölümleri içindeki payı yüzde 4.3 dür. Bu oran, İstanbul da yüzde 2.0, Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi nde ise yüzde 13.0 dür. Y. COŞKUN Türkiye de gebeliğe bağlı ölüm oranı 100,000 canlı doğumda 38.3 (± 2.8) olarak bulunmuştur. Batı Anadolu Bölgesi nde (12.4) en düşük, Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi nde (93.3) ise en yüksek seviyededir.

6 Sayfa 6 NUTS-1 Bölgelerine ve Yerleşim Yerine Göre Anne Ölüm Oranı Anne ölüm oranı, 100,000 canlı doğumda 28.5 (± 2.5) seviyesiyle ülke genelinde oldukça düşük olup, bu durum sürekli artan doğum öncesi ve sonrası bakımın etkileri olarak yorumlanabilir. En düşük düzey Batı Anadolu (100,000 canlı doğumda 7.4), en yüksek düzey ise Doğu Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu (100,000 canlı doğumda 68.3) bölgeleri için bulunmuştur. Anne ölüm oranı kentsel alanlar için 20.7, kırsal alanlar icin ise 100,000 canlı doğumda 40.3 olarak hesaplanmıştır. Anne ölüm oranı Türkiye için 100,000 canlı doğumda 28.5 tir. En düşük seviyeyle Batı Anadolu (7.4) ve en yüksek seviyeyle Doğu Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu (68.3) bölgeleri öne çıkmaktadır.

7 Sayfa 7 Yaşa Göre Gebeliğe Bağlı Ölüm Oranı Hesaplamlara göre, ileri yaşlardaki kadınlar arasında (40-44 ve yaş grubu) bu kadınların doğum sayısının fazla (4 ve daha fazla gebelik) olması nedeniyle ölüm riski yüksektir. Bu durum, gebe kadınlar için en önemli tıbbi risk faktörü olarak kabul edilmektedir yaş aralığındaki kadınlar arasında bulunan gebeliğe bağlı ve anne ölüm oranları 100,000 canlı doğumda 100 ün üzerindedir. Gebeliğe bağlı ölümlerin yaş yapısında, J harfine benzeyen bir eğri ile ifade edilen ölümlülük örüntüsü gözlenmektedir. Bu örüntü, genç kadınların da ileri yaşlardaki kadınlar kadar yüksek risk altında olduğuna işaret etmektedir. Ancak bu iki gruptaki kadınların doğum yapma ihtimali diğer yaş gruplarına göre daha az olduğu için ölümlerin sayısı düşük risk grubundakiler arasında en yüksektir. Yaşa Göre Anne Ölüm Oranı Gebeliğe bağlı ve anne ölüm oranları, 35 yaş üstü kadınlarda, özellikle de yaş grubunda hızla artmaktadır.

8 Sayfa 8 ANNE ÖLÜMLERİNİN NEDENLERİ Gebeliğe Bağlı Ölümlerin Nedenlere Göre Dağılımı Gebeliğe bağlı ölümler arasında anne ölümlerinin payı yüzde 74.2; tesadüfi nedenlerden ölen kadınların payı ise yüzde 23.2 dir. Geriye kalan yüzde 2.4 lük ölümün ise gebeliğe bağlı olduğu bilinmekle birlikte, ölen kadının ailesiyle sözel otopsi görüşmesi yapılamadığı için bu ölümler hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşılamamıştır. Gebeliğe bağlı ölümlerinin yüzde 58.4 ü doğrudan nedenlere, yüzde 15.8 i de dolaylı nedenlere bağlıdır. Gebe kadınların yüzde 58.4 ü doğrudan, 15.8 i ise dolaylı nedenlerden dolayı ölmüştür. Y. COŞKUN

9 Sayfa 9 Anne Ölümlerinin Nedenlere Göre Dağılımı Anne ölümüne yol açan nedenlerin dörtte biri doğumdan hemen önce, doğum sırasında veya doğumdan sonra başlayan kanamalardan kaynaklanmaktadır. Anne ölümlerinin yüzde 15.7 si post-partum hemorajiden kaynaklanmakta olup bu ölümler de post-partum ölümlerinin yüzde 50 sinden fazlasını oluşturmaktadır. Bu ölümlerin de üçte biri doğum sonrası ilk 12 saat içerisinde gerçekleşmiştir. Atonik uterus ve plasentanın (tamamının veya bir kısmının) içeride kalması temel nedenler olara öne çıkmıştır. Doğrudan anne ölüm nedenleri arasında ön plana çıkan ikinci önemli neden, ödem, proteinüri, hipertansiyon ve konvülziyon ile desteklenen eklampsi olarak belirlenmiştir (anne ölümlerinin yüzde 18.4 ü; gebeliğe bağlı ölümlerin ise yüzde 13.7 si). Eklampsi önceden varolan hipertansif bozukluklara bağlı, ya da bundan bağımsız olarak ortaya çıkmıştır. Diğer obstetrik nedenli anne ölümlerinin oranı yüzde 15.7 dir. Bu ölümler, genellikle sezeryan sonrasında ve aynı zamanda anestezik ve cerrahi işlemlere bağlı olarak kalbin, akciğerlerin ya da beynin fonksiyonlarını yerine getirememesi sonucu gelişen emboliden (yüzde 7.8) kaynaklanmaktadır. Zor doğumlarda müdahalenin geç yapılması nedeniyle ortaya çıkan uterus rüptürünün anne ölümleri içindeki payı yüzde 1.4 tür. Gebeliğe bağlı enfeksiyonlar, yoğun olarak puerperal sepsis, anne ölümlerinin yüzde 4.6 sına neden olmaktadır. Kadınların yüzde 1.8 i de septik abortus ya da ektopik (dış) gebelik nedeniyle ölmektedir. Anne ölümlerinin yüzde 10.1 i için ayrıntılı ölüm nedeni, hasta dosyalarından ve/veya ölen kadının yakınlarından detaylı bilgi alınamadığı için belirlenememiştir. Anne ölümlerinin önemli bir kısmı doğumdan hemen önce, doğum sırasında veya doğumdan sonra obstetrik hemoraji ve eklampsiden dolayı meydana gelmiştir.

10 Sayfa 10 Temel Kategorilere ve Yerleşim Yerine Göre Kadın Ölümleri (15-49) Bu bölümde, kadın ölümlerinin (15-49) temel kategorileri yerleşim yeri tipine göre verilmektedir. Ülke genelinde kadın ölümlerinin yüzde 4.3 ü gebeliğe bağlı ölümlerdir. Bu oran kırsal alanlarda daha fazla (yüzde 5.5) ve kentsel alanlarda daha düşüktür (yüzde 3.3). Aynı durum anne ölümleri için de geçerli olup, ülke geneli için yüzde 3.2 olan anne ölümlerinin kadın ölümleri içindeki payı, kırsal alanlar için yüzde 4.1, kentsel alanlar için ise yüzde 2.4 tür. Genel olarak Türkiye de, yaş aralığındaki kadınların yüzde 2.5 i doğrudan, yüzde 0.7 si de dolaylı anne ölüm nedenlerinden dolayı hayatını kaybetmiştir. Ülke genelinde kadın ölümlerinin (15-49) yüzde 4.3 ü gebeliğe bağlı ölümler, yüzde 3.2 si de anne ölümleridir.

11 Sayfa 11 ANNE ÖLÜMÜNÜN GERÇEKLEŞTİĞİ DÖNEM VE BEBEĞİN/FETÜSÜN/EMBRİYONUN DURUMU Gebeliğe bağlı ölümlerin meydana geldiği dönem ve bebeğin durumu, anne ölümlerinin potensiyel risklerinin anlaşılması bakımından önemlidir. Geç gebelik, prematüre doğum meydana gelmesi halinde fetüsün yaşama şansının yüksek olduğu dönem olarak ifade edilmektedir. UAÖÇ nda bu dönemi belirlemek için 22. haftanın tercih edilmesinin nedeni, Türkiye de yaygın olarak kullanılan bir kriter olmasıdır. Ayrıca, anne karnında 22 haftadan önce gerçekleşen ölümler, embriyonun alınmasına veya anne ile birlikte ölmesine bakılmaksızın düşük olarak tanımlanmaktadır. Annenin ölümü nedeniyle 22 haftadan büyük fetüsün anne karnında kalmasına intrauterin fetal ölüm denmektedir. Ante-partum dönemindeki ölümlerin büyük bir çoğunluğu, kazalara ve diğer dışsal faktörlere, başka bir ifade ile tesadüfi nedenlere bağlı olarak gerçekleşmektedir. A. ÇAVLİN BOZBEYOĞLU Yerleşim Yerine Göre Anne Ölümlerinin Dönemi Türkiye de, annelerin yüzde 37 sinde ölüm, doğumdan önceki dönemde meydana gelmektedir. Bu dönemdeki ölümlerin yarısı 22. haftadan önce, diğer yarısı da 22.haftadan sonra gerçekleşmektedir. Gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 9 u doğum sırasında, yüzde 54.1 i post-partum dönemde meydana gelmektdir. Post-partum dönemde gerçekleşen ölümlerin gebeliğe bağlı ölümler içindeki payı yerleşim yerine göre kıyaslandığında, kırsal alanlarda daha yüksek olduğu görülmektedir (sırasıyla yüzde 61.1 ve yüzde 46.1).

12 Sayfa 12 Post-partum Dönemdeki Anne Ölümlerinin Dağılımı Bu ölümlerin yüzde 20.9 u post-partum dönemin birinci gününde meydana gelmektedir. Intra-partum dönemdeki ölümler de dahil edildiğinde, doğum sırasında veya sonrasındaki 24 saat içinde daha çok obstetrik acil durumların meydana geldiği dönem - gerçekleşen gebeliğe bağlı ölümlerin seviyesi yüzde 30 a çıkmaktadır. Aynı şekilde kırsal bölgelerde daha fazla olduğu gözlenmiştir. Tıbbi bakımın daha zor olduğu kırsal alanlarda, bir annenin post-partum dönemin ilk 24 saat içinde hayatını kaybetme sıklığı, kentsel alanlara göre daha fazladır. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI, AÇSAP GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

13 Sayfa 13 Bebeğin/Fetüsün/Embriyonun Yerleşim Yerine Göre Durumu Tüm erken gebelikler ya düşükle ya da ektopikle sonuçlanmıştır. Geç gebelik döneminde, bebeklerin yüzde 7 si hayatta kalmış, yüzde 7 si ölü doğmuş ve yaklaşık olarak yüzde 75 i rahim içinde anneyle birlikte ölmüştür. Doğum sırasında ölen kadınların bebeklerinin yarısı, post-partum ölümlerde ise annenin doğumdan ne kadar sonra öldüğüne bakılmaksızın bebeklerin üçte ikisi yaşamaktadır. Genel olarak tüm gebeliklerin yüzde 47 si canlı doğumla sonuçlanmıştır. Bebeklerin yüzde 4.5 i doğumdan sonra ölmüştür. Yüzde 12 si ölü doğum olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, intrauterin fetal ölüm yüzde 18, düşükler yüzde 15.4 ve dış gebelikler de yüzde 1 seviyesindedir. Ayrıca, vakaların yüzde 7.9 u için bebeğin durumuna ilişkin bilgi bulunmamaktadır.

14 Sayfa 14 DOĞUMUN VE ÖLÜMÜN GERÇEKLEŞTİĞİ YER Doğumun ve ölümün meydana geldiği yere ait veriler kıyaslanırken, gebeliğe bağlı nedenler ile ölen kadınların hepsinin doğum yapmadığını tekrar hatırlatmakta yarar vardır. Gebeliklerin yaklaşık olarak yüzde 60 ı doğumla -canlı veya ölü doğum olarak- sonuçlanmıştır. Son Gebelik İçin Doğumun Gerçekleştiği Yer Evde doğum yapan annelerin oranı yüzde 19, sağlık kuruluşunda yapanların oranı ise yüzde 68 dir. Yüzde 13 ü için doğumun gerçekleştiği yer hakkında kesin bir bilgi bulunmaktadır. Sağlık evleri gibi kapsamlı obstetrik acil bakım hizmetlerinin mevcut olmadığı birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşlarına doğum yapanlar çok küçük bir grubu oluşturmaktadır (yüzde 2.8). Doğumların büyük bir kısmı (gebeliğe bağlı ölen kadınların yüzde 50 si) ikinci basamak sağlık kuruluşlarında -ya devlet hastanelerinde ya da doğumevlerinde- gerçekleşmektedir. Üçüncü basamak sağlık kuruluşu olan eğitim ve üniversite hastanelerindeki doğumların payı ise yüzde 15 tir. Y. COŞKUN

15 Sayfa 15 Anne Ölümlerinin Gerçekleştiği Yer Ölümün gerçekleştiği yer açısından bakıldığında ortaya çıkan sonuç, doğumun meydana geldiği yer için gözlenen örüntüye oldukça benzemektedir. Gebeliğe bağlı olarak ölen annelerin yüzde 21 i evde, yüzde 70 i ise sağlık kuruluşunda ölmüştür. Ancak, farklı düzeylerdeki sağlık kuruluşları arasındaki dağılım, annelerin genellikle bir üst basamakta bulunan sağlık kuruluşuna sevk edilmelerinden dolayı birbirinden farklıdır. Bu nedenle de birinci basamak sağlık kuruluşunda ölüm meydana gelmemiştir. Kadın ölümlerinin yüzde 32 si ikinci basamakta ve yüzde 28 i üçüncü basamakta gerçekleşmiştir. Sağlık kuruluşuna giderken ya da sevk edilirken yolda meydana gelen ölümlerin payı ise yüzde 10 dur. Evin dışında gerçekleşen kazalardan ölen kadınların yüzde 8 seviyesindedir. Gebeliğe bağlı olarak gerçekleşen bu tür ölümlerin tamamı tesadüfi nedenler içinde yer almaktadır. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI, AÇSAP GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

16 Sayfa 16 DOĞUMUN ŞEKLİ VE SEZARYEN İLE DOĞUMA KARAR VERME Doğumun şekli ve sezaryen ile doğuma karar verme de diğer faydalı göstergeler olup doğum koşullarının anlaşılması bakımından önemlidir. Son Gebelik İçin Doğumun Şekli Toplam doğumların yüzde 50 si normal doğum ile, yüzde 49 u sezaryen ile ve yüzde 1 i vakum ile gerçekleştirilmiştir. UAÖÇ kapsamında ölüme neden olan gebelikten önceki gebeliklerde doğumun nasıl gerçekleştiğine ilişkin de bilgi alınmıştır. Bu doğumlarda, sezaryen oranı (yüzde 15.6), normal doğumlara (yüzde 84.4) göre oldukça düşüktür. Bu farklılık, annenin ölümüyle sonuçlanan gebeliklerin daha problemli gebelikler olması nedeniyle beklenen bir durumdur. Ayrıca, önceki gebelikler için gözlenen sezaryen yüzdesinin TNSA-2003 de bulunan sezaryen yüzdesinden (yüzde 21.2) daha düşük olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar, gebeliğe bağlı nedenler ile ölen kadınların sezaryenin yapıldığı ikinci veya üçüncü basamak sağlık hizmetlerine genel ortalama ile kıyaslandığında daha az ulaşabildikleri biçiminde yorumlanabilir. A. ÇAVLİN BOZBEYOĞLU

17 Sayfa 17 Sezaryen ile Doğuma Karar Verme Sezaryen vakalarının yüzde 70 inin eklampsi, fetüsün oksijensiz kalması ya da doğum öncesi ağır kanama gibi acil durumlar ile ilişkili olduğu görülmektedir. Sezaryen ile olan doğumların sadece yüzde 27 si annenin tercihine bağlı olarak gerçekleşmiştir. Sezaryen Nedenleri Sezaryen nedenlerine bakıldığında, en temel nedenin yüzde 32.8 ile eklampsi olduğu görülmektedir. Daha sonra sırasıyla, fetüsün oksijensiz kalması (yüzde 15.2) ve doğum öncesi kanama (yüzde 11.9) gelmektedir. Diğer nedenler arasında, ikiz doğumlar (yüzde 6.3), önceki doğumun sezaryen ile yapılmış olması (yüzde 5.0), bebeğin makattan gelmesi (yüzde 4.3), uzamış gebelik eylemi (yüzde 2.0), önceden varolan kronik hastalıklar gibi anneyle ilgili sorunlar (yüzde 9.1) ve prematüre olması gibi çocuğa bağlı sorunlar (yüzde 6.9) yer almaktadır. Sezaryenin anne tarafından tercih edilmesi nedeniyle yapıldığı durumlar ise sadece yüzde 3.4 seviyesindedir.

18 Sayfa 18 BİYO-MEDİKAL RİSK FAKTÖRLERİ Biyo-medikal risk faktörleri, gebelik süresince varolan ve gebelik sonucunun olumsuz olma riskini artıran durumlar ve davranışlardır. Bu çalışmada biyo-medikal risk faktörleri olarak 18 yaşından küçük olmak, 34 yaşından büyük olmak, paritenin dörtten fazla olması, çoğul gebelikler, dolaşım sistemi hastalıkları, endokrin veya metabolik hastalıklar, mental ve davranışsal bozukluklar, nörolojik ve diğer hastalıklar ile önceden varolan veya kronik hipertansif bozukluklar, anemi, sigara içme alışkanlığı ve obezite gibi hastalıklar ve davranışlar ele alınmaktadır. Anne Ölümleri İçin Biyo-medikal Risk Faktörleri Anne ölümlerinin yaklaşık yüzde 65 inde en az bir biyo-medikal risk faktör görülmekte, yüzde 35 inde ise herhangi bir risk faktörü görülmemektedir. Birden fazla risk faktörüyle gerçekleşen anne ölümlerinin payı yüzde 38 dir. Biyo-medikal risk faktörlerinin dağılımında kırsal ve kentsel yerleşim yerleri arasında önemli bir farklılık görülmemektedir. Ş. CANPOLAT

19 Sayfa 19 Gebeliğe Bağlı Ölümler ve Anne Ölümleri İçin Risk Kategorileri 1 En yaygın risk faktörü, genç veya ileri yaşlarda anne olmaktır (18 yaş altı ve 34 üstü). 35 yaşın üstü için hipertansif veya metabolik bozukluklar gibi farklı pato-fizyolojiler gelişebilir veya farkında olunmasa bile mevcut olabilir. Gebelik sırasında ölen 293 kadının yüzde 29 u yüksek risk grubunda yer almaktadır En sık rastlanan diğer risk faktörü de kadının daha önceki gebeliklerinin sayısını ifade eden paritedir. Paritenin 4 ten fazla olduğu durumlarda annenin organizması, gebelik sırasında meydana gelen fiziksel ve pato-fizyolojik değişimlere ayak uydurmakta zorlanmaktadır. Doğum sonrası ağır kanama riski yüksek pariteyle birlikte artmaktadır. UAÖA süresince tespit edilen gebeliğe bağlı ölüm yaşayan kadınların yüzde 26 dan fazlasının dörtten fazla gebeliği bulunmaktadır. Önceden varolan hastalıklar ya da kronik hipertansif bozukluklar (yüzde 13) da en fazla görülen bir diğer risk faktörüdür. Dolaşım sistemi hastalıklarının payı yüzde 4.8 dir. Bunlar genellikle konjenital kalp hastalığı veya önceden olan bir enfeksiyona bağlı kalp problemleridir. Şeker hastalığı gibi endokrin ve metabolik bozukluklar yüzde 5.5 seviyesinde olup, bunu anemi (yüzde 2.7) ve obezite (yüzde 1.7) takip etmektedir. Sigara kullanımı, bütün gebeliklerin yüzde 2 si için rik faktörünü oluşturmaktadır. 1 Risk faktörleri 293 gebeliğe bağlı ölüm ve 218 anne ölümü için değerlendirilmektedir. Her iki kategori için hesaplanan oranların toplamı 100 ü aşabilir. Bunun nedeni ise bir kadının birden fazla risk faktörüne aynı zamanda maruz kalmasıdır.

20 Sayfa 20 ANNE ÖLÜMLERİNE NEDEN OLAN ÖNLENEBİLİR FAKTÖRLER Gebeliğe bağlı ölümlere ve anne ölümlerine yol açan önlenebilir faktörler 3 kategoride ele alınabilir: Sağlık hizmeti verenlerle ilişkili faktörler, sağlık hizmetindeki malzeme/donanım ile ilgili faktörler ve hanehalkı ve toplumsal faktörler. Bunlara aynı zamanda standart altı faktörler denilmektedir. Gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 49.3 ünde; anne ölümlerinin ise 61.6 sında bir ya da daha fazla önlenebilir faktör mevcuttur. Bununla birlikte, kentsel yerleşim yerlerinde gözlenen gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 46.3 ünde; kırsal yerleşim yerlerinde ise yüzde 51.8 inde önlebilir faktörlerin etkisi söz konusudur. Anne Ölümleri İçin Standart Bakımın Yetersizliğine İlişkin Faktörlerin Yüzde Dağılımı A. ÇAVLİN BOZBEYOĞLU

21 Sayfa 21 Gebeliğe Bağlı Ölümler İçin Standart Bakımın Yetersizliğine İlişkin Faktörlerin Yerleşim Yerine Göre Yüzde Dağılımı Hanehalkı faktörleri ve toplumsal faktörler, hem kentsel hem de kırsal alanlarda karşımıza en sık çıkan önlenebilir faktörlerdir (sırasıyla yüzde 26.1 ve 32.7). Kadının ya da ailesinin sorunu farketmemesi ve tedavi için başvuruda gecikme gebeliğe bağlı ölümlerin sırası ile yüzde 44.3 ve yüzde 40.7 sine neden olan önlenebilir faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Hanehalkı faktörleri ve toplumsal faktörler arasında istenmeyen gebelikleri önlemek amacıyla gebeliği önleyici usullerin kullanılmaması (gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 22.3 ünde) ve doğum öncesi bakımın alınmaması (gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 11.6 sında) anne ölümlerine katkıda bulunan faktörler arasında önemli bir yer tutmaktadır. Tesedüfi nedenlerden dolayı gerçekleşen gebeliğe bağlı ölümler bir tarafa bırakıldığında, tüm hanehalkı ve toplumsal faktörlerin etkisi önemli derecede artmakta ve yüzde 32.2 ye ulaşmaktadır. Sağlık hizmeti verenlere ilişkin faktörler açısından bakıldığında ise, eksik tanı ve kadın-doğum uzmanlarının sorunla baş etme konusundaki başarısızlığı, gebeliğe bağlı ölümlerin yüzde 10.3 ünü etkilemiştir. Sadece anne ölümleri dikkate alındığında, bu katkı yüzde 13.7 ye çıkmaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetleri sisteminde genel pratisyenler ve ebeler tarafından sunulan hizmetlerden kaynaklanan önlenebilir faktörlerin katkısı gebeliğe bağlı ölümler için yüzde 7-11 seviyesinde bulunmaktadır. İkinci basamak sağlık kuruluşlarında yaşanan yanlış tanı ve yanlış tıbbi müdahale tüm gebeliğe bağlı ölümlerin sırası ile yüzde 15 ve yüzde 20 sine yol açmıştır.

22 Sayfa 22 Personelin, tanı ve tedavi yöntemlerinin, ilaç ve tıbbi malzemelerin hazır bulunması gibi sağlık hizmetindeki donanıma ilişkin faktörlerin katkısı, hem gebeliğe bağlı ölümler (yüzde 1.8) hem de anne ölümleri (yüzde 2.1) için oldukça düşük bir seviyededir. Destekleyici tanı hizmetlerinin olmamasının gebeliğe bağlı ölümlere etkisi yüzde 2 seviyesinde olmuştur. En yakın hastaneye mesafenin uzak olması (yüzde 7.9) katkıda bulunan en önemli faktördür. Bu faktörü yerleşim yeri ile sağlık kuruluşu arasında ulaşım imkanlarının olmaması (yüzde 3.4) ve sağlık kuruluşunda cerrahi personelin (yüzde 2.7) olmaması takip etmektedir. Sağlık hizmetindeki donanım ile ilgili bütün faktörler katkısı kırsal alanlarda, kentsel alanlara göre çok daha belirgin bir şekilde ön plana çıkmaktadır. Kadının ve ailesinin sorunu farketmemesi ve tedavi için başvuruda gecikilmesi, karşılaşılan en sık standart altı faktör olup anne ölümlerine yol açmaktadır. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI AÇSAP GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

23 Sayfa 23 Gebeliğe Bağlı Ölümleri Etkileyen Hanehalkı ve Toplumsal Faktörler Araştırmada toplanan verilere göre, gebeliğe bağlı nedenlerden dolayı ölen kadınların yaklaşık 48 i ya gebeliği istememiş ya da tercihen ileri bir tarihe ertelemek istemiştir. Kadınların yüzde 72 si, ölümüne yol açan gebeliği öncesinde herhangi bir gebeliği önleyici yöntem kullanmamıştır. Yüzde 21 i doğum öncesi bakım hiç almamıştır. Tıp personeli yerine ara ebesi, komşu veya akraba gibi kişilerden doğum öncesi bakım alanların payı ise sadece yüzde 2 dir. Gebeliğin istenmemesi, yöntem kullanımı ve doğum öncesi bakımın kimden/nereden alındığı anne ölümlerini arttıran önemli etkenler arasındadır.

24 Sayfa 24 TNSA-2003 ile Karşılaştırılmalı Olarak Canlı Doğum ve Yaşayan Çocuk Sayısı Ölen kadınların ve TNSA-2003 de görüşülen kadınların canlı doğum sayısı ve yaşayan çocuk sayısına göre ortalamaları karşılaştırmalı olarak ele alındığında, gebeliğe bağlı nedenler ile ölen bir kadının ortalama olarak 2.8 çocuk doğurduğu gözlenmektedir. Bu çocuklar arasından UAÖA sırasında hayatta olan çocukların sayısının 2.5 olduğu tespit edilmiştir. Ş. CANPOLAT

25 Sayfa 25 Kadınların Yaş Gruplarına Göre Ortalama Canlı Doğum ve Yaşayan Çocuk Sayısı, UAÖÇ ve TNSA-2003 Ölen çocuk sayısı doğal aile kurma sürecinin bir sonucu olarak annenin yaşıyla birlikte artmaktadır. Gebeliğe bağlı nedenler ile ölen kadınların yaş grubunda ortalama canlı doğum sayısının 6.8 olduğu görülmektedir. Bu bulgu da bu kadınlar arasında 30-yıllık üreme çağı boyunca yüksek bir doğurganlık seviyesi olduğunu göstermektedir. Çocukların hayatta kalma oranları, beklendiği gibi, annenin yaşı arttıkça azalmaktadır. Doğurganlık döneminin sonundaki yaş grubunda ölen kadınların ortalama canlı doğan çocuk sayıları, ortalama yaşayan çocuk sayılarından yaklaşık iki çocuk daha fazladır. Bu sonuç, ölen kadının çocukları arasındaki yüksek ölümlülüğü net bir şekilde yansıtmaktadır.

26 Sayfa 26 Düşük ve Ölü Doğum Sayılarına Göre Kadınların Dağılımı Bu bölümde, UAÖA da bilgisi toplanan kadınlar ile TNSA-2003 te görüşülen kadınların düşük (isteyerek veya kendiliğinden) ve ölüdoğum sayılarının dağılımı karşılaştırmalı olarak verilmektedir. Gebeliğe bağlı nedenler ile ölen kadınların TNSA-2003 deki kadınlara göre kendiliğinden düşük ve ölü doğum yüzdeleri daha yüksek; isteyerek düşük yüzdeleri ise daha düşüktür.

27 Sayfa YAŞ GRUBUNDAKİ KADINLARIN ÖLÜM NEDENLERİ UAÖÇ nda kapsanan ve Türkiye nüfusunun yüzde 54 üne denk gelen 39 milyonluk nüfus arasında 12 aylık veri toplama süresi boyunca 6,887 kadın (15-49 yaş) ölümü tesbit edilmiştir. Kadın Ölümlerinin (15-49) Nedenlerine Göre Dağılımı Kadınların yaklaşık olarak üçte biri (yüzde 31.2) kanser (neoplazm) nedeni ile, yüzde 18.2 si cinayet, intihar, trafik kazası gibi dışsal nedenler ile ve yüzde 16.6 sı dolaşım sistemi hastalıkları nedeni ile ölmüştür. Tüm ölümler arasında gebeliğe bağlı nedenler ile meydana gelen ölümler en yüksek beşinci sırada yer almaktadır (yüzde 4.2). Kadınların yüzde 4.1 i için ölüm nedenini belirleyebilmek için yeterli bilgi bulunmamaktadır. UAÖÇ verisini kullanarak yaş kadınlar için nedene özel ölüm hızlarını hesaplmaka da mümkündür. Kentsel ve kırsal yerleşim yerleri için sonuçlar karşılaştırıldığında, ön plana çıkan ilk durum kanser tanısı alan kadınların oranının, kırsal yerleşim yerlerinde (yüzde 28.6) kentsel yerleşim yerlerine (yüzde 33.2) göre daha düşük olmasıdır. Bu bulgular, kentsel yerleşim yerlerindeki tanı merkezlerinin kanser vakalarının daha fazla sayıda tesbit edilmesine ve ölüm nedenlerine ilişkin belirsizliklerin ortadan kaldırılmasına katkıda bulunduğunu göstermektedir. Kanser vakaları yaş kadın ölümlerinin yaklaşık üçte birini oluşturmaktadır.

28 Sayfa 28 ÇIKARILAN DERSLER VE ÖNERİLER MERNİS ve Sağlık Bakanlığı Sistemleri Köy muhtarlarının, hem MERNİS hem de Sağlık Bakanlığı sisteminde ölüm verisi toplarken önemli rolleri bulunmaktadır. Bu nedenle muhtarların eğitim düzeyleri yeterli olmalı ve hizmet içi eğitimlerle konu hakkında yeterince bilgilendirilmeli. MERNİS sisteminde ölümlerin sadece yüzde 70 i bildirilmektedir. Eksik bildirimin azaltılması için önlemler alınmalı, çocuk ve kadın ölümlerinin kayıt altına alınması için özel önem verilmelidir. Türkiye, sağlık kurumlarına dayalı ölüm bildirim sistemini yagınlaştırmak ve veri kalitesini arttırmak için acil önlemler almalıdır. Sağlık Bakanlığı nın 2003 ten beri uyguladığı Anne Ölüm Bildirim Sistemi kapsam bakımından eksiklikler barındırmaktadır. Sağlık Bakanlığı evde gerçekleşen ölümlere de odaklanmalı ve anne ölümlerinin nedenlerini, sağlık kurumu kayıtlarını da kullanarak derin analiz yöntemleriyle incelemelidir. Ulusal Anne Ölümleri Çalışması UAÖÇ kapsamında geliştirilen veri toplama sistemi bir çok bakımdan yeni özellik içermektedir. Çalışmanın sonuçları göstermektedir ki, UAOÇ sistemi ölüm kayıtlarının tutulmasında ve özellikle de anne ölümlerinin belirlenmesinde diğer sistemlerdem daha iyi durumdadır. Ancak, UAÖÇ sistemi aynı zamanda bazı eksiklikleri de barındırmaktadır. UAÖÇ faaliyetleri boyunca, il ekipleri açısından yaşanan en büyük sıkıntı, ekiplerdeki sağlık personelinin, özellikle de ilçe koordinatörlerinin çok sık yer değiştirmeleri olmuştur. İl ekiplerindeki sağlık pesonelinin aynı zamanda idari görevlerinin olmasının, UAÖÇ faaliyetlerine kısıtlı zaman harcanmasına yol açtığı gözlenmiştir. UAÖÇ faaliyetlerini yavaşlatan diğer bir faktör de, il ve ilçe düzeyinde görev yapan sağlık personelinin çok fazla sayıda projede aynı zamanda görev almaları olmuştur. Ayrıca, UAÖÇ faaliyetleri çerçevesinde döner sermaye gelirinin olmaması, çalışmayı aksatan diğer bir neden olarak öne çıkmıştır. A. ÇAVLİN BOZBEYOĞLU

29 Sayfa 29 İl ekiplerinde yer alan sağlık personelinin yoğun iş yükünün olması veya il araştırmacısı için ulaşım araçlarının gerektiğinde sağlanamaması, sağlık kurumlarında yapılması gereken dosya incelemeleri ve ölen kadının yakınları ile yapılan sözel otopsi faaliyetlerinin gecikmesine yol açmıştır. Karşılaşılan temel sorunlardan biri de, defin ruhsatı olmaksızın mezarlıklara defin yapılabildiğidir. Mezarlıkların belediyeler tarafından kontrol edilemediği durumda ise birincil kaynakların defin kayıtlarını tutmaları imkansız hale gelmiştir. Köy muhtarları ve belediye görevlileri, Sağlık Bakanlığı personelinden oluşan il ekiplerinin koordinasyonu altında çalışmak istememişler, ekiplere zorluk çıkarmışlardır. Her ne kadar köy muhtarları defin olmasa dahi formları aylık olarak göndermesi konusunda bilgilendirildiyse de, defin gerçekleşmediği aylar için form doldurmak ve de bildirim yapmak konsunda dirençli davranmışlardır. Y. COŞKUN 12 aylık saha çalışmalarının tam sonuçlarını elde etmek yaklaşık 16 ayı bulmuştur. UAÖÇ nin bir örnekleme çalışması olamaktan çok bir kayıt çalışması olduğu dikkate alındığında, kayıt tutma işleminin zorlu bir süreç olduğu daha iyi anlaşılacaktır. UAÖÇ sisteminin sürdürülebilir olması için Sağlık Bakanlığı teşkilatının merkez, il ve ilçe düzeyinde büyük bir katkı ve yoğun bir çaba göstermesi gerektiği unutulmamalıdır. Ölümün Raporlanması Ölümün raporlanmasının ve ölüm neden(ler)inin belirtilmesinin aynı süreçte gerçekleşmesi gerekmemektedir. Bu iki olay ayrı ayrı olarak da ele alınabilir. Ölümün raporlanması farklı kişi ve kurumların müdahi l olduğu idari bir görevdir ve kural olarak bu görevin bir tıp doktoru tarafından yerine getirilmesi gerekir. Ölüm raporu ölüm neden(ler)ini ayrıntılı olarak içermelidir. Ölüm neden(ler)inin anlaşılması zaman alıcı bir süreçtir. Cesedin fiziksel olarak incelenmesi kadar kişiyi ölüme götüren olayların ve koşulların kısa bir tarihçesini almak da önemlidir. Tüm vakalar için sözel otopsi yöntemi uygulanmalı ve ölen kişinin yakınlarıyla görüşülmelidir. Bu görüşmeler bir tıp doktoru/sağlık personeli yerine sağlık personeli olmayan başka bir kişi tarafından yapılabilir. Ölüm neden(ler)inin rapor edilmesinde, Dünya Sağlık Örgütü nün belirlediği Uluslararası Hastalık Sınıflaması Versiyon 10 (ICD-10) terminolojisine göre bazı katı kuralların konulması gerekmektedir.

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ Dr. İbrahim PADIR İstanbul, 2015 Kavramlar ve Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm, bir kadının gebelik süresince, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 Banu Akadlı Ergöçmen ve Yadigar Coşkun Anne ve çocuk sağlığı açısından önemli bir konu olan doğum öncesi bakım ve doğuma yardıma ilişkin olarak TNSA-2003 den elde

Detaylı

İsmet Koç ve Erhan Özdemir

İsmet Koç ve Erhan Özdemir DOĞURGANLIK 4 İsmet Koç ve Erhan Özdemir Bu bölüm, günümüzdeki ve tamamlanmış doğurganlığın düzeyi, örüntüsü ve değişimi ve ilgili göstergeleri incelemenin yanında, doğum aralıklarını, doğurganlığa başlama

Detaylı

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte,

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, Dünyada her bir dakikada 380 kadın gebe kalmakta, 190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, 40 kadın sağlıksız düşük yapmaktadır.

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

ANNE ÖLÜMLERİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı

ANNE ÖLÜMLERİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı ANNE ÖLÜMLERİ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm Anne ölümü Tesadüfi ölüm Geç anne ölümü 2 Gebeliğe Bağlı Ölüm Ölüm sebebine bakılmaksızın

Detaylı

İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü. www.istanbulhalksagligi.gov.tr

İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü. www.istanbulhalksagligi.gov.tr İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü www.istanbulhalksagligi.gov.tr Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme Programı Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme Programı Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme

Detaylı

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama

Detaylı

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 2. Hafta ( 22 26 / 09 / 2014 ) 1.) KADIN ve ANASAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ve ALINACAK ÖNLEMLER 2.) KADIN ve ANA SAĞLIĞI İLE İLGİLİ ÖLÇÜTLER Slayt No: 2

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 3. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Tuğba Adalı 19 Şubat 215 Greenpark Otel, Diyarbakır Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı Araştırmanın Tanıtımı ve Metodoloji Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 2 Aralık 2014, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Kurumsal Yapı TNSA-2013 TÜBİTAK

Detaylı

AÇSAP: Ana Çocuk Sağlığı ğ ğ ve Aile Planlaması Toplam nüfusun yaklaşık %30-40 gibi önemli bir kısmı Doğurgan çağ kadınlar: 15-49 yaş kadınlar

AÇSAP: Ana Çocuk Sağlığı ğ ğ ve Aile Planlaması Toplam nüfusun yaklaşık %30-40 gibi önemli bir kısmı Doğurgan çağ kadınlar: 15-49 yaş kadınlar TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Ferruh N. Ayoğlu AÇSAP: Ana Çocuk Sağlığı ğ ğ ve Aile Planlaması Toplam nüfusun yaklaşık %30-40 gibi önemli bir kısmı Doğurgan çağ kadınlar: 15-49

Detaylı

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış I. GİRİŞ Doğumun sağlıklı koşullarda ve bir sağlık personelinin yardımıyla yaptırılmasının ve doğum

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Doç. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10.05.2010 1 Amaç : Tıp Fakültesi Dönem III öğrencileri, aşırı doğurganlık,

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

TANITIM VE METODOLOJİ

TANITIM VE METODOLOJİ TANITIM VE METODOLOJİ Yrd.Doç.Dr. A. Sinan Türkyılmaz Arş.Gör. Tuğba Adalı 19 Kasım 2009 Grand Zorlu Otel Trabzon TNSA-2008 TÜBİTAK Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X

Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X Bu yayında yer alan bilgilerden Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü sorumludur ve hiç bir şekilde Avrupa Birliği nin görüşünü yansıtmamaktadır. Hacettepe

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3

KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 Attila Hancıoğlu ve Banu Akadlı Ergöçmen Bu bölümde, Türkiye de kadınların durumuna ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. Bölümde yer alan bilgiler, üreme

Detaylı

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ 2011 İÇİNDEKİLER 1. SAĞLIK SEKTÖRÜ... 3 1.1. Sağlık Personeli Durumu... 3 1.2. Ölüme Neden Olan Hastalıklar, Bebek - Çocuk Ölümleri ve Toplam Doğurganlık...

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X

Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X Yayın no: NEE-HÜ.06.02 ISBN 975-491-236-X Bu yayında yer alan bilgilerden Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü sorumludur ve hiç bir şekilde Avrupa Birliği nin görüşünü yansıtmamaktadır. Hacettepe

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı Kısa Rapor Hanehalkı Tüketim Harcaması: 77/1 18 Kasım 2005 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI DİE nin yayınladığı 2003-2004

Detaylı

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Dr. D. Haluk Dervişoğlu Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Birincil doğum sonu kanama gözle saptanan,

Detaylı

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ Genital Organlar Dış Genital Organlar İç Genital Organlar Kemik Kısımları (Pelvis ) Siklus Oluşumu ve Hormonlar Oval ve Menstrual Siklus Halkası

Detaylı

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme TÜRKİYE ŞEKER SANAYİİ İŞÇİLERİ SENDİKASI GENEL MERKEZİ GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI 2008 Son Güncelleme 29/07/2010 Şeker-İş Sendikası Genel Merkezi AR-GE(Araştırma Geliştirme) Birimi Karanfil Sokak,

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S1 Üreme Sağlığı Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S6 Üreme Sağlığına Yönelme Bükreş konferansı (1974) II. Nüfus Konferansı (1984 Meksika) Kadın ve çocuklara

Detaylı

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI REFİK SAYDAM HIFZISSIHHA MERKEZİ BAŞKANLIĞI HIFZISSIHHA MEKTEBİ MÜDÜRLÜĞÜ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ULUSAL HASTALIK YÜKÜ VE MALİYET-ETKİLİLİK PROJESİ HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR ARALIK -

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ Amaç Bu dersin sonunda öğrenciler, sağlık hizmeti verecekleri toplumu tanımanın önemi konusunda bilgi sahibi olacaklardır. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Bu

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI 1 DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI Meslek hastalıkları, işyeri ortamında bulunan faktörlerin etkisi ile meydana gelen hastalıkların ortak adıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Çalışma Örgütü

Detaylı

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ HIZ:Bir toplum veya grubun belirli bir birimi içinde gözlenen hastalık veya olay sıklığını belirtir.hızın hesap edilmesinde kullanılan pay ve paydadaki sayılar aynı bölgeden

Detaylı

KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ

KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 2. KAVRAM ve TANIMLAR 2.1. KADIN SAĞLIĞI 2.1.1. Kadın Sağlığının Önemi 3. ANA SAĞLIĞI 3.1. Ana Çocuk Sağlığının Önemi 3.3.

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOĞUM ÖNCESİ BAKIM Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sevmek güzel şey delikanlım, l sev bakalım. Madem ki kafanın içerisinde ışıklı bir karanlık var, benden izin sana sev sevebildiğin kadar. Yaşanan her 1 dakika da:

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR (1) Türkiye İstatistik Kurumu, işgücü piyasasının temel veri kaynağını oluşturan hanehalkı işgücü araştırmasını1988 yılından beri,

Detaylı

Türkiye de Kadınların Sağlığı

Türkiye de Kadınların Sağlığı + Pratisyen Hekimlik Kongresi 16-18 Mayıs 2015 İstanbul Türkiye de Kadınların Sağlığı Prof. Dr. Nilay Etiler Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Üyesi + Zaman: 2015

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2006/ 23

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2006/ 23 B100TSH0110001 Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele 17.02.2006 / 1808 GENELGE 2006/ 23 Ülkemizin içinde bulunduğu coğrafik yapı, alt yapı eksikliklerinden kaynaklanan problemler ve genel hijyen uygulamalarındaki

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır.

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. Anne-çocuk sağlığı hizmetlerinin amacı; özelde anne ve çocukların, genelde ise toplumun sağlıklı

Detaylı

KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM

KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM 1. GÜN 08.15-09.00 Pratik Ders Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinin Tanıtılması 09.15-10.00 Teorik Ders Jinekolojik Anamnez M. ÇOLAKOĞLU 10.15-11.00 Teorik Ders Jinekolojik

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

VIII. BÖLÜM- DOĞUM. 8. Doğum

VIII. BÖLÜM- DOĞUM. 8. Doğum VIII. BÖLÜM- DOĞUM 8. Doğum Türk Medeni Kanunu nda kişiliğin, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başladığı ve ölümle son bulduğu kabul edilmiştir. Dolayısıyla kültürel öğrenme süreci doğumla başlar.

Detaylı

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ Özellikle rekabetin artmakta olduğu hastane sektöründe hastaların ihtiyaçlarını miktar, kalite ve hizmet olarak en iyi düzeyde karşılayabilmek, hastanenin gerçek amaçlarına

Detaylı

BESLENME. Doç. Dr. Emel ĐRGĐL

BESLENME. Doç. Dr. Emel ĐRGĐL BESLENME Doç. Dr. Emel ĐRGĐL Oktay ın Yemek Duası Beslenme Fetal gelişimin en başından itibaren, bebeklik, çocukluk, adölesan dönemlerden erişkin döneme kadar yaşamın her döneminde; Yeterli gıda, Đyi beslenme,

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır.

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Bölüm 9 Astım ve Gebelik Astım ve Gebelik Dr. Metin KEREN ve Dr. Ferda Öner ERKEKOL Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Erişkinlerde astım görülme

Detaylı

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER AĞI 5. Faz Ana Konuları 5. FAZ Dünya Sağlık

Detaylı

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Prof.Dr. Zeynep ŞİMŞEK Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Doğurganlığın korunmasında etik ve yönetmelikler. Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.

Doğurganlığın korunmasında etik ve yönetmelikler. Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo. Doğurganlığın korunmasında etik ve yönetmelikler Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com 0 Sunum Planı Biz Kimiz? Sağlık Bakanlığı Yeni Yapılanması Türkiye de

Detaylı

Osteoporozdan korunmak için Sağlık için Sağlıklı süt için! Programı Tanıtımı ve İl Düzeyinde Yürütülmesi

Osteoporozdan korunmak için Sağlık için Sağlıklı süt için! Programı Tanıtımı ve İl Düzeyinde Yürütülmesi Osteoporozdan korunmak için Sağlık için Sağlıklı süt için! Programı Tanıtımı ve İl Düzeyinde Yürütülmesi Nazime Yüksekkaya Ziraat Yüksek Mühendisi (Süt Teknolojisi Bölümü) Tespitler Süt ve süt ürünlerinin

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi SAĞLIK HARCAMALARI 03.07.2012 MEDULA-1 MEDULA NEDİR? MED(ikal) ULA(k) (Tıbbi haberci-haberleşme)

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ

TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Mehmet Tayyar Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. Nüfus planlaması hakkında kanun (K.Nu.2827,

Detaylı

HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No:

HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No: EK-5 HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No: TARİH: İNCELENECEK HUSUSLAR A) GENEL 1. İşyeri teknik ve hijyenik açıdan bu yönetmelikte belirtilen koşullara sahip mi? 2. El kitabı ön

Detaylı

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Bebek Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler

Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Bebek Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler Prof.Dr.Muzaffer Eskiocak Trakya Üni.Tıp Fak. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Bu yazı Türkiye de son 5

Detaylı

TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ Bilindiği üzere, Teşhis İlişkili Gruplar (İngilizce DRG) hastaların klinik ve maliyet verilerinin kullanılarak gruplandırılmasını ve benzer hastalıkların

Detaylı

KADIN SAĞLIĞININ TARİHÇESİ

KADIN SAĞLIĞININ TARİHÇESİ KADIN SAĞLIĞINA GİRİŞ KADIN SAĞLIĞINA GİRİŞ Amaç: Dünyada,Türkiye de ve KKTC de kadın sağlığının önemini kavratmak UZM. DİLEK SARPKAYA YDÜ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ Bu oturumun sonunda öğrenciler; Dünyada

Detaylı

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca)

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Erişkin ve büyük çocuklarla kıyaslandığında, 12 ay altındaki infantlar gerçek anlamda yüksek boğmaca oranlarına ve boğmaca ile ilişkili ölümlerin geniş

Detaylı

YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE. Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği

YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE. Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği YENİDOĞAN SAĞLIĞI Yenidoğan dönemi; doğumdan bir aya kadar olan süreyi (ilk 28 gün)

Detaylı

AFYONKARAHİSAR DA NUFUS ARTIŞI PROJESİ (NAP)

AFYONKARAHİSAR DA NUFUS ARTIŞI PROJESİ (NAP) AFYONKARAHİSAR DA NUFUS ARTIŞI PROJESİ (NAP) Hakan Yusuf GÜNER Vali Eylül 2014 AMACIMIZ Bilinçli, kendini tanıyan ve kendine güvenen sağlıklı bireyler ile genç nüfusun arttırılmasına destek vermek, sağlıklı

Detaylı

Finansal Hesaplar 2013

Finansal Hesaplar 2013 Finansal Hesaplar 2013 İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I. Genel Değerlendirme...3 II. Mali Olmayan Kuruluşlar...5 III. Mali Kuruluşlar...6 IV. Genel Yönetim...8

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hemşirelik Protokolleri Hazırlama Komitesi Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/8

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr.

TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr. Mehmet Ali Eryurt 16 Eylül 2010 / Hilton

Detaylı

TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER. Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü

TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER. Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Binyıl Kalkınma Hedeflerinden 4 üncüsü (BKH4) beş yaş altı ölüm hızının 1990 daki düzeye

Detaylı

DÖNEM VI GRUP F DERS PROGRAMI

DÖNEM VI GRUP F DERS PROGRAMI T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM 2013 2014 EĞİTİM VE ÖĞRETİM

Detaylı

Kadın Sağlığına Genel Bakış. Dr. Nuran Elmacı

Kadın Sağlığına Genel Bakış. Dr. Nuran Elmacı Kadın Sağlığına Genel Bakış Dr. Nuran Elmacı Kadınların Sağlık Sorunları Doğurganlık Doğum - Doğum yardımı Aile planlaması Menopoz Kısırlık Kanserler Kadına yönelik Şiddet Kadınlar yedi milyara yaklaşan

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

1)SML 2) Ön lisans 3) Lisans 4) Yüksek lisans 5) Doktora 3. Çalışma Yılı:.. yıl

1)SML 2) Ön lisans 3) Lisans 4) Yüksek lisans 5) Doktora 3. Çalışma Yılı:.. yıl Ebelerde Bilgi Beceri Kursu Eğitim Modülü Belirleme Anketi Sayın Güney Genel Sekreterliğine Bağlı Bulunan Hastanelerde Çalışan Ebe Meslektaşlarımız. Ebelik eğitimi almış, ancak daha sonraki yıllarda farklı

Detaylı

Raporlama Gerekliliklerine Genel Bakış Simon SHILTON, Kilit Uzman 2

Raporlama Gerekliliklerine Genel Bakış Simon SHILTON, Kilit Uzman 2 Çevresel Gürültü Direktifinin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive Raporlama Gerekliliklerine Genel Bakış

Detaylı

HEMOGLOBİNOPATİ KONTROL PROGRAMI

HEMOGLOBİNOPATİ KONTROL PROGRAMI TALASEMİ VE HEMOGLOBİNOPATİLER T.C. Sağlık Bakanlığı AÇSAP Genel Müdürlüğü HEMOGLOBİNOPATİ KONTROL PROGRAMI Toplumların geleceği o toplumu oluşturan bireylerin nitelikleri ile doğrudan ilişkilidir. Toplumu

Detaylı

HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ. Çevre & İş Güvenliği

HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ. Çevre & İş Güvenliği HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ Çevre & İş Güvenliği MEVZUATIN ADI : ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE GÖREVLENDİRİLEBİLECEK (C) SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLARI HAKKINDA TEBLİĞ R. G. TARİHİ / SAYISI : 14.06.2013 / 28677

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İşe Giriş Muayeneleri Aralıklı kontrol muayeneleri (periyodik muayeneler) Sağlık Eğitimi 1 İşe Giriş

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi?

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi? Organ Doku Birimi ve Bağış Organ Bağışı Başka Hayatlara Can Katmaktır Organ bağışı nedir? Organ bağışı kişinin hayatta iken kendi özgür iradesiyle, organlarının bir kısmını veya tamamını ölümünden sonra

Detaylı

Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838

Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA Sayı :

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Sayı : B100AÇS0120000/2600-9216/3238 Konu : Gebelerde Demir Destek Programı Uygulaması 29.09.2005 GENELGE 2005/147 Gebelikte meydana

Detaylı

İNDİKATÖR ADI ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI

İNDİKATÖR ADI ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI Sayfa No 1/17 ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI Acil servise 24 saat içinde aynı şikâyetle tekrar başvuran hasta sayısı ve oranının tespiti

Detaylı

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK Hayatın erken döneminde ebeveyn kaybı veya ihmali gibi

Detaylı