çocuklarımızı sıkınadan yapılabilmesi ve istenilen düzeyde verimin alınabilmesi

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "çocuklarımızı sıkınadan yapılabilmesi ve istenilen düzeyde verimin alınabilmesi"

Transkript

1 DINVEHAYAT TDV - İSTANBUL MÜFTÜLÜĞÜ DERGİSİ SAYI: 2 YIL: 2007 YAYlN YÖNETMENi Pnıf. Dı. Mushıliı ~RICI YAYlN mordinatörü Kadri~ AVCI ERDEMÜ EDiTöR KarimaCESUR 1.mm YAYlNEKiBI Abdiilbırim YAT~IN Ahmet BENSiZ DavutÖZGÜL Emine ARSlAN KelimeCESUR Malımat YÜKSEL Musıokim ARICI SalimSELVi Sümııyya PARILDAR TASHIH Alımat KARATAŞ ~KLAM SORUMYJSU Omer Faruk ŞENTURK GRAFIK TASARlM ABY AJANS BASlM YERI w TARIHI TDV Yay)ı\at. va Tıc. işi. Oslim Oıııak Son. Sit. l.cııd Sk. Na:11 Yenimahalle/ ANKARA Tel: (0312) Faks:{0312) ISBN:97i Ankara 2007 DAA mm TDVYay. Mar. va Tıc. iıl. isıonbull.şb Klodfaıeı Cad. Nq:1411 Divanyolu Eminiinii/ISTANBUL Tel: (0212) Faks: (0212) Yayınlanan yıııılaıın hukuki-bilimsal sorumluluğu yazodanno aillir. PARA ile SAlliMAZ Bismillahicrahmarucrahtm Rabbimize sonsuz hamd, Efendimiz e sajat ve selam olsun. istanbul Müftülüğü'nün özel dizi olarak başlattığı yayınların ikincisi ile karşınızdayız. Birinci eserimiz yayın gnıbunun yoğun çalışmasıyla Peygamberimizin doğum yıldönümü mllnasebetiyle yapıjan etkinlikler çerçevesinde Nisan ayında "insanlığın Tükenmeyen Ümidi Peygamberimiz'e" ithafiyla huzurlannızda olmuştu. Başta Diyanet işleri Başkanımız olmak üzere eserin kendilerine ulaştığı ilim adamlarımız ve Diyanet mensubu görevlilerimiz beğenijerini, takdirlerini ve teklifterini ifade etmişlerdir. Bunlar bizim için sizlere daha iyiyi sunabilmek ve eksilderimizi giderebilmek adına tefyik edid unsur olmuş, gayretimizi arttınnıştır. Ismi Hilemete Çatn /Yaratan Rabbinin Adıyla Oku olan ikinci eserimiz, Kur'an eğitimi tarihi, ilk dönemden itibaren başlayıp devam eden hafizhk müessesesinin önemi ile biifiz olma yöntemleri, tarih boyunca öirend öğretici profijinin sunulması, din adanumn toplum içindeki saygınlığı, Kur'an öğretiminde veli-öğrenci-öğretici ilişkisi, yaz Kur'an kursjannda veli sorumluluğu gibi Kur'an'ın talim ve hıfzına dair faydalı olacağını umduğumuz makalelerin yanında; Kur'an'ın aniaşılmasına ve Kur'an ın edebiyat, sanat ve mosikiye yansıyan yönleri ile ilgili olmak üzere, alanında yetkin yazarlar tarafından kaleme alınan 30'u aşkın makaleyi içernıektedir. Aynca Kur'an eğitiminde bir ekol olan Abdurrahman Gürses Hocaefendi'yi konu edindiğimiz portre bölümümüzün ve İstanbul kurrajanndan Miktad Temiztürk ile yaptığımız söyleşinin zevkle okuoacağı kanaatindeyiz. Ecdadımızın Kur'an'a gösterdiği hunnetin örneklerini ve istanbul Müft:UlüğU'nde muhafaza edilen taş baskılarla ilgili makaleleri ise arşiv bölümümüzde sunuyonız. Bilindiği üzere Diyanet İşleri Başkanlığı okullann tatile girnıesiyle ilköğretimini tamamlayan çocuklanmızın, başta Kur'in-ı Kerim olmak üzere, aynı zamanda akatdiınize ve ahlü:a dair temel bilgileri öğrenmeleri için yurt çapında Yaz Kur'an Kurslan dönemini başlatmaktadır. Kısıtlı zamanda verilecek olan bu eğitimin çocuklarımızı sıkınadan yapılabilmesi ve istenilen düzeyde verimin alınabilmesi için öğretici, öğrenci ve veli işbirliği zaruri olmaktadır. Bir yanıyla bu amaca da yönelik olmak üzere yayınjadığımız eserimizin faydalı olmasını ümid ediyoruz. Bu eserin oluşmasında fikirleri ve makaleleri ile katkıda bulunan değerli akademisyenjere, fotoğraf arşivini bizlere sunan Sayın Halit Ömer Camcı'ya, minyatürlerin temin edilmesinde her türlü kolaylığı sağlayan IDV isl~m Araştınnalan Merkezi KUtUphane Müdürü Sayın Fatih Çardaldı'ya ve personeline, Diyanet çalışanlanna, yazılı ve görsel malzeme sağlanması, yayına hazırlık, basja ve tasanm süreçlerinde katkısı olan herkese şükranlanmızı sunuyoruz. Allah'ın çabşmalarımızı hayırlı ve berekedi kılması ümidiyle...

2 ~üöü ~ ~ H 4 Cl) - Nimet YILMAZ Vc1iz, GQngijren M6fti1Iaga Kur'an-ı Kerim Terimleri % ur'an-ı Kefım, Yüce Allah tarafından Cebr~il aracıhııyla son peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.)'e Arapça olarak indirilen, mushatlarda yazılan, tevatürle nakledijen, okunmasıyla ibadet edilen, F~tiha soresiyle başlayıp Nas soresiyle sona eren, kendine has özellikleri ihtiva eden seçkin lafızlardan ibarettir. Kur'in-ı Ketim Tarihi Kur'an'ın inz~li, 23 senede tamamlanmıştır. İlkvahiy, 610 yılında Nur Dağı Hıra mağarasında indirilen "Seni yaratan Rabb'in adıyla oku" ~etiyle başlayan Al~k soresinin ilk 5 ayetidir. Son nhil olan ayete dair ihtilaf bulunmaktadır. Bakara 278,281, Nisa 176, Nasr 1-3, Milide 3 ~etleri son inen ayetlerden kabul edilmiştir.

3 Ayetler farklı zaman ve mekanlarda m1zil olmuştur. Kur 'an-ı Kerim 'in ôyetlere bölünmesi, tevkifidir, yani vahye dayanır. Cebrail (a.s.) 'ın Hz. Peygamber 'e bildirdiği tarzda belirlenmiştir. Genel kabule göre, Mekke 'de mizil olan ayetzere Mekkf, Medine'de nôzil olanlara Medeni ayetler denilmektedir. Hazret-i Peygamber (s.a.v)'e inen ayetler ilk zamanlardan itibaren vahiy katipleri tarafından yazılmıştır. ResOI, nazil olan Kur'an ayetlerini ezberliyor, sonra da vahiy katiplerinden birine gelen ayeti, ayetin ait olduğu yeri de belirterek yazdırıyordu. Ayrıca hafızası kuvvetli sabaheler tarafından Kur'an ezberleniyordu. Ayetler, ilk dönemlerde bez, varak, kağıt, hurma dalı, yufka taş, deri, kürek kemiği, kaburga kemiği, ağaç kabuğu, ipek parçası gibi malzemeler üzerine yazıhyordu. Muhtemel yanlışlıkların önlenmesi için katipler, Peygamber Efendimiz'e yazılan ayetleri tekrar okuyorlardı. Kontrolden geçtikten sonra yazılar, Hane-i saadette muhafaza ediliyordu. Bunlara "suhfif" deniyordu. Yine Peygamber (s.a.v.), her yıl Ramazan ayında vahyedilmiş Kur'an metninin tamamını Cebr~lil Aleyhisselam'a arzediyor, Cebrail (a.s.) da kendisine okuyordu. Son Ramazan ayında iki defa mukabele gerçekleşmişti Ardatu'I-Ahtre" denilir. ki buna "el Peygamber (s.a.v.)'in vefatından sonra parça parça yazılmış olan belgeler, Hz. Ebfibekir zamanında bir araya toplanmıştır. ResOI'un veiatı sonrası ortaya çıkan isyan hareketlerine karşı verilen savaşlarda, özellikle Yemen'de pek çok hafızın şehit düşmesi bu karara sebep olmuş, Eşari, Hz. Ömer, Hz. Osman, Ali Übeyy b. Ka'b, İbn Mesud, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Ez Zübeyr, Abdullah Said, Talha b. Zübeyr, Sa'd, Huzeyfe, Amr b. El-As, Ebu Hureyre, Halid b. Velid, Ebu Musa el Ebu Zeyd, Ebu'd-Derda'dan oluşan bir komisyon eşliğinde Kur'an ' ın getirilmesi gerçekleştirilmiştir. mushaf haline Büyük titizlikle meydana getirilen ve Kur'an'ın metnini ihtiva eden mushaf, Hz. EbObekir'e teslim edilmiştir. Mushaf, Hz. EbObekir'in vefatının ardından Hz. Ömer' e ve onun vefatından sonra da Hz. Hafsa'ya intikal etmiştir. Hz. Osman devrinde, Hindistan ve Türkistan'a kadar İslam devletinin sınırlarının genişlemesi sonucu, Kur ' an'ın bu coğrafyalardaki yeni müslüman olanlar tarafından öğrenilmesi ve tilavet ihtilaflarının engellenmesi hedefi ile Huzeyfe İbn Yernan ' ın Hz. Osman'a getirdiği teklif üzerine Hz. Hafsa'da bulunan mushaf; biri Medine'de muhafaza edilerek Şam, Kfife ve Basra'ya gönderilecek şekilde çoğaltılmıştır. Kur'an'ın İç Düzeni ile İlgili Kavramlar Ayet: Alamet, nişan, İbretlik eser, delil, hayret ve mucize gibi anlamlara gelen ayet kelimesi, terim olarak Kur'an-ı Keıi'm'in sorelerini meydana getiren müstakil cümlelerden her biridir. Ayetler, genellikle numaralann yazıldığı durak işaretleriyle birbirinden ayrılırlar. Ayetler farklı zaman ve mekanlarda nazil olmuştur. Kur'an-ı Keıim'in ayetlere bölünmesi, Haziran '07 &..

4 tevlôfidir, yani vahye dayanır. Cebrail (a.s.}'ın Hz. Peygamber' e bildirdiği tarzda belirlenmiştir. Genel kabule göre, Mekke'de nizil olan iyetiere Mekkl, Medine'de nizil olanlara Medent iyetler denihnekı:edir. Yine iyetler, ihtiva ettikleri hükümlerin mahiyetierine göre muhkem ve müteşabih olarak ikiye ayrıhr. Anlaşılması için yorum yapılmasına gerek olmayan ve tek anlam ifade eden ayetlere "muhkem" sore başlannda yer alan mukattaa harfleri gibi manalarının anlaşılması zor, farldı yorum ve izahlan mümkün olan ayetlere ise "müteşftbihat" denir. SOre: Yüksek mevki, şeref. alamet, nişan ve sur anlamlarına gelen sore kelimesi Kur'an ilimlerinde, ayetlerden meydana gelen, başl ve sonu bulunan müstakil Kur'an parçasl demektir. Kur'an-ı Kerim'de 114 sore vardır. İlk sore Fatiha soresi, son sore ise Nas süresidir. En uzun sore 286 ve en kısa sore 3 iyettir. Kur'an, 30 cüze bölünmüştür. Her cüz, 4 hizbe, hizipler de aşıriara aynlır. Her hizip beş sayfadır, bir cüz yirmi sayfa ve dört hizipten meydana gelir. Hizip ve cuz işaretleri Kur'an sayfasının kenar çizgisinin dışındaki tezhipli şeklin içinde belirtilir. sarelerin başındaki klişe içine sorenin ismi, iyetlerin sayıları, Mekke veya Medine'denazil olduğu yazılır. Fatiha soresinden sonra gelen 7 soreye "es-sebtu't-tuvel" yani en uzun yedi sore denir. Ayetleri 100' den fazla olan sarelere "el-mion" denir. Ayet sayısı 100'den az ~ Hazirao '07

5 Ayetler, ihtiva ettikleri hüküm/erin mahiyetierine göre muhkem ve müteşabih olarak ikiye aynlır. Anlaşılması için yonun yapılmasına gerek olmayan ve tek anlam ifade eden ayet/ere "muhkem H sure başlarında yer alan mukattaa harfleri gibi manalarının anlaşılması zor, farklı yorum ve izahları mümkün olan ayet/ere ise "müteşabihat H denir. olan sorelere "el-mes~ni" denir. Mushaf-ı şerffin son kısımlarını teşkil eden, kısa ve besmeleli fasılları çok olan sfirelere "el-mufassal" denir. Mushaf: Kur'an-ı Kerim anlamında kullanılan mushafkelimesi, dağınık ve yazılı sayfalann toplu bulunduğu kitap anlamına gelir. Peygamber Efendimiz zamanında, vahyin devam ediyor olması sebebi ile, n~zil olan ~yetler ayrı ayrı ve temiz sayfalara yazılıyorrlu ve her ayetin hangi soreye ve sorenin de neresine ait olduğu belirtiliyordu, ancak bu sayfalar bir araya getirilip ciltlenmemişti. Vahiy katipleri tarafından Resul döneminde yazılan Kur'~n-ı Kerim sayfaları, Hz. EbObekir'in hil~feti döneminde birleştirilip toplu olarak şirazelendi, bir cilt haline getirildi, buna mushaf ismi verildi. Kur'an, sağdan sola doğru açılır. Sağdan itibaren açılan ilk sayfaya "zahriye" denir. Müzehhibin kendi kabiliyeti çerçevesinde süslediği bu ilk sayfada ortada Kur'~n-ı Kerim yazıldığı bölüm görülür. Bu bölüme "serlevha" denir ve karşılıklı iki sayfa da tezhiplenmiştir. Geri kalan sayfalarda ~et metinleri kenar çizgisi içine alınarak sayfa düzenlemesi yapılmıştır. El yazmalarda bu çizgiler altın cetvel çekilmiş ve farklı renklerle tahrirlenmiştir. Bir kenar çizgisi içine yerleştirilen ayetlerin sonlarında farklı durak işaretleri bulunur. Metnin yerleştirildiği bu kenar çizgisinin dışında ise sağ sayfanın üzerinde sürenin adı, altında da bir sonraki sayfanın ilk kelimesi, sol sayfanın üzerinde de hangi cüz olduğu yazılıdır. Yakın dönemlerde bu vakıfişaretlerinin içine rakamlar konularak ~etler numaralandınlmıştır. Ayetlerin bulunduğu kenar çizgisinin dışında şu işaretler bulunur: -yinni sayfada bir kenar tezhibinin içinde cüz numarası, -beş sayfada bir konan tezhipli şeklin içinde hizip numarası, -secde ~yetlerinin karşısına konan tezhipli şeklin içine "secde" kelimesi, Her sorenin başı ve h~time sayfası da tezhiplenmiştir. Mushafın sonunda genelde mushafın nerede, kaç yılında basıldığı, mührü, hatim duası, vakıflann/duraklann anlanu, cüzlerin ve sorelerio fihristi bulunmaktadır. "Metinde DlA "Kur' an" maddesi ile Kur'An-ı Keriın Ansiklopedisi (haz. Ali Bardakoğlu, Selahattin Polat, Hasan Şirin, Celal Kırca, M. Kemal Atile, Ali Toksan) "Kur'an", "Mushaf", "Ayet" ve "Silre" maddelerinden istifade edilmiştir. kelimesi, baş ve alt satırında da tezhipli şeklin içinde Kur'an'ın anlam ve önemini ifade eden ~etlerden biri bulunur. İkinci sayfa açıldığında F~tiha ile Bakara suresinin ilk beş ilyetinin Haziran '07 &..