TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ"

Transkript

1 Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Populaion Sudies, 2012, 34, TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Ölümlülük ahminleri, demografi ve aküerya bilimlerinde önemli bir rol oynamakadır. Önceki ölümlülük modellemesi çalışmalarında, zaman bağlı olarak ölüm oranlarındaki olası değişimler dikkae alınmamakaydı. Zaman içinde bu değişimleri dikkae alan birçok sokasik ölümlülük modelleme yönemleri gelişirilmişir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye ölümlülüğünü incelemek ve kuşak ekisi olup olmadığını araşırmakır. Ölüm sayıları ve riske maruz kalan birim sayıları, kadın ve erkekler için ayrı ayrı modellenmişir. Karşılaşırma yapmak amacıyla, BIC değerleri, sandarlaşırılmış arıklar, yaşlara ve akvim yılına göre anımlanmış bazı arık karakerisikleri kullanılmış ve. kadın ve erkek ölüm hızlarının modellemesinde akvim yılı ve kuşak ekilerinin önemli olduğu görülmüşür. Funda KUL * Meral SUCU ** 1. GİRİŞ Ölümlülük modelleri, Demografi alanında nüfus projeksiyonlarının yapılmasında ve Aküerya Bilimleri alanında ise sosyal güvenlik kurumları, emeklilik ve haya sigorası şirkelerinin yükümlülüklerine ilişkin sermaye gereksiniminin belirlenmesi ve değerleme çalışmalarında kullanılmakadır (Biffi ve Clemene, 2012). Ayrıca ülkelerin geleceğe ilişkin planlamaları açısından da önemlidir. Ölümlülük modelleri, deerminisik ve sokasik ölümlülük modelleri olarak ikiye ayrılmakadır: Deerminisik ölümlülük modellerinde, ölüm hızları veya ölüm oranları yaşın bir fonksiyonu olarak anımlanmakadır (Tabeau ve diğerleri, 2001). Bu modellerde, gelecekeki ölüm hızlarının değişimin de aynı şekilde devam edeceği varsayımı alında ölümlülük modellenmekedir. Deerminisik ölümlülük modellerine Gomperz (1825), Makeham (1867) ve Heligman-Pollard (1980) yönemleri gibi pek çok yönem örnek olarak verilebilir. Deerminisik ölümlülük modellerinde zaman içinde ölüm hızlarındaki değişim dikkae alınmamaka ve popülasyon içindeki üm bireylerin ölümlülüklerinin aynı olduğu düşünülmekedir. Bu modellerde, ölüm hızı veya oranının zamana ve farklı yaşlara göre değişimi dikkae alınmadığından, ölümlülük projeksiyonlarında önemli ölçüde sapmalar gözlenmişir. Bu nedenle sokasik modeller gelişirilmişir (Koissi ve Shapiro, 2008). Zaman ekisini dikkae alan ilk sokasik ölümlülük modeli, 1992 yılında Ronald Lee ve Lawrance Carer arafından oluşurulmuşur. Bu modelde ek bir zaman indeksi fonksiyonu ile ölümlülükeki uzun dönem değişimleri anımlanmaya çalışılmışır. * Arş. Gör., Haceepe Üniversiesi, Aküerya Bilimleri Bölümü ** Doç.Dr., Haceepe Üniversiesi, Aküerya Bilimleri Bölümü

2 32 F. KUL, M. SUCU Lee-Carer yönemi birçok ülke için geleceğe ilişkin ölüm hızlarının ahmin edilmesinde yaygın olarak kullanılmışır. Bu çalışmalarda ileri yaşlarda ölüm sayılarının az olması nedeniyle, ileri yaşlarda ölüm hızlarının genç yaşlardakine göre daha düşük olduğu görülmüşür. Bu ve ikinci bölümde verilen sakıncalar nedeniyle, Lee-Carer yönemi kullanılarak yapılan ölümlülük projeksiyonları yeersiz kalmışır (Li ve diğerleri, 2009; Biffi ve Clemene, 2012). Lee-Carer ölümlülük modelinin bazı sakıncalarını gidermek ve/ya ölümlülük üzerindeki kuşak ekisini de incelemek amacıyla, Lee-Carer (1992) yöneminin düzenlenmesiyle yeni modeller oluşurulmuşur. Booh, Maindonald ve Smih (2002) in çalışmasında, Lee ve Carer (1992) ölümlülük modelinde, akvim yılı ekisinin doğrusal ve daha yüksek dereceden paramerelerle ifade edildiği bir model oluşurulmuşur. Currie (2006) nin çalışmasında Lee ve Carer (1992) ölümlülük modeline kuşak ekisi eklenerek yeniden modelleme yapılmışır. Renshaw ve Haberman (2006) nın çalışmasında ise, model haalarının değişen varyanslı Poisson dağılımına uyduğu dikkae alınarak Currie (2006) çalışmasında oluşurulan sokasik ölümlülük modeli genelleşirilmişir. Cairns ve diğerlerinin (2006a, 2006b) çalışmalarında kaba ölüm hızları kullanılarak, karesel yaş ekisinin dikkae alındığı üç sokasik ölümlülük modeli oluşurulmuşur. Pla (2009) in çalışmasında, Cairns ve diğerlerinin (2006a, 2006b) çalışmalarındaki modeller için kaba ölüm hızları yerine, merkezi ölüm hızları kullanılmış ve yaşa göre ölüm hızlarının zamana göre değişimi, yaşın üsen kesilmiş bir fonksiyonu şeklinde ifade edilmişir. Türkiye ölümlülüğünün sokasik modellemesi ile ilgili bilinen ilk çalışma, dırım (2010) arafından yapılmışır. Bu çalışmada Türkiye ölümlülüğü, Lee-Carer yönemi ve alernaif olarak gelişirilen Bulanıklaşırılmış Lee-Carer yönemi ile modellenmiş ve iki yöneme göre bulunan sonuçlar karşılaşırılmış, Bulanıklaşırılmış Lee-Carer yöneminin daha iyi sonuç verdiği görülmüşür. Bilinen ikinci çalışma Genç ve Gençürk (2012) arafından yapılmışır. Bu çalışmada, Türkiye ölümlülüğünün modellenmesinde Lee-Carer ve Trend yönemi kullanılmış ve her iki yönemin benzer sonuçlar verdiği görülmüşür. En son çalışma ise, Demircioğlu ve Büyükyazıcı (2013) arafından yapılmışır. Bu çalışmada Poisson Log-Bilineer yaklaşımıyla Lee-Carer yönemi kullanılarak Türkiye ölümlülüğü modellenmiş ve bu yaklaşımın Lee-Carer yönemine göre farklı sonuçlar verdiği belirilmişir. Lieraürde Türkiye verisinden elde edilen ölüm hızlarında kuşak ekisinin de dikkae alındığı bir sokasik ölümlülük modeli çalışması olmadığı görülmüşür. Bu çalışmada, Türkiye nin yaşa göre ölüm hızlarında kuşak ekisinin olup olmadığı incelenerek, kuşak ekisinin ölümlülük projeksiyonları üzerindeki ekisi göserilecek ve arışılacakır. Çalışmada, lieraürde yaygın olarak kullanılan kuşak ekisini içeren ve içermeyen 8 farklı sokasik ölümlülük modeli için, yılları arasında cinsiye ayrımındaki TÜİK (Türkiye İsaisik Kurumu) isaisik yıllıklarından derlenmiş, beşerli yaş gruplarına göre ölüm sayıları ve yıl orası nüfus verisi kullanılarak, paramere ahminleri elde edilmiş, uyum iyiliği esleri ve arıklar incelenerek elde edilen sonuçlar yorumlanmışır. Çalışmanın ikinci bölümünde, giriş bölümünde verilen sokasik ölümlülük modellerinin maemaiksel göserimleri ve paramere ahmini yapılabilmesi için paramere değerlerine ilişkin bazı kısılar verilmişir. Üçüncü bölümde kadın ve erkek nüfusuna ilişkin Türkiye verisi incelenmiş, paramere ahmin yönemi verilmiş ve uyum iyiliği esleri yapılmışır. Dördüncü bölümde elde edilen sonuçlar yorumlanmışır.

3 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Bu çalışmada akvim yılı ve en son am yaş ile göserilmişir. ve akvim yılına göre merkezi ölüm hızları şu şekilde elde edilmişir: m, D E,, (1) Burada; D :. akvim yılında yaşında ölen kişi sayısını,, E :. akvim yılı orasında yaşındaki kişi sayısını, gösermekedir (Cairns ve diğerleri, 2007; Biffi ve Clemene, 2012 ). Ölümlülük modellemesinin daha basi olarak yapılabilmesi amacıyla kesirli yaşlar için ölümlülüğün sabi olduğu varsayılmışır. Bu durumda merkezi ölüm hızı, m k, m,, 0 k 1 olmakadır. Sokasik ölümlülük modellemesinde yaygın olarak kullanılan diğer göserim ise, q, dir. q, akvim yılında yaş için kaba ölüm oranını gösermekedir., Kesirli yaşlar için ölümlülüğün sabi olduğu varsayımı alında kaba ölüm oranı ve merkezi ölüm hızı arasındaki ilişki, q 1 ep m,, eşiliği ile yazılmakadır (Gerber, 1997). Bu bölümde, lieraürde yaygın olarak kullanılan sokasik ölümlülük modelleri ayrınılı olarak incelenmişir Model 1 Lee ve Carer (1992) modelinde, merkezi ölüm hızındaki akvim yılı ekisinin anımlamak için ARIMA zaman serisi modeli kullanılmakadır. Bu modelde, yaş ve akvim yılına göre merkezi ölüm hızı, (1) log m = + (4),, eşiliği ile göserilir. Burada; (1) : () yaşı için merkezi ölüm hızının doğal logarimasının oralamasını,

4 34 F. KUL, M. SUCU : zamana göre ölüm hızındaki değişimi, : yıllar iibariyle ölüm hızının genel düzeyindeki değişim hızını, : oralaması sıfır ve sabi varyanslı Normal dağılıma sahip haa erimini, gösermekedir. Model, iki erimin oplamından oluşmakadır. İlk erim, zamandan bağımsız sadece yaşa özel bileşeni, ikinci erim ise ölümlülüğün zamana göre genel seviyesindeki değişimi göseren bileşendir. Haaların sabi varyanslı (homoscedasic) dağıldığı varsayımı, üm yaşlarda zamana göre ölümlülük değişimlerinin ek bir fakör ile modellenmesi nedeniyle oluşan korelasyon yapısı ve ölümlülük değişiminde kuşak (cohor) ekisinin dikkae alınmaması bu yönemin sakıncalarını gösermekedir (Kul, 2014). Bu modelde paramere ahminlerinin elde edilmesi amacıyla kullanılan varsayımlar şu biçimdedir : =1 =0 (5) (6) 2.2. Model 2 Booh, Maindonald ve Smih (2002) ölümlülük modeli, Lee ve Carer (1992) modelindeki yıllar iibariyle ölüm hızının genel düzeyindeki değişimin n. dereceden ekisinin dikkae alınmasıyla oluşurulmuşur. Bu model, maemaiksel olarak, (1) (n) ( ) n log m = +... (7),, eşiliği ile yazılır. Bu modelin paramere ahminlerinin bulunmasında Lee-Carer ölümlülük modelindeki kısılar kullanılmakadır Model 3 Currie (2006) ölümlülük modeli, basi bir -Dönem-Kuşak (APC) modelidir (Cairns ve diğerleri, 2007). Bu model aşağıdaki eşilik ile göserilmekedir: (1) (3) log m, = +, (8) Burada; (1) (3) : () yaşı için merkezi ölüm hızının doğal logarimasının oralamasını, : zamana göre ölüm hızındaki değişimi, : yaş ve yıla göre kuşak ekisini gösermekedir. Currie (2006) modelinde paramere ahminlerinin elde edilmesinde kullanılan kısılar şu biçimdedir :

5 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 35 å, (3) g - =0 (9) =0 (10) 2.4. Model 4 Renshaw ve Haberman (2006) arafından kuşak ekisinin de dikkae alındığı genelleşirilmiş Lee-Carer (1992) ölümlülük modelidir (Cairns ve diğerleri, 2007). Model, (1) (3) (3) log m, = +, (11) eşiliği ile ifade edilmişir. Burada; (1) : () yaşı için merkezi ölüm hızının doğal logarimasının oralamasını, : zamana göre ölüm hızındaki değişimi, : zamana göre ölüm hızındaki değişimin yaşa ekisini, : yaş ve yıla göre kuşak ekisini, (3) (3) : kuşak ekisinin yaşa göre değişimini gösermekedir (Cairns ve diğerleri, 2007). Bu modelde, (3) 0 olması durumunda model, Lee ve Carer ölümlülük modeline dönüşmekedir. Renshaw ve Haberman (2006) modelinin paramere ahminleri,, (3) - =0 =0 1 (3) 1 kısıları alında elde edilmekedir. (12) (13) (14) (15) 2.5. Model 5 Merkezi ölüm hızı yerine kaba ölüm oranı kullanılan ve zamandan bağımsız yaşa bağımlı paramerenin kullanılmadığı yeni bir model oluşurulmuşur. Bu model, (1) (1) log i q = + (16),,

6 36 F. KUL, M. SUCU şeklindedir (Cairns, Blake ve Dowd, 2006a). Bu modelin paramereleri şu şekilde ifade edilmişir: (1) 1 (17) (18) Burada, ilgili yaş grubundaki oralama yaşı gösermekedir Model 6 Cairns, Blake ve Dowd (2006a) ölümlülük modeline kuşak ekisini göseren paramere eklenmişir: (1) (1) (3) (3), log i q = + (19) Bu ölümlülük modelinde paramereler şu şekildedir: (1) 1 (3) 1 (20) (21) (22) 2.7. Model 7 Cairns, Blake ve Dowd (2006b) ölümlülük modeline, yaşa göre karesel ekiyi içeren erim ve kuşak ekisi eklenmişir: (1) (1) (3) (3) (4), log i q = + (23) Bu ölümlülük modeli için paramereler şu biçimde ifade edilmişir: (1) 1 2 (3) 2 (24) (25) ˆ (26) (27) (4) 1 2 Burada, ˆ ilgili yaş grubundaki yaşların varyansını gösermekedir (Cairns, Blake ve Dowd, 2006b ) Model 8 Pla (2009) ölümlülük modelinde; Cairns, Blake ve Dowd (2006b) ölümlülük modelinden farklı (4) olarak merkezi ölüm hızı kullanılmış ve parameresi ile yaşın üsen kesilmiş fonksiyonunun zamana göre ölüm hızlarında yapığı değişimin ekisi göserilmişir:

7 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 37 (1) (1) (3) (3) (4) (4) (5) (5) m, log = + (28) Ölümlülük modeli için paramere değerleri şu şekilde anımlanmışır: (1) 1 1 (3) (4) (5) 1 (29) (30) (31) (32) (33) 3. TÜRKİYE ÖLÜM VERİSİ İÇİN UYGULAMA 3.1. Türkiye İçin Ölüm Hızlarının İncelenmesi Bu bölümde, yılları arasında Türkiye için cinsiye ayrımında ölüm sayıları ve riske maruz kalan birim sayılarından elde edilen yaş gruplarına göre ölüm hızları, bir önceki bölümde açıklanan sokasik ölümlülük modelleri kullanılarak modellenmişir. Sokasik ölümlülük modelleri için paramere ahmini yapılmadan önce ölüm hızına ilişkin bazı incelemelerin yapılması gerekmekedir. Şekil 1 de kadın ve erkeklerin ölüm oranları verilmişir: Şekil 1. Kadın ve erkekler için yaşa göre merkezi ölüm hızları (TÜİK)

8 38 F. KUL, M. SUCU Şekil 1 incelendiğinde, kadın ve erkeklerin ölüm hızlarının farklı değişim yapısına sahip olduğu, yaşa ve zamana göre ölüm hızlarının önemli biçimde değişiği görülmekedir ve yaş aralıklarında kadınların ölüm hızları, erkeklerin ölüm hızlarından daha yüksekir. Ayrıca kadınların ölüm hızlarındaki değişim, erkeklerin ölüm hızlarındaki değişimden daha fazladır. Kadın ve erkek ölüm hızlarının yaşa göre değişim kasayıları (variabiliy coefficien) Şekil 2 de verilmişir: Şekil 2. Kadın ve erkek ölüm hızları için yaşa göre değişim kasayısı (TÜİK) Kadın ve erkek nüfusu için ölüm hızları değişim kasayısı, konveks bir fonksiyon olup, 20 de küçük ve 70 den büyük yaşlar için diğer yaşlara göre daha büyük değerler almakadır. lara göre erkeklerin ölüm hızlarındaki değişim kasayısının, kadınların ölüm hızlarındaki değişim kasayısına oranı Şekil 3 e verilmişir: Şekil 3. Değişim kasayısı oranı (TÜİK) yaş aralığı ve 70 den büyük yaşlar için erkeklerin ölüm hızı değişim kasayısının kadınların ölüm hızı değişim kasayısına oranı 1 den büyükür. Şekil 1, Şekil 2 ve Şekil 3 incelendiğinde, erkek ve kadınların ölüm hızlarının ayrı ayrı modellenmesi gerekiği görülmüşür.

9 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Paramere Tahmini Her bir akvim yılı ve yaş aralığı için, lieraürde yaygın olarak kullanılan ölüm sayılarının Poisson dağılımına uyduğu varsayımı alında, ikinci bölümde açıklanan sokasik ölümlülük modelleri için paramere ahmini şu şekilde elde edilmişir (Brouhns ve diğerleri, 2002): Burada; D,, m, :. akvim yılında yaşında ölen kişi sayısını, E :. akvim yılı orasında yaşındaki kişi sayısını, :. akvim yılında yaş için merkezi ölüm hızını gösermekedir (Cairns ve diğerleri, 2007; Biffi ve Clemene, 2012 ). Tüm modeller için paramere ahminleri En Çok Olabilirlik Yönemi (MLE) kullanılarak elde edilmişir. Sokasik bir ölümlülük modeli için paramereler kümesini gösermek üzere log-olabilirlik fonksiyonu, l ; D, E D, log E, m, E, m, log D,!, biçimindedir (Cairns ve diğerleri, 2007). Bu eşilik kullanılarak paramere ahminleri, R programlama dilinde yazılmış Lifemerics pakei kullanılarak elde edilmişir Uyum İyiliği Tesleri ve Duyarlılık Analizi Modellerin paramere ahminleri bulundukan sonra, oluşurulan modelin uyum iyiliği esi ve duyarlılık analizinin de yapılması gerekir. Çalışmalarda yaygın olarak kullanılan uyum iyiliği esi logolabilirlik değeridir. Log-olabilirlik değeri, modeldeki paramere sayısına bağlı olarak armakadır (Biffi ve Clemene, 2012), bu nedenle başka uyum iyiliği eslerine de ihiyaç duyulmakadır. Bu bölümde sokasik ölümlülük modellerine ilişkin paramere ahmini yapıldıkan sonra, opimal sokasik ölümlülük modelinin seçilmesi amacıyla bazı analizler yapılacakır Uyum iyiliği esi Sokasik ölümlülük modellerinde paramere sayısı arıkça log-olabilirlik değeri de aracakır. Bu nedenle, opimal sokasik ölümlülük modelinin belirlenmesinde BIC (Bayesian Informaion Crieria) değeri kullanılmışır. Tablo 1 de, ikinci bölümde anlaılan sokasik ölümlülük modelleri için BIC değerleri verilmişir. Ayrıca, sokasik ölümlülük modelleri BIC değerleri kullanılarak opimallik durumuna göre sıralanmışır: (34)

10 40 F. KUL, M. SUCU Tablo 1. BIC Değerleri ve Sıralama MODEL Kadın Erkek BIC Değeri Sıralama BIC Değeri Sıralama Model , ,13 8 Model , ,46 2 Model , ,53 6 Model , ,10 1 Model , ,44 4 Model , ,75 5 Model , ,42 7 Model , ,72 3 Tablo 1 incelendiğinde, kadınlar için Model 8 ve erkekler için Model 4 ün opimal model olarak seçilebileceği görülmüşür. Opimal modelin seçiminde sadece BIC değerlerinin karşılaşırılması yeerli değildir. Paramere ahmini yapıldıkan sonra arık değerleri de incelenmelidir. Sandarlaşırılmış arık değerleri,, ˆ D E m E mˆ,,,,, (35) eşiliğinden bulunmakadır (Cairns ve diğerleri, 2007). Şekil 4 e kadın ölüm hızları ve Şekil 5 e erkek ölüm hızları için sandarlaşırılmış arık değerleri verilmişir. Burada;, >2 :Koyu 1 2 : Ora koyu,, <1 : Açık koyu ile göserilmişir.

11 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 41 Şekil 4. Kadın ölüm hızları için sandarlaşırılmış arık değerleri Model 1 Model 2 Model 3 Model 4 Model 5 Model 6 Model 7 Model 8

12 42 F. KUL, M. SUCU Şekil 5. Erkek ölüm hızları için sandarlaşırılmış arık değerleri Model 1 Model 2 Model 3 Model 4 Model 5 Model 6 Model 7 Model 8

13 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 43 Opimal sokasik ölümlülük modeli belirlenirken, poziif ve negaif arık değerlerinin rasgele dağılması gerekmekedir (Biffi ve Clemene, 2012). Kadın ve erkek ölüm hızları için arık değerleri incelendiğinde, negaif ve poziif değerlerde bazı gruplaşmalar olduğu görülmekedir. Bu nedenle sandarlaşırılmış arık değerlerinin yanı sıra yıllara ve yaşlara göre arık değerlerine ilişkin bazı karakerisikler de incelenmişir. lara göre arık değeri karakerisikleri R programında Demography pakei içinde anımlanmışır. Bunlar; oralama haa (ME), oralama karesel haa (MSE), oralama yüzdesel haa (MPE), oralama mulak yüzdesel haa (MAPE) ve arıkların varyansıdır. lara göre arık karakerisik değerleri kadın ölüm hızları için Tablo 2 de ve erkek ölüm hızları için Tablo 3 e verilmişir. lara göre arık değeri karakerisikleri R programında Demography pakei içinde anımlanmışır. Bunlar; büünleşik haa (IE), büünleşik karesel haa (ISE), büünleşik yüzdesel haa (IPE) ve büünleşik mulak yüzdesel haa (IAPE) dır. lara göre arık karakerisik değerleri, kadın ölüm hızları için Tablo 4 e erkek ölüm hızları için Tablo 5 e verilmişir: Tablo 2. Kadın ölüm hızları için yıllara göre arık karakerisikleri MODEL ME MSE MPE MAPE Varyans Model 1 0,0124 0,0696 0,1029 0, ,42 Model 2 0,0095 0,0787 0,0922 0, ,60 Model 3 0,0128 0,0811 0,0824 0,1622 9,21 Model 4 0,0196 0,0920 0,0865 0, ,15 Model 5 0,0082 0,0257 0,0275 0,1146 8,42 Model 6 0,0079 0,0468 0,0326 0,1048 8,96 Model 7 0,0098 0,0326 0,0872 0,1124 9,73 Model 8 0,0052 0,0657 0,0156 0,1737 7,42 Tablo 2 de verilen değerler incelendiğinde kadın ölüm hızları için Model 8 in beş es isaisiğinden üçü için en küçük değerleri aldığı görülmüşür. Sonuç olarak, yıllara göre arık karakerisikleri dikkae alındığında da kadın ölüm hızları için Model 8 in en uygun model olduğu söylenebilir. Tablo 3. Erkek ölüm hızları için yıllara göre arık karakerisikleri MODEL ME MSE MPE MAPE Varyans Model 1 0,0098 0,0192 0,0231 0,0942 6,58 Model 2 0,0193 0,0412 0,0396 0,1397 8,88 Model 3 0,0056 0,0152 0,0342 0,1138 6,10 Model 4 0,0034 0,0168 0,0161 0,1035 5,43 Model 5 0,0061 0,0399 0,0492 0,1121 8,73 Model 6 0,0179 0,0215 0,0513 0,1342 8,37 Model 7 0,0138 0,0298 0,4141 0,1402 9,12 Model 8 0,0152 0,0342 0,4320 0,1572 7,12

14 44 F. KUL, M. SUCU Tablo 3 e verilen değerler incelendiğinde, erkek ölüm hızları için Model 4 ün beş es isaisiğinden üçü için en küçük değerleri aldığı görülmüşür. Sonuç olarak, yıllara göre arık karakerisikleri dikkae alındığında da erkek ölüm hızları için Model 4, en uygun modeldir. Tablo 4. Kadın ölüm hızları için yaşlara göre arık karakerisikleri MODEL IE ISE IPE IAPE Model 1 0,0184 0,0789 0,0417 0,1042 Model 2 0,0135 0,0735 0,0311 0,1183 Model 3 0,0146 0,0634 0,0459 0,1087 Model 4 0,0178 0,0696 0,0296 0,1244 Model 5 0,0199 0,0899 0,0398 0,1139 Model 6 0,0159 0,0849 0,0373 0,1275 Model 7 0,0167 0,0815 0,0272 0,1102 Model 8 0,0126 0,0862 0,0235 0,1201 Tablo 4 incelendiğinde, farklı sokasik ölümlülük modellerinde, kadın ölüm hızlarının yaşlara göre arık değerlerinin birbirlerine yakın olduğu görülmekedir. Sonuç olarak, üm modellerin, kadın ölüm hızlarının yaşa göre değişimini, birbirine yakın derecede anımladığı görülmüşür. Tablo 5. Erkek ölüm hızları için yaşlara göre arık karakerisikleri MODEL IE ISE IPE IAPE Model 1 0,0169 0,0618 0,0237 0,0901 Model 2 0,0196 0,0649 0,0197 0,0896 Model 3 0,0157 0,0572 0,0312 0,0922 Model 4 0,0112 0,0465 0,0205 0,0835 Model 5 0,0189 0,0602 0,0396 0,0987 Model 6 0,0172 0,0596 0,0296 0,1003 Model 7 0,0135 0,0366 0,0347 0,0899 Model 8 0,0175 0,0511 0,0259 0,0965 Tablo 5 e verilen sonuçlar incelendiğinde, kadın ölüm hızları için bulunan sonuçlara benzer sonuçların erkek ölüm hızları için de geçerli olduğu görülmüşür. BIC değerleri ve arıklar incelendiğinde, kadın ölüm hızları için opimal sokasik modeline (Model 8) ilişkin paramere ahminleri Şekil 6 ve erkek ölüm hızlarına için opimal sokasik modeline (Model 4) ilişkin paramere ahminleri de Şekil 7 de verilmişir:

15 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 45 Şekil 6. Kadın ölüm hızları için paramere ahmini

16 46 F. KUL, M. SUCU Şekil 7. Erkek ölüm hızları için paramere ahmini 4. SONUÇLAR VE YORUM Çalışmanın amacı, Türkiye için yaşa göre ölüm hızlarında kuşak ekisinin araşırılarak bunun ölümlülük projeksiyonlarına ekisini incelemek ve arışmakır. Çalışmanın ikinci bölümünde lieraürde yaygın olarak kullanılan sokasik ölümlülük modelleri anıılmışır. Üçüncü bölümde ise Türkiye kadın-erkek nüfus ve ölüm sayılarından elde edilen merkezi ölüm hızları incelenmiş, kadın ile erkek ölüm hızlarının farklı yapıya sahip olmaları nedeniyle ayrı ayrı modellenmeleri gerekiği sonucuna ulaşılmışır. Opimal sokasik ölümlülük modelini seçmek için uyum iyiliği esleri yapılmışır. Uyum iyiliği eslerine göre erkek ölüm hızları için Model 4 ve kadın ölüm hızları için Model 8 opimal model olarak bulunmuşur. Sonuç olarak, kadın ve erkek ölüm hızları için kuşak ve akvim yılı ekisinin önemli olduğu görülmüşür. Kadın ölüm hızları için akvim yılı ekisinin, erkek ölüm hızlarına göre daha önemli olduğu sonucuna varılmışır.

17 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 47 Çalışmada bazı yıllar için, kullanılan veriden elde edilen (gözlenen) ve kadın ölüm hızları kullanılarak Lee-Carer (1992) ve Pla (2009) modellerine göre ahmin edilen doğuşa beklenen yaşam süreleri Tablo 8 de verilmişir. Tablo 8. Kadın Doğumda Beklenen am Süresi KADIN Gözlenen Lee-Carer (1992) Pla (2009) ,16 66,95 68, ,82 68,58 70, ,36 70,20 71, ,80 71,83 72, ,15 73,45 74, ,71 75,08 76, ,10 77,03 78, ,66 80, ,28 81, ,91 82, ,53 84,41 Erkek ölüm hızları kullanılarak bazı yıllara göre doğumda beklenen yaşam sürelerinin gözlenen, Lee-Carer (1992) ve Renshaw-Haberman (2006) modellerine göre ahmin edilen değerler Tablo 9 da verilmişir. Tablo 9. Erkek Doğumda Beklenen am Süresi ERKEK Gözlenen Lee-Carer (1992) Haberman (2006) ,08 62,41 63, ,31 63,14 64, ,47 64,87 65, ,56 65,60 67, ,58 66,33 68, ,01 67,06 70, ,90 69,82 72, ,15 73, ,88 74, ,61 75, ,34 76,39 Tablo 8 ve Tablo 9 birlike incelendiğinde, kadın ve erkekler için opimal olarak belirlenen modellerden elde edilen beklenen yaşam sürelerinin, gözlenen yaşam sürelerine Lee-Carer (1992) modelinden bulunan yaşam süresi ahminlerine göre daha iyi sonuç verdiği görülmüşür. Gözlenen ve modellerden elde edilen beklenen yaşam süreleri arasındaki farkın dikkae alınmayan

18 48 F. KUL, M. SUCU (gözlemlenemeyen) açıklayıcı değişkenlerden kaynaklandığı düşünülmekedir. Daha sonraki çalışmalarda bu değişkenlerin ekisini de dikkae alan modeller incelenebilir. Tekli yaşlar için ölüm sayıları ve riske maruz değerleri içeren veri kullanılması durumunda ölümlülük ahminleri daha sağlıklı biçimde yapılabilecekir. KAYNAKÇA Biffi P., Clemene G.P., (2012), Selecing sochasic moraliy models for he Ialian populaion, Decisions Economics and Finance, DOI /s Booh, H., Maindonald, J. and Smih, L., (2002), Age-Time Ineracions in Moraliy Projecion:Applying Lee-Carer o Ausralia, ANU, Demography and Sociology Program, Research School of Social Sciences, Working Papers No. 85. Cairns, A.J.G., Blake, D., and Dowd, K., (2006a), Pricing deah: Frameworks for he valuaion and securiizaion of moraliy risk", ASTIN Bullein, 36: Cairns, A.J.G., Blake, D., and Dowd, K., (2006b), A Two-Facor Model for Sochasic Moraliy wih Parameer Uncerainy: Theory and Calibraion", Journal of Risk and Insurance, 73: Cairns, A.J.G., Blake, D., Dowd, K., Coughlan, G.D., Epsein, D., Ong, A., Balevich, I., (2007), A quaniaive comparison of sochasic moraliy models using daa from England & Wales and he Unied Saes, The Pensions Insiue, 13(1):1 35. Currie, I.D., (2006), Smoohing and forecasing moraliy raes wih P-splines", Talk given a he Insiue of Acuaries, June Demircioğlu, S., Büyükyazıcı, M., (2013), Poisson log-bilineer yaklaşımıyla Lee-Carer modellemesi ve Türkiye Uygulaması, İsaisikçiler Dergisi, Vol. 6, Gençürk Y., Genç T., (2012), Türkiye il-ilçe merkezlerindeki ölüm oranlarının rend ve Lee-carer yönemleri ile ahmini, Anadolu Üniversiesi Bilim ve Teknoloji Dergisi B, 2 (1), Gerber H.U., 1997, Life Insurance Mahemaics, Springer, Berlin. Gomperz B., (1825), On he naure of he funcion epressive of he law of human moraliy, Phil. Trans. Roy. Soc., 115, Heligman L., Pollard J.H., (1980), The age paern of moraliy, Journal of he Insiue of Acuaries, 107, Koissi, M.C., Shapiro, A.F., (2008), The Lee-Carer Model Under The Condiion of Variables Age- Specific Parameers, Acuarial Research Conference, Regina, Canada, 2.

19 TÜRKİYE İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ 49 Kul, F., 2014, Ölümlülük Yapısındaki Değişimin Modellenmesi ve Projeksiyonu, Haceepe Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü, Aküerya Bilimleri AnaBilim Dalı, Dokora Tezi (Devam ediyor). Lee, R.D., Carer, L., (1992), Modeling and Forecasing U.S. Moraliy, Journal of he American Saisical Associaion, 87, 419. Li J.S., Hardy M.R., Tan K.S., (2009), Uncerainy in Moraliy Forecasing: An eension o he classical Lee-Carer approach, ASTIN Bullein, 39 (1), Makeham, W.M., (1867), On he law of moraliy, Journal of he Insiue of Acuaries, 8, Pla, R., (2009), On sochasic moraliy modeling, Insurance: Mahemaics and Economics, 45 (3), Renshaw, A.E., Haberman, S.A., (2006), Cohor based eension o he Lee Carer model for moraliy reducion facors, Insurance: Mahemaics and Economics, 38 (3), Tabeau, E., Van Den Berg Jehs, A., Heahcoe, C., (2001), Forecasing Moraliy in Developed Counries Insighs From A Saisical, Demographic, and Epidemiological Perspecive, Demographic and Epidemiological Perspecive, Kluwer Academic Publishers, London, 3,5,7. dırım F., (2010), Türkiye Ölümlülük Yapısının Lee-Carer ve Bulanık Lee-Carer İle Modellenmesi, Haceepe Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi. hp://www.urksa.gov.r/

20 50 F. KUL, M. SUCU SUMMARY STOCHASTIC MORTALITY MODELS FOR THE POPULATION OF TURKEY Moraliy forecass are playing an imporan role for demography and acuarial science. Early aemps o model moraliy did no ake accoun of poenial fuure improvemens in moraliy raes. Many sochasic moraliy modelling mehodologies are developed in ime. The aim of his paper is o have a close look a Turkish moraliy and see wheher here are any paerns suggesive of cohor effecs. Deahs and eposures o risk of male and female populaion are modelled seperaely. For he sake of comparison, BIC values, sandardized residuals and some residual characerisics, which are defined by ages and years are used. As a resul, i is found ha calendar year and cohor effec are imporan for male and female moraliy rae modelling.

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Ekonomeri ve Đsaisik Sayı:10 2009 20-28 ĐSTANBUL ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSAT FAKÜLTESĐ EKONOMETRĐ VE ĐSTATĐSTĐK DERGĐSĐ SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Necmein Alpay KOÇAK Absrac Omiing he official and religious

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

İL - İLÇE MERKEZLERİNDEKİ ÖLÜMLERE UYGULANMASI MORTALITY FORECASTING METHODS AND APPLICATION TO DEATHS IN PROVINCE - DISTRICT CENTERS OF TURKEY

İL - İLÇE MERKEZLERİNDEKİ ÖLÜMLERE UYGULANMASI MORTALITY FORECASTING METHODS AND APPLICATION TO DEATHS IN PROVINCE - DISTRICT CENTERS OF TURKEY ÖLÜM ORANI PROJEKSİYON YÖNTEMLERİ VE TÜRKİYE İL - İLÇE MERKEZLERİNDEKİ ÖLÜMLERE UYGULANMASI MORTALITY FORECASTING METHODS AND APPLICATION TO DEATHS IN PROVINCE - DISTRICT CENTERS OF TURKEY TUNA GENÇ Haceepe

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 016, 7(99): 1-15 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35908 BIST-100 Endeksinin Volail Davranışlarının Simerik Ve Asimerik Sokasik Volailie

Detaylı

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10 econsor www.econsor.eu Der Open-Access-Publikaionsserver der ZBW Leibniz-Informaionszenrum Wirschaf he Open Access Publicaion Server of he ZBW Leibniz Informaion Cenre for Economics Alp, Elcin Aykac Working

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOK DEĞİŞKENLİ EŞİKSEL OTOREGRESİF MODELLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ümran Münire KAHRAMAN DOKTORA TEZİ İsaisik Anabilim Dalı 2012 KONYA Her Hakkı Saklıdır TEZ

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey ISSN:136-3111 e-journal of New World Sciences Academy 212, Volume: 7, Number: 1, Aricle Number: 3A47 NWSA-PHYSICAL SCIENCES Received: December 211 Ayhan Toçu Acceed: January 212 Fahrein Arslan Series :

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Anahtat Kelimeler: Volatilite, Basel II, Geriye Dönük Test, Riske Maruz Değer

Anahtat Kelimeler: Volatilite, Basel II, Geriye Dönük Test, Riske Maruz Değer Volume Number 3 011 pp. 1-17 ISSN: 1309-448 www.berjournal.com RMD Hesaplamalarında Volailie Tahminleme Modellerinin Karşılaşırılması ve Basel II Yaklaşımına Göre Geriye Dönük Tes Edilmesi: İMKB 100 Endeksi

Detaylı

Hassasiyet Modellemesi Yaklaşımı İle Yeni Bir Düzeltme Yöntemi

Hassasiyet Modellemesi Yaklaşımı İle Yeni Bir Düzeltme Yöntemi www.istatistikciler.org İstatistikçiler Dergisi: İstatistik&Aktüerya 6 (213) 51-69 İstatistikçiler Dergisi: İstatistik&Aktüerya Hassasiyet Modellemesi Yaklaşımı İle Yeni Bir Düzeltme Yöntemi Funda Kul

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI VE ARIMA MODELLERİNİN MELEZ YAKLAŞIMI İLE ZAMAN SERİLERİNDE ÖNGÖRÜ

YAPAY SİNİR AĞLARI VE ARIMA MODELLERİNİN MELEZ YAKLAŞIMI İLE ZAMAN SERİLERİNDE ÖNGÖRÜ YAPAY SİNİR AĞLARI VE ARIMA MODELLERİNİN MELEZ YAKLAŞIMI İLE ZAMAN SERİLERİNDE ÖNGÖRÜ Erol EĞRİOĞLU Haceepe Üniversiesi, Fen Fakülesi, İsaisik Bölümü, 06532, Beyepe, Ankara, TÜRKİYE, erole@haceepe.edu.r

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul MPRA Munich Personal RePEc Archive Long memory and srucural breaks on volailiy: evidence from Borsa Isanbul Emrah Ismail Cevik and Gülekin Topaloğlu Namık Kemal Universiy, Bülen Ecevi Universiy 014 Online

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

Bireysel emeklilik planlarında hedef fon büyüklüğüne ulaşmak için değişken katkı ve optimal yatırım stratejisi

Bireysel emeklilik planlarında hedef fon büyüklüğüne ulaşmak için değişken katkı ve optimal yatırım stratejisi İsaisikçiler Dergisi: İsaisik & Aküerya Journal of Saisicians: Saisics and Acuarial Sciences IDIA 9, 016,, 54-65 Geliş/Received:0.05.016, Kabul/Acceped: 16.11.016 www.isaisikciler.org Araşırma Makalesi

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Aaürk Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi 05 9 (): 35-36 Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Munise ILIKKAN ÖZGÜR (*) Öze: Makroekonomik isikrarının sağlanmasında cari işlemler

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI KOŞULLU VARYANS MODELLERİ: FİNANSAL ZAMAN SERİLERİ ÜZERİNE UYGULAMA Arzu KÖKCEN YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA-00

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

ĐST 474 Bayesci Đstatistik

ĐST 474 Bayesci Đstatistik ĐST 474 Bayesci Đstatistik Ders Sorumlusu: Dr. Haydar Demirhan haydarde@hacettepe.edu.tr Đnternet Sitesi: http://yunus.hacettepe.edu.tr/~haydarde Đçerik: Olasılık kuramının temel kavramları Bazı özel olasılık

Detaylı

VARYANS KIRILMASI GÖZLEMLENEN SERİLERDE GARCH MODELLERİ: DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI ÖRNEĞİ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.

VARYANS KIRILMASI GÖZLEMLENEN SERİLERDE GARCH MODELLERİ: DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI ÖRNEĞİ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory. 3 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 3, Ocak-Haziran 9, ss.39-337 VARYANS KIRILMASI GÖZLEMLENEN SERİLERDE GARCH MODELLERİ: DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI ÖRNEĞİ Sevda GÜRSAKAL

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

SAPAN GÖZLEM İLE YAPISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESPİTİ *

SAPAN GÖZLEM İLE YAPISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESPİTİ * Doğuş Üniversiesi Dergisi, 9 () 8, 46-57 SAAN GÖZLEM İLE YAISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESİTİ * THE RELATIONSHI OF ABERRANT OBSERVATION AND STRUCTURAL BREAK OINT:

Detaylı

GARCH MODELLERĠ VE VARYANS KIRILMASI: ĠMKB ÖRNEĞĠ

GARCH MODELLERĠ VE VARYANS KIRILMASI: ĠMKB ÖRNEĞĠ GARCH MODELLERĠ VE VARYANS KIRILMASI: ĠMKB ÖRNEĞĠ Dr. Sevda Gürsakal sdalgic@uludag.edu.r Uludağ Üniversiesi, İİBF Ekonomeri Bölümü ÖZET Bu çalışmada hisse senedi oynaklığındaki kırılmalar Inclan ve Tiao

Detaylı

A Study on Egg Yields of Partridge with Non-Linear Models

A Study on Egg Yields of Partridge with Non-Linear Models YYÜ TAR BİL DERG (YYU J AGR SCI) 2016, 26(1): 33-39 Geliş Tarihi (Received): 23.06.2015 Kabul Tarihi (Acceped): 22.12.2015 Araşırma Makalesi/Research Aricle (Original Paper) Kınalı Kekliklerde Yumura Veriminin

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-14 / 12 Ekim 2010 EKONOMİ NOTLARI RAMAZAN AYININ ÜRETİM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Aslıhan Atabek Demirhan

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-14 / 12 Ekim 2010 EKONOMİ NOTLARI RAMAZAN AYININ ÜRETİM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Aslıhan Atabek Demirhan Türkiye Cumhuriye Merkez Bankaı Sayı: 010-14 / 1 Ekim 010 EKONOMİ NOTLARI RAMAZAN AYININ ÜRETİM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Alıhan Aabek Demirhan Öze: İkiadi değişkenlerde gözlenen mevimel harekeler erilerin ana

Detaylı

EKONOMİK BİR UYGULAMA İLE KENDİNDEN UYARIMLI EŞİKSEL DEĞİŞEN VARYANSLI OTOREGRESİF MODEL

EKONOMİK BİR UYGULAMA İLE KENDİNDEN UYARIMLI EŞİKSEL DEĞİŞEN VARYANSLI OTOREGRESİF MODEL EKONOMİK BİR UYGULAMA İLE KENDİNDEN UYARIMLI EŞİKSEL DEĞİŞEN VARYANSLI OTOREGRESİF MODEL Ümran M. TEKŞEN KAHRAMAN *, Aşır GENÇ ** ÖZET Bu çalışmada, eşiksel ooregresif (TAR) modeller sınıfından kendinden

Detaylı

Konut Primi ve Kira Getiri Büyümesinin Varyans Ayrıştırması. Celil Zurnacı 1, Eray Akgün, Murat Karaöz Akdeniz Üniversitesi

Konut Primi ve Kira Getiri Büyümesinin Varyans Ayrıştırması. Celil Zurnacı 1, Eray Akgün, Murat Karaöz Akdeniz Üniversitesi Social Sciences Research Journal, Volume, Issue, 5-66 (June 15), ISSN: 17-537 5 Konu Primi ve Kira Geiri Büyümesinin Varyans Ayrışırması Celil Zurnacı 1, Eray Akgün, Mura Karaöz Akdeniz Üniversiesi Türkiye

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI Tufan ÖZEK YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI Konya, T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

International Journal of Research and Development, Vol.3, No.1, January 2011 50

International Journal of Research and Development, Vol.3, No.1, January 2011 50 Inernaional Journal of Research and Developmen, Vol.3, No.1, January 2011 50 Basınçlı İnfilrasyon İle Üreilen SiC/Al2014 Kompozilerin Özelliklerine İnfilrasyon Sıcaklığının Ekisinin Tek Yönlü Varyans Analizi

Detaylı

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini Ekonomeri ve İsaisik Sayı:4 006-1-8 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ Whie ın Heeroskedisie Tuarlı Kovaryans Marisi Tahmini Yoluyla Heeroskedasie Alında Model Tahmini

Detaylı

A nonlinear estimation of monetary policy reaction function for Turkey

A nonlinear estimation of monetary policy reaction function for Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive A nonlinear esimaion of moneary policy reacion funcion for Turkey Tolga Omay Omay and Mubariz Hasanov Çankaya Üniversiesi 6. July 006 Online a hp://mpra.ub.uni-muenchen.de/054/

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE MEVSİMSEL DÜZELTME

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE MEVSİMSEL DÜZELTME Journal of Yasar Universiy 00 8(5) 37 330 TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE MEVİMEL DÜZELTME Enes E. ULU a Yrd. Doç. Dr. Özgür POLAT b ABTRACT Bu çalışmada, Türkiye nin 00: 009:0 dönemi ihraca ve ihalaının aylık

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA Aaürk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 5, Sayı:, 3 MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİLE BİR UGULAMA Özlem AVAZ KIZILGÖL (*) Öze: Bu çalışmada, GSİH, ihraca,

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Basınçlı İnfiltrasyon Yöntemi İle Üretilmiş SiC/Al2014 Kompozitin Isıl İletkenliği Üzerine İnfiltrasyon Sıcaklığının Etkisi

Basınçlı İnfiltrasyon Yöntemi İle Üretilmiş SiC/Al2014 Kompozitin Isıl İletkenliği Üzerine İnfiltrasyon Sıcaklığının Etkisi 6 h Inernaional Advanced Technologies Symposium (IATS 11), 16-18 May 2011, Elazığ, Turkey Basınçlı İnfilrasyon Yönemi İle Üreilmiş SiC/Al2014 Kompoziin Isıl İlekenliği Üzerine İnfilrasyon Sıcaklığının

Detaylı

4) Seyrek rastlanılan bir hastalık için belli bir zaman araalığında bu hastalığa yakalananların sayısının gözlenmesi,

4) Seyrek rastlanılan bir hastalık için belli bir zaman araalığında bu hastalığa yakalananların sayısının gözlenmesi, POĐSSON DAĞILIMI Poisson Dağılımı sürekli oramlarda (zaman, alan, hacim, ) kesikli sonuçlar veren ve aşağıda a),b),c) şıklarında belirilen özelliklere sahip deneylerin modellenmesinde kullanılan bir dağılım

Detaylı

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Öze Bilgi Ekonomisi ve Yöneimi Dergisi / 2014 Cil: IX Sayı: I OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Ferha PEHLİVANOĞLU * Bu çalışmada

Detaylı

ZAMAN SERİLERİ TAHMİNİNDE ARIMA-MLP MELEZ MODELİ

ZAMAN SERİLERİ TAHMİNİNDE ARIMA-MLP MELEZ MODELİ Aaürk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 23, Sayı: 3, 2009 4 ZAMAN SERİLERİ TAHMİNİNDE ARIMA-MLP MELEZ MODELİ Oğuz KAYNAR (*) Serkan TAŞTAN (**) Öze: Bu çalışmada zaman serilerinin ahmini

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

Hemşirelerin Kendini Gerçekleştirme Düzeyleri ve Etkileyen Etmenler

Hemşirelerin Kendini Gerçekleştirme Düzeyleri ve Etkileyen Etmenler 2 ve Ekileyen Emenler * Serap ÜNSAR **Melaha AKGÜN KOSTAK ***Seda KURT **Özgül EROL Öze Giriş: Kendini gerçekleşirme, insan davranışlarını yöneen bir güdü olduğu kadar, erişilmeye çalışılan bir gelişme

Detaylı

Geriye Dönük Testlerin Karşılaştırmalı Analizi: Döviz Kuru Üzerine Bir Uygulama

Geriye Dönük Testlerin Karşılaştırmalı Analizi: Döviz Kuru Üzerine Bir Uygulama Bankacılar Dergisi, Sayı 6, 7 Geriye Dönük Teslerin Karşılaşırmalı Analizi: Döviz Kuru Üzerine Bir Uygulama Ailla Çifer * - Dr. Alper Özün ** - Sai Yılmazer *** Bu çalışmada, riske maruz değer modellerinin

Detaylı

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2009, C.14, S.1 s.99-114. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2009, Vol.14,

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

FİNANSAL ZAMAN SERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME SIÇRAMA DİFÜZYON MODELİ

FİNANSAL ZAMAN SERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME SIÇRAMA DİFÜZYON MODELİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 7, CİLT XXII, AYI 1 FİNANAL ZAMAN ERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME IÇRAMA DİFÜZYON MODELİ Doç. Dr. Ömer ÖNALAN * Öze Bu çalışmada, finansal menkul kıyme zaman serilerinin

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION

REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Y.2008, C.3, S. s.39-409. REEL DEĞİŞKENLER, ZAMANLARARASI İKAME VE RİSKTEN KAÇINMA REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY Nursel Selver RÄZGAR 1 ÄZET Yeni yäneim meolarına gäre Çalışan marka ofisleri, kapasie planlama ve servis

Detaylı

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ ESKÝÞEHÝR DE KONUTSAL DOÐAL GAZ TALEBÝNE EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ Haydar ARAS * Nil ARAS ** Bu makalede, konularda kullanýlan doðal gazýn ýsýma dönemine ai aylardaki ükeiminin

Detaylı

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile)

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile) Tahmin Yönemleri Çif Üsel Düzelme (Hol Meodu ile) Hol meodu, zaman serilerinin, doğrusal rend ile izlenmesi için asarlanmış bir yönemdir. Yönem (seri için) ve (rend için) olmak üzere iki düzelme kasayısının

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING RATIOS

NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING RATIOS Journal of Economics, Finance and Accouning (JEFA), ISSN: 48 6697 Year: 05 Volume: Issue: 4 NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING

Detaylı

Çoklu Doğrusal Regresyon Modelinde Değişken Seçiminin Zootekniye Uygulanışı

Çoklu Doğrusal Regresyon Modelinde Değişken Seçiminin Zootekniye Uygulanışı Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 2015, 30 (1) : 1 8 J.Agric. Fac. Ç.Ü., 2015, 30 (1) : 1-8 Çoklu Doğrusal Regresyon inde Değişken Seçiminin Zooekniye Uygulanışı G. Tamer KAYAALP (1) Melis ÇELİK GÜNEY (1) Zeynel CEBECİ

Detaylı

Şenol ÇELİK. Modelling of Production Amount of Nuts Fruit by Using Box-Jenkins Technique

Şenol ÇELİK. Modelling of Production Amount of Nuts Fruit by Using Box-Jenkins Technique YYÜ TAR BİL DERG (YYU J AGR SCI) 013, 3(1): 18 30 Geliş Tarihi (Received) : 6.07.01 Kabul Tarihi (Acceped) : 19.10.01 Araşırma Makalesi/Research Aricle (Original Paper) Ser Kabuklu Meyvelerin Üreim Mikarının

Detaylı

Koşullu Copula ve Dinamik Koşullu Korelasyon ile Portföy Riskinin Hesaplanması: Türkiye Verileri Üzerine Bir Uygulama

Koşullu Copula ve Dinamik Koşullu Korelasyon ile Portföy Riskinin Hesaplanması: Türkiye Verileri Üzerine Bir Uygulama Bankacılar Dergisi, Sayı 6, 7 Koşullu Copula ve Dinamik Koşullu Korelasyon ile Porföy Riskinin Hesaplanması: Türkiye Verileri Üzerine Bir Uygulama Ailla Çifer * - Dr. Alper Özün ** Bu çalışmada,..-5..7

Detaylı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:37, Sayı/No:2, 2008, 98-110 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2008 İsanbul Menkul Kıymeler

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANABİLİM DALI YAPISAL DEĞİŞİKLİK ALTINDA BİRİM KÖK TESTLERİ VE BAZI MAKRO İKTİSADİ DEĞİŞKENLER ÜZERİNE UYGULAMALAR Esra İĞDE

Detaylı

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 69 TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 ÖZET Prof. Dr. Rahmi YAMAK Arş. Gör. Zehra ABDİOĞLU Hall un esadüfi yürüyüş modeli, cari ükeim harcamalarının yalnızca geçmiş dönemin ükeim harcamaları

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Cil:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 SPOT VE VADELİ İŞLEM FİYATLARININ VARYANSLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK TESTİ Emrah İsmail ÇEVİK * Mehme

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:1, Sayı:1, 2010, Sayfa 1-23) Aylık Elekrik Talebinin Mevsimsel Model ile Ora Dönem Öngörüsü Galip Alınay * Öze Bu çalışmada Türkiye nin 1995-2008 dönemini kapsayan, oplam

Detaylı

MEH535 Örüntü Tanıma

MEH535 Örüntü Tanıma MEH535 Örünü Tanıma 4. Paramerik Sınıflandırma Doç.Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elekronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü web: hp://akademikpersonel.kocaeli.edu.r/kemalg/ E-posa: kemalg@kocaeli.edu.r Paramerik

Detaylı

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BEDEN EĞİTİMİ ve OYUN DERSİNİ SAĞLIK ve SAĞLANAN OLANAKLAR AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELERİ Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK

Detaylı