Effcets of Dictary Copper and Zine Supplementation on Performanee with Some Tissues Copper and zine Content of Broilers

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Effcets of Dictary Copper and Zine Supplementation on Performanee with Some Tissues Copper and zine Content of Broilers"

Transkript

1 Vet. mi. Derg. (2004), 20, 2: BROYLERLERDE RASYONA BAKıR VE ÇiNKO ilavelerinin PERFORMANS ile BAZI DOKU BAKıR VE ÇiNKO KONSANTRASYONLARıNA ETKiLERi * Miyase Mehmet N izamlıoğlu 2 Effcets of Dictary Copper and Zine Supplementation on Performanee with Some Tissues Copper and zine Content of Broilers Özet : Bu çalışmada, broyler yemlerine fa rk lı düzeylerde kat ı lan bakır (Cu) ve çinko (Zn)'nun canlı ağırlık artışı ve yemden yararlanma oranları ile bazı dokulardaki Cu ve Zn düzeyleri üzerine etkileri araştırı lmışt ır. Çalışm ada 430 adet Avian ırkı broyler civciv kullanılmı ş, rasyon l arına farkl ı dozlarda Cu, Zn ve Cu- Zn ilave edilenler olmak üzere kontrol grubu dahil 12 grup oluşt uru lmuşt ur. Hayva nları n, 1., 14., 28. ve 42. günlerde can lı ağı rl ı kları ve yemden yararlanma oranla rı, 14., 30. ve 42. günlerde ise doku örneklerinde Cu ve zn düzeyleri b e l irlenm işti r. Ka raciğe r dokusu nda, en fazla Zn ilave edilen 8. grupta 14. ve 30. günlerde, böbrek dokusunda ise 42. günde Zn de ğ e rl erini n en yüksek düzeye ç ıkt ığı saptan mı ş tır. Yaşa ba ğlı olarak bursa Fabricii dokusunda Zn değerlerind e 30. ve 42. günlerde art ış be l i rlenmi şt ir. Cu ve Zn ilavelerinin broylerlerde verim pe rlormansı üzerinde olumlu etkiler o luşt urabileceğ i sonucun a va rı lmıştı r. Anahtar Kelimeler: Broyler, Bak ı r, Çinko, Perlormans, Doku Konsantrasyo nları Summary: In the present study, etfects of ditferent doses of dietary Cu and zn supplementation on live weight and feed efficiency and tissue biochemical parameters in broilers were investigated. In this study, a total of 430 Avian Broiler chicks were used and divided into 12 groups as control and treatment groups in which different doses of Cu, Zn and Cu- Zn supplemented. Live weight and feed etficiency were determined at the lst, 14th, 28th and 42nd days of age, also tissue samples were collected at the 14th, 30th and 42nd days of age and Cu, Zn levels were determ ined. The highest Zn values were determined in 8th group that is the highest Zn supplemented, and there were chang es between the groups at the 14th dayand 30th day in liver while only at the 42nd day in kidney. The values of Zn increased in bursa of Fabricius at the 30th and 42nd days. it may be spaculated that Cu and Zn supplementation have positive etfects on yield performance of broilers. Key Words: Broiler, Copper, Zinc, Perlormance, Tissue Concentrations Giriş Esansiyel elementler, amino asitler ve vitaminler kanatlı beslenmesi için mutlaka gerekli olan maddelerdir (Austic ve Scott,1997). Ancak bu tür elementlerin yeterli düzeyde alınamadığı hallerde yetmezliklerine bağlı olarak yaşamsal fonksiyonlarda aksamalar görülürken, fazla miktarda alınmas ında ya tokslsite gel iş ir ya da d iğer iz elementlerle antagonistik etk ileş imler görülmektedir. Antagonistik etk ileş imlere en iyi örneği de, rasyanda fazla bulunan Zn'nun Cu emilimini engellemesi şek linde verilebilir (Milne. 1994). Genelolarak kanatlı hayvanların yemlerinde Cu 'ın 6-8 mg/kg düzeyinde bulunmasının yeterli olacağı, ancak yemlerde bulunan kadmiyum (Cd), kurşun (Pb), çinko (Zn), kükürt (S). molibden (Mo). demir (Fe) gibi minerallerle. protein i çe r i ği n i n Cu emilimini etkileyerek gereksinimi değ iştirebi lece ğ i bildirilm iştir (NRC.1984; Ensminger ve ark.,1990). Ba k ı r yetmezliğ inin tavuklar üzerindeki etkileri de yoğun bir şekilde araştmlrn ış, rasyona Cu ilavesinin yem tüketimini artırarak canlı ağ ır lık kazancını yüksel tti ğ i gözlenmiş (Çetin ve ark.,1992), ancak Cu a l ımın ın aşırı derecede yükselmesinde büyümenin engellendiği saptanm ışt ır (Ledoux ve ark.,198?). Bakırın dokular arasındaki dağılımı hayvanın yaşı, t ürü ve Cu durumu ile değişir (Underwood,1977). Yüksek miktarda Cu (>5 mg/kg) içeren organlar karac iğer. beyin, kalp ve saçlardır. orta derecede Cu (1.5-5 mg/kg) içeren organlar böbrek, pankreas, dalak, kas, kemik, deridir, düşük düzeyde Cu «1.5mg/kg) içeren dokular ise tirold. timus, ovaryum ve testislerdir (Keen ve Graham,1989; Karagül ve ark.,2000). Etlik piliçlerin Zn i h t i yaç l arı n ın 8 hafta l ık yaş a kadar 40 mglkg o lduğu b ild ir i lmişt ir (NRC,1984; G e liş Tarihi : *: Bu makale "Broylcrlcrde Rasyona B akı r ve Çinko Ilavelerinin Bazı Biyokimyasal Değerlere Etkileri" isimli doktora tezinden ö ze t le n m i ş t i r. i. Veteriner Hekim. KONYA 2. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi, 8i yokimya Anabilim D a lı. KONYA

2 ÇiNAR, Nl7..AMUcx"iıu McDowell,1992). Kutlu ve ark. (1998), 0-4 h a ftalık dönemde 47 mglkg zn bulunan m ıs ı r - soya kuspes! esaslı rasyona 15 ve 30 mglkg Zn ilavelerinin plliçlerin yem tüketimini % 10, aqı rlık kazancını % 20 ve yemden ya ra rlanmayı % 11 oranı nda a rt ırdlqın l ve 0-4 haftalık broyterlerde Zn mikta rının 60 mglkg 'dan az o l ma mas ı gerekliqini bildirmişle rdir. Demir ve ark. (1999), etlik piliçlerde resyonun yapısına giren yem maddeleri ve Zn içeren lz mineral ka tkıla rıyla saqlarian yaklaşık 105 mglkg topla m Zn düzeymin etlik piliçler için yeterli olduqu ve daha yüksek düzeylenn pertormansta ek ilerleme sağlamadlqın l bildirm işlerd ir. Memeli doku larının çoğundaki zn konsantrasyonu, mg/kg (yaş ağırl ık), mg! kg (kuru ağ ırl ık) aras ı nda değ işmekted ir (McDowell, 1992). Çinko bakımından zengin doku ve sı vılar prestat. serum, karaciğe r. böbrek, retina. kemik ve ka s tı r (Kalaycıoğ lu ve ark.,2oo0). Lü ve Combs (1988), zn intoksikasyonunda karac iğer zn değerlerin in arttl Q ınl, Cu değe rlerinde ise orta derecede azalmalar olduğunu ileri sü rmüşler ve rasyona ilave edilen yükse k miktarda Zn'nun doku Cu içeriqini azal llığ ı nı belirtmişle rdi r, Jackson ve ark. (1986) ise, yumurtacı tavuktarda Zn ilavesi ile Cu konsantrasyonunun karaciqer dokusunda azaldığ ını, böbrek dokusunda artt ı ğın ı, pankreas dokusunun ise uygulamalardan etkilenmediqini saptamrşta rdrr. Yemleriri Cu ve Zn içerikleri tam ayartanamad ı ğında her iki iz elementın metabolizmas ı nda bozulacağ ı akla gelmektedir.bu konuda kanatlı larda yürütülmüş kapsamlı bir ça lışma bulunmadı ğ ı nda n, özellikle h ızl ı bir boyüme trend ine sahip broylerlerde Cu ve zn arasın da ki etkileşimlenn bilinmesi buyük önem taş ımaktad ı r ve bu çalışmada braylerle rde bu i l i ş k i incelenecektir Materyal ve Metot Çalışma materyali olarak, ticari bir civciv i ş letmesinden sağlanan 430 adet günlük Avian ırkı broyter elvelvler ku llan ılmıştır. Hayvanlar, ilk gün ca nlı a ğı rl ı k la rı ta rt ı lt p ağırlı kları birbirine yakın olacak şekilde kontrol grubu dahil 12 gruba ayrılarak Konya Tablo t. Grvplara UYgı.Nnan(jyel (ftl9'kg) KONTROL I.GRUP 'Cu' 2.GRUP,Cu, 3.GRUP (Cu).GRUP,Zn, 5:GRUP (Cu. Zn) 6.GRlJP (Cu.Zn) 7.GRUP (Cu. Zn) 8 GRUP,Zn, 1l.GR UP (Cu.Zn) BazalOoyıı l (80) BO. 12Cu 8O..t2Cu BO-t-92Cu BO+40 Zn BO-t- l2cu BO.-42 Cu BD.92 Cu BO. 12Cu BD-t--42Cu BO.92 Cu..4OZn..40 Zn..4OZn ın..12ozn.1 20 Zn.1 20 Zn Tatılo 2. KontrOl ve dlioeme gruplarına yedı rilen~ wl pilıç rasyon biieşımı Yem içerıqı Başlangıç yemi (%) BUYUıma yemi (%) (1 ) ha ftaı...) (4~ k) Mısıt SOYa la$üyesi (% 44 Hp) Tam yaoiı soya Arpa E I kemı k ur Kemok unu Bolklsel yaq oık.alsıyuon (o.C.p) Tuz v~ karışımı 0.6' 0.6- AnaliZIe he5.tpianarı değener Mc ıatıalık enetj(kca\i1(g) J Kuru madoe Ham proleırı Hıım kul 6, Ham Selüloz ca P H ayva nc ı lık Ara ş t ı rma Enstitüsü'ndeki broy ler kümesfere ye rleş tiri lmişt i r. Cfvcrvlere yem ve su ad u bitum verilmiş t i r. Denemede etlik elvelv ve piliç yemlerine CuS04.5H20 ve ZnS04,7H20 formunda Cu ve zn ilaveleri ya pıımıştı r. Deneme gruplarına tablot'de belirtilen şeklide yemleme program ı uygulanmış tı r, Temel rasyon içerikleri ve Oran ları ise tablo 2'de be l i rtilm işt ir. Birinci, 14., 28. ve 42. günlerde canh.aqırlıkları ve yem tüketimleri saptan mıştır. Tart ım sonuçlarına göre ortalama ca n lı <:ı Q ırl ı k artışlan. günlük yem lüketimleri ve yemde n yararlanma deqerleri he saplan mış tı r. Deneme boyunca ölen hayvanlar günlük olarak kayded i lmişt ir. Birinci, , ve 42. günlerde grup ların hepsi nde n t ü'ar adet elvelv tart ı ld ı kta n sonra kesilerek doku (karaciqer, böbrek, Hat kg yemiçin sa~anan VrtarrWHtWıerıı ka rışımı : ' v otartw\ A nı : vitamin D, 2000 LU; vi ıamitl E. 20 mg;\iiiamlr'i LO. S mg: vitamin B L.25 mg; liiwtwı 62, 7.5 mg; vıtamin B6 5 mg: vı tamin mg: loiık ıısıl 0.75 mg; kalsr,un PıınIOIen, 10 mg; askorbik mg: mononsin sod',\jm, 100 mg; kolin klonl 400 mg: nıkoiın amıı. 25 mg; D-btolın, 0.05 mg: m~. 60 mg. demir. 40 mg: çlnko, 60 mg: bakı r. 5 mg:!yol 0.4 mg; selen)ull, O. IS mg: kcıl:*i. 0.1mg; annoksidan, LOmg. Vitamin A ıu ; vıtıımin LU; YiI3min E, 20 mg: vııanwı K3.~ :.",ıamın Bi. 2 mg; vitamin mg: vitamin BS. mg: vıtamin mg: IelikasiL mg: klilsiyvm panlolen, 5mg : monensin sodyum. 100 mg: kolın kiqril300mg:"oii'i amit. 25 mg; mangan, 60 mg: damil', 40 mg: çinko. 60 mg: bakır, 5 mg;!yol O. mg; selenyum. 0.15mg; koba/l 0.1mg; antıoksıdaıı. 10 mg. 3B

3 Broylerlerde Rasyon a Bakır ve Çinko İ lavele r i ni n... bursa Fabricii) örnekleri alınmıştır ve analizlere kadar -20 oc'lik derin dondurucuda saklanmıştır. Birinci günde alınan doku örnekleri yeterli miktarda olmadığ ı için analizleri yapılamamıştır. Dokuda mineral analizi kuru yakma yöntemi ile yapılmış ve hesaplamalarda ya ş ağırlık kullanılmıştır. Yaklaş ık 1 g doku örneği porselen kül pota larına alınarak kül fırınında 550 C'de bir gece yakılmıştır ve elde edilen kül örnekleri 3 N'lik hidroklorik asit ile çözündürülmüştür. Çözünen küller balon jojeye süzülüp dokulara ve minerailere göre farklı miktarlarda sulandırılarak (Perkin Elmer, 1982) atomik absorpsiyon spektrofotometre (Buck Scientific 200 A) ile Cu ve Zn düzeyleri saptanmıştır (Milne, 1994). Verilerin istatistiki analizleri Minitab (Minitab,1998) adlı bilgisayar paket programı ile gruplar arası farkın önemlilik kontrolü için One Way Anova ile, fa rk lı bulunan grupların belirlenmesi Tukey testi ile yapılmıştır, Gruplar içi dönem farklılıkları ise two sample t testi ile yapılmıştır. Bulgular Deneme gruplarında farklı dönemlere ait canlı ağırlık değerleri tablo 3'te, ortalama canlı ağırlık kazan cı, günlük yem tüketimleri ve yemden yararlanma oranları tablo 4'de, karaciğer, böbrek ve bursa Fabricii dokularında Cu, Zn değerleri sıras ıyla tablo 5, 7, 9'da, Cu ve Zn değerlerinin doku alma dönemlerindeki grup içi dönem farklılıkları tablo 6, 8, 10'da gösterilmiştir. Tablo 3. Deneme gruplarında farklı dönemlere ait canlı ağırlık değerleri (g) DÖN EM 1.GÜn 14.GÜn 28.GÜn 42. Gün GRUPLAR n x ±Sx n x ±Sx n x ±Sx n x ±Sx Kontrol G ± ± ± ,7 ± 43.49ab 1. G. (12 mglkgcu) ± ± ± ± 64.24ab 2. G. (42 mglkg Cu) ± ± ± ,9 ± 59.89ab 3. G. (92 mglkg Cu) ± ± ± ,8 ± 67.44b 4. G. (40 mglkg Zn) ± ± ± ± 67.69b 5. G. (12 mgtkg ClJ+4Orngtkg Zn) ± ± ± ± 39.72ab 6. G.(42 mglkg Cu+40mg/kg Zn) ± ± ± ± 77.86b 7. G.(92 mglkg Cu+40mglkg Zn) ± ± ± ± 64.79a 8. G. (120 mglkg Zn) ±O, ± ± ± 62.64ab 9. G.(12 mglkg co-120 mglkg Zn) ± ± ,9 ± ± 67.12ab 10. G.(42 mgtkg co-120 mgtkg Zn) ± ,67 ± ,1 ± ± 66.26ab 11. G.(92 mgtkg Cu+120 mgtkg Zn) ± ± ± ± 86.87ab Önem P=0.692 P=0.811 P=0.492 P=0.026 a,b : Aynı sütunda farklı harf taş ıyan değerle r a rası farkl ılık önemlidir : P<

4 ÇINAR, N17.AMI.I<Xiıu Tablo 4,Den&me gıw&annda laı1dı donemierdeki peı10tmans de{ıerleri DONEM GfA'ı GCn GLı'ı Glrı GRUPlAR OCAA IT YVO OCAA IT YVO OCAA IT YVO OCAA IT YVO Kon ırol Gn.tıu '"' l 002S1.n n I.G_(12 rtiqikgcu) G.(42 fl19'1l.g Cu) "" G,(92 mg.'kg Cu) ' G.(40 mglkg Zn) G.(12 rngrkg Cu-0-4OOıgi1l.g Zn) , G.(42 rrııykg~ g Zn) G. ( 92rııgt\(gCu+4~g Zn) LO' G. ( 12O~Zn) '"' G.(12mQr1l.gCu12OrTIQIkg Zn ) , G.(42mg11<gCu+120 mglkg Zn) i 1.G.(92 mgikg eu.1 2O rtiqikg Zn) ""O' OC/IA ortalama canı ı aoırlı k artışı (g). YVO: Yem:len yaraı1aıyna oranı (g yemfg CM), YT: Yem T"'elimi (g(:rliuk cteıarna yem üellrti, g) G.: Gn.ıp Tablo 5. Broy1erlerde WI 42. gıilde ki karaciğer dokusucu wl zn düzeyleri (rtlqlkg yaş aqıt1lk) PARAMETRELER CU zn DONEM 14.GUrı 3O.GCn 42.Gen 14.GUrı 30.co- 42.G:n GRUPLAR o lc t Sıc o lc ±Sıc o ıc t Sx o ıc t Sıc o x t Sx o x t Sx Kon t roı Gn.tıu ;1; S3t tO ±1.67bc JObc t G.(12 mgileg Cu) ± ;1; ± t1.73c 8 2S.61±2.34abc 2S.3Q± G.(42 mgikg Cu) ;1; Q5t ± O.71± 1.54<: 7 2O.S3t123bc ± G.(92 mgileg Cu) ± !: ± t1.3SC tl.3Sc t G.(40 rng!kg Zn ) 72.25± ± tO S±2.61ab ±3.02ab &t (12 rtlq'1\g Cu-+40 mg.1l.g Zn) t ± L3.24abc ttl.28ab ± G.(42 rrıg.1tg CU+4O mg.1l.g Zn) 7 2.S3± ± :tQ ttl.35bc ±2.05abc 7 23.&H G,(92~ CU+4O ITlQi1tg Zn) t ±O. 2O tO tl.93abc 8 26.S3tl.45abc G.(12O JT'91qı Zn) ± ±O ±3.87a 8 JO.07:t l.73a :1: G.(12~Qı+ 12O ml)1<g Zn) 7 2.GttO S± tO tl.318bc t123abc ± G. (42 ~Cu+ 120 rnftg Zn) tO.2O t0, ± ±1.49abc t2.39abc ± G.(92 rrıgikgcu ~Zn) ± n102S ± tl.78Oc S±1.4 9abc ± 3.58 onom p=394 P.Q,633 P=O.36S P- O.OOO ooo P:Q.Q09' o P..o.733 a. b, C, :Aynı SUtı..ndıı Iarklı harf taşıyan de\)eı1er arası far1d ı hk ooomkir ": 1)<0.01, 000 : P<:O.OOl G. :Gıup 40

5 Broylerlerde Rasyona Bakır ve Çinko İlavelerinin. Tablo 6. Broylerlerde karaciğer dokusunda Cu ve Zn değerlerinin doku alma dönemlerindeki grup içi dönem farklılıkları (P) PARAMETRELER Cu Zn DÖNEM GRUPLAR GÜn Gün 3O-42.GÜn GÜn Gün GÜn Kontrol Grubu G. 12 mg/kgcu G. 42 mglkg Cu ' 0.027" 3. G. 92 mg/kg Cu G. 40 mg/kg Zn G. 12 mglkg Cu+40mglkg Zn G. 42 mg/kg Cu+40mglkg Zn G. 92 mglkg Cu+40mglkg Zn G. 120 mg/kg Zn G. 12 mglkg Cu-120 mg/kg Zn G. 42 mglkg Cu+120 mglkg Zn G. 92 mg/kg cu-120 mglkg Zn P<0.05 ' P<O.Ol fark önemli Tablo 7. Broylerterde ve 42.gündeki böbrek dokusu Cu ve zn değerleri (mgtkg yaş ağ ırl ık) PARAMETRELER Cu zn DÖNEM 14. Gün 30. Gün 42. Gün 14. Gün 30. Gün 42. Gün GRUPLAR n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx Kontrol Grubu ± ± ± ± ± ± 2.73b 1. G.12 mgtkg Cu ± ± ± ± ± ± G.42 mgtkg Cu ± ± ± ± ± ± 1.53ab 3. G.92 mgtkg Cu ± ± ± ± ± ± 1.10b 4. G.40 mgtkg Zn ± ± ± ± ± 0, ± 5.41ab 5. G.12 mgtkg Cu+40 mgtkg zn ± ± ± ± ± ± 1.32ab 6. G.42 mgtkg Cu+40 rngikg zn ± ± ± ± ± ± 1.04ab 7. G.92 mgtkg Cu+40 mgtkg Zn ± ± ± ± ± ± 2.07b 8. G.120 mgtkg zn ± ± ± ± ± ± 4.84a 9.G.12 mgtkg Cu+120 mgtkg Zn ± ± ± ± ± ± 1.14b 10.G.42 rngikgcu+120 rngikg zn ± ± ± ± ± ± 1.41ab 11.G.92 mgtkgcu+120 mgtkg zn ± ± ± ± ± ± 2.66 b Önem P=0.809 P=D.125 P=0.216 P=D.978 P=0.318 P=0.020 a. b :Ayn ı sütorca farklı harf taşıyan de ğerler arası farklılık önemlidir. : p<o.os 41

6 ÇINAR. NlZAMLloGLU Tablo 8. Broylerlerde böbrek dokusunda Cu ve Zn değerlerinin doku alma dönemlerindeki grup içi dönem farklılıkları (P) PARAMETRELER Cu Zn DÖNEM GÜn Gün GÜn G Ün Gün GÜn Kontrol Grubu G. 12 mg/kg Cu G. 42 mg/kg Cu " 3. G. 92 mglkg Cu G. 40 mglkg Zn G. 12 mg/kg Cu+40 mglkg zn ""' 6. G. 42 mg/kg Cu+40 mglkg Zn G. 92 mglkg Cu+40 mglkg Zn G. 120 mglkg Zn G. 12 mg/kg cu-120 mglkg Zn G. 42 mg/kg CU+120 mglkg Zn G. 92 mglkg co- 120 mglkg Zn " P<0.05, """ P<O.OOl fark önemli Tablo 9. Broy1erlerde 14.,30. ve 42.gündeki bursa Fabricii dokusu Cu ve zn düzeyleri (mglkg yaş ağ ırlık) PARAMETRELER Cu zn DÖNEM 14. Gün 30. Gün 42. Gün 14. Gün 30. Gün 42. Gün GRUPLAR n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx n x ± Sx Kontrol Grubu ± ± ±O ± ± 1, ± G. 12 mglkgcu ± ± ±O ± ± ± G. 42 mglkg Cu ± ± ±O ± ~13 ± G. 92 mglkg Cu ± ± ±O ±O ± ± G. 40 mglkg zn ± ± ±O ±O ± ± G.12 mglkg Cu+40mglkg zn ± ± ±O ±O ± ± G.42 mglkg Cu+40mglkg Zn ± ± ±O ± ± ± G. 92 mglkg Cu+40mglkg Zn ± ± ±O ± ± ± G. 120 mglkg zn ± ± ±O ± ± ,40± G.12 mglkg co- 120 mglkg zn ± ± ±O ± ± ± G,42 mglkg co-120 mglkg zn ± ± ±O ± ± ± G.92 mglkg Cu mglkg zn ± ± ±O ± n ± ± o.n Önem P=0,425 P=0.793 P=0.940 P=O,494 P=0.196 P=0.141 P>0.05 fark önemsizdir 42

7 Uruylerin de Rasycna Il akı r ve Çin ko İ l a v ele e i n i n. Tab ıo 10. Broyter1erde bursa Fabridi dokusunda Cu ve zn değeı1erinin doku alma dönemlerindeki grup içi dönem larklılıkları(p ) PARAMETRELER Cu zn DöNEM GRUPLAR Gün Gün 3Q.42.GÜn GÜn Gün 3O-42.GÜn Kontrol Grubu 0.27 O.IS i. G. (12 m~gcu ) "" "" " G. (42 ~g Cu) ' " 0.S7 3. G. I92 mçı1<g Cu) "' """ G. I40 mçı1<g Zn ) OJ)O()()' " """ 0.99 S. G. ( 12 mglkg Cu+4()mçfkg Zn) S ' " ' " 0.9S 6. G. (42 mçı1<g Cu+40mçı1<g Zn ) ' "' ' " G. 192 mçı1<g Cu+4Omçı1<g Zn ) O.02S" " " G. (120 mçı1<g Zn) S " 0.017' G. (12 m~g Cu+ 120 rrç'kg Zn) o.cors " G. (42 m~g Cu+120 mglkg Zn) "" "' G. (92 mwkg Cu+l 20 mglkg Zn ) "" 0.012" O. t S P<o.OS. "Peö.üt P<O.OQ1 lark önemli G.: Grup Ta rtış ma ve Sonuç Çalı şmada. rasyana hem Cu hem de Zn ilavesinin can lı a{;ırlık o rta lama s ı n ı artutl ı{;t. 42. günde ca nlı ağ ı rlı k o rtalamas ı nda 7. gruba göre ve 6. gruplarda önemli (P<O.D5) düzeyde azaldığı (Tablo 3) saptan mı şt ı r. En iyi yemden yararlanma oranla n nı n ise tüm dönemlerde 4. grupta (40 mglkg Zn) olduğu tespit ed i lmişt i r (Tablo 4). Tüm deneme gruplarında yem tüketimlerinin kontrol grubuna gore az. yemden ya ra rla n ma nı n ise daha fazla olduğ u, dotayısıyla bu minerallerin yemden yararlanma üzerine olumlu etkilerinin g örüldüğü gözlenmiştir. Rasyona far1dı düzeylerde Zn ilave edilen etlik piliçlerde (Demir ve ark. 1999; Uyanık ve ark..2(01). Cu ilave edilen pruç ıerde (Ledou x ve al1<..1989a.1991) hem zn hem de Cu ilave edilen kuzularda (Onder,2oo1) canlı a{; ırl ık kazanc ı ile yemden yarartanma oranının etk ile n medi ~i bildirilme sine karşın. Wedekind ve Bakar (1990), Kutlu ve ark. (1998). piliçlerde rasyona farklı düzeyde zn ilavesinin canlı ağırl ık kazancını art ırdıoını ilen sürmüş le rd ir. Ay rıca Stahl ve ark. (1989). watkins ve Southem (1993). piliçlerin rasyonla rında sıras ıyla 37 rng!l<g ve 35 mglkg zn bulu nması nın büyümeyi ge l işt ird iğ in i bel irtmiş lerd ir. Ledoux ve ark. (1969b). resyona 300 mglkg Cu ilave edilen 3 haftalık piliçlerin yem tüketimi ve ao ırlı k kazancı nda azalmalar old uğ u n u, rasyondaki Cu konsantrasyonuna baqil cımadan yem tüketimi ve ağırlık kazancının yaş ile artt ı{l ını. bunun neden inin de rasyond a bulunan kükürtlü amino asit içeriklerinden kaynakla ndığını ilen sür- rrı üşlerdtr. Yenıden yara rlanmanın ise yaş ve rasyondaki Cu'dan etkilenmedi ğin i b ild irmiş lerd ir. Çalışmada, karaciqer dokusunda Cu değerle ri yönünden grup lararası fark istafistikl açıdan önemsiz bulunurken, araşt ırıc ılar (Ledoux ve ark. 1989a;1989b;1991; Funk ve Baker.1991). rasyana Cu ilavesi ile karaciğerde Cu konsantrasyonunun istatistiki olarak önemli o randa anl ığını be lirtm işlerdir. Bunun sebeb inin rasyona ilave edilen Cu miktann ın farklı ol ması ndan kaynaklanabileceği sanı lmaktad ır. Çatışmada. tüm gruplardaki karaciğer (Tablo 5) ve böbrek Cu d e{ıerle ri (Tablo 7) Blalaek ve Hill (1988)'in bitdirdi ği değerlere (her lkl doku için 2.3 mglkg yaş ağ ı rl ı k ) uygunluk göstermektedir ve bu değerler rasyana Cu ilavesinden elkilenmem iştir. Bu durum. braylerlerde böbrek dokusundaki Cu konsantrasyonlarının rasyondaki Cu'dan elkilenmedi{;inj belirlen Ledoux ve ark ( 1989b)' nı n bu lguların ı desteklemekted ir. Ayrıca çalışmada. karacl ğe r (Tablo 6) ve böbrek (Tablo 8) Cu konsantrasyonla rında yaşa ba{ıh olarak önemli bir değiş ikl ik gözlenmem iştir. ça nşrnada. tüm gruplardaki karaciğe r zn değerleri (Tablo 5) Lü ve Combs (1988); Stahl ve al1<. (1989;1990); Tu ftı ve Nockels (1991) gibi araş nncıla nn bildirdikleri d$rierle (sırasıyla 29±3mglkg: 23mg1kg: 19.3mg/kg: 22.36mg1kg yaş a~ın ık) uygunluk göstermektedi r. On dördüncü (P<O.OO l) ve 30. (P<O.01) günlerde sadece zn ilave edilen gruplarda kontrol grubu ve Cu ilave edilen gruplara gore 43

8 ÇiNAR. NlZAMUOCLU Onemli düzeyde a rtışlar saptanmışt ır (Tablo 5). Tüm gruplardaki böbrek zn değ e rle ri (Tablo 7) Blalcck ve Hill (1988)'in bildirdiai değ erlere (2 1 mglkg yaş aaırlık) uygu nluk göstermektedir. Çinko değ erle ri yönünden grupla r a rası fark sadece 42. günde önemli (? <O.05) bulunmuş, en faz la Cu ilave edilen tüm gruplara ve kontrol grubuna göre en fazla zn ilave edilen 8. qrupta önemli düzeyde a rtı ş oldu au be lirtil m işt ir (Tablo 7). Yaşa baqiı olara k karaciğe r Zn oeşerıe nrde 42. günde 2. grupta. böbrek dokusunda 2. ve 5. gruplarda önemli düzeyde art ışlar tespit e di lmişti r (Tablo 6.8). Southem ve Baker (1963). piliçlerde rasyona fazla miktarda Zn (2000 ve 4000 mglkg) ilavesinin karaci{ıer zn konsan ı rasyonunu a rtırd lqı nl, Cu konsantrasyonunu ise azaınlqı nı ancak. rasyondaki fazla Cu ' ın (500 mglkg) karaciöerdeki zn düzeyini etkilemediqini belirtirken, Evans ve ark. (1975) ise, Cu'm zn emihmin i enqeüediqmi ileri sü rmüşlerdi r. Stahl ve arn (1989) da piliçlerin rasyon la r ı nda 100 mg/kg ' ın üzerinde bulu nan Zn'nun dokularda birikime neden olduqunu bi ldi rmişlerd i r, Yumurt acı tavuktarda da rasyona fazla miktard a zn ilavesi ile karacşe r ve böbrek dokuları nda zn mi ktarı n ı n a rttıq ı, karaciqer dokusu Cu konsantrasyo nunun ise azaldlqı (Jackson ve ark. 1986, Stevenson ve ark. l 987) bel i rtil mi şti r. vap ıla n ça lışmada da a raştırmac ıların (Evans ve ark.,1975; Southem ve Baker.l 983: Jackson ve ark.,1986; Stevenson ve ark..1987: Stahl ve ark..1989) bildirdikleri gibi, kara ciğer (?<O.ool) ve böb rek (P<O.05) zn konsa ntrasyon la rı nı n rasyo na zn ilavesiyle Onemli düzeyde artt l Q ı, rasyona Cu ilavesiyle ise azaldlqı saptanm ıştı r. Ça lışmad a. bursa Fabricii dokusunda Cu, zn de Qerleri yönünden gruplar a rası fark istatistiki açıdan önems iz bu lunmu ştur (Tablo 7). Bursa Fabricil dokusunda mineral maddelerin Onemli deo i şi k li k le r 90s termemesi, mineral madde metabolizması nda bursa Fabric il'nin karac l {ıe r ve bö brekten daha az işleve sahip olduqu düşü n ü lebi l ir. Bursa Fabricii'de Cu degerleri Tufft ve Noc kels (199 1) ile Stahl ve a rk. (1989)'nın bildi rdiği değe rle rin (s ı ra s ıyla 1.58 ; 3.9mg1 kg) a rasındaki değerlere, zn değ erl eri ise TuHt ve Noc kels (199 1)' ln deqer1eri (19.23 mglkg) ile uygunluk gös te nn iş t ir. Bu rsa Fabricii'de Cu değerle rinde 30. günde t. ve 7. gruplarda. Zn de ğ ertennde ise 30. ve 42. günlerde kontrol grubu d ış ındaki tüm deneme gru pla rı nda Onemli düzeyde a rt ış lar tespit edilm iş t i r (Tablo 10). Bu a rtış B lenfos illerinin yaplld lqı yer olan bursa Fabr icü dokusunda (Tanyolaç,1999) kuluçkadan ç ı kış ı takip eden 4. ve 6. hafta lannda lenf foliküllerin in art mas ı (Kocaöz ve ark.,l997; Dönmez ve Çelik,1998) ve Zn'nun da lenlosit fonks iyonla rının düzenlenmesinde önemli bir role sahip o lmasıyla (Tanaka ve ark. 1990) de stek lenebilir. 44 Son uç olarak, ra syon l arı na Cu veya Zn ilave edi len grupların doku Cu ile zn düzeylerinde artmalann o ld uğu gözlenmişt i r. Rasyonla rı na Cu ilave edilen gruplann zn değ erl eri nde görülen Onemli azalmala rı n yanı nda Cu 'ı n zn emilimini d üşürd ü{j ü tespit ed i lm i şt ir. Genel olarak Cu ve zn ilaveleri ile canlı aq ı rlık ortalamalan ve yemden yararlanma o ran ı nda art ı ş, yem tüketiminde ise azalma. oldugu belirlenmiş, buna baq'1r olarak Cu ve zn ilavelerinin broylerlerde perlormans üzerinde olumlu etkile r o luşt u rabi l eceğ i sonucuna van lm ış tır. Kaynaklar Austic, RE. and Scott, ML ( 199 7). Nutrilional Dıseases I n ~Oiseases ol Poultry " Tenth Edilion Edited by BW Calnek with H. John Bames, Chartes W. Beard.larıy R McD ı>uçakt, YM Sait. pp: IOW8 s ıaıe University Press! Ames. Iowa, USA. Blalock, TL and Hill, CH. (1988 ). Studies on The Role of Iron In Zine TOlCicity in Chicks. Biological Trace ElementResearch, 17, Çetin, M., Mert, N., Yavuz. M. ve Erdinç, H. (1992 ). OvcMerde Bakı r N oksanl ı ğ ın ın Yemden Yararlanma ve Can lı Ağırlık Kazancı Ozerine Etkilerinin Araştınlması Konusunda Ça lışmala r. U.O. VeterinerFak Dergisi. 1. ll, Demir. E. Şekeroğ l u, A., Karaaıp, M. ve Özcan. MA. ( 1999). Rasyon Çinko Düzeylerinin Artınımasını n Etlik Piliçlerde BüyOme Pe rformans ı ve Bazı Organ Ağırlıklarına Olan Etkileri. U l usla ra rası Tavukçuluk Fuan ve Kon ferans ı, Dönmez, HH. ve Çelik, i. (1998). Erken Embriyonal Dönemde Yumurtaya Verilen Testosleron P ropiyana Y ın Tavuk Bursa Fabricii'si Üzerindeki Etkileri. vet. BiL. Derg., 14 ( l), Ensminger, ME., Oldlield, JE., Heınema nn, WN. (1990). Feeding Poultry In "Feeds & Nutril ion ~ pp:10 1Q.l063, second Edition, The Ensmirıge r Publishing Company 648 West Serra Avenue. C1ovis, Calitomia Evans, GW., Grace, Cl. and voıava. HJ. (1975). A Proposed Mechanism For Z irıc Absorption in The Ral Am. J. Physiol., 228, Funk, MA and Baker, OH. ( 199 1). Toxicity and Tıssue A/; cumulation ol Copper in Chicks Fed Casein And Soy-based Diets. J. Anim. Sci. 69, Jackson, N., Gibson. SW. and Stevensen. MH. (1986). Etfects ol Short And Long- Tenn Feeding ol zinc Oxidesupplemented Die ıs on The Matura, Female Domestic Fow1 With Special Referance lo ll ssue Mineral contenı. British Journal of Nut ıit ion, 55, 33J.349. Kalayc ıoğ lu. L. Serpek, B., N izaml ıoğ lu, M., Başpına r. N.. Tittik, AM. (2OOQ). Biyoelementler ' Biyokimya~, 35-53, 2.8askı. Nobel Yayın Dağ ıtım, Ankara Karagüı, H., Altmtaş. A.. Fidancı, UR. ve Tevhide, S. (2000). Mineral Metabolizmas ı "Klinik B iyokim ya~ , 1.

9 Broylerlerde Rasyona Bakır ve Çinko İlavelerinin... Baskı, Medisan, Ankara. Keen, CL. and Graham, TW. (1989). Trace Elements. In "Clinical Biochemistry of Domestic Animals" Fourth edition, Edited Kaneko JJ, pp: , Academic Press Inc. New York. Kocaöz, N., Çelik, ı. ve Ünsal, S. (1997). Kuluçkadan Çıkıştan Sonra Tavuk Bursa Fabricii'sinde Oluşan Histolojik Değişiklikler. Vet. BiL. Derg., 13(1), Kutlu, HR., Görgülü, M. ve Baykal, L. (1998). Rasyon Çinko Düzeylerinin Etlik Piliçlerin Büyüme Performansı Üzerine Etkisi , i. Ulusal Çinko Kongresi Mayıs, Eskişeh ir. Ledoux, DR., Henry, PA., Ammerman, CB. and Harms, RH. (1987). Interaction of Dietary Nutrient Concentration And Supplemental Copper On Chick Performance and Tissue Copper Concentration. Poultry Science, 66, Ledoux, DR., Henry, PR., Ammerman, CB. and Miles, RO. (1989a). Effect of Dietary Copper on Tissue Mineral Composition As An Estimate of Copperbioavailability in Broiler Chicks. Nutrition, Report Intemational, 39 (6), Ledoux, DR., Henry, PA., Ammerman, CB., Rao, PV. and Miles, RO. (1989b). Effect of Dietary Copper And Age On Tissue Mineral Composition of Broiler - Type Chicks As A Bioassayof Inorganic Copper Sources. Poultry Science, 40 (1) Ledoux, DR., Henry, PA., Ammerman, CB., Rao, PV. and Miles, RO. (1991). Estimation oithe Relative Bioavailability Of Inorganic Copper Sourees For Chieks Using Tlssue Uptake Of Copper. J. Anim. Sci., 69, Lü, J. and Combs, GF. (1988). Elfect of Excess Dietary line On Pancreatic Exocrine Function In The Chick. J. Nutr., 118, McDowell, LR. (1992). "Minerals in Animal and Human Nut rition".academic Press Inc. San Diago.New York. Milne, DB. (1994). Trace elements. In 'Tietz Textbook of Clinical Chemistry" Burtis CA. Ashwood ER, pp: , 2 nd edition. United States of America. Minitab for Windows r: 12.1 (1998). Minitab Inc National Research Counsil (NRC). (1984). Nutrient Requirements of th Edition. National Aeademic Press, Washington D.C. Önder, F. (2001). Konya Merinosu Kuzularda Rasyona Çinko Ve Bakır Ilavesinin Rumen Protozoonlan Ve Bazı Hematolojik Parametreler Ile Yapağı Kalitesi Üzerine Etkisi. SÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya. Perkin Elmer Corporation. (1982). Analytical Methods for Atomic Absorption Spectrophotometry, Norwalk, Connecıicut, U.SA The Perkin Elmer Cooperation. Southem, LL. and Baker, OH. (1983). linc Toxicity, line Deficiency and linc-copper Interrelatıonship In Eimeria Acervulina- Infected Chicks. J. Nutr., 113, Stahl, JL., Greger, JL. and Cook, ME. (1989). linc, Copper and Iron Utilisation By Chicks Fed Various Concentrations of Zinc, British Poultry Science, 30, Stahl, JL., Greger, JL. and Cook, ME. (1990). Breedinghen and Progeny Performance When Hens are Fed Excessive Dietary linc. Poultry Science, 69, Stevenson, MH., Gibson, SW. and Jackson, N. (1987). Withdrawal of linc Oxide-eontaining Diets From Mature, Female Domestic Fowl: Elfects on Selected Tissue Mineral Contents. British Poultry Science, 28, Tanaka, Y., Shiozawa, S., Monmoto, i. and Fujıta, T. (1990). Role of linc in Interleukin 2 (IL-2)- Mediated T-Cell Activation. Scand. J. Immunol., 31, Tanyolaç, A. (1999). "Özel Histoloji ". Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Ankara. Tuff1, LS. and Nockels. CF. (1991). The Effects of Stress, Escherichia Coli, Dietary Ethylenediaminetetraacetic Acid, and Their Interaction on Tissue Traee Elements in Chicks. Poultry Science, 70, Underwood, EJ. (1977). "Trace Elements in Human and Animal Nutrition" 4th Edition, Academic Press. New York. Uyanık, F., Eren, M. and Tunçoku, G. (2001). Effect of Supplemental linc on Growth, Serum Glucose, Ch0 lesterol, Enzymes and Minerals in Broilers. Pakistan Joumal of Biological Sciences, 4 (6), Watkins, KL. and Southem, LL. (1993). Effect of Dietary Sodium leolite a on line Utilization By Chicks. Poultry Science, 72, 2, Wedekind, KJ. and Baker, OH. (1990). linc Bioava ilability in Feed Grade Sources of linc. J. Anim. Sci., 68,