YÖNET C ÖZET. çindekiler. Yönetici Özeti s Giri s.2

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YÖNET C ÖZET. çindekiler. Yönetici Özeti s.1. 1. Giri s.2"

Transkript

1 T Ü R K Y E Ç N Y E N B R F I R S A T P E N C E R E S : T I P T U R Z M G Ö R Ü B E L G E S çindekiler Yönetici Özeti s.1 1. Giri s.2 2. Küresel Sa l k Harcamas ve Turizm Perspektifiyle T p Turizmi s.3 2.a. T p Turizmi Nedir? 2.b. Küresel Sa l k Harcamalar 2.c. De i en Konjonktür 2.d. Küresel Turizm Sektörü 3. Dünyada T p Turizmi s.7 3.a. Öne Ç kan Tedaviler 3.b. Tercih Edilme Kriterleri 3.c. Öne Ç kan Ülkeler 4. T p Turizminde Güçlü Bir Alternatif: Türkiye s.10 4.a. Geleneksel Turizmde Türkiye'nin Gücü ve Zafiyeti 4.b. Türkiye'nin H zla De i en Sa l k Hizmetleri Altyap s 4.c. T p Turizminde Türkiye için Öncelikli Pazarlar 4.d. Türk T p Turizminin Bile enleri YÖNET C ÖZET Geli mi ülkelerin sa l k harcamalar ve tedavi ücretleri y llard r artmakta ve artmaya devam ediyor. Bu nedenle ba ta ABD olmak üzere birçok geli mi ülkenin vatanda daha ucuz ve daha kaliteli t bbi tedavi hizmeti alabilmek için k talar aras seyahat ediyor. Bu da asl nda eski olan ama son y llarda h zla büyüyen bir sektörün y ld z n n parlamas na neden oluyor: T p turizmi veya t p amaçl seyahat. Türk özel sa l k sektörü h zla büyümekte ve geli mektedir. Ülkemizde sa l k sektörünün kabuk de i tirdi i bu dönemde özel sektör ve siyasi otorite ortak bir vizyon etraf nda kenetlenerek Türkiye'yi uluslararas t p turizminin güçlü alternatiflerinden biri haline dönü türebilir. Gelecekte sektörün önemli bir boyutunu olu turmas öngörülen t p turizminde Türkiye'nin güçlü bir markaya dönü erek küresel talepten azami pay elde etmesi ülkemiz için sadece ekonomik bir kazanç olarak de il, topluma sunulan sa l k hizmetlerini art rmas aç s ndan da kritik öneme sahiptir. T p turizmi aç s ndan ülkemizi tercih edilen destinasyonlar ndan biri yapmak için her eyden önce çok boyutlu olan bu sektörün dinamiklerinin iyi tespit edilmesi ve ortak bir misyonun belirlenmesi gerekmektedir. Kamu, özel sektör ve sivil toplum Türkiye'yi iddial bir t p turizmi merkezine dönü türmek için gerçekçi bir stratejiyi ve eylem plan n uygulamal d r. Bu amaçla ilgili tüm taraflar n ortak bir platformda bir araya gelerek T p Turizmi Koordinasyon Birimi nin hayata geçirilmesi bu yolda at lacak ilk ad m olacakt r. 5. Türkiye Aç s ndan T p Turizminin Ekonomik Boyutu ve Di er Etkileri s T p Turizmine Giden Yolda Türkiye s Öneriler - lk Ad mlar Ekler s.20 TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 1

2 1. G R Ülkemizdeki ekonomik geli meler nda sa l k sektörü h zla geli mektedir. TÜS AD Sosyal ler Komisyonu bünyesinde faaliyet gösteren Sa l k Çal ma Grubu'na ba l olarak kurulmu ve ülkemizdeki sa l k konular yla ilgili politikalar ve çal malar üreten çe itli alt çal ma gruplar bulunmakta olup, söz konusu gruplardan bir tanesi T p Turizmi Alt Çal ma Grubu'dur. T p Turizmi Alt Çal ma Grubu, küresel t p turizmini ve ülkemizin bu önemli sektördeki potansiyelini ortaya koyan bir çal ma yaparak h zla büyüyen pazardan azami ekilde faydalanabilmesi için bu çal may haz rlam t r. 1990'lara kadar büyük bir bölümü kamu taraf ndan sa lanan sa l k sektörü özellikle geçti imiz 10 y lda özel yat r mlar n h zla artmas yla kabuk de i tirmeye ba lam t r. Büyük ölçekli, altyap s kuvvetli, ikinci ve üçüncü düzey sa l k hizmetini bütüncül bir yakla mla sunabilen özel sa l k kurulu lar n n say s h zla artmaya devam etmekte, bu geli me ülkemizde mevcut sa l k hizmet anlay n de i tirirken hastalar n beklentilerinin yükselmesine yol açmaktad r. Sa l k sektöründe nitelikli hizmet arz n n artmas yla beraber özel sa l k sigorta irketleri de daha kapsaml poliçeler geli tirmi, ayn zamanda dünyan n en geli mi pazarlar nda görülen son teknolojiye yat r m yapan sa l k kurulu lar, etkin ve profesyonel sa l k hizmetleri yönetimi sayesinde verimliliklerini art rarak Türk sa l k sektörünün niteli ini h zla de i tirmi tir. Bu süreçte nitelikli hekimler, tan ve tedavide kullan lan ileri teknoloji ve t bbi standartlar n en üst seviyeye çekilmesiyle birlikte ba ar l t bbi sonuçlar al nmaya ba lanm t r. E itim hastaneleri ile rekabet edebilir hale gelen nitelikli özel hastaneler rekabetçi fiyatlar n da katk s yla, son y llarda yurtd nda bu standard olu turamam ülkelerin vatanda lar n n da ba vurdu u birer adres haline gelmi tir. Özel hastaneler hem standartlar n yüksek seviyede tutabilmek ve sa l kta kaliteli hizmeti uzun vadede sürdürebilmek, hem de uluslararas düzeyde niteli inin tescillenmesi için sa l kta uluslararas kaliteyi belgeleyen Joint Commision International (JCI-Uluslararas Ortak Komisyon) taraf ndan akredite edilmektedirler. Sonuçta yüksek standartlarda hizmet verebilen sa l k kurulu lar m z n say s n n artmas ile ülkemizin, küresel t p turizminde güçlü bir hizmet sunucu olabilme potansiyeli de kuvvetlenmi tir ve kuvvetlenmeye de devam etmektedir. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 2

3 2. KÜRESEL SA LIK HARCAMASI VE TUR ZM PERSPEKT F YLE TIP TUR ZM 2.a. T p Turizmi Nedir? T p turizmi son y llarda daha çok ilgi gösterilen ve h zla büyüyen bir sektör olarak dikkat çekmektedir. Asl nda insanlar n ihtiyaç duydu u tedaviyi elde etmek amac yla seyahat etmesi yüzy llard r süregelen bir durumdur. Bu faaliyet 20. yüzy l n son çeyre inde t p turizmi olarak tan mlanmaya ba lanm t r. Ancak 21. yüzy lla birlikte bu alandaki geli meler dikkate al nd nda, nitelikli ve ucuz t bbi tedavi hizmeti alabilmek için ülkeler aras seyahati t p turizmi olarak adland r p böylesi önemli bir hizmeti salt turizm ad alt nda tan mlamak günden güne daha az itibar gören bir yakla md r. Fakat henüz daha uygun bir tan m geli tirilemedi i için t p turizmi ifadesi yayg n olarak kullan lmaktad r. Günümüzde t p turizmini öne ç karan temel dinamikler unlard r: Tedavi masraflar ndan büyük miktarda tasarruf edilmesi, Bir hastan n ba ka bir ülkede kendi ülkesine k yasla daha kaliteli sa l k hizmeti alabilmesi, Geli mi pazarlarda, var olan standart sigorta paketi d nda kalan tedavilerin sigorta irketi taraf ndan kar lanmamas nedeniyle ilgili masraf n hasta taraf ndan üstlenilmesi, Sigorta kapsam d nda olan cerrahi müdahalelerin yayg nla mas (estetik vs.), Ameliyat gerektiren tedavilerde, s ra beklemeksizin bir ba ka ülkede h zla hizmet al nabilmesi, Uluslararas sa l k standartlar n n yayg nla mas, teknoloji ve hizmet sunumunda geli mekte olan ülkelerin geli mi ülkelerin standartlar n yakalamas, Yeni ve farkl bir ülkeye gitmenin hasta üzerindeki pozitif psikolojik etkisi, Tüm bu unsurlar geli mi ülke vatanda lar n, kendi ülkeleri d nda geli en yeni alternatiflere yöneltmi ve sa l k hizmetlerinde geli mi ülkelere do ru olan hareketlili i zaman içinde tersine çevirmi tir. Bunun d nda bir ülkeyi ziyaret etmenin ve yeni yerler görmenin hasta üzerindeki olumlu psikolojik etkisinin bir avantaj oldu u da genel kabul görmektedir. Di er taraftan t p turizmi, y l n her zaman na denk dü en bir yap arz etti i için, genellikle yaz aylar na özgü sezonluk olarak dü ünülen turistik faaliyetlerinden ayr r. Ayr ca her zaman olmasa bile, hastalara refakat eden aile bireylerinin bulunmas bu sektörün yaratt ekonomik katk y büyütür. T p turizminin arkas ndaki temel dinamikleri anlamak için küresel sa l k harcamalar n, dünyada h zla de i en sa l k hizmetlerinin çehresini ve turizm sektöründeki geli meleri incelemek gereklidir. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 3

4 2.b. Küresel Sa l k Harcamalar Dünya, sa l k için her y l daha çok para harcamaktad r. Küresel toplam sa l k harcamas 2006'da 4,1 trilyon dolar (ABD dolar ) a m olup, bu rakam 48 trilyon dolarl k toplam küresel gayri safi yurtiçi has la (GSY H)'n n %8.5 ini olu turmaktad r aras nda dünyada ki i ba na sa l k harcamas %22 artarak, 1998'de ki i ba na 523 dolar iken 2006'da 639 dolara yükselmi tir. Bu art oran Ekonomik Kalk nma ve birli i Örgütü (OECD) ülkelerinde %30'dur. 30 üyeden olu an ve ço unlu u yüksek gelirli ülke statüsünde olan OECD ülkelerinde ki i ba ortalama y ll k sa l k harcamas dolard r. OECD ülkeleri dünya nüfusunun %18'ini olu turmakla birlikte dünya toplam sa l k harcamalar n n %80'ini gerçekle tirmektedir. ABD'nin 2005'te gerçekle tirdi i gayri safi yurtiçi has la (GSY H) n n %15.3'ü sa l k giderlerinden olu maktad r. Onu %11'in üzerindeki sa l k giderleri ile sviçre ve Fransa izlemektedir. OECD ortalamas ysa %9 dur (bkz. Tablo 1). Tablo 1: OECD Ülkeleri Sa l k Harcamalar GSY H Pay ,0 16,0 15,3 14,0 12,0 10,0 8,0 11,6 11,1 10,7 10,3 10,2 10,2 10,1 9,8 9,5 9,1 9,1 9,1 9,0 9,0 8,9 8,3 8,3 7,9 7,6 7,5 7,5 7,2 7,1 6,0 6,4 6,2 6,0 4,0 2,0 0,0 ABD sviçre Fransa Alm anya Belçika % Avusturya Portekiz Yunanistan Kanada zlanda Danim arka isveç Norveç ORTALAMA Yeni Zenlanda talya n giltere spanya Lüksem burg Türkiye Finlandiya rlanda Çek Cum. Slovak Cum. M eksiko Polanya Kore Kaynak: OECD Health Data, 2007 TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 4

5 Bu çerçevede de erlendirildi inde ABD de y lda ki i ba na dolarl k sa l k harcamas yap l rken OECD ülkeleri ortalamas n n dolar oldu u ortaya ç kmaktad r (bkz. Tablo 2). Tablo 2: OECD Ülkeleri Ki i Ba na Toplam Sa l k Harcamas ve Kamu Pay Ki i Ba na Toplam Sa l k Harcamas Kamu Pay Sat n alma gücü paritesi ($) % 0 0 ABD Lüksemburg Norveç sviçre Avusturya zlanda Belçika Fransa Kanada Almanya Avustralya Danimarka Hollanda Yunanistan rlanda sveç OECD Ortalama Birle ik Krall k talya Japonya Yeni Zelanda Finlandiya spanya Portekiz Çek Cumhuriyeti Macaristan Kore Slovakya Polonya Meksika Türkiye Kaynak: OECD Health Data, 2007 Geli mi ülkelerin kar kar ya oldu u sa l k yükü bu ülkelerde tüm sosyal ve özel sigorta sistemini zora sokmaktad r. Bat l ülkelerde nüfusun ya lanmas ve sa l k hizmetlerine olan talebin daha da artmas ekonomileri her geçen gün daha fazla zorlamaktad r. Di er taraftan geli mi ülkelerde tedavi giderlerinin sigorta sistemi taraf ndan kar lanmas n n fiyatlar art rd da bir gerçektir. Bu da bumerang etkisi yaparak sigorta sisteminin üzerindeki maddi yükü daha da a rla t r rken özellikle sigortas z veya s n rl sigorta paketi bulunan milyonlarca insan n nitelikli t bbi tedaviye ula mas n çok s n rlamaktad r. Geli mi ülkelerdeki yüksek fiyatlar hastalar n tedavilerini kendi ceplerinden kar lamalar na imkân vermezken, bu ülkelerdeki yüksek fiyatlar sadece sigortas z kitleleri de il i verenleri ve sigorta fonlar n da tehdit etmektedir. Bu durum da t p turizmini tetiklemektedir. 2.c. De i en Konjonktür 20. yüzy l n ikinci yar s ndan itibaren t p biliminin h zla geli mesi ile birlikte zengin hastalar k talar a arak en ileri tedavilere eri ebilmekteydi. Bu durum yepyeni bir aç l ma hayat veren 3 önemli geli me ile de i ti. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 5

6 Öncelikle, e itim sektörü globalle tikçe t p e itimi için geli mekte olan ülkelerden geli mi ülkelere giden ö renci say s h zla artt. Ayn zamanda modern t pta kullan lan ileri teknolojiler dünya çap nda tedarik edilmeye ba land. Bu durum geli mekte olan ülkelerin sa l k alan ndaki i gücü niteli ini h zla yükseltti ve tedavi amaçl teknolojik cihazlar bu ülkelerde de hastalar n hizmetine sunuldu. kinci olarak, geli mi ülkelerde ya ayan diaspora, (örne in ngiltere deki Hint yada Pakistan as ll vatanda lar) son 10 y lda kendi ülkelerinden çok daha ucuz ve kaliteli tedavi hizmetini kökenlerinin uzand anayurtlar nda sat n alma f rsat buldular ve bu fark ya ad klar ülkeye dönünce tan tma imkan buldular. Son olarak, geli mi ülkelerde sa l k masraflar gerek bireyler gerekse sosyal sigorta sistemi üzerinde çok büyük bir maddi yüke dönü tü. Kendini etkin t bbi çözüm merkezi olarak sunan ülkeler, alternatif tedavi merkezi olarak ön plana ç kmaya ba lad. Bu geli meler, dünyada t p turizminin h zla büyümesine yol açm t r. T p turizmi, f rsatlar iyi de erlendirmek ve güçlü bir özel sa l k altyap s kurmak isteyen ülkeler için tarihi bir f rsat penceresi sunmaktad r. 2.d. Küresel Turizm Sektörü 20. yüzy l n en önemli sosyal, politik ve ekonomik geli melerinden biri hiç üphesiz küresel turizm sektöründeki ilerlemedir. Zenginle menin ve mobilitenin tetikledi i turizm sektörü, toplumlar aras ili kilerin, ülkeler aras etkile imin ve ekonomik kalk nman n en önemli itici güçlerinden biri olmu tur. Dünya Turizm Örgütü verilerine göre aras nda seyahat eden turistlerin say s her y l ortalama %6.5 artm olup, söz konusu oran son 20 y lda daha da yükselmi tir. Turist say s 1990'da yakla k 450 milyonken bu rakam 2006 sonu itibariyle 842 milyona ç km t r. Ayn dönemde 270 milyar dolar olan küresel turizm harcamas 733 milyar dolara yükselerek, dünyada her gün 2 milyar dolarl k bir turizm harcamas yap lmaya ba lanm t r. Son 20 y lda içerik aç s ndan çe itlenerek pek çok farkl zevke ve beklentiye uygun olarak çe itlenen turizm sektörünün son y llarda güçlenen bir kolu da sa l k turizmi olmu tur. Basit anlam yla ifa bulma amaçl turizmi kapsayan sa l k turizminin bir dal da t p turizmidir. Genelde sa l k turizminin bir parças olarak tan mlanmas na ra men t p turizminin geçmi i geleneksel turizmden çok farkl d r. Küresellik önemli bir kavram olarak uluslararas literatüre yerle meden çok önce t p turizminin önemli bir özelli i olarak ortaya ç km t r. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 6

7 3. DÜNYADA TIP TUR ZM 2006 y l nda küresel t p turizminden brüt olarak 60 milyar dolar elde edilmi tir. McKinsey & Company'nin yapt bir ara t rmaya göre bu rakam n 2012'de 100 milyar dolara ç kmas beklenmektedir. T p turizmine ili kin s n rl ara t rma ve veri bulunmakla birlikte 2005 y l nda 500 bin ABD vatanda n n tedavi amaçl olarak geli mekte olan ülkelere seyahat etti i tahmin edilmektedir. 3.a. Öne Ç kan Tedaviler Önceleri estetik ameliyat gibi kozmetik amaçl cerrahi masraflar n dü ürmek için geli mekte olan ülkelere yönelen hastalar, zaman içinde daha karma k ve önemli tedaviler için de ülkeler aras seyahat etmeye ba lam t r. Tablo-3: Küresel T p Turizminde Öne Ç kan Tedaviler Karma k Tedavi Gerektiren Hastal klar Kanser tedavisi Kalp ve damar tedavileri Nöroloji ve beyin cerrahisi Tüp bebek uygulamalar Tüm ileri tan ve tedavi yöntemleri (pet bt, gamma knife, cyberknife, ileri radyoterapi yöntemleri) Transplant Ortopedi Nükleer t p Diyaliz Romatizma A r yönetimi Rehabilitasyon Estetik T p Hizmetleri Plastik cerrahi Cilt tedavisi Sa l k kontrolü Kilo formunu geri kazanma Masaj ve SPA Dengeli beslenme - teori & pratik Cilt hastal klar Di Tedavisi mplant Estetik Di hekimli i Gülme hatt tasar m Lazer tedavisi Di beyazlatma Seramik dolgu Porselen kaplama Kron ve köprü Di eti hastal klar Di bak m (çocuklar ve bebekler için) Görme Bozukluklar Tedavileri Lasik ameliyatlar Di er göz hastal klar TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 7

8 3.b. Tercih Edilme Kriterleri Yap lan ara t rmalara göre çe itli tedaviler ve cerrahi müdahaleler için bir hastan n yabanc bir ülkeye gitmesini tetikleyen temel kriterler bulunmaktad r. Buna göre tercih yap l rken; Sa lanan toplam maddi tasarruf, Tedavi görülecek ülkeye kar hissedilen kültürel ve duygusal ba, Seyahat edilecek mesafe, Cerrahi müdahalenin s ra beklemeden yap labilmesi, Gidilen ülkede kal nmas gereken süre, O ülkenin itibar /imaj, O ülkenin uzmanla t dal (varsa) etkenleri aras nda bir denge gözetilmektedir. Maddi tasarrufun yan s ra geli mi ülkelerde baz tedaviler için aylarca s ra beklenmesi t p turizmini geli tiren önemli bir etken olarak ön plana ç kmaktad r. Ayr ca tedavinin olabildi ince k sa süreli olmas ve tercihen yak n bir ülkede gerçekle mesi hastalar n kararlar n belirleyen di er önemli iki faktördür. Uzmanlar, zaman ve mesafe parametreleri d nda bir hastan n kendi ülkesindeki tedavi (ameliyat) maliyetinin bin dolardan yüksek oldu u durumda seyahat karar n almaya de er buldu unu belirtmektedir (Milstein A, Smith M. America s new refugees-seeking affordable surgery offshore New England Journal of Medicine. Vol 355: October 19, 2006). Yap lan anket çal malar na göre 10 bin dolar a an tasarruflar söz konusu oldu unda sigortas z hastalar n %38'i, sigortal lar nsa %25'i ba ka bir ülkeye seyahat etmeye niyetlenebilece ini ifade etmi tir (Herrick, Devon M. Medical Tourism: Global Competition in Health Care - NCPA Policy Report No. 304). Di er taraftan yap lan bir ba ka ara t rmaya ( Medical Tourist Survey: 2008 Report, Instuition Communication ve göre tedavi amac yla yurtd na giden ngiliz hastalar n %97'si tedavi olmak için tekrar ba ka ülkeye gidebileceklerini beyan etmi tir. Üstelik bu hastalar n %96 s n n muhtemelen ve kesinlikle ayn tedavi merkezine tekrar gidece i belirtilmektedir. Ara t rman n bir ba ka önemli bulgusu t p turizmine yönelen ülkeler için çok kritik bir etkiyi ortaya koymaktad r: Tedavi gören hastalar n %97'si arkada lar na veya akrabalar na da yurtd nda tedavi görmelerini önermektedir. Yap lan tahminlere göre t bbi tedavi amac yla ba ka ülkelere seyahat edecek ngiliz vatanda lar n n say s n n 2010'da 'e ula aca ve 1.8 milyar dolarl k bir pazar yaratacaklar tahmin edilmektedir ( Report on health tourism Special Report Publishing, Sunday Telegraph). Ki isel giri imlerin d nda i verenlerin ve irket bünyelerinde yer alan çal an ve emeklilik kurumlar n n da en iyi tedaviyi, olabilecek en ucuz maliyetle kar layabilmek için sorumlu olduklar ki ileri alternatif ülkelere yönlendirdikleri bilinmektedir. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 8

9 3.c. Öne Ç kan Ülkeler Geli en t p turizmi sayesinde tedavi masraflar ndan %15-80 aras nda bir tasarruf sa lanabilece i biliniyor. Halen dünyada 1 milyon üzerinde hastan n tedavi amac yla ba ka ülkelere seyahat etti i tahmin edilmektedir. Bu hastalar, 4 k tada 28 ülkeden birini tercih etse de baz ülkeler ön plana ç kmaktad r. Günümüzde en çok tedavi amaçl turist çeken ülkelerin ba nda Tayland gelmektedir (Bhangale, Vijay Prof., Medical Tourism: Taking off in a big way in India ). 2005'te Tayland' 1 milyonun üzerinde yabanc hastan n ziyaret etti i tahmin edilmektedir. Bu ülkeyi yakla k 500 bin yabanc hastayla Hindistan ve 250 bin yabanc hastayla da Singapur (Küresel t p turizminin önemli bir oyuncusu olan Singapur'la ilgili detayl bilgi Ek-1'de yer almaktad r) takip etmektedir ( Medical Travel Industry - Analysis and Strategy Georgetown University McDonough School of Business). Ucuz ve ba ar l tedavi d nda bir t p turizmi merkezi olarak Tayland' ön plana ç karan unsurlar n ba nda ülkenin güçlü turizm altyap s n n sa lad imkânlar yer al r. Bu altyap özelikle hastanede tedavi öncesinde ve sonras nda hastalara (ve yak nlar na) önemli avantajlar sa lar. Hindistan ise geli mi bir t p altyap s n n yan s ra ngilizce'nin çok yayg n olarak kullan lmas yla da bir tercih sebebidir. Bu ülkelerden al nan t bbi hizmetler nedeniyle sa lanan tasarruf muazzam farklar ortaya koymaktad r. Örne in, ngiliz Ulusal Sa l k Sistemi (NHS)'nde dolara mal olan bir omuz ameliyat Hindistan'da dolara gerçekle ebilmektedir. Üstelik ameliyat için randevu ilk ba vurudan 10 gün sonraya verilebilmektedir (www.treatmentabroad.com). Benzer ekilde ABD'de 30 bin dolar tutan bir kalp ameliyat Yeni Delhi'nin nitelikli bir hastanesinde sadece 4 bin dolara mal olmaktad r. Diz kemi i de i imi için Hindistan ve Singapur'da bin dolar aras nda de i en maliyet ABD'de 30 bin dolar n alt na dü memektedir. ABD'de 4,500 dolara mal olabilen basit bir estetik burun ameliyat Hindistan'da sadece 850 dolara gerçekle mektedir (Herrick, Devon M., Medical Tourism: Global Competition in Health Care - NCPA Policy Report No. 304). T p turizminin potansiyelini en iyi anlayan ülkelerin ba nda Hindistan gelmektedir. Siyasi otoritenin özel sektörle ortak hareket etmesiyle t p turizminde stratejik bir bak aç s izleyen bu ülke önümüzdeki y llarda t p turizminin geli mesi için sektöre 6.5 milyar ABD dolar kaynak ay raca n duyurmu tur ( Medical tourism gets shot in arm The Economic Times, 25 Kas m 2007). Turizm Bakanl taraf ndan harcanacak bu kaynakla uygun bütçeli hastaneler ve hasta yak nlar n n konaklama imkânlar n art rmak amac yla oteller in a edilecektir. Tedavi amac yla Hindistan'a giden turistlerin say s n n y lda ortalama %28 artarak 2012'de bir milyon s n r n a mas beklenmektedir ( Indian Tourism Industry Forecast RNCOS). Halen dünya çap nda 30'a yak n ülke t p turizminde ön plana ç kmaktad r. Bunlar aras nda geli mi ülkelerin yan s ra geli mekte olan ülkeler de dikkat çekmektedir (bkz. Tablo 4.) TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 9

10 Tablo-4: Küresel T p Turizminde Öne Ç kan Ülkeler Asya/Orta Do u K. ve G. Amerika Avrupa Afrika Birle ik Arap Emirlikleri ABD Almanya Güney Afrika Çin Arjantin Belçika Tunus Güney Kore Brezilya Çek Cum. Hindistan Ekvator spanya srail Kanada sviçre Malezya Kolombiya talya Singapur Kosta Rika Polonya Suriye Meksika Portekiz Tayland Türkiye Kaynak: Medical Tourism, Globalization of the Healthcare Marketplace Michael D. Horowitz, Jeffrey A. Rosensweig, A. Jones 4. TIP TUR ZM NDE GÜÇLÜ B R ALTERNAT F: TÜRK YE Türkiye'de, t p turizminden ziyade sa l k turizmi yeni bir sektör olarak ilgili çevrelerde ve ilgili bakanl klarda gündeme gelmekte ve bas nda konu edilmektedir. Turizm gibi e lence a rl kl bir hizmet sektörüyle, insan hayat n ve kalitesini do rudan etkileyen sa l k hizmetlerinin yan yana geldi i sa l k turizmi, genellikle Türkiye'nin zengin termal ve di er ifa verici kaynaklar na, nitelikli SPA ve masaj salonlar na yabanc turist çekmek olarak alg lanmaktad r. Oysa t p turizmi bunlardan ayr olup, t p turizminde ba ar l olmak için hakim olmas gereken anlay di er turizm sektörlerinden çok farkl d r. Bu önemli fark n alt n çizdikten sonra Türkiye'nin küresel t p turizminde güçlü bir oyuncu olabilecek potansiyeli ta d n vurgulamak gereklidir. Söz konusu potansiyeli gerçekle tirmenin birinci ko ulu, özel sektörle siyasi otoritenin t p turizmiyle ilgili ortak bir vizyon ve misyon etraf nda kenetlenerek, Türkiye için önemli bir ekonomik ve toplumsal fayda sa lamay hedeflemesidir. Ba ar l bir t p turizmi sektörünün hayata geçirilmesinin, Türkiye'nin küresel imaj na çok büyük bir katk sa layaca n da unutmamak gerekir. 4.a. Geleneksel Turizmde Türkiye'nin Gücü ve Zafiyeti Bacas z sanayi olarak da tan mlanan turizmde, 1980'lerin ortas ndan itibaren yürütülen bütünsel bir strateji ve devlet taraf ndan sa lanan destekler sayesinde 2006 y l nda Türkiye dünyan n 11. en büyük turizm destinasyonu olmu tur. 2008'de toplam 31 milyon yabanc ziyaretçi a rlanm ve yakla k 22 milyar dolar gelir elde edilmi tir aras nda Türkiye'ye gelen yabanc turist say s nda %33'lük bir art olmas na ra men turizm gelirlerinde herhangi bir art sa lanamam, turist ba na elde edilen ortalama gelir dü mü tür. Buna göre 2006'da bir turist ortalama 728 dolar harcarken 2008'de bu rakam 708 dolara gerilemi tir (http://www.tuik.gov.tr). TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 10

11 Kültür ve Turizm Bakanl taraf ndan haz rlanan Türkiye Turizm Stratejisi 2023/Eylem Plan te belirlenen stratejik yakla mlar çerçevesinde yap lacak çal malar n tamamlanmas, geli tirilmesi öngörülen bölgelerdeki altyap ve konaklama ihtiyaçlar n n kar lanmas durumunda, 2023 y l nda, 63 milyon turist, 86 milyar dolar d turizm geliri ve turist ba na yakla k dolar harcamaya ula lmas öngörülmektedir (http://www.kultur.gov.tr/tr/tempdosyalar/ TTStratejisi2023.pdf). 4.b. Türkiye'nin H zla De i en Sa l k Hizmetleri Altyap s Bugün Türk özel sa l k sektörü, gerek hastane altyap s, gerek hekimlerin tecrübesi, gerekse teknolojik olarak uluslararas boyutta küresel rakipleri ile rekabet edebilecek bir altyap ve yetkinli e sahiptir. Nitekim Türkiye bu sayede küresel t p turizmi için alternatif destinasyonlardan biri olarak gündeme gelmeye ba lam t r. Türkiye'de bugün dünyan n en geli mi merkezlerinde görülebilen t bbi cihazlar, teknikler ve yöntemler sayesinde birinci s n f hizmet sunan özel hastaneler bulunmaktad r. Bu hastanelerde sunulan transplantasyon, onkolojik tedaviler, beyin cerrahisi, kalp cerrahisi ve kardiyak giri imler, ortopedik cerrahiler ve göz tedavileri yurtd ndan hastalar n ba vurmaya ba lad ba l ca sa l k hizmetleri haline gelmi tir. Türkiye'de önde gelen özel hastaneler, genellikle a a daki bran larda; Rusya, Avrupa, Balkan, Orta Do u ve Orta Asya ülkelerinden hasta kabul etmektedir. Co rafi konum, sa lanan hizmetin kalitesi ve avantajl tedavi maliyeti, hastan n ve masraflar kar layan üçüncü taraflar n Türkiye'de sa l k hizmeti alma tercihlerini desteklemektedir. Türkiye'de öne ç kan tedaviler unlard r (Ek-2): Onkoloji (Medikal & Cerrahi) Kardiyoloji & Kardiyovasküler Cerrahi Ortopedi & Travmatoloji Plastik Cerrahi Beyin Cerrahisi Göz Hastal klar Kad n Do um Organ Nakli A z ve Di Sa l 2007 sonu itibariyle Türkiye de toplam yatak say s n n %8'si özel sektör taraf ndan kurulmu durumdad r. Bu hastaneler Türkiye de yakla k 200 bini bulan toplam yatak say s n n 16 binini sunmaktad r. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 11

12 Tablo 5: Türkiye de Yatakl Tedavi Kurumlar n n Kurulu lara Göre Da l m, 2007 KURULU UN ADI Hastane Say s Kadro Yata Say s % Kadro Yatak Say s n n Da l m Sa l k Bakanl ,32 T p Fakülteleri ,78 Özel ,067 8,0 Di er ,89 TOPLAM Kaynak: Sa l k Bakanl Türkiye'de sunulan sa l k hizmetlerinin kalitesi Sa l k Bakanl taraf ndan de erlendirilip denetlenmesine kar n bir grup özel sa l k hizmetleri yat r mc s uluslararas akreditasyon kurulu lar na da ba vurarak hizmet kalitelerini uluslararas düzeyde belgeletmi tir. Hastane standartlar sunan ve bu standartlara göre hastaneleri akredite eden kurulu olan Joint Commission International (JCI)' n 35 ülkede akredite etti i toplam 245 sa l k kurulu u bulunmaktad r. Di er taraftan Uluslararas Standartlar Örgütü-ISO (International Standards Organization) taraf ndan akredite edilmi 20 kadar daha hastane oldu u bilinmektedir. Joint Commission International (JCI) taraf ndan ülkemizde 32 sa l k kurulu u akredite edilmi bulunmaktad r. Bu rakam, 35 ülkede akredite edilen toplam sa l k kurulu lar n n %13'üne tekabül etmektedir. Gönüllülük esas na dayal olarak akredite olmalar, Türkiye'de özel sa l k gruplar n n niteli inin ve ba ar l kurulu lar aras nda yer alma iste inin bir göstergesi olarak yorumlanabilir (Türkiye'de JCI taraf ndan akredite edilen kurulu lara ili kin detayl bilgi Ek-3'te yer almaktad r). (Ek-4 te Akredite Hastaneler Derne ine kay tl hastaneler bulunmaktad r). Bu sayede Türkiye küresel t p turizminde boy göstermeye ba lam olup, Bat Avrupa, Orta Do u ve Orta Asya ülkelerinden hastalara da tan ve tedavi hizmetleri arz etmektedir. leri teknolojileri kullanarak yüksek kalitede sa l k hizmeti sunan hastaneler, Türkiye'nin sundu u rekabetçi avantajlar sayesinde rekabetçi fiyatlarla tedavi hizmeti verebilmektedir. Do ru ad mlar at lmas halinde Türkiye t p turizminden 2020 y l nda 8 milyar dolar toplam gelir hedefleyebilir. 4.c. T p Turizminde Türkiye için Öncelikli Pazarlar T p turizmi aç s ndan dünyan n en büyük pazar n olu turan ABD ye Türkiye'nin Uzak Do u lu rakiplerinden daha yak n bir mesafede olmas bir avantajd r ve bu ülkeyle var olan tarihsel siyasi ili kiler de ABD pazar n öne ç karmaktad r. Buna göre Türkiye için hedef pazarlar: Bat Avrupa Balkan Ülkeleri Orta Do u Rusya Orta Asya Kuzey Amerika d r. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 12

13 Türkiye nin geleneksel turizm aç s ndan Bat Avrupa ülkeleri vatanda lar için tercih edilen turizm destinasyonlar ndan biri olmas n n, t p turizmi aç s ndan önümüzdeki y llarda Türkiye yi avantajl bir konuma getirece i dikkate al nmal d r. Çal man n ba nda da belirtildi i gibi kültürel ve duygusal yak nl k t p turizminde önemli bir tercih sebebidir. 4.d. Türk T p Turizminin Bile enleri Ülkemizde ilaç sektörü ve t p teknolojisinin geli mi altyap s küresel t p turizmi aç s ndan çok kritik iki belirleyici faktör olup her iki unsur rekabet gücünü belirlemektedir. 4.d.1. laç Sektörü Türkiye'de güçlü bir ilaç sektörünün bulunmas t p turizmi potansiyeli aç s ndan önemli bir role sahiptir. Son y llarda h zla geli en Türk ilaç sanayi, küresel ara t rmac ilaç irketlerinin ilgi oda haline gelmi tir. Novartis, Pfizer, Eli Lilly ve Merck gibi dünya ilaç devleri dahil olmak üzere yakla k 70 üyenin bir araya gelerek olu turdu u ABD Ara t rmac ve Üretici laç irketleri Birli i (PhRMA)'nin yay mlad Uluslararas Ticaret Engelleri adl raporda da Türkiye'nin insan kaynaklar, büyük pazarlara yak nl ve h zla geli en iç pazar yla ilaç sektöründe küresel bir oyuncu olabilece i belirtilmektedir. 2006'da küresel ilaç pazar n n %7'lik büyüme performans na kar l k Türk ilaç sektörü %10 büyüme göstererek perakende fiyatlarla 13 milyar TL'ye ula m t r. OECD ülkelerinde ki i ba na ilaç tüketimi ortalama 413 dolarken, Türkiye'de bu rakam 134 dolar düzeyindedir. Pazar n bir ba ka çarp c özelli i, ilaç harcamalar nda kamunun pay n n %95 olmas d r. Oysa OECD ülkelerinde kamunun pay ortalama %60, ABD'de ise %25 tir (Ara t rmac laç Firmalar Derne i (AIFD) aç klamalar, statistikler yabanc firmalar n ilaç sektöründeki a rl klar n y ldan y la art rd klar n ortaya koymaktad r. 2001'de sat lan toplam ilac n kutu baz nda ithal oran %9'ken, bu oran 2007'de %18'e yükselmi tir. thal ilaçlar n parasal olarak pazar pay ysa %29'dan %48'e ç km t r (World Bank Turkey Country Economic Memorandum 2006). Nitekim Türkiye'de 2003 y l nda kurulan Ara t rmac laç Firmalar Derne i (A FD) çat s alt nda örgütlenen PhRMA üyeleri ve Avrupal üreticiler son y llarda Türk ilaç sektörüne 300 milyon dolar yeni yat r m yapm t r. Dernek 2007'de yay mlad Türkiye'de 2006 Y l laç Harcamalar De erlendirmesi adl çal mada sektörün liberalle tirilmesi giri imine destek vermektedir. A FD, Türkiye'nin ilaç ara t rmalar merkezi olma potansiyeli ta d n belirterek, ilaç sektöründe yenilikçili e ve Ar-Ge'ye odaklanan, yat r mc lar ülkemize daha fazla çekecek orta ve uzun vadeli stratejilerin belirlenerek h zla uygulanmas için çal malar yapmaktad r. Bu ba lamda t p turizmi ve ilaç sektörü aras nda sinerji sa lanmas, Türkiye için sosyal, sa l k ve ekonomik boyutlar aç s ndan önemli faydalar do uracakt r. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 13

14 4.d.2. T p Teknolojisi Her sektörde oldu u gibi teknolojik ilerleme sa l k sektörünün de lokomotifidir. Günümüzde yap lan de erlendirmelere göre ileri t p teknolojileri küresel sa l k turizminin geli mesinde %40'l k bir paya sahip olup sektörün bir numaral kalite göstergesi konumundad r. Nitekim Türkiye'nin küresel t p turizminde alternatif bir hizmet sunucusu olabilmesinin arkas ndaki en önemli faktör Türk sa l k sektörünün ileri t p teknolojilerini kullanmas d r. 1990'l y llarda özellikle özel sa l k hizmetlerinin yayg nla mas yla Türkiye'de ileri sa l k teknolojilerine yap lan yat r m h zlanm t r y llar nda özel te his merkezlerinin arka arkaya aç lmas ve yeni t p fakültelerinin kurulmas yeni teknolojilerin devreye sokulmas n h zland rm t r y l sonras sektöre yap lan yat r mlarla MR, CT, Radyoterapi, PET/CT gibi ileri teknolojiler Türkiye'yi teknoloji yo unlu u aç s ndan AB ve OECD ülkeleri ortalamalar na yakla t rm ve baz Bat Avrupa ülkeleri ortalamalar n n da üzerine ç karm t r. Bugün Türkiye'deki her ilde bilgisayarl tomografi cihaz ve illerimizin %90' nda MR sistemi mevcuttur. 5. TÜRK YE AÇISINDAN TIP TUR ZM N N EKONOM K BOYUTU VE D ER ETK LER Ülke ekonomisi aç s ndan t p turizminin de eri ve geleneksel turizmden fark ki i ba na elde edilen kazançta yatmaktad r. Yukar da belirtildi i üzere Türkiye 2008'de turist ba na 708 dolar elde etmi olup bu rakam n gerekli çal malar yap larak 2023'te dolara yükseltilmesi öngörülmektedir. Oysa t bbi tedavi ve ameliyat amac yla Türkiye ye gelen herhangi bir hastan n, seyahat ve hastane d masraflar hariç sadece t bbi müdahale için dolar aras nda bir harcama yapmas söz konusudur (Böbrek transplantasyonu söz konusu oldu unda bu rakam 100 bin dolara kadar ç kmaktad r). Tablo 6: Ülkelere Göre T bbi Hizmet Ücretlerinin Da l m ($) ABD Hasta ödemeli ABD Sigorta TÜRK YE** Hindistan Tayland Singapur Anjiyo Bypass Kalp kapakç ameliyat (tek) Kalça ameliyat Diz ameliyat Mide Bypass' Omurga Mastektomi Kaynak: Medical Tourism: Global Competition in Health Care, Devon M. Herrick - National Center for Policy Analysis, November **: TA K ten al nm t r. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 14

15 Hali haz rda yabanc hastalara tedavi sunan hastanelerden elde edilen verilere göre Türkiye'ye gelen bir t p turisti ortalama dolar harcamaktad r. Salt bu perspektiften de erlendirildi inde, bir yabanc hasta bugün ülkemize gelen herhangi bir turistten en az 12 kat daha fazla harcama yapmaktad r. Üstelik bu farka, tedavi d ndaki konaklama, ula m ve refakatçi masraflar dahil de ildir. Buna göre, Türkiye 2 milyon 750 bin yabanc hastaya sa l k hizmeti sunarak, 2008'de 21.9 milyon geleneksel turistten elde etti i toplam geliri t p turizminden elde etme imkân bulabilir. Ayr ca yarat lacak dolayl ve dolays z vergilerin de hesaba kat lmas gereklidir. Bu ba lamda her bir yabanc hastan n sadece cerrahi müdahalesiyle geleneksel turistten 30 kat daha fazla KDV yaratmas mümkündür. Ülke ekonomisine katk s d nda t p turizmi tüm toplumunun daha iyi bir sa l k hizmetine ula mas nda da büyük rol oynayacakt r. Zira güçlü bir t p turizmi altyap s n n olu mas halinde: Kamu ve özel sektör birbirini tetikleyerek ülkemizin toplam sa l k hizmeti kalitesini art racak, Tüm sa l k sektörü payda lar güçlenecek, Türkiye'nin sa l k sektöründe bilgi birikimi büyüyecek, Bilgi ve tecrübe payla m na dayanan küresel i birlikleri artacak, Türkiye, yerli ve yabanc sermaye için çekim merkezi olacak, Sektördeki istihdam hacmi büyürken sa l k e itiminin niteli i artacak ve profesyonellerin kapasitesi yükselecektir. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 15

16 6. TIP TUR ZM NE G DEN YOLDA TÜRK YE Güçlü Yönler leri teknoloji Geli mi sa l k hizmetlerine göre uygun fiyatlama Geni bir co rafyaya kültürel yak nl k Nitelikli hizmet sunan sa l k kurulu lar (akredite kurumlar) Hekimlerin say sal ve niteliksel olarak belirli bir seviyenin üzerinde olmas Turistik aç dan cazip bir ülke olmas Otelcilik hizmetlerinin kalitesi Konukseverlik Kapsaml sa l k hizmetlerinin bulunmas ( one stop shopping ) Faturalar v.b. hususlarda dünya ile entegre çal labilmesi F rsatlar yi t bbi sonuçlar Kolay vize al nabilmesi Gerekli kapasiteye sahip olunmas Ula m kolayl ABD'de maliyetlerin çok yüksek olmas Sa l k nedeniyle seyahat edilmesinin yayg nla mas Sa l k turizmi için gerekli olan kamu/özel ortakl n n ve platformunun olu mas Zay f Yönler Yabanc dil bilen çal an say s n n az olmas Lojistik hizmetlerin koordinasyonundaki zay fl k Hastalar n bak m n n süreklili inin nas l sa lanaca n n belirsizli i Yabanc kamu sigortalar ile uluslararas çal malar n getirdi i k s tlamalar Türkiye'nin/Türk sa l k sektörünün imaj Yeni sa l k mevzuat kapsam nda insan kayna n n art r lmas na ve teknoloji yat r m na gelen k s tlamalar Bürokrasinin yava i leyi i. Tehditler Politik çat maya aç k Orta Do u'ya yak n bir co rafyada yer almas Tedavide yanl lar veya ihmaller ( Mal practice ) Uluslararas arenada ülkemizin çok ucuz fiyatlar sundu u izleniminin yayg n olmas ancak bunun uzun vadede sürdürülebilir bir strateji olmamas Ülkemizin güney bölgesinde yer alan sa l k kurulu lar n n mevsimsel fiyat politikalar n n tüm sektörü tehdit etmesi. Vizyon Önerisi Sa l k sektöründe ileri teknoloji ve nitelikli insan gücüyle kaliteli hizmet sunmak, hizmet-fiyat dengesini optimum tutarak t p turizmi aç s ndan Türkiye'yi küresel bir çekim merkezine dönü türerek gerek vatanda lar m z n gerekse yabanc hastalar n ya am kalitesini yükseltmek. Misyon Önerisi Kamu ve özel sektörün ortak hareket etmesiyle 2020 y l nda yabanc hastaya tedavi hizmeti sunulmas ve 8 milyar ABD dolar gelir elde edilmesi. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 16

17 6.1. Öneriler - lk Ad mlar: 6.1.a. Sa l k Turizmi Platformu nun Etkin ekilde Çal mas Kültür ve Turizm Bakanl ba kanl nda; Sa l k Bakanl, Türkiye Seyahat Acentalar Birli i (TÜRSAB), Türkiye Otelciler Federasyonu (TÜROFED), Özel Hastaneler ve Sa l k Kurulu lar Derne i, D Ekonomik li kiler Kurulu (DE K) ile Akredite Hastaneler Derne i nin kat l mlar yla y l içinde Sa l k Turizmi Platformu nun olu turulmas önemli bir ad m olmu tur. Söz konusu platformun, Maliye Bakanl, D Ticaret Müste arl, Ba bakanl k Yat r m Destek ve Tan t m Ajans ve di er ilgili özel sektör temsil kurulu lar n da bünyesine dahil ederek, t p turizmi konusunda ihtiyaç duyulan koordinasyon i levini aktif ve etkin bir ekilde yerine getirmesi kritik öneme sahiptir. Bu platformun çal malar kapsam nda; Bir arama konferans gerçekle tirilmeli, Küresel düzeyde itibarl ve güçlü bir dan manl k firmas ndan stratejik yönelim, eylem plan ve pazarlama konular nda destek al nmal, Türkiye için t p turizmi alan nda gerçekçi bir strateji belirlenmeli, Bu stratejiyi destekleyecek ekilde tüm payda lar n beklentilerini ve kat l m n ortaya koyan bir eylem plan tasarlanmal ve kamuoyu ile payla lmal, plan n n yürütülmesi sürekli takip edilmeli ve sonuçlar kamuoyu ile payla lmal d r. 6.1.b. Yasal Düzenlemeler T p turizmine yönelik çal malar gerçekle tirilirken bu konuda çaba gösteren kurumlar n desteklenebilmesi için bir tak m yasal düzenlemelere de ihtiyaç vard r. Bunlar a a da k saca özetlenmi tir: 2634 say ve tarihli Turizm Te vik Kanunu'nun Amaç, Kapsam ve Tan mlar ba l kl birinci bölümünün 3. maddesinde Sa l k Turizmi ana ba l alt nda T p Turizmi ve Termal Turizm ayr ayr tan mlanarak t p turizmi kavram n n Turizm Te vik Kanunu na girmesi sa lanmal d r. Sa l k kurumlar n n do rudan turizm amaçl i letmeler olmay p faaliyet alanlar içerisinde bir tanesinin t p turizmi olmas nedeniyle söz konusu Kanun'un Genel Hükümler ba l kl ikinci bölümünde, Madde 5-a'da 1 bahsi geçen turizm yat r m belgesi veya turizm i letmesi belgesinden sa l k kurumlar n n muaf oldu unun belirtilmesi ya da buna ili kin ek düzenleme getirilmesi gerekmektedir. 1 Madde 5-a: Turizm sektöründe; bu Kanun ve di er mevzuatta yer alan te vik tedbirleri ile istisna, muafiyet ve haklardan yararlanabilmek için Bakanl ktan, turizm yat r m belgesi veya turizm i letmesi belgesi al nmas zorunludur. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 17

18 T p turizminin döviz kazand r c rolü nedeniyle; yap lan hizmet ve bu hizmetin sunulmas s ras nda kullan lan malzemeler için KDV iadesi mekanizmas kullan lmak suretiyle, hizmetlerin vergiden muaf (tax-free) faaliyetler olarak kabul edilmesi amac yla Katma De er Vergisi Kanunu nda gerekli düzenlemeler yap lmal d r (Bu yakla m Katma De er Vergisi mant na uygundur. Zira hizmet yurtd na sunulmakta, bu hizmet s ras nda kullan lan malzeme netice itibar yla yurt d na ihraç edilmektedir). T p turizminin döviz kazand r c bir faaliyet olarak kabul edilerek tax-free statüsü kazand r lmas halinde k sa vadede u ranan vergi kayb uzun vadede yarataca kazanç ile ülke ekonomisine katk da bulunacak ve tüm Türk sa l k sektörünün kalk nmas nda önemli rol oynayacakt r. Ulusal Sa l kta Akreditasyon sistemi kurulup i ler hale gelene dek Turizm Te vik Kanunu'nun birinci bölümü, madde 3-d 2 kapsam ndaki bölgelerde yer alan sa l k kurulu lar için temel standartlar belirlenmeli ve özellikle turizmin yo un oldu u dönemlerde, bu bölgelerdeki kurulu lar n daha s k aral klarla denetlenmesi için Sa l k Bakanl ve Kültür ve Turizm Bakanl taraf ndan gerekli düzenlemeler yap lmal d r. T p turizminde söz sahibi olman n önemli bir unsuru, tan nma konusudur. 28 Haziran 1985 tarihli Resmi Gazete de amac memleketimizi yurt içinde ve d nda çe itli yönleriyle tan tmakla görevli kurulu lar n kaynaklar n art rmak, Türk kültür varl n n yay lmas n sa lamak, Devlet ar iv hizmetlerini müessir hale getirmek, milletleraras kamuoyunu memleketimizin menfaatleri istikametinde yönlendirmeye çal mak olan bir Kanun 3 yürürlü e girmi tir. Bu yönde çal malar bulunan ve yeterlilikleri bakanl kça onaylanm ilgili sa l k kurulu lar n n, belirlenmi sürece tabi tutulmadan, Kültür ve Turizm Bakanl - Tan tma Fonu Kurulu Temsilcili i ne ba vurmu addedilerek, tan t m çal malar na do rudan Ba bakanl k taraf ndan destek sa lanmas hayata geçirilebilmelidir. T p turizminde öne ç kmak isteyen ülkelerde, ilgili kamu birimleri uluslararas turizm fuarlar nda sa l k turizmi ( Health Tourism ) stand açarak bu yöndeki faaliyetleri desteklemektedir. Bu noktada, özel sektör, pazarlama alan ndaki bilgi birikimini ve dinamizmini etkin olarak kullanarak Türkiye'nin potansiyelini ortaya koymal d r. Sa l k Bakanl da temel standartlar belirleyerek bu yöndeki giri imlere destek olmal d r. Turizm Bakanl 'n n stand nda Medical/Health Tourism in Turkey ad resmi olarak yer almal d r. Bu çerçevede kalite belgesi sahibi sa l k kurulu lar na, Kültür ve Turizm Bakanl, Kültür ve Tan tma Mü avirlikleri/ata elikleri arac l yla i tirak edilecek fuarlara, Bakanl kça kiralanan stantlarda, kamu/özel sektör i birli i ile gerçekle tirilecek uluslararas turizm ihtisas fuarlar na kat l ma ili kin esaslar dâhilinde kat lmalar konusunda öncelik verilmesi, Sa l k Bakanl 'n n deste iyle sa lanmal d r. Kamunun Avrupa Birli i ile fiyat anla malar n n ve prosedürlerinin gözden geçirilmesi ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) baca nda gerekli düzenlemelerin yap lmas gerekmektedir. 2 Madde 3-d: Turizm Merkezleri: Kültür ve turizm koruma ve geli im bölgeleri içinde veya d nda, öncelikle geli tirilmesi öngörülen; yeri, mevkii ve s n rlar Bakanl n önerisi ve Bakanlar Kurulu karar yla tespit ve ilân edilen, turizm hareketleri ve faaliyetleri yönünden önem ta yan yerleri veya bölümlerini, 3 Tan tma Fonu Te kili ile Tarihli ve 3670 Say l Milli Piyango Te kiline Dair Kanunun 4. Maddesine Bir Bent Eklenmesi Hakk nda Kanun TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 18

19 Mevcut durumda, AB ülkeleri vatanda lar n n Türkiye'de tedavi hizmeti ald klar takdirde eskiden Sosyal Sigortalar Kurumu nun, u anda ise Sa l k Bakanl 'na ba l hastanelerde SGK'n n belirledi i Sa l k Uygulama Tebli i (SUT) çerçevesinde ödeme yapmalar na ili kin düzenlemenin de i mesi gerekmektedir. Özellikle kalite belgesi sahibi sa l k kurulu lar nda gerçekle ecek tedavilerde do rudan ödeme prosedürlerinin olu turulmas gerekmektedir. Özellikle AB ülkelerindeki kamu sa l k kurumlar yla etkin bir hizmet birli i olu turularak, bir sözle me çerçevesinde Birli in bu yöndeki standartlar na uyum sa lanmal d r. SGK, ülkeler aras kamu sigorta kurumlar aras nda tedavi amaçl i birli i sözle melerine özel sektörü de dahil ederek Türkiye'nin bu yöndeki kapasitesinden azami oranda faydalanacak düzenlemeler yapmal d r. Türkiye'nin, özellikle yurtd nda e itim gören doktor ve sa l k profesyonelleri havuzunu güçlendirmesi için özel bir burs paketi olu turulmal d r. Burs program ve finansman kamu ve özel sektörün ortak giri imiyle belirlenmelidir. Sa l k amac yla ülkemize gelen turist ak n n yak ndan takip edilebilmesi amac yla ilgili otoritelerle yabanc lar n ülkemize giri sebeplerinin detayland r lmas na yönelik çal ma yap lmas gerekmektedir. TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 19

20 EKLER EK-1: Singapur: Kamu ve Özel Sektör El Ele Asya Pasifik'in küçük ama güçlü ülkesi Singapur 4,5 milyonluk bir nüfusa sahip olmas na kar n 2006 y l nda 410 bin yabanc hasta a rlam t r. Üstelik bu rakam bir önceki seneye göre %28'lik bir art la gerçekle mi tir. Singapur Turizm Bakanl tedavi sundu u yabanc hastalara yakla k 90 bin kadar refakatçinin e lik etti ini aç klam t r. Küresel t p turizmin en güçlü merkezlerinden biri olma iddias ndaki Singapur, tedavi amaçl ülkeye giden yabanc lar n say s n n 2012'de 1 milyona ula mas n hedeflemektedir. Singapur'un t p turizminde güçlü bir oyuncu olmas n sa layan etkenlerin ba nda kamu ve özel sektörün ortak hareket etmesi gelir. Kamu-özel sektör giri iminin en güzel örneklerinden birinin sergilendi i Singapur'da 2003 y l nda SingaporeMedicine ad nda bir platform olu turulmu tur. Singapur Sa l k Bakanl öncülü ünde hayat bulan SingaporeMedicine bünyesinde hem kamu birimleri hem de özel sa l k sektörü yat r mc lar yer almaktad r. Bütüncül bir kamu iradesi sergileyen SingaporeMedicine platformunda kamu kurumlar olarak; Ekonomik Kalk nma Kurulu (The Economic Development Board), Singapur Uluslararas Giri imi (International Enterprise Singapore) ve Singapur Turizm Kurulu (The Singapore Tourism Board) bulunmaktad r. Singapur hükümeti gerekli altyap y olu turarak dünya çap nda sa l k profesyonellerini ülkeye çekerek bu uzmanlar n serbestçe çal abilmesini, bilgilerini aktarmas n ve e itim vermelerini sa lam t r. Ülke biyomedikal ara t rma konusunda önemli bir merkez olurken, sa l k ürün ve hizmetlerini güçlü bir ilaç sanayii ile desteklemeyi ba arm t r. Bu arada ABD merkezli Johns Hopkins ve The West Clinic gibi dünyan n en güçlü hastane markalar n n ülkede yat r m yapmalar n sa layacak ortam yaratm t r. Ülkenin en güçlü özel sa l k grubu Parkway taraf ndan 2005'ten beri Uluslararas Sa l k Hizmetleri Fuar ve Konferans (The International Healthcare Facilities Exhibition & Conference-IHFEC) düzenlenmektedir. Ba ta Singapur Sa l k Bakanl ve SingaporeMedicine olmak üzere ngiliz Ticaret Bakanl, sviçre Özel Hastaneleri Birli i, sviçre ve Birle ik Arap Emirlikleri nin Singapur elçiliklerinin deste ini almay ba aran organizasyon, Singapur'un dahil oldu u fuarlardan sadece biridir. Singapur, dünyan n en önemli t p turizmi fuarlar na aktif olarak kat lmaktad r. EK-2: Türkiye'de öne ç kan tedaviler Ortopedi & Travmatoloji Türkiye deki sa l k hizmetlerinin güçlü taraflar ndan biri çok çe itli ortopedik hastal klar n ve muskoskeletal bozukluklar n tedavisidir. Türk hastanelerinin, muskoskeletal onkoloji ve organ nakli dahil olmak üzere birçok alt alanda, uzmanla m doktorlar n görev yapt ortopedik travmatoloji ubeleri bulunmaktad r. Cerrahi rehabilitasyondan sonra tüm prosedürler ba ar l bir ekilde tamamlanmaktad r. Ba ta atletik yaralanmalar n tedavisi olmak üzere, ortopedi birimlerindeki Türk doktorlar n ve terapistlerin uzmanl klar uluslararas camiada tan nmaktad r. Beyin Cerrahisi Türk hastaneleri, beyin cerrahisi konusundaki uzmanl ile yeti kin ve çocuk beyin cerrahisi alanlar nda referans merkezi haline gelmektedir. Diskal hastal klar ve dejeneratif spinal TÜS AD Sa l k Çal ma Grubu 20

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

İlaca Erişimde Güncel Durum

İlaca Erişimde Güncel Durum İlaca Erişimde Güncel Durum Dr. Akif AKBULAT Fiyat, Mevzuat ve Araştırmalar Daire Başkanı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu 23.04.2013 Sunumun İçeriği I. İlaçların Fiyatlandırmasına

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR 3.2.Etki De erine Göre ABD 1981-2007 döneminde üretti i 6.634.586 adet yay na ald 137.391.957 at f say s ile 20,71 lik etki de erine sahip olup 14,17 lik DÜNYA ortalama etki de erinden yakla k % 50 daha

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

Halkla İlişkiler ve Organizasyon

Halkla İlişkiler ve Organizasyon Halkla İlişkiler ve Organizasyon A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Halkla İlişkiler ve Organizasyon Hizmetleri alanı, küreselleşen dünya içinde kurum ve kuruluşlar için bir ihtiyaç olarak varlığını hissettirmektedir.

Detaylı

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL "Sivil Toplum, Yerel Yönetimler ve Gençlik AB Üyeli i Yolunda Sivil

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 Ekim 2014 İÇİNDEKİLER Giriş... 2 Dünya da Uluslararası Doğrudan Yatırım Trendi... 3 Yıllar

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK ÇEVRE KORUMA VE KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK Çevre neden bu kadar önemli? Sera etkisi artıyor Doğal kaynaklar bitiyor Maliyetler yükseliyor Gelir eşitsizliği uçurumu büyüyor 2002 yılında Johannesburg da

Detaylı

KURUYEMİŞ SEKTÖR RAPORU

KURUYEMİŞ SEKTÖR RAPORU KURUYEMİŞ SEKTÖR RAPORU Ocak 2016 Kuruyemiş sektörü geçtiğimiz sezon kuraklı ve don gibi olumsuz koşullar nedeniyle rekoltelerde düşüş yaşarken fiyatlarda önemli artışlara sahne olmuştur. Geçtiğimiz yıl

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

POMPA ve KOMPRESÖRLER

POMPA ve KOMPRESÖRLER POMPA ve KOMPRESÖRLER Hazırlayan Tolga TAYLAN 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi POMPA ve KOMPRESÖRLER SITCNo :742,743 ArmonizeNo :8413,8414 TÜRKİYE DE ÜRETİM

Detaylı

3201 Debagatte Kullanılan Bitkisel Menşeli Hülasalar Ve Türevleri. 3202 Debagatte Kullanılan Sentetik Organik, Anorganik Maddeler Müstahzarlar

3201 Debagatte Kullanılan Bitkisel Menşeli Hülasalar Ve Türevleri. 3202 Debagatte Kullanılan Sentetik Organik, Anorganik Maddeler Müstahzarlar SEKTÖRÜN TANIMI 32. fasılda ağırlıklı olarak çeşitli boyayıcı ürünler olmakla birlikte, deri ve deri işleme sektöründe (debagat) kullanılan malzemeler, macunlar vb. ürünler de söz konusu faslın içerisinde

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ ALANI ANKARA 2007 ÖĞRENME FAALİYETİ -19 HALKLA İLİŞKİLER VE

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği A.Faruk GÖKSU-ÇEKÜL Vakfı www.cekulvakfi.org.tr www.kentselyenileme.org ÇEKÜL Vakfı, kurulduğu günden bugüne kadar, Kendini Koruyan Kentler adı altında,

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı,

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK 24 Aralık 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27795 YÖNETMELİK Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığından: YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

YÖNET C ÖZET. çindekiler. Yönetici Özeti s.1. 1. Giri s.2

YÖNET C ÖZET. çindekiler. Yönetici Özeti s.1. 1. Giri s.2 T Ü R K Y E Ç N Y E N B R F I R S A T P E N C E R E S : T I P T U R Z M G Ö R Ü B E L G E S çindekiler Yönetici Özeti s.1 1. Giri s.2 2. Küresel Sa lık Harcaması ve Turizm Perspektifiyle Tıp Turizmi s.3

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Girişimcileri destekleyen

Girişimcileri destekleyen Girişimcileri destekleyen kurum ve kuruluşlar KONUYA BAŞLARKEN 1. 2. Girişimci adayları kuracakları işlerle ilgili ne gibi desteklere ihtiyaç duyarlar? Kredi, hibe, teşvik kavramları size ne ifade etmektedir?

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

PROJE. Proje faaliyetlerinin teknik olarak uygulanması, Sanayi Genel Müdürlüğü Sanayi Politikaları Daire Başkanlığınca yürütülmüştür.

PROJE. Proje faaliyetlerinin teknik olarak uygulanması, Sanayi Genel Müdürlüğü Sanayi Politikaları Daire Başkanlığınca yürütülmüştür. PROJE Avrupa Birliği IPA 1. Bileşeni kapsamında T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı nın Sanayi Stratejisine İlişkin İdari Kapasitesinin Güçlendirme Projesi (IPA Component I, TR 2009/0320.01) 22 Ocak

Detaylı

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo Sayfa 1 / 6 OCAK 2016 SAYI: 92 Gelişen teknolojiye ayak uydurabilen, teknik bilgi ve becerilere sahip fark yaratacak lider makine mühendisleri yetiştirmek üzere yola çıktıklarını belirten MEF Üniversitesi

Detaylı

SİRKÜLER 2009 / 32. 1- İşsizlik Ödeneği Almakta Olan İşsizleri İşe Alan İşverenlere Yönelik Sigorta Primi Desteği

SİRKÜLER 2009 / 32. 1- İşsizlik Ödeneği Almakta Olan İşsizleri İşe Alan İşverenlere Yönelik Sigorta Primi Desteği KONU SİRKÜLER 2009 / 32 Sigorta Primi Desteklerine Yönelik Yeni Düzenlemeler (5921 Sayılı Kanun) Genel Olarak İşsizlikle mücadeleye yönelik bir yasal düzenleme olarak nitelendirilebilecek olan 5921 Sayılı

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

YÖNETMELİK. c) Merkez (Hastane): Selçuk Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini (Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesini),

YÖNETMELİK. c) Merkez (Hastane): Selçuk Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini (Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesini), 31 Mart 2012 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28250 Selçuk Üniversitesinden: YÖNETMELİK SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

ĠliĢkin Usul Ve Esaslarda Yapılan DeğiĢiklikler Hakkında.

ĠliĢkin Usul Ve Esaslarda Yapılan DeğiĢiklikler Hakkında. 04.06.2014 ERTÜRK YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş. SİRKÜLER 2014/79 KONU: Yurt DıĢında GerçekleĢtirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine ĠliĢkin Usul Ve Esaslarda Yapılan DeğiĢiklikler

Detaylı

GYODER SEKTÖR BULUŞMASI 28 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

GYODER SEKTÖR BULUŞMASI 28 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ GYODER SEKTÖR BULUŞMASI 28 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının değerli yöneticileri, Sermaye piyasalarımızın ve basınımızın

Detaylı

EY Eğitim Takvimi. Eylül - Aralık 2014

EY Eğitim Takvimi. Eylül - Aralık 2014 EY Eğitim Takvimi Eylül - Aralık 2014 EY olarak, verimli ve kaliteli bir iş modelinin kurulması ve sürdürülmesinde eğitimin önemli bir rol oynadığına inanıyoruz. Bu sebeple, şirketimiz bünyesindeki farklı

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

Küresel Ekonomik İlişkiler Komisyonu - I

Küresel Ekonomik İlişkiler Komisyonu - I Küresel Ekonomik İlişkiler Komisyonu - I KOMİSYON BAŞKANI: OSMAN FEYZİ BOYNER Amaç: Küresel ekonomik trendler çerçevesinde gelişen dış ticaret ve yatırım olanaklarını takip ve analiz etmek, Doğrudan yabancı

Detaylı

Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı

Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKAN YARDIMCISI YADİGAR GÖKALP İLHAN: -GELİŞMEKTE OLAN SAĞLIK SEKTÖRÜ VE SAĞLIĞA ERİŞİMDEKİ ARTIŞ, KAMU HARCAMALARINI

Detaylı

AB Mevzuatının Uygulanmasına Yönelik Teknik Desteğin Müzakere Edilmesi

AB Mevzuatının Uygulanmasına Yönelik Teknik Desteğin Müzakere Edilmesi Genel DEA Eğitimi 6 8 Temmuz 2009 EuropeAid/125317/D/SER/TR Oturum 10-B AB ye Uyum Sürecinde DEA nin Önemi AB ye Uyum Sürecinde DEA nın Avantajları Mevcut mevzuatın revize edilmesine yönelik opsiyonlar

Detaylı

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016 TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri 102 Hibrit Sistemlerle En Yüksek Verimlilik Hedefleniyor Derya Sakallıoğlu Yenilenebilir enerji kaynakları ile birlikte kullanılan kojenerasyon sistemleri, hibrit kojenerasyon

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Sinan MESUTER Eylül 2012 SUNUM PLANI I. PROJE TEKLİF ÇAĞRISI YÖNTEMİYLE SAĞLANAN DOĞRUDAN FİNANSMAN DESTEĞİ II. DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ

Detaylı

Tablo 45 - Turizm İşletme Belgeli Tesislerde Konaklama ve Belediye Sayıları

Tablo 45 - Turizm İşletme Belgeli Tesislerde Konaklama ve Belediye Sayıları TURİZM Kütahya ya gelen yabancı turistler Merkez ve Tavşanlı ilçelerinde; yerli turistler ise Merkez, Emet, Simav ve Tavşanlı ilçelerinde yoğun olarak konaklamaktadırlar. 2012 yılı içerisinde ildeki işletme

Detaylı

2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı. 5. KOBİGEL Kobi Gelişim Destek Programı. 8. Kredi Faiz Desteği

2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı. 5. KOBİGEL Kobi Gelişim Destek Programı. 8. Kredi Faiz Desteği KOSGEB DESTEKLERİ 1. Tematik Proje Destek Programı 2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı 3. AR-GE, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı 4. Genel Destek Programı 5. KOBİGEL Kobi Gelişim

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014)

ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014) GİRİŞ ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014) 2012-2014 dönemi Orta Vadeli Mali Planı, Orta Vadeli Programla uyumlu olmak üzere gelecek üç yıla ilişkin merkezi yönetim bütçesi toplam gelir ve gider tahminleriyle

Detaylı

İSG Yasası & Uygulamalar

İSG Yasası & Uygulamalar İSG Yasası & Uygulamalar Dr. Rana GÜVEN, MSc. PhD. Genel Md. Yrd. 24 Mayıs 2013, Bursa İÇERİK Güvenlik Kültürü Kavramı Dünyada ve Türkiye de İSG İSG Yasası İSG Hizmetleri Yetkilendirme Hizmetleri Çalışma

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Ankara Emeklilik A.Ş Gelir Amaçlı Uluslararası Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım

Detaylı

17-19 EYLÜL 2010 TARİHLERİ ARASINDA MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİN DE YAPILAN ADIM ÜNİVERSİTELERİ İDARİ GRUP TOPLANTI KARARLARI

17-19 EYLÜL 2010 TARİHLERİ ARASINDA MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİN DE YAPILAN ADIM ÜNİVERSİTELERİ İDARİ GRUP TOPLANTI KARARLARI 17-19 EYLÜL 2010 TARİHLERİ ARASINDA MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİN DE YAPILAN ADIM ÜNİVERSİTELERİ İDARİ GRUP TOPLANTI KARARLARI GENEL SEKRETERLER TOPLANTI TUTANAĞI 1-Bilginin elektronik ortamda paylaşımı

Detaylı

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum.

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum. Değerli konuklar, Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) çalışmaları kapsamında düzenlediğimiz Kurumsal Yönetim konulu toplantımıza hepiniz hoş geldiniz. 11 Aralık 2001 tarihli Bakanlar

Detaylı

HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ *

HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ * HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ * Doç. Dr. Meral TEKİN ** Son yıllarda halk eğitimi, toplumdaki öneminin giderek artmasına koşut olarak, önemli bir araştırma alanı olarak kabul görmeye

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

YÖNETMELİK. Hacettepe Üniversitesinden: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ KANSERDE İLERİ TEKNOLOJİLER UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

YÖNETMELİK. Hacettepe Üniversitesinden: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ KANSERDE İLERİ TEKNOLOJİLER UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 16 Mayıs 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29002 Hacettepe Üniversitesinden: YÖNETMELİK HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ KANSERDE İLERİ TEKNOLOJİLER UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

YÖNETĠCĠ ÖZETĠ. Ġçindekiler. Yönetici Özeti s.1. 1. Giriş s.2

YÖNETĠCĠ ÖZETĠ. Ġçindekiler. Yönetici Özeti s.1. 1. Giriş s.2 T Ü R K Ġ Y E Ġ Ç Ġ N Y E N Ġ B Ġ R F I R S A T P E N C E R E S Ġ : T I P T U R Ġ Z M Ġ G Ö R Ü ġ B E L G E S Ġ Ġçindekiler Yönetici Özeti s.1 1. Giriş s.2 2. Küresel Sağlık Harcaması ve Turizm Perspektifiyle

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI (KOSGEB) KOBİ VE GİRİŞİMCİLİK ÖDÜLLERİ UYGULAMA ESASLARI

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI (KOSGEB) KOBİ VE GİRİŞİMCİLİK ÖDÜLLERİ UYGULAMA ESASLARI KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI (KOSGEB) KOBİ VE GİRİŞİMCİLİK ÖDÜLLERİ UYGULAMA ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu uygulama

Detaylı

GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak

GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak Amaç Madde 1 Bu yönergenin amacı Gazi Üniversitesi öğretim elemanlarının yurt içi ve

Detaylı

YÖNETMELİK. a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişiyi,

YÖNETMELİK. a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişiyi, 27 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28246 Bingöl Üniversitesinden: YÖNETMELİK BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ ÇOCUK ARAŞTIRMA VE REHBERLİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MART 2016 MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ BİRİNCİ

Detaylı

KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE

KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE II. Bölüm KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü 1 Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) BAZI KAVRAMLAR Bir ülke vatandaşlarının bir yıl için ürettikleri toplam mal

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Kamu Sermayeli İşletmelerde İyi Yönetişim. Mediha Ağar Dünya Bankası, Kıdemli Ekonomist Dünya Bankası

Kamu Sermayeli İşletmelerde İyi Yönetişim. Mediha Ağar Dünya Bankası, Kıdemli Ekonomist Dünya Bankası Kamu Sermayeli İşletmelerde İyi Yönetişim Mediha Ağar Dünya Bankası, Kıdemli Ekonomist Dünya Bankası Kamu işletmeleri gelişmiş e gelişmekte olan ülkelerde ekonomik açıdan önemli aktörlerdir Global olarak

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ VE KAVRAMLAR Madde 1. AMAÇ Madde 2. KAPSAM Madde 3. HUKUKİ

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE MAYIS 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Bilimsel Bilgiye AÇIK ERĐŞĐM Semineri: Güney Avrupa da AÇIK ERĐŞĐM ĐN Geliştirilmesine Yönelik Politikalar ELHAMRA AÇIK ERĐŞĐM DEKLARASYONU:

Bilimsel Bilgiye AÇIK ERĐŞĐM Semineri: Güney Avrupa da AÇIK ERĐŞĐM ĐN Geliştirilmesine Yönelik Politikalar ELHAMRA AÇIK ERĐŞĐM DEKLARASYONU: Bilimsel Bilgiye AÇIK ERĐŞĐM Semineri: Güney Avrupa da AÇIK ERĐŞĐM ĐN Geliştirilmesine Yönelik Politikalar ELHAMRA AÇIK ERĐŞĐM DEKLARASYONU: Güney Avrupa da AÇIK ERĐŞĐM Politikalarını geliştirmeye yönelik

Detaylı

TEŞVİK SİSTEMİNDE TARIM YATIRIMLARI VE KONYA

TEŞVİK SİSTEMİNDE TARIM YATIRIMLARI VE KONYA TEŞVİK SİSTEMİNDE TARIM YATIRIMLARI VE KONYA 2009/15199 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar 16/07/2009 tarih ve 27290 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Karar

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI R.G. Tarihi : 13 Aralık 2013 R.G. Sayısı : 28850 TÜRMOB Türkiye Serbest

Detaylı

TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ

TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ Yrd.Doç.Dr. Soner METE Ders Hakkında Çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehdit eden etmenleri, bu etmenlerin önlenmesine ilişkin yürütülen politikalar, işverenlerin

Detaylı

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ 1 GENEL MÜDÜR SUNUŞU; Gündelik hayatın vazgeçilmez unsuru haline gelen enerji, bireylerin yaşamında ve ülkelerin sosyo-ekonomik

Detaylı

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET:

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI Sefer BÜTÜN EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: Mülkiyeti kamuya ait işletme hakları özel sektöre devredilmemiş

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın BDDK Başkanım, İktisadi Araştırmalar Vakfı, Borsamız

Detaylı

TÜSİAD Rekabet Çalışma Grubu Toplantısı DEVLET YARDIMLARI. Abdulgani GÜNGÖRDÜ Rekabet Uzmanı 24.10.2008

TÜSİAD Rekabet Çalışma Grubu Toplantısı DEVLET YARDIMLARI. Abdulgani GÜNGÖRDÜ Rekabet Uzmanı 24.10.2008 TÜSİAD Rekabet Çalışma Grubu Toplantısı DEVLET YARDIMLARI Abdulgani GÜNGÖRDÜ Rekabet Uzmanı 24.10.2008 Rekabet Politikası Teşebbüslere uygulanan anti-tröst kurallar Devlet yardımlarının kontrolüne ilişkin

Detaylı

Eposta, posta ve sosyal medya hesapları (Facebook, Twitter, Youtube, Instagram), telefon ve şubeler aracılığıyla kesintisiz etkileşim.

Eposta, posta ve sosyal medya hesapları (Facebook, Twitter, Youtube, Instagram), telefon ve şubeler aracılığıyla kesintisiz etkileşim. Temel Paydaş Grupları ve Katılım Platformları Dış paydaşlarımız: Paydaş Grubu Katılım Platformları Paydaş katılımının sıklığı Müşteriler Kamu otoritesi / Düzenleyici kurumlar Bankacılık hizmet süreci (Şubeler)

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu AKILCI İLAÇ KULLANIMI PROJE YARIŞMASI BAŞVURU FORMU BAŞVURU SAHİBİNİN ADI SOYADI * BAŞVURU SAHİBİNİN MESLEĞİ BAŞVURU SAHİBİNİN YAŞI BAŞVURU SAHİBİNİN MEDENİ : DURUMU BAŞVURU SAHİBİNİN EĞİTİM DURUMU BAŞVURU

Detaylı

GTİP 9401: Ağaç, Mantar, Kemik, Sert Kauçuk, Plastik vb. İşleme Makineleri

GTİP 9401: Ağaç, Mantar, Kemik, Sert Kauçuk, Plastik vb. İşleme Makineleri GTİP 9401: Ağaç, Mantar, Kemik, Sert Kauçuk, Plastik vb. İşleme Makineleri Mart 2009 Hazırlayan: U. GÜR GENEL KOD BİLGİSİ: 8465 GTIP koduna giren alt dallar ve ürünler: 8465 Ağaç, mantar, kemik, sert kauçuk,

Detaylı

OMURGA GAYRİMENKUL PORTFÖY YÖNETİMİ ANONİM ŞİRKETİ 2015 YILI ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU OMURGA GAYRIMENKUL PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş

OMURGA GAYRİMENKUL PORTFÖY YÖNETİMİ ANONİM ŞİRKETİ 2015 YILI ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU OMURGA GAYRIMENKUL PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş OMURGA GAYRİMENKUL PORTFÖY YÖNETİMİ ANONİM ŞİRKETİ 1- GENEL BİLGİLER 2015 YILI ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU Raporun Ait Olduğu Dönem: 08.04.2015 30.09.2015 Dönemi Ticaret unvanı : OMURGA GAYRİMENKUL PORTFÖY

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri Dünyada Sağlık Turizmi Toplam Harcamaları 2004 Yılında 20 Milyar USD 2012 Yılında 100 Milyar USD (Tahmini) * Medikal Turizmde

Detaylı

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor!

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dursun YILDIZ topraksuenerji 21 Ocak 2013 ABD Petrol İhracatçısı Olacak. Taşlar Yerinden Oynar mı? 1973 deki petrol krizi alternatif enerji arayışlarını arttırdı.

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ

İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ HAZAR STRATEJI ENSTITÜSÜ ENERJI VE EKONOMI ARAŞTIRMALARI MERKEZI EMİN AKHUNDZADA SERAY ÖZKAN ARALIK 2014 Azerbaycan Enerji Görünümü 1İran Enerji Görünümü www.hazar.org HASEN Enerji

Detaylı

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. KURUL GÖRÜ Ü TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. Kurul Toplant Tarihi : 18/10/2011 li kili Standart(lar) : TFRS 2, TFRS

Detaylı

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ĞİŞİKLİĞİ

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ĞİŞİKLİĞİ ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ Sedat KADIOĞLU Müsteşar Yardımcısı 22 Ekim 2009,İzmir BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ İklim Değişikli ikliği Çerçeve

Detaylı

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulaması Yönetmeliğinin Getirdiği Yenilikler

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulaması Yönetmeliğinin Getirdiği Yenilikler Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulaması Yönetmeliğinin Getirdiği Yenilikler Doç.Dr.Salih MOLLAHALİLOĞLU* Tamamlayıcı Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Yıldırım Beyazıt Üniversitesi * S.B. Geleneksel ve

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM

YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM Enerjinin Önemi Enerji, Dünyamızın en önemli ihtiyaçlarından biridir. Türkiye nin son otuz yılda enerji talebi yıllık ortalama %8 artış göstermiştir.ülkemiz elektrik enerjisinin

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM EKOSİSTEMİMİZDEKİ YAKIN ZAMANDAKİ GELİŞMELER. Prof. Dr. Hasan Mandal YÖK Yürütme Kurulu Üyesi

YÜKSEKÖĞRETİM EKOSİSTEMİMİZDEKİ YAKIN ZAMANDAKİ GELİŞMELER. Prof. Dr. Hasan Mandal YÖK Yürütme Kurulu Üyesi YÜKSEKÖĞRETİM EKOSİSTEMİMİZDEKİ YAKIN ZAMANDAKİ GELİŞMELER Prof. Dr. Hasan Mandal YÖK Yürütme Kurulu Üyesi YÜKSEKÖĞRETİM ALANINDAKİ EĞİLİMLER Rekabet odaklı kamu kaynakları Uluslararasılaşma Eğitim-öğretim

Detaylı

RİSK VE KRİZ YÖNETİMİ

RİSK VE KRİZ YÖNETİMİ 3.Ünite AFETLERDE RİSK YÖNETİMİ Risk yönetimi, nasıl ve ne amaçla uygulanacağına yönelik tanımlamalar ile kapsadığı olayların çeşitliliği açısından hızla gelişmekte olan bir disiplindir. İyi bir risk yönetimi,

Detaylı

LÜLEBURGAZ BELEDİYESİ İNSAN KAYNAKLARI VE EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ NÜN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

LÜLEBURGAZ BELEDİYESİ İNSAN KAYNAKLARI VE EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ NÜN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK LÜLEBURGAZ BELEDİYESİ İNSAN KAYNAKLARI VE EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ NÜN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak Amaç ve kapsam Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; Lüleburgaz

Detaylı