Prof. Dr. Gülten KUTAL

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. Gülten KUTAL"

Transkript

1 ÖNSÖZ Gerek çokuluslu şirketler, gerek küreselleşme son çeyrek asırın üzerinde en çok tartışılan konuları olmuştur. Küreselleşme olgusunun itici gücü olarak kabul edilen çokuluslu şirketlerin dünya üretimine, istihdama, ücretlere ve diğer etkileri uzun zamandan beri bilim adamlarının ilgisini çekmiştir. Bu alanda çok sayıda araştırma yapılmış ve eserler yayımlanmıştır. Çokuluslu şirketlerin üretim ve satış faaliyetini kendi köken ülkelerini dışına çıkarak dünyanın değişik bölgelerine yayması sonucunda ülkeler arasında mal, hizmet, sermaye ve teknik bilgi akımı giderek büyüyen hızla artmıştır. Böylece ulusal ekonomiler arasında karşılıklı bağımlılık yoğunlaşırken, küreselleşme olgusu da gerçekleşme olanağını bulmuştur. Kuşkusuz küreselleşmenin temelinde maliyetlerin düşürülmesi, pazarın genişletilmesi ve ölçek ekonomilerinden yararlanma gereksinimi vardır. Küreselleşme sayesinde gelişmiş sanayi ülkelerinin büyük şirketleri için dünyanın farklı bölgelerinde yoğunlaşmış zenginliklerden pay alma olanakları doğmuştur. Aynı zamanda çokuluslu şirketler yatırımlarını kendi köken ülkeleri dışına götürerek bazı ulusal himayeci önlemleri aşmaya çalışmışlardır. Kuşkusuz küreselleşme olgusunu destekleyen faktörler arasında teknonojik gelişmeler, özellikle mikro elektronik bilgi işlem enformasyon alanındaki buluşlar ticaretin serbestleştirilmesi yönündeki devlet politikaları ve çokuluslu şirketlerin stratejileri mevcuttur. Ancak gerek üretimi teknolojisindeki gelişmeler, gerek enformasyon, bilgi işlem ve iletişim teknolojisindeki gelişmelerin nedeni de yine çokuluslu şirketlerdir, çokuluslu şirketler bir oligopol piyasasında birbirleri ile yoğun bir rekabet içinde faaliyet göstermektedir. Bu yüzden yeni buluşlar yaparak rakiplerinden üstün olabilmek, daha geniş pazarlara hakim olabilmek için araştırma ve geliştirme çalışmalarına önem vermektedir. Dolayısıyla çokuluslu şirketler teknolojinin bugünkü düzeye gelmesine büyük katkıda bulunmuştur. Çokuluslu şirketler sadece üretim tekniklerini geliştirip, uygulamakla kalmamış, aynı zamanda yeni üretim yönetimi tekniklerini de geliştirmek gereğini duymuştur.

2 Dr. Fethi Gürün'ün Globaleşme ve Çokuluslu fiirketlerin nsan Kaynakları Yönetimine etkileri konusundaki doktora çalışması uluslararası ticaret, çokuluslulaşma, çokuluslulaşma sürecini etkileyen faktörler ve çokuluslu şirketlerde stratejik yönetim açısından insan kaynakları yönetimi ile ilgili konuları güncel kaynakları kullanarak incelemektedir. Bu çalışmanın özellikle çok uluslu şirket kavramı, uluslu şirketlerle ilgili terminoloji, çok uluslu şirket türleri, çokuluslu şirketlerde iş organizasyonunun yeni türleri, esneklik uygulamaları, çok uluslu şirketlerin üretim karlılık yönetim ve denetim stratejileri konularında Türkçe literatüre katkıda bulunacağını düşünüyorum. Prof. Dr. Gülten KUTAL

3 içindekiler BiRiNCi BÖLÜM ULUSLARARASI TiCARET VE ÇOKULUSLU ŞiRKETLER 1. ULUSLARARASI TiCARET VE TARiHi GELiŞiMi Ülkelerarası Ticaret Dönemi (Orta Çağ-1849) iktisadi Sömürgecilik Dönemi ( ) imtiyazlar Dönemi ( ) Uluslararası Dönem Dönemi ve Sonrası Dönem Genel Değerlendirme ÇOKULUSLU ŞiRKET (MULTiNATIONAL COMPANY) KAVRAMI 2.1 Ekonomik ve Mali Gücü Esas Alan Tanımlar Faaliyet Gösterdiği Ülke Sayısını Esas Alan Tanımlar Faaliyetlerin Bütünlüğünü Esas Alan Tanımlar işletme Yöneticilerinin Uyruğunu ve Yönetim Faaliyetine Yaklaşımlarını Esas Alan Tanımlar Tanımlamada Farklı Yaklaşımlar ÇOKULUSLU ŞiRKET KAVRAMINI KARŞILIMAYA YÖNELiK KULLANILAN KAVRAMLAR Uluslararası Şirket (International Company) Uluslar-Ötesi Şirket (Transnational Company) Uluslar-Üstü Şirket (Supranational Company) Çokuluslu Girişim (Multinational Enterprise) Global Şirket (Global Company) ÇOKULUSLU ŞiRKET KAVRAMI ile ilgili KAVRAMLAR Köken Ülke (Origin Country) Ev Sahibi Ülke (Host Country) Üçüncü Ülke (Third Country) Ana Şirket (Subsidiary)... 3

4 4.5 Yavru Şirket (Subsidiary) ÇOKULUSLU ŞiRKET TÜRLERi Faaliyetlerini Odaklaştırdıkları Ülkeye Göre Çokuluslu Şirket Türleri Tek Merkezli (Etnosentrik) Şirketler Çok Merkezli (Polisentrik) Şirketler Dünya Merkezli (Jeosentrik) Şirketler Tarihi Gelişmelerine Göre Çokuluslu Şirket Türleri Uluslararası Şirket (International Company) Çokuluslu Şirket (Multinational Company) Uluslar-Ötesi Şirket (Transnational Company) Uluslar-Üstü Şirket (Supranational Company) ÇOKULUSLU ŞiRKETLERiN ORTAK ÖZELLiKLERi Birden Fazla Ülkede Faaliyet Birden Fazla Ülkede Üretim Birden Fazla Ülkede Pazarlama ve Dağıtım Dış Ülkelere Yatırım, Teknoloji, Yönetim ve Organizasyon Transferi Güçlü Bir Finans ve Sermaye Yapısı Yüksek Araştırma ve Geliştirme Harcamaları Global Politikalar Yavru Şirketlerle Organik ilişki Merkezi Denetim ÇOKULUSLU ŞiRKETLERiN TARiHi GELiŞiMi Dönemi Dönemi Dönemi ve Sonrası Dönem ÇOKULUSLU ŞiRKETLER VE ULUSLARARASI ÇEVRE Globalleşme Bölgeselleşme Entegrasyon ve işbirliği... ikinci BÖLÜM ÇOKULUSLULAŞMA

5 1. ÇOKULUSLULAŞMANIN AŞAMALARI Pride ve Ferrell'in Çokulusluşma Safhaları ihracat Tesadüfi ihracat Aktif ihracat Uluslararası Pazarlama Çokuluslu Pazarlama Global Pazarlama Phatak'ın Çokuluslulaşma Safhaları Dış Talep Dış Satım Yöneticisi Dış Satım Bölümü ve Doğrudan Satış Satış Şubeleri ve Bağlı Kuruluşlar Dış Ülkelerde Montaj Dış Ülkelerde Üretim Dunning'in Çokuluslulaşma Safhaları ihracat Doğrudan Satış ve Pazarlama Dışarıda Ortak Üretim Ortak Yatırım Dışarıda Doğrudan Üretim Global Entegrasyon ÇOKULUSLULAŞMA STRATEJiLERi ihracat Dolaylı ihracat Dolaysız ihracat Strnatejik ittifaklar Ortak Girişim (Joint Venture) Lisans Anlaşmaları (Licensing) Temel Lisans Anlaşması Franchising Sözleşmeli Üretim (Contract Manufacturing) Yönetim Sözleşmesi (Management Contract) Satış Yetkisi Verme veya Satış Acenteliği Birleşmeler (Merger) ve Şirket Evlilikleri Dış Kaynakları Kullanma işleri Dışarıya Yaptırma (Outsourcing)... 5

6 2.3.2 Montaj Operasyonları Fason imalat Projeler Konsorsiyum Anahtar Teslim Proje (Turnkey Project) Yap-işlet-Devlert Sözleşmesi (Build-Operate-Transfer) Kıyaslamaya Dayalı Gelişme (Benchmarking) Yatırımlar Doğrudan Yabancı Yatırım (Foreign Direct Investment) Mülkiyeti Kendisine Ait Yeni Bir Şirket Kurma Yerel Bir Şirketi Satın Alma (Acquisition) Portföy Yatırımı Yapmak (Portfolio Invenstment) Uzun Dönemli Portföy Yatırımları Kısa Dönemli Portföy Yatırımları ÇOKULUSLULAŞMANIN DERECESi Operasyon Yönetiminin Tespit Edilmesi Satılacak mallarıntespit Edilmesi Hedef Pazarların Tespit Edilmesi Örgütsel Kapasitenin Tespit Edilmesi ÇOKULUSLULAŞAN ŞiRKETiN EV SAHiBi ÜLKE ile ilgili ihtiyaç DUYDU U BiLGiLER Kültürel Bilgiler Ekonomik Bilgiler Demografik Bilgiler... ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ÇOKULUSLULAŞMA SÜRECiNi ETKiLEYEN FAKTÖRLER 1. TEORiK ÇERÇEVE itici FAKTÖRLER Kârları Artırma içsel Ekonomilerden Faydalanma Mevcut Pazarları Koruma Kaygısı Taarruz Yatırımları Savunma Yatırımları Ekonomik Fırsatların Çeşitlendirilmesi itici/çekici/sinirlandirici FAKTÖRLER...

7 3.1 Hukuki Faktörler Ulusal Mevzuatlar Bireysel ve Toplu iş Hukuku ile ilgili Yasal Mevzuat Vergi Mevzuatı ithalat ve ihracat ile ilgili Mevzuat Gümrük Vergileri ve Tarifeleri Kotalar Anti-Tröst Yasaları Teşvikler/Sınırlandırmalar Yabancı Yatırımlara Devlet Garantisi Hukuki Sorunlar Durumnuda Alternatif Hukuk Yollarına imkan Tanınması Arabulucuya Gitme Tahkime Başvurma Yerel Tahkim Kurulları Uluslararası Tahkim Kurulları Dış Hukuk Yollarının Kabul Edilmesi Uluslararası Mevzuat Ticaret Anlaşmaları Yatırım Anlaşmaları Çift Taraflı Yatırım Anlaşmaları (BAI) Çok Taraflı Yatırım Anlaşmaları (MAI) Kurumsal Faktörler Global Organizasyonlar Birleşmiş Milletler (The United Nations) Dünya Bankası (The World Bank) Uluslararası Para Fonu (IMF) Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Bölgesel Ekonomik Entegrasyonlar ve işbirlikleri Bölgesel Ekonomik Entegrasyonlar Serbest Ticaret Gümrük Birliği Ortak Pazar Ekonomik Birlik işbirlikleri... 7

8 3.2.3 Endüstri Anlaşmaları ile Oluşturulan Organizasyonlar. 3.3 Ekonomik Faktörler Makro Ekonomik Faktörler Üretim Faktörleri Üretim Faktörlerinin Uluslararası Dağılımı Üretim Faktörü Fiyatlarında Uluslararası Farklılıklar Emek Faktörünün Fiyatında Farklılıklar Diğer Üretim Faktörlerinin Fiyatlarında Farklılıklar Rekabet Talep Uluslararası Taşıma Maliyetleri Mikro Ekonomik Faktörler Üretim Sürecinin Esnekliği ve Arz Potansiyeli Yeni Üretim Teknikleri Firmanın Mukayeseli Üstünlükleri/Dezavantajları Ölçek Ekonomisine Ulaşma isteği Özel Bilgi Avantajları/Dezavantajları Mamulün Hayat Seyrini Başka Bir Ülkede Uzatma Makine ve Ekipmanların Kullanım Sürelerini Uzatma Siyasi Faktörler ÇEKiCi FAKTÖRLER Firmanın Ortak Girişim Teklifleri Alması Ev Sahibi Ülkelerin Teknolojik Gelişmelerden Yararlanma isteği HIZLANDIRICI FAKTÖRLER Öğrenme Etkisi Firmanın Örgüt Yapısı Üst Düzey Yönetimin Davranışları Çokuluslu Faaliyetlerin Güvence Altına Alınabilmesi iletişim, Bilgi ve Kompütür Teknolojilerinde Meydana Gelen Gelişmeler SINIRLANDIRICI FAKTÖRLER işgücü Tedariki ile ilgili Sınırlamalar...

9 6.1.1 Yönetim Kadrosundakilerin Uyruğu ile ilgili Sınırlamalar işgörenlerin Uyruğu ile ilgili Sınırlamalar Faaliyetleri ile ilgili Sınırlamalar Faaliyet Alanı ile ilgil sınırlamalar Getirelecek Teknolojisi ile ilgili Sınırlamalar Yerel Kaynak kullanımı ile ilgili Sınırlamalar Ortaklık Payı ile ilgili Sınırlamalar Kârların Transferi ile ilgili Sınırlamalar Sermayenin Yatırımcı Ülkeye Geri Dönmesi ile ilgili Sınırlamalar... DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ÇOKULUSLU ŞiRKETLERDE STRATEJiK YÖNETiM AÇISINDAN insan KAYNAKLARI YÖNETiMi 1. ÇOKULUSLU ŞiRKETLERDE ÇALIŞMA VE iş ORGANiZASYO- NUN YENi ŞEKiLLERi VE ESNEKLiK Sayısal Esneklik (Numerical Flexibility) Fonksiyonel Esneklik (Functional Flexibility) Ücret Esnekliği (Wage Flexibility) Operasyonel Esneklik (Operational Flexibility) ÇOKULUSLU ŞiRKETLERiN STRATEJiLERi Ekonomik Nitelikli Amaçlarla ilgili Stratejiler Üretim Stratejileri Fordizm Kuzey Avrupa Sosyo-Teknik Sistemi italyan Esnek Uzmanlaşma Modeli Alman Çeşitlendirilmiş Kalite Üretim Sistemi Japon Yalın Üretim Modeli Tam Zamanında Üretim (Just-in-Time Production) Küçük Miktarlarda Üretim insan Kontrolü Kârlılık ve Yerleşim Stratejileri Şirket Yapıları ve Yönetim Stratejileri Yönetim Tekniklerinde Gelişmeler Toplam Kalite Yönetimi (Total Quality Management) ve Teknikleri... 9

10 Toplam Kalite Yönetimi Toplam Kalite Yönetimi Teknikleri Kalite Çemberleri (Quality Circles) Takım Çalışması (Team Working) Öğrenen Organizasyonlar Stratejik Yönetim ile ilgili Yeni Arayışlar Gelecek için Yönetim Düşüncesi ve Çokuluslu Şirketler Gelecek için Rekabet Düşüncesi ve Çokuluslu Şirketler Koordinasyon ve DenedimStratejileri insan Kaynakları Stratejileri işgücü Stratejileri işgücü ihtiyaçlarının Belirlenmesi işgücü Tedariki Yönetici Tedariki Ev Sahibi Ülkeden Yenetici Tedariki Ev Sahibi Ülke Dışından Yönetici Tedariki Köken Ülkeden Yönetici Tedariki Üçüncü Ülkelerden Yönetici Tedariki işgören Tedariki Ev Sahibi Ülkeden işgören Tedariki Ev Sahibi Ülke Dışından işgören Tedariki Köken Ülkeden işgören Tedariki Üçüncü Üllelerden işgören Ülkelerden işgören Tedariki istihdam Stratejileri istihdam Şekilleri Açısından Tipik (Tam Gün) istihdam Atipik istihdam Kısmî Süreli Çalışma (Part Time Work) Sıkıştırılmış Çalışma Haftası (Compressed Workweek) işin Paylamışı (Job Sharing) Çağrı Üzerine Çalışma Tele Çalışma (Teleworking)/Tele işe Gidip- Gelme (Telecommuting)

11 istihdam Koşulları Açısından Ödemeler Ücretler Yan Ödemeler Sosyal Yardımlar Ödenekler Tahsisatlar ve imtiyazlar Yıllık izinler Sosyal Güvenlik Prodüktivite Stratejileri Eğitim ve Geliştirme Stratejileri işgörenlere Yönelik Mesleki Eğitim Programları Yöneticilere Yönelik Geliştirme Programları Tüm Personele Yönelik Açık Öğretim Programları insan Kaynaklarının Hareketliliği Kariyer Planlamı Endüstri ilişkileri Stratejileri ÇOKULUSLU ŞiRKETLER VE ÖRGÜTSEL KÜLTÜR Çokuluslu Şirketlerin Örgütsel Kültürleri Çokuluslu Şirketler ve Kültürel Etkileşim/Değişim... 11

12 GRAFĐKLER Grafik 1.1: Gelişmiş Bazı Ülkelerin ihracat Hacimleri ( ) Grafik 1.2: Üretimin Büyüme Hızı ile Dış Ticaretin Büyüme Hızı Arasındaki ilişki ( ) Grafik 1.3: Köken Ülkelerine Göre Çokuluslu Şirketlerin Dünya Ticareti içerisindeki Oranı ŞEKiLLER Şekil 1.1: Organizasyonel Açıdan Çokuluslu ve Global Şirketler TABLOLAR Tablo 2.1: Çokuluslu Şirketler Açısından Ortak Girişim in Avantajları ve Dezavantajları Tablo 3.1: Çin de Yatırım Yapmanın Algılanan Avantajları ve Problemleri (1985) Tablo 3.2: Çeşitli Açılardan Bölgesel Ekonomik Entegrasyonlar Tablo 4.1: Çokuluslu Şirketlerde Endüstri ilişkileri ile ilgili Karar Alma

13 GĐRĐŞ Çok uluslu şirketler, kapitalizmin ilerlemesine paralel olarak, 20.yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren ortaya çıkmaya başlamıştır. Ülkeler arasındaki ekonomik ilişkiler, işbirlikleri ve entegrasyonlar genişledikçe, çok uluslu şirketler de kendilerine gelişebilmelerine imkan tanıyan uygun ortamlar bulmuşlardır. Çok uluslu şirketlerin sahip oldukları sermaye gücü, yeterli kapital birikimine sahip olmayan ülkelerin kalkınma çabalarında önemli bir enstrüman olarak değerlendirilmelerine de yol açmıştır. Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler, çok uluslu şirketlerin ülkelerinde istihdam yaratacak yatırımlar yapmalarını sağlayabilmek için bir çaba içerisinde olmuşlardır. Bunun sonucunda, henüz globalleşme öncesi dönemde bile çok uluslu şirketler önemli bir ekonomik güç haline gelmişlerdir. Bu nedenle, çok uluslu şirketler ilk kuruldukları dönemden bu tarafa hem akademik dünyanın, hem de devletlerin yoğun ilgisini çekmişlerdir. Çok uluslu şirketlerin bu kadar geniş bir ilgiye mazhar olmasının tek nedeni çok büyük bir iktisadi güç olması değildir. Bu olgunun yol açtığı diğer nedenlerin ortaya çıkardığı sorunlar da, dikkatlerin çok uluslu şirketlere yönelmesinde önemli bir rol sahibidir. Gerçekten de çok uluslu şirketler hem köken ülke, hem de yatırım yapılan ülke açısından ekonomik gelişmeden vergi düzenlemelerine ve çevre konularına varıncaya kadar pek çok alanda sıkıntılar ve sorunlar ortaya çıkarmıştır. Çok uluslu şirketler, sosyal politika ve endüstri ilişkileri alanında da önemli gelişmelere ve sorunlara sebep olmuşlardır. Hatta bu sorunlar uluslararası bazı çalışmalara bile konu olmuştur lere gelindiğinde; ciddi uluslararası etkilere sahip kurumlar olan çok uluslu şirketler devletlerin karşısına önemli bir sorun olarak çıkmıştır. Bu sorun, daha sonra uluslararası kuruluşların da ilgi alanına girmiş ve çözüm bulabilmek için değişik adımlar atılmıştır. Bu bağlamda 1976 da OECD, 1977 de ise ILO; çok uluslu şirketlerle ilgili bazı düzenlemeler getirmişlerdir. Globalleşme süreci ile birlikte uluslararası sermayenin ülkeler arasında hızla dolaşmaya başlaması, çok uluslu şirketlerin uluslararası bir ekonomik aktör olarak öneminin daha da artmasına neden olmuştur. Günümüzde bütün ülkeler çok uluslu şirketlerin sahip oldukları sermaye gücünü kendi ülkelerine çekebilmek için birbirleriyle kıyasıya bir rekabet içerisindedirler. Bu rekabette avantajlı konuma geçebilmek için ülkeler, çok uluslu şirketlere yönelik olarak çeşitli teşvik edici düzenlemeleri hayata geçirmektedirler. Çalışma ilişkileri açısından da çok uluslu şirketler, önemli yeniliklerin gerçekleştirilmesine öncülük etmişlerdir. Kalite kontrol çemberleri, toplam kalite yönetimi ve stratejik yönetim gibi yeni yönetim tekniklerinin yanı sıra, yeni istihdam modelleri ve 13

14 sendikaları dışlayan yeni endüstri ilişkileri şekilleri çok uluslu şirketlerin çalışma hayatına getirdikleri önemli değişikliklerin başında gelmektedir. Tüm bunlar çok uluslu şirketlerle ilgili akademik araştırmaları gün geçtikçe daha da önemli hale getirmiştir. Bu çalışmamızda da çok uluslu şirketlerin incelenmesi hedeflenmektedir. Ancak; çalışmamızda bazı konuların derinliğine ele alınabilmesi için incelenen konularda bazı sınırlamalara gidilmiştir. Çalışmamızda, çok uluslu şirketlerin uluslararası ticaret içindeki yeri ve önemi, uluslararası ticaret üzerindeki etkilerinin neler olduğu gibi konular ayrıntılı olarak incelenmemiştir. Aynı şekilde, azgelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmalarında çok uluslu şirketlerin oynadıkları rolün kapsamı, sözkonusu ülkelerin, bu şirketleri cezbetmek için uyguladıkları politikalar ve yapmış oldukları düzenlemeler yine çalışma konumuz dışında tutulmuştur. Çok uluslu şirketlerin hem uluslararası rekabette, hem de iç piyasalardaki rekabet üzerinde ne tür etkilerinin olduğu da bu çalışmamızda incelenmeyecek konulardır. Benzer biçimde, çok uluslu şirketlerin yatırım yaptıkları ülkelerdeki vergi yapısı ve mevzuatı üzerinde ne gibi değişikliklere neden olduğu da bu çalışmanın ilgi alanına dahil edilmemiştir. Çalışmamızda; tarihi bir perspektifle, çok uluslulaşma teorileri ve globalleşme süreci bağlamında çok uluslu şirketler olgusunu anlamaya ve analiz etmeye çalıştıktan sonra, özellikle çalışma yaşamı üzerindeki etkileri, bilhassa da ortaya çıkardığı yeni çalışma ve endüstri ilişkileri şekillerini incelemek hedeflenmiştir. Tezin birinci bölümünde, uluslararası ticaretin tarihi gelişiminden başlayarak, çok uluslu şirket kavramının ortaya çıkış süreci, bu kurumları ifade etmek için kullanılan çeşitli kavramlar, çok uluslu şirketlerin tarihi süreç içerisinde ortaya çıkan çeşitli türleri ve ortak özellikleri üzerinde durulmuştur. Đkinci bölüm, çok uluslulaşmayla ilgili teorilerin incelenmesine ayrılmıştır. Bu amaçla öncelikle çok uluslulaşmayı analiz eden çeşitli yaklaşımlar üzerinde durulmuş, özellikle Pride ve Ferrell in, Phatak ın ve Dunning in çok uluslulaşma safhaları ile görüşleri ayrıntılı bir biçimde irdelenmiştir. Daha sonra ihracat, ortaklıklar, stratejik ittifaklar, dış kaynak kullanma, projeler, benchmarking (kıyaslamaya dayalı gelişme) ve yatırımlar gibi çeşitli çok uluslulaşma stratejileri ele alınmıştır. Bu bölümde son olarak çok uluslulaşmanın derecesi üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, çok uluslu şirketlerle ilgili teorik analizler sürdürülmeye ve daha da derinleştirilmeye çalışılmıştır. Bu bölümde temel olarak, çok ulusul şirketlerin yatırım yapmalarına etki eden veya yatırım kararlarını belirleyen faktörler çeşitli başlıklar altında ve detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Bunlar; yalnız itici faktörler, aynı zamanda itici/çekici/ sınırlandırıcı olan faktörler ve yalnız çekici, hızlandırıcı ve sınırlandırıcı faktörler olarak sınıflandırılmıştır. Bu bağlamda, uluslararası hukuki düzenlemelerden, iç mevzuata, ekonomik şartlardan siyasi ortama, vergi ve gümrük düzenlemelerinden kambiyo politikalarına, uygulanan çeşitli teşviklerden iş piyasası koşullarına varıncaya 14

15 kadar pek çok etkenin çok uluslu şirketlerin yatırım kararlarını nasıl etkiledikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise, çok uluslu şirketlerde stratejik yönetim açısından insan kaynakları yönetimi konusu incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle çok uluslu şirketlerde yeni iş organizasyonu şekilleri ve stratejileri üzerinde durulmuş; bu şirketlerde uygulanan üretim, yönetim ve istihdam stratejileri ayrıntılı bir biçimde incelenmeye çalışılmıştır. Burada özellikle çok uluslu şirketlerin çalışma hayatına yeni soktukları toplam kalite yönetimi, kalite çemberleri, takım çalışması, öğrenen organizasyonlar ve gelecek için yönetim, atipik çalışma, esnek çalışma, işin paylaşımı ve tele çalışma gibi yeni yönetim ve istihdam modelleri üzerinde yoğunlaşılmıştır. Sonuç bölümünde ise; bu çalışma esnasında elde edilen verilerden ve yapılan analizlerden hareketle, erişilen sonuçlara ve değerlendirmelere yer verilmiştir. 15

16 BÖLÜM 1 ULUSLARARASI TĐCARET VE ÇOKULUSLU ŞĐRKETLER 1. ULUSLARARASI TĐCARET VE TARĐHĐ GELĐŞĐMĐ Uluslararası ticareti, malların ve sermayenin ulusal sınırlar dışına akışından dolayı ortaya çıkan ekonomik ilişkiler olarak tanımlayabiliriz. 1 Ekonomik ilişkiler veya başka bir ifadeyle ticari girişimler hangi tarihlerde uluslararasılaşmıştır? Bazı yazarlara göre, bu 1960 lı yıllarda başlamıştır. Bazı yazarlara göre ise, 1960 sonrası dönemle sınırlandırılamayacak bir tarihi vardır. Gerçekte, ticari faaliyetler çok eski uygarlıklara dayanmaktadır. Sınır ötesi ticari faaliyetler ise Orta Çağ da başlamıştır. 2 Ticaretin uluslararasılaşmasını aşağıdaki safhalarda inceleyebiliriz: 1.1 Ülkelerarası Ticaret Dönemi (Orta Çağ-1849) Orta çağda ülkeler, genelde bir tarım toplumu görünümünde idi. Nüfusun büyük bir çoğunluğu, tarımda feodal bir düzende çalışmaktaydı. Nispeten azınlığı oluşturan esnaf ve zanaatkârlar ise, lonca sistemi içinde örgütlenmişlerdi. Halk; gıda, giyim ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını ancak karşılayabildiği için, ticaret daha çok şehirlerde ve şehre yakın bölgelerde yoğunlaşmıştı. 3 Orta Çağ da uluslararası ticareti Tüccarlar Birliği nin örgütlediğini görmekteyiz. Bu birlik; Alman tüccarların Batı Avrupa ve Doğu Akdeniz ticaretinin yönetimini örgütlemiştir. Aynı yıllarda, maceraperest tüccarlar, Đngiliz mallarının Aşağı Ülkeler (Belçika, Lüksembourg, Hollanda) ile diğer ülkelere satışını organize etmekteydiler. Rönesans ın başlangıç yıllarında, Đtalyan ticaret ve banka merkezleri ticari faaliyetlerin uluslararasılaşmasında önemli bir rol oynamaktaydılar. 14. yüzyılın sonlarında, 150 kadar Đtalyan bankasının çokuluslu faaliyet gösterdiği tahmin edilmektedir. 4 Bu süreç; 1500 lü yıllarda Christof Colomb un açık denizlere açılması ve Amerika kıtasının keşfi ile hızlanmış, 1800 li yılların ortalarında sanayi 1 Akat, Ömer; Uluslararas Pazarlama Karmas ve Yönetim, Ekin Yay nlar (2. Bask ), Bursa 1998, s Dunning, J. H.; Multinational Enterprises and the Global Economy, Addison-Wesley, Wokingham 1993, s. 97,98. 3 Seyido lu, Halil; Uluslararas ktisat: Teori, Politika ve Uygulama, Güzem Yay nlar (7. Bask ), stanbul 1990, s Hirst, Paul Thompson, Grahame; Küreselleflme Sorgulan yor, (Çev. Ça la Erdem, Elif Yücel) Dost Kitabevi, Ankara 1998, s

17 devrimi ile sona ermiştir. 5 Bu dönemde; tacirler, uzak kıtalara yaptıkları deniz yolculukları sonucu dış ülkelerden trampa veya satın alma yoluyla aldıkları malları, kıymetli madenleri, baharatları, ipekleri ve esirleri ülkelerine götürüp çok yüksek kârlarla satmışlardır. Bu ilk dönemdeki ticaretin özellikleri; oldukça riskli olması ve denizcilik bilgisi ve becerisi gerektirmesidir. 6 Bu dönemde, üzerinde durulması gereken olaylardan biri de ipek ve baharat yolu üzerinden yapılan ticarettir. Bu yol üzerinde yapılan ticaret; Anadolu yu doğu-batı ticaretinde bir köprü durumuna getirmiştir. Doğuda üretilen mallar, bir yandan deve kervanları ile Orta Asya ve Đran üzerinden Karadeniz limanlarına ulaştırılıyor; diğer bir yoldan da Hint Denizi, Basra Körfezi, Suriye ve Kızıldeniz üzerinden Đskenderiye ye taşınıyordu. Gerek Karadeniz, gerekse Đskenderiye limanlarına gelen mallar, Venedikliler ve Cenevizliler tarafından deniz yoluyla Kuzey Đtalya kentlerine ulaşmaktaydı. Sözkonusu mal sirkülasyonu, Venedik ve diğer Kuzey Đtalya kentlerini Güney Avrupa da bir dağıtım merkezi veya antrepo durumuna getirmişti. Orta Çağ daki bu ticaret akımları sonucunda; gerek Kuzey Đtalya kentleri, gerekse bunların uzantısı durumunda olan Kuzey Almanya nın Baltık kıyısındaki havza kentleri önemli bir gelişme göstermiştir ve 18. yüzyıllarda da bu gelişme devam etmiş; büyük kolonyal ticari firmalar kurulmuş, devlet de bu ticari firmaları himaye etmiştir. Böylece; büyük kumpanyalar ortaya çıkmış ve bunlar koloni bölgelerindeki toptancı ticari faaliyetlere önayak olmuşlardır. 8 Bu dönemin konumuz açısından belirtilmesi gereken en önemli sonucu; özellikle ipek ve baharat yollarının etkisiyle bu yolları ellerinde tutan ülkelerin zenginleşmesi, bu tür ticari faaliyetler sonucu ortaya çıkan Đngiliz, Fransız ve Hollanda firmalarının da günümüzdeki çokuluslu şirketlere öncülük etmeleridir. Bu firmalara örnek olarak; Đngiltere deki British India Company, Hollanda daki Dutch East India Company ve The Hudson s Bay Company i verebiliriz Đktisadi Sömürgecilik Dönemi ( ) 5 Ronen, Simcha; Comparative and Multinational Management, John Wiley & Sons, New York 1986, s Beardshaw, John Palfreman, David; The Organization in its Environment, Pitman Publishing Inc., London 1990, s Seyido lu, Halil; a.g.e., s Hirst, Paul Thompson, Grahame; a.g.e., s Kabaalio lu, Haluk; Çok Uluslu flletmeler Hukuku, KV Yay n, stanbul 1982, s. 6,7. 17

18 Đktisadi sömürgecilik dönemi, 1850 li yılların sonlarından başlar, Birinci Dünya Savaşı nın başlangıcında biter. 10 Bu dönemde; coğrafi keşifler artık tamamlanmış, ülkelerin birbirleriyle olan ticari bağları iyice kuvvetlenmiştir. 11 Sanayi devrimi ile birlikte; büyük firmalar kurulmuş, uluslararası imalât gelişmiş, ülkeler arası ticarette egzotik malların yerini daha kolay ve ucuz olarak elde edilebilen sanayi ürünleri almıştır. 12 Başlangıçta, çokuluslu üreticiler olarak avantajlı durumda olan Đngiliz firmaları, Kuzey ve Güney Amerika yı kendilerine uygun yatırım alanları olarak belirlemişlerdi. Kısa bir müddet sonra; Afrika, Avustralya ve Asya bu alanlara eklenmiştir. Kolonyal yatırımlar ı doğrudan yabancı yatırımların öncüsü olarak görenler de vardır lerden sonra meydana gelen teknik ve örgütsel gelişmeler, benzer ürünlerin birçok çeşidinin aynı firma tarafından hem yurt içinde hem de yurt dışında üretilebilmesini mümkün kılmıştır. Bu gelişmelere ilave olarak; madenlerin ve diğer hammadde ürünlerinin aranıp işlenmesi de büyük oranda doğrudan yabancı yatırım çekmiştir. Dünya ekonomisinde imalat sanayiindeki çokuluslu şirketler, 19. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmışlar ve I. Dünya Savaşı na kadar iyice kurumsallaşmışladır ve 1890 lı yıllarda ortaya çıkan bu ilk modern çokuluslu şirketler ve onların soyundan gelenler; üretim, pazarlama ve diğer alanlarda önemli ölçek ekonomileri elde etmişlerdir yılları arasında sanayi teknolojisinde meydana gelen gelişmeler, uluslararası uzmanlaşmayı teşvik ederek dünya sanayi malları üretim ve ticaretini hızlandırmıştır. Ancak; daha önceden (1770 lü yıllarda) indirilen gümrükler tekrar yükseltilmiş ve dünyada koruyuculuk artmıştır. ABD, iç savaşı finanse etmek için savaş sırasında yükselttiği gümrükleri, kendi sanayiini Đngiliz mallarına karşı korumak için iç savaştan sonra da devam ettirmiştir. Öte yandan, 1870 li yıllardan sonra; Rusya ve Japonya da sanayileşmekte olan ülkeler arasına katılmışlardır. Bu ülkelerden Japonya, 260 yıllık bir otarşiden sonra 1850 li yıllarda batılı ülkeler tarafından dış ticarete açılmaya zorlanmıştır. 15 Bununla birlikte; ticaretin uluslararasılaşması üzerine sağlam istatistiksel kanıtlar, 1830 sonrasına aittir. Dünya dış ticaret hacmi, 1870 ile 10 Mutlu, Esin; Uluslararas flletmecilik, Beta Yay nlar, stanbul 1999, s Beardshaw, John Palfreman, David; a.g.e., s Ronen, S.; a.g.e., s Hirst, Paul Thompson, Grahame; a.g.e., s. 45, Oviatt, Benjamin M. McDougall, Patricia Philli, Toward a Theory of International New Ventures, Journal of International Business Studies, Vol. 25, Issue 1, 1994, s Seyido lu, Halil; a.g.e., s

19 1913 arasında yıllık % 3,4 lük bir artış göstermiştir. 16 Birinci Dünya Savaşı öncesinde uluslararası üretimin gelişmişlik düzeyi açısından başı çeken ülke Đngiltere olmasına rağmen, daha az gelişmiş ekonomiler tarafından örgütlenen çokuluslu üretim de şaşırtıcı oranda fazla idi. Londra nın dünyanın en büyük mali merkezi olduğu bu döneme ilişkin yapılan (şirketleri temel alan) araştırmalar; doğrudan yabancı yatırımların, etki alanı bakımından geniş olsa da ölçek bakımından çok mütevazı olduğunu ve genellikle küçük yabancı şirketler tarafından yapıldığını; 17 buna karşılık, uluslararası sermaye akımları içerisinde portföy yatırımlarının daha büyük bir yere sahip olduğunu ortaya koymuştur Đmtiyazlar Dönemi ( ) yılları arasındaki kapsar. Bu dönemin belirleyici özelliği, savaşların uluslararası ticaret üzerinde önemli rol oynamasıdır. 19 Birinci Dünya Savaşı sonrası, uluslararası ticarette önemli gelişmeler olmuş; Londra, önemli bir mali merkez olma niteliğini yitirmiştir. 20 Büyük dünya buhranının yaşandığı 1930 lu yıllarda ve savaşın yıpratıcı etkilerinin yaşandığı 1940 lı yıllarda ise, uluslararası ticari faaliyetler büyük ölçüde yavaşlamıştır. Uluslararası ticaret; 1913 sonrasında gümrük, kota, kambiyo kontrolleri ve daha sonra da savaş nedeniyle menfi yönde etkilenmiş ve 1913 ile 1950 arasında yıllık % 1 den daha düşük bir artış göstermiştir. 21 Bu dönemde; uluslararası ticarete etki eden diğer önemli gelişmeler, 1930 lu yıllardan itibaren dünya ekonomisinde görülen yoğun koruyuculuk ve iktisadi milliyetçilik hareketleridir. Đleride, Đkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası ticaretin serbestleştirilmesine yönelik çabalar için de bir tepki oluşturacak olan bu hareketler, dünya ticaretinde uluslararası işbirliğinden uzaklaşılmasına yol açmıştır. Bu yıllarda; ülkeler, içinde bulundukları dış ödemeler dengesi ve işsizlik sorunlarını çözümlemek için bireysel hareket etmekte, bu da rekabetçi devalüasyonlara ve karşılıklı olarak gümrük tarifelerinin yükseltilmesine yol açmaktaydı. Đki dünya savaşı arasındaki bu dönemde ülkelerin gümrük tarifelerini aşırı ölçüde yükseltmelerinin yanı sıra, tarifelerin uygulanmasında da önemli farklılıklar görülmekteydi. Şöyle ki; bazı ülkeler gümrük tarifelerini ayırım 16 Lewis, A.; The Rate of Growth of World Trade, The World Economic Order: Past and Prospects, (ed. Grassman, S. Lundberg, E.), Macmillan, Basingstoke 1981, s Hirst, Paul Thompson, Grahame; a.g.e., s Seyido lu, Halil; a.g.e., s Mutlu, Esin; Uluslararas flletmecilik, Beta Yay nlar, stanbul 1999, s Seyido lu, Halil; a.g.e., s Maddison, A.; Growth and Slow-Down in Advanced Capitalist Economies: Techniques of Quantitative Assessments ; Journal of Economic Literature, Vol. XXV, No. 2, June 1987, s

20 gözetici (ülkelere göre farklı gümrük tarifeleri) şekilde uygularken, bazıları da en çok kayrılması geren ülke kuralını uygulamaktaydılar Uluslararası Dönem 1945 yılında başlamıştır ve günümüzde halen devam etmektedir. Bu dönemi yılları arası ve 1973 den günümüze kadar olmak üzere iki aşamada incelemek mümkündür Dönemi Bu dönemin başlangıcı Đkinci Dünya Savaşı nın sonudur. Savaşın sonunda siyasi liderler değişmiş; ülkeler arasındaki soğuk savaş, siyasal ve ekonomik kutuplaşmalara yol açmıştır. Bu kutuplaşmalara rağmen; uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi doğrultusunda önemli adımlar atılmıştır. Uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi çabaları, ilk defa sanayileşmiş ülkeler arasında ortaya çıkmış, giderek az gelişmiş ülkelerin de bu akıma katıldıkları görülmüştür. Bu yönde atılan adımların ilki, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Anlaşması (GATT) çerçevesinde, gümrük tarifeleri ve öteki dış ticaret kısıtlamalarının tüm üye ülkelerce karşılıklı olarak indirilmesidir. Diğer adım ise, bir grup ülke arasında iktisadi birleşme hareketlerinin oluşturulmasıdır. Sınırlı olmasına rağmen; bu hareketler, belirli bir coğrafi bölgede yer alan ülkeler arasındaki ticaretin serbestleştirilmesine yönelik olmuştur. Bu dönemde, uluslararası ticaret açısından iki önemli gelişme olmuştur: 24 Sömürgeciliğin sona ermesi, Çokuluslu şirketlerin yaygınlaşması Sözkonusu dönemde uluslararası ticaret; 1945 yılından 1950 yılına kadar dalgalı bir artış seyri izlemiş, 1950 ile 1970, hatta 1973 yılları arasında yıllık % 9 un üstünde bir büyüme göstermiştir ve Sonrası Dönem 1973 ile 1980 yılları arasında uluslararası ticaretin büyüme hızı, 19. yüzyılın sonlarındaki yıllık % 3,6 lık seviyeye düşmüştür. 26 Durumu ihracat hacimlerindeki gelişmeler açısından ele alacak olursak; altı önemli ekonominin 1913 ile 1984 arası ihracat hacimlerindeki gelişmeler, aralarındaki farklılıklar ve dalgalanmalar Grafik 1.1 de görülmektedir: 22 Seyido lu, Halil; a.g.e., s Mutlu, Esin; a.g.e., s Seyido lu, Halil; a.g.e., s. 359, Maddison, A.; a.g.m., s Maddison, A.; a.g.m., s

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Önlisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü Öğretim Görevlisi Serkan

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS 345000000000521 3 0 0 3 6

Öğretim planındaki AKTS 345000000000521 3 0 0 3 6 Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. ULUSLARARASI İŞLETMECİLİK Ulusal Kredi Öğretim planındaki AKTS 345000000000521 3 0 0 3 6 Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır. Önerilen Dersler

Detaylı

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine

Detaylı

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II DIŞ TİCARET POLİTİKALARI Doç.Dr.Tufan BAL Not: Bu sunuların hazırlanmasında çeşitli internet siteleri ve ders notlarından faydalanılmıştır. Giriş Tarım Ürünleri

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ T.C. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi vturker@marmara.edu.tr 2.DERS İnsan Kaynakları Yönetiminin günümüz organizasyonları için önemi 21. YÜZYILDA REKABETİN DİNAMİKLERİ KÜRESELLEŞME

Detaylı

Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL

Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL Brezilya: Ülkeler arası gelir grubu sınıflandırmasına göre yüksek orta gelir grubunda yer almaktadır. 1960 ve 1970 lerdeki korumacı

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... v KÜRESEL GENİŞLEMEDE HİNDİSTAN PAZARI... 1

İÇİNDEKİLER. Önsöz... v KÜRESEL GENİŞLEMEDE HİNDİSTAN PAZARI... 1 İÇİNDEKİLER Önsöz... v 1. ULUSLARARASI PERAKENDECİLİK KAVRAMI, PERAKENDECİLİKTE ULUSLARARASILAŞMA VE KÜRESEL TEDARİK... 1 KÜRESEL GENİŞLEMEDE HİNDİSTAN PAZARI... 1 1.1. ULUSLARARASI PERAKENDECİLİK TANIMI,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

KÜRESEL PAZARLARA GİRİŞ STRATEJİLERİ LİSANSLAMA, YATIRIM VE STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ

KÜRESEL PAZARLARA GİRİŞ STRATEJİLERİ LİSANSLAMA, YATIRIM VE STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ VIII. Bölüm KÜRESEL PAZARLARA GİRİŞ STRATEJİLERİ LİSANSLAMA, YATIRIM VE STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü LİSANSLAMA 24.04.2016 2 1 Lisanslama (Licencing)

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

Yeni Dış Ticaret Teorileri

Yeni Dış Ticaret Teorileri Yeni Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Dr. Dilek Seymen Nitelikli İşgücü Teorisi (Skilled Labor-Keesing&Kenen) Sanayi ülkeleri arasındaki ticaretin büyük bir bölümü nitelikli işgücü farklılıkları ile

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü ULUSLARARASI İKTİSAT Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Uluslararası İktisat Uluslararası Ticaret Açık Ekonomi Mikro İktisadı Uluslararası Para (Finans) (Ödemeler Bilançosu, Döviz Piyasası vb.)

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İşletmeleri gruplandırırken genellikle 6 farklı ölçüt kullanılmaktadır. Bu ölçütler aşağıdaki şekilde sıralanabilir: 1. Üretilen mal ve hizmet çeşidine

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü ULUSLARARASI İKTİSAT Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Uluslararası Đktisat Uluslararası Ticaret Açık Ekonomi Mikro Đktisadı Uluslararası Para (Finans) (Ödemeler Bilançosu, Döviz Piyasası vb.)

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel YÖNETİM 3+0+3 6 rekabetlerle üstünlük sağlayabilecekleri

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ 1. KLASİK DIŞ TİCARET TEORİLERİ... 4 1.1. Merkantilizm... 4 1.2. Fizyokrasi... 5 2. NEO KLASİK DIŞ TİCARET TEORİLERİ...

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... Şekiller ve Tablolar Listesi... xii 1. BÖLÜM ENTEGRASYON VE ENTEGRASYONUN ETKİLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... Şekiller ve Tablolar Listesi... xii 1. BÖLÜM ENTEGRASYON VE ENTEGRASYONUN ETKİLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... Şekiller ve Tablolar Listesi... xii v 1. BÖLÜM ENTEGRASYON VE ENTEGRASYONUN ETKİLERİ 1.EKONOMİK ENTEGRASYONLAR... 1 1.1.Küreselleşme ve Bölgeselleşme... 2 1.1.1. Küreselleşme... 2

Detaylı

İşletmelerin Büyüme Şekilleri

İşletmelerin Büyüme Şekilleri Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İŞLETMELERİN BÜYÜMESİ İşletmelerin Büyüme Nedenleri Optimum büyüklüğe ulaşma Piyasalarda etkinliği arttırarak kar elde etme olanaklarını arttırma

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İŞLETME BÖLÜMÜ DERS BİLGİ PAKETİ Dersin Kodu / Adı İŞL 104/ YÖNETİM VE ORGANİZASYON 1. Sınıf Bahar Dönemi

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İŞLETME BÖLÜMÜ DERS BİLGİ PAKETİ Dersin Kodu / Adı İŞL 104/ YÖNETİM VE ORGANİZASYON 1. Sınıf Bahar Dönemi Sınıfı / Dönemi Dili Düzeyi Türü Kategorisi Kredisi Eğitim Şekli Ön Koşul Dersler Öğretim Üyesi Diğer Öğr. Üyeleri Yardımcılar Ders Saatleri Değerlendirme Ölçütleri Türkçe Lisans Zorunlu İKTİSADİ VE İDARİ

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

HAZİRAN 2016 Gebze Ticaret Odası Ticaret Bölümü

HAZİRAN 2016 Gebze Ticaret Odası Ticaret Bölümü HAZİRAN 2016 Gebze Ticaret Odası Ticaret Bölümü Sayı: 2016/1 TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA BOYA SEKTÖRÜ Son dönemde dünya boya sanayisi önemli değişikliklere sahne olmaktadır. Sektörde konsantrasyon, uzmanlaşma,

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Yerli ve / veya yabancı şirket evlilikleri ve beraberinde farklı kültürlere uyum süreci,

Yerli ve / veya yabancı şirket evlilikleri ve beraberinde farklı kültürlere uyum süreci, Hafta 1: İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ VE UYGULAMALARI 1 1 İnsan Kaynakları Yönetiminin Tanımı, Önemi ve Amacı İnsan kaynakları yönetimi, en üst düzey yöneticiden en alta, tedarik ve satın almadan satış sonrası

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME Betül BÜYÜKÇIVGIN Yüksek Lisans Tezi

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

Prof.Dr. Ayten Ayşen Kaya

Prof.Dr. Ayten Ayşen Kaya Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 516 Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

ULUSLARARASI EKONOMİK KURULUŞLAR (İKT206U)

ULUSLARARASI EKONOMİK KURULUŞLAR (İKT206U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI EKONOMİK KURULUŞLAR (İKT206U)

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

TTYO Çıkmazına Karşı, Farklı Bir Öneri NİTELİKLİ SANAYİ BÖLGELERİ MEHMET ÖZÇELİK

TTYO Çıkmazına Karşı, Farklı Bir Öneri NİTELİKLİ SANAYİ BÖLGELERİ MEHMET ÖZÇELİK YÖNETİCİ ÖZETİ Günümüzde küresel ekonominin aktörleri; yeni pazarlara açılmak ve rekabet edebilirliklerini artırmak amacıyla çok taraflı ekonomik ve stratejik anlaşmalara yönelmektedir. Özellikle yakın

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

İşletmelerin Özel Hedefleri Müşteri/Çalışan memnuniyeti - eğitimi ve kariyer gelişimi

İşletmelerin Özel Hedefleri Müşteri/Çalışan memnuniyeti - eğitimi ve kariyer gelişimi İşletmelerin Genel Hedefleri Finansal Hedefler: Kârlılık ve yeni kârlı yatırımlar Pazarlama hedefleri Var olma hedefi: Ticari hayatı sürdürmek Sosyal sorumluluk ve topluma hizmet İşletmelerin Özel Hedefleri

Detaylı

Kümelenme ile İlgili Kavramlar

Kümelenme ile İlgili Kavramlar Program 25 Ağustos 2014 Kümelenme Kümelenme İle İlgili kavramlar Türkiye de kümelenme politikaları Başarılı küme örnekleri Ostim Savunma ve Havacılık Kümelenmesi İnegöl Mobilya Kümelenmesi Yalova Saksılı

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMALARI. Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMALARI. Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMALARI Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat HAFTA 1: Giriş ve Temel Kavramlar 1/29 NİÇİN STRATEJİK YÖNETİM? İşletmeler olarak hangi koşullarda strateji geliştirmeye ihtiyaç duymayız?

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM. Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM. Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER SPORDA STRATEJİK YÖNETİM Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER 1 STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Stratejik Yönetimi Öne Çıkartan Gelişmeler İşletmenin Temel Yetenekleri Stratejik Yönetimin Gelişimi Stratejik Düşünme

Detaylı

ENHANCING SHAMGEN BANKING: TURKEY, SYRIA, LEBANON, JORDAN

ENHANCING SHAMGEN BANKING: TURKEY, SYRIA, LEBANON, JORDAN Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ENHANCING SHAMGEN BANKING: TURKEY, SYRIA, LEBANON, JORDAN Durmuş Yılmaz Başkan 28 Mart, 2011 Đstanbul Değerli Misafirler, Bankamız ev sahipliğinde, Al Bank Wal Mustathmer

Detaylı

Bölüm 9. İş Yönetim Stratejileri : Rekabet Stratejileri İş Yönetim Stratejileri/Rekabet Stratejileri KURUMSAL STRATEJİLER

Bölüm 9. İş Yönetim Stratejileri : Rekabet Stratejileri İş Yönetim Stratejileri/Rekabet Stratejileri KURUMSAL STRATEJİLER Bölüm 9 İş Yönetim Stratejileri : Rekabet Stratejileri İş Yönetim Stratejileri/Rekabet Stratejileri İşletmenin günlük yaşamı ile ilgili olarak, içinde bulunduğu pazarda rakiplerine karşı nasıl hareket

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi

KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi KÜRESELLEŞME Hafta 1 Öğr. Gör. Şükrü KAYA Elektronik ve Haberleşme Mühendisi Kendi içine dönük, karşılıklı ticarete ve yatırıma konan engellerle birbirinden izole edilmiş; mesafe, zaman ve dil engellerinin

Detaylı

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Egeli & Co. Yatırım Holding A.Ş. 13 Ekim 2010 Basın Bülteni EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Halka açık bir şirket olan Egeli & Co. Yatırım

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel

Detaylı

Dış Çevre Analizi. Doç. Dr. Barış BARAZ

Dış Çevre Analizi. Doç. Dr. Barış BARAZ Dış Çevre Analizi Doç. Dr. Barış BARAZ PESTE ANALİZİ NEDİR? Ricardo Peste, 1983, Connecticut PESTE ANALİZİ Politik ve Yasal Güçler Ekonomik Güçler Sosyal, Kültürel ve Demografik Faktörler Teknolojik Güçler

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ

JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ JAPON EKONOMİSİNİN ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE ANALİZİ Bu çalışmada, Japon ekonomisini temel bazı kalemler bazında iredelemek ve Japon ekonomisin gelişim sürecini mümkün olduğunca tarihi ve güncel perspektiften

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR11 1.1. İnsan Kaynakları 12 1.1.1. Tanımı 12 1.1.2. Kapsamı 13 1.2. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihçesi 14 1.2.1. Klasik Kuram 14 1.2.2.İnsani İlişkiler

Detaylı

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 9. Hafta: Post-Endüstriyel Toplumlarda Emek

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 9. Hafta: Post-Endüstriyel Toplumlarda Emek CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ 9. Hafta: Post-Endüstriyel Toplumlarda Emek UYARI Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz. Bu slaytlar ilgili ders kitabındaki, 173-220arası

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1 Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ I. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN DOĞUŞ NEDENLERİ...3 II. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN AMAÇLARI...5 III. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLER VE ULUSLARARASI

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... v. 1. Bölüm Toplam Kalite Yönetimi (Total Quality Management)

İÇİNDEKİLER. Önsöz... v. 1. Bölüm Toplam Kalite Yönetimi (Total Quality Management) İÇİNDEKİLER Önsöz... v 1. Bölüm Toplam Kalite Yönetimi (Total Quality Management) 1. Toplam Kalite Yönetiminin Tanımı, Önemi, Gelişimi ve Guruları... 1 2. Turizm Sektörü Açısından Toplam Kalite Yönetimi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS YÖNETİM VE ORGANİZASYON TEORİSİ MAN

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS YÖNETİM VE ORGANİZASYON TEORİSİ MAN DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS YÖNETİM VE ORGANİZASYON TEORİSİ MAN 215 3 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Almanca

Detaylı

TARIM EKONOMİSİ. Prof. Dr. Göksel Armağan 2017

TARIM EKONOMİSİ. Prof. Dr. Göksel Armağan  2017 TARIM EKONOMİSİ Prof. Dr. Göksel Armağan garmagan@adu.edu.tr www.gokselarmagan.com 2017 İçindekiler 1. Tarım Ekonomisinin ve Tarımın Tanımı 2. Tarımın Türkiye Ekonomisine Katkısı 3. Tarımsal Üretim Ekonomisi

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Bileşenleri Tedarik zincirlerinde üç temel bileșenden söz edilebilir: Aktörler: Tedarik zinciri

Detaylı

1.2. İLERİ GÖRÜŞ, GÖREV VE AMAÇLAR ÖĞRENME VE DENEYİM EĞRİLERİ

1.2. İLERİ GÖRÜŞ, GÖREV VE AMAÇLAR ÖĞRENME VE DENEYİM EĞRİLERİ İÇİNDEKİLER GİRİŞ ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 1 Bölüm 1: YÖNETİM STRATEJİSİ -----------------------------------------------------------------

Detaylı

Çok Uluslu İşletmeler. Doç.Dr. Barış Baraz

Çok Uluslu İşletmeler. Doç.Dr. Barış Baraz Çok Uluslu İşletmeler Doç.Dr. Barış Baraz 1. İhracat 2. Ortaklıklar 3. Doğrudan Yabancı Yatırım 1. İhracat Dolaylı İhracat: Kolay. Başlangıçta öğrenme amaçlı. Uzmanlık gerektirmiyor. Yönetim emri veriyor.

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

BÖLÜM 2 - KÜÇÜK İŞLETMELER

BÖLÜM 2 - KÜÇÜK İŞLETMELER BÖLÜM 2 - KÜÇÜK İŞLETMELER Girişimci işletmeler genellikle küçük işletmeler ya da aile işletmeleri olarak bilinir. Girişimci paradoksu: Girişimcilik, küçük işletmelerin büyümesine ve yüksek performans

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS TİCARET HUKUKU Yrd. Doç. Dr. Orhan Aldanmaz

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS TİCARET HUKUKU Yrd. Doç. Dr. Orhan Aldanmaz DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS Saat TİCARET HUKUKU 0102401 4 3+0 3 5 Ön Koşul Dersleri YOK Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Zorunlu

Detaylı

Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz.

Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz. Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz. Akbank T.A.Ş. B Tipi Franklin Templeton Şemsiye Fonu na Bağlı Yabancı Menkul Kıymetler Alt Fonları Akbank - Franklin Templeton işbirliği ile dünya çapında yatırım fırsatı:

Detaylı

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA Nurel KILIÇ Türk boya sektörü; Avrupa nın altıncı büyük boya üreticisi konumundadır. Türkiye de 50 yılı aşkın bir geçmişi olan boya sektörümüz, AB entegrasyon

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNE GİRİŞ VE İK PLANLAMASI ERKUT HIZ PROVUS BİLİŞİM

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNE GİRİŞ VE İK PLANLAMASI ERKUT HIZ PROVUS BİLİŞİM İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNE GİRİŞ VE İK PLANLAMASI ERKUT HIZ PROVUS BİLİŞİM TEMMUZ 2012 İnsanın yönetimi zordur.çünkü her insan kendine özgüdür. Fiziksel,zihinsel ve duygusal boyutlarıyla anlaşılması ve

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı

T.C. Kalkınma Bakanlığı T.C. Kalkınma Bakanlığı 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği- Turkey s Agricultural Policies at a Crossroads with respect to 2023 Vision 2023 Vision, Economic Growth and Agricultural

Detaylı

Ara Dönem Özet Faaliyet Raporu Eylül 2013. Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş.

Ara Dönem Özet Faaliyet Raporu Eylül 2013. Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş. Ara Dönem Özet Faaliyet Raporu Eylül 2013 Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş. 1 Yönetim Kurulu Başkanı nın Eylül 2013 Dönemi Değerlendirmeleri ve Beklentileri Bank of America Merrill Lynch, küresel stratejisinin

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

2) Sendikaların toplu pazarlıktaki önemli rolünü açıklar. 3) Toplu iş uyuşmazlıklarının nasıl çözümlenebileceğini tartışır

2) Sendikaların toplu pazarlıktaki önemli rolünü açıklar. 3) Toplu iş uyuşmazlıklarının nasıl çözümlenebileceğini tartışır DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS Saat İŞ HUKUKU 0102807 8 3+0 3 4 Ön Koşul Dersleri YOK Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Zorunlu Yrd.

Detaylı

2. Hafta DEPOLAR VE DEPOLAMA 1. DEPO VE DEPOLAMA KAVRAMLARI. 2. Hafta

2. Hafta DEPOLAR VE DEPOLAMA 1. DEPO VE DEPOLAMA KAVRAMLARI. 2. Hafta Öğr. Gör. Murat BURUCUOĞLU Gerek üretim hattı için gereken malzeme ve hammaddeler, gerekse dağıtım için bekleyen tamamlanmış ürünleri genel olarak stok olarak tanımlamaktayız. Stoklar ekonomik gelişmenin

Detaylı

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ LİSANS DERS PROGRAMI (II.Öğretim) 101 İktisada Giriş I 2 0 2 4 102 İktisada Giriş II 2 0 2 4 103 Genel Muhasebe I 2 0 2 4 104 Genel Muhasebe II 2 0 2 4 105

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Stratejik Pazarlama Planlaması. Tolga DURSUN

Stratejik Pazarlama Planlaması. Tolga DURSUN Stratejik Pazarlama Planlaması Tolga DURSUN 1 İŞLETME YÖNETİM SÜRECİ PLANLAMA UYGULAMA DENETLEME o Amaçları Belirleme o Strateji ve taktikleri belirleme Örgütleme Kadrolama Yürütme Performans sonuçlarını

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI Akdeniz İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü

DERS ÖĞRETİM PLANI Akdeniz İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Akdeniz İktisat Tarihi Seçmeli Dersin Seviyesi Doktora ( İktisat ) Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar

Detaylı

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım?

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı 2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? 13. Enerji Arenası İstanbul, 8 Eylül 2011 Sayfa 2 Kısaca TEPAV Üç temel disiplinde araştırma kapasitesi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı