Türk Ticari Bankacılık Sektöründe Performansa Dayalı Risk Modellemesi ve Tahmini: Alternatif Bir Model Önerisi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türk Ticari Bankacılık Sektöründe Performansa Dayalı Risk Modellemesi ve Tahmini: Alternatif Bir Model Önerisi"

Transkript

1 Türk Ticari Bankacılık Sektöründe Performansa Dayalı Risk Modellemesi ve Tahmini: Alternatif Bir Model Önerisi Yrd.Doç.Dr. K. Batu Tunay* Özet Çalışma, geleneksel performans ölçütlerinin zaman içindeki oynaklıklarını (riskliliklerini) da dikkate alarak modellenmelerini ve tahmin edilmelerini hedeflemektedir. Böylece, geleneksel performans ölçütleri çağdaş risk odaklı performans ölçütleri gibi geleceğe dönük bir yapıya kavuşabileceği düşünülmektedir. Elbette bu sayede analiz kabiliyetleri ve bir karar alma aracı olarak etkinlikleri artacaktır. Bu bağlamda, ARIMA modelleri ile bunları ortalama denklemi olarak esas alan GARCH modelleri kullanılmıştır. Söz konusu değişkenleri en iyi yansıttığına inanılan modellerin örneklem içi kestirimleri yapılmıştır. Bulgular karşılaştırıldığında, GARCH modellerinin kestirim performanslarının modellerin çoğunda oldukça yüksek olduğu gözlenmiştir. Bu sonuç, incelenen performans ölçütlerinin zaman içindeki oynaklıklarını da dikkate alan bir modellemenin onları daha iyi yansıttığı anlamına gelmektedir. Anahtar Kelimeler: Ticari Bankacılık, Performans, Risk, ARIMA Modelleri, GARCH Modelleri, Kestirim Abstract Study aims to estimate an model volatility of traditional performance measurements. Thus, traditionally performance measurements are considered to have forward-looking or proactive structure as modern risk-oriented performance measurements have. Also, analysis capability and effectiveness as decision-making mechanism increase. Therefore, ARIMA models and GARCH models are used. In-sample forecasts of models, representing variables best, are made. Findings show that forecasting performance of GARCH models are significantly high. In other words, a model that takes into consideration volatility of performance criteria in time represents variable beter. Key Words: Commercial Banking, Performance, Risk, ARIMA Models, GARCH Models, Forecasting (*) Y.T.Ü. Meslek Yüksekokulu İktisadi ve İdari Programlar Bölümü Bankacılık ve Sigortacılık Programı Öğretim Üyesi. Adres: Yıldız Teknik Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Büyükdere Cad. No: Maslak / İstanbul. Tel: (111). Fax: E-posta: ( ) Yardım ve katkılarından dolayı değerli dostum ve meslektaşım Dr. Tekin Özübek e teşekkür ederim.

2 1. Giriş Belirsizlik altında karar alma konusunda ticari bankacılık eşsiz örneklerle dolu bir alandır. Rekabetin ve belirsizliğin her geçen gün arttığı buna karşılık sıkı yasal düzenlemelerin hareket alanını daralttığı ticari banka piyasalarında; performans risk ilişkisi her zamankinden fazla önem kazanmıştır. Banka yöneticilerinin veri piyasa koşullarında hem rekabetçi oranlardan plasman yapması, hem yüksek kaynak maliyetlerini optimize etmek için kaynak sağladığı çevreleri performansı ile tatmin etmesi, hem de geniş bir yelpazede birbirinden önemli çok sayıda risk unsuru ile mücadele etmesi gerekmektedir. Ancak bu hedeflerin münferit zorlukları kadar birbirleriyle çeliştikleri de düşünüldüğünde banka yöneticilerinin karar alma koşullarının zorluğu takdir edilebilir. Stratejik anlamda ticari banka yöneticilerinin tek hedefe yönelik iki boyutlu bir yönetim anlayışı benimsemesi gerektiği söylenebilir. Hedefin bankanın karlılığa dayalı performansını arttırmak ve bunun sürekliliğini sağlamak olduğu bilinmektedir. İki boyutlu yönetim anlayışı ise; bankanın geleceğine yön verecek stratejilerin izlenmesi ile banka ortaklarına katma değer yaratacak ya da onların getirilerini maksimize edecek yöntemlerin izlenmesi olarak belirtilebilir. Böyle bir yönetim anlayışı sanılanın aksine hiç de kolay değildir. Çünkü çoğu zaman banka stratejileri ile banka ortaklarının getiri beklentileri örtüşmemektedir. En azından kısa dönemde, söz konusu ikilem sıkça gözlenmektedir. Banka yöneticilerinin belirsizlik altında karar almaları gerektiğine göre; belirsizliği azaltacak, karar alma sürecini kolaylaştıracak ve başarı düzeyini arttıracak bazı araçlara gereksinimleri vardır. Risk uyumlu yapılarıyla çağdaş performans ölçütleri bu arayışların bir ürünüdür. Son dönemde yaygınlığı artan risk uyumlu performans ölçütlerinin geleneksel performans ölçütlerine göre önemli üstünlükleri olduğu ileri sürülmektedir. Bunların belli başlıları; bu ölçütlerin hem bankanın tümü hem de münferit banka faaliyetlerinin başarısının değerlendirilmesi için kullanılabilecek ölçüde esnek olmaları, riskleri geçmişe değil geleceğe dönük (prospektif) olarak belirleme kabiliyetleri, tek bir değerle hem riski hem performansı ölçebilecek kadar kullanışlı olmaları ve bankaları karşılaştırmaya elverişli olmaları gibi sıralanabilir. Ancak, banka ortaklarının menfaatlerini de gözetmesi gereken bir yönetim anlayışının performansa dayalı risk ölçme ve söz konusu çağdaş ölçütleri tamamlayıcı bir analiz aracı olarak kullanma gereği vardır. Bu çalışmanın temel amacı, Sinkey in (1992: ) ROE ve ROA gibi geleneksel performans ölçütlerinin sergilediği değişkenliğin risk olduğu doğrultusundaki tespitinden hareketle başarısı kanıtlanmış zaman serisi 2

3 tekniklerini kullanarak söz konusu performans ölçütlerinin ve bunlara dayalı riskin modellenmesi ve tahminidir. Performansa dayalı risk modellemesi ve tahmini olarak tanımlayabileceğimiz bu yaklaşımla, geçmişe dayandığı (retrospektif olduğu) ileri sürülen performans ölçütlerinin geleceğe dönük (prospektif) bir risk analizinde kullanılma kabiliyetleri araştırılmaktadır. Teknik olarak, bir değişkenin zaman içindeki hareketlerinin doğru modellenmesi halinde elde edilen model çerçevesinde geleceğinin öngörülebileceği doğrultusundaki bilinen ekonometrik tahmin ve kestirim süreci benimsenmiştir. Bu bağlamda, koşullu varyans modelleri yardımıyla geleneksel performans ölçütlerinin zaman içinde sergiledikleri oynaklık modellenmekte ve kestirim güçleri değerlendirilmektedir. Böylece banka yöneticilerine kullanışlı, kolay ve başarısı kanıtlanmış bir teknik sunulacaktır. Ancak bu yaklaşımın kullanılabilirliğinin verilerin frekansına bağlı bir konudur ve makul frekans uzunluğunda yeterli gözlem bulunduğunda böyle bir analiz yapmak mümkündür. Crawford ve Fratantoni nin (2003) ortak çalışmalarında değişkenlerin oynaklıklarını temel alan tahmin ve kestirimlerin Box Jenkins modellerine ek olarak ARCH ve GARCH türü modellerle yapılabileceği ifade edilmektedir. Buradan hareketle bilinen banka performans ölçütlerinin oynaklık temelli tahmin ve kestirimleri söz konusu modellerle yapılabilir. Box Jenkins ya da daha bilinen adıyla ARIMA modellerinin kestirim amaçlı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Buna karşılık ARCH türü modellerin oynaklık tahmininde sıkça kullanılmalarına karşın kestirimde kullanılmaları biraz gölgede kalmış bir konudur. Oysa ilgili yazında, muhtelif mikro ve makro ekonomik değişkenlerin volatilite tahmini ve kestiriminde bahsedilen anlayışın kullanıldığı pek çok çalışma yapılmıştır. Tüm bu tespit ve değerlendirmeler, bizim çalışmamızın teknik dayanak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle ticari bankalarda performans ve performansa dayalı risk anlayışının teorik temelleri ele alınacaktır. Ardından, alternatif modeller ışığında Türk Ticari Bankacılık Sektörü için geleneksel performans ölçütlerine dayalı oynaklık temelli risk tahmini yapılacaktır. Son aşamada alternatif modellerin kestirim güçleri değerlendirilecektir. 2. Ticari Bankalarda Performans ve Performansa Dayalı Riskin Teorisi 2.1. Performans ve Risk İlişkisinin Teorik Temelleri Finans teorisinde; şirketlerin finansal performanslarının değerlendirilmesinde öz kaynaklar üzerinden getiri (return on equity / ROE) veya yatırım üzerinden getiri (return on investmens / ROI) kavramları önem taşır. 3

4 Finansal aracılar ve özellikle ticari bankalar için de aynı şey geçerlidir. Çünkü, ister sıradan bir yatırım isterse bir bankacılık işlemi olsun önemli olan yapılan faaliyetin sonucunda yatırılan sermaye ile ne kadar kazanç sağlandığıdır (Tunay, 2005: 178). Tüm şirketler gibi ticari bankaların da amaç fonksiyonları faaliyet gelirlerinin maksimize edilmesi ve faaliyet giderlerinin minimize edilmesi esasına dayanan bir kar maksimizasyonudur: P max( R C) P 0 (1) (1) numaralı eşitlikle ifade edilen maksimizasyon koşulunun performans açısından karşılığı operasyonel performans ile kaynak maliyetleri arasındaki farkın maksimum kılınmasıdır. Dolayısıyla, operasyonel performansın maksimize kaynak maliyetinin de minimize edilmesi gerekmektedir (Tunay, 2005: 179): P max( ROA COC) P 0 (2) (2) numaralı eşitlikte; ROA aktifler üzerinden getiri yi (return on assets) yani operasyonel performansı yansıtmaktadır, COC ise kaynak maliyeti dir (cost of capital). Finans teorisine ve özellikle aktif/pasif yönetimi tekniklerine hakim olanların gözünden kaçmayacağı gibi, (2) numaralı eşitlikle ifade edilen maksimizasyon sorunu genellikle DuPont şeması ile özdeşleştirilen kaynak kullanım esaslarını yansıtmaktadır (Tunay, 2005: 180): Net Kar Toplam Aktifler ROE Toplam Aktifler Özkaynaklar ROE ROA Net Kar Özkaynaklar L (3) numaralı eşitliğin sol tarafındaki ilk unsurun operasyonel performansı yansıttığı açıktır. Ancak finansal kaldıracı (financial leverage / L) yansıtan ikinci unsur ile (2) numaralı eşitlikte yer alan kaynak maliyeti (COC) arasındaki ilişki yeterince açık değildir. Bilindiği gibi, bankalar da sıradan şirketler gibi öz kaynak verimliliğini arttırabilmek için kaldıraç etkisi nden (leverage effect) yararlanmaktadır. Ancak bu anlamda sıradan şirketlerden en önemli farklılıkları sözü edilen etkiyi daha fazla kullanabilmeleridir. Kaldıraç etkisiyle kastedilen, daha az öz kaynağa dayanarak daha fazla dış kaynak kullanılmasıdır. Bununla amaçlanan ortalama kaynak maliyetini düşürerek maliyet minimizasyonu sağlanmasıdır. Böylece (3) numaralı eşitlikteki kaldıraç oranı (2) numaralı maksimizasyon ifadesindeki kaynak maliyetini nitelendirmektedir. Özkaynakların toplam aktifler içindeki payı azaldıkça (yada dış kaynakların toplam aktiflerdeki (3) 4

5 payı arttıkça), kar aynı kalsa bile yatırılan sermaye başına karlılık yükselmiş olacaktır. Fakat bu etkinin kullanımının bir optimum düzeyi vardır ve aşırı kullanılması halinde yani bu optimum düzeyin aşılması halinde ortalama kaynak maliyeti yeniden yükselecektir. Bankaya kaynak sağlayanlar (mudiler, diğer borç verenler ve hissedarlar), kaldıraç etkisinin aşırı kullanıldığını derhal fark edecekler ve bu takdirde daha yüksek bir riske katlanmalarının bedeli olarak daha fazla getiri (teknik deyimle risk primi) isteyeceklerdir. Performansını arttırmak için maliyetini minimize etmek amacıyla kaldıraç etkisini kullanan bankanın aşırıya kaçmaması gerekmektedir. Bu konuya biraz ileride yeniden dönülecektir. Bir ticari banka topladığı fonların birim maliyetlerini minimize ederken, bir yandan da bu fonların yatırılmasından sağlanacak getiriyi maksimum kılmaya çabalar. Operasyonel performansın, yani ROA nın maksimizasyonunun ROA yı oluşturan bileşenlerin maksimize edilmesiyle sağlanacağı açıktır. Bu bağlamda, aktif faydalanması (asset utilization / AU) ve kar marjı nın (profit margin / PM) maksimum kılınması gerekmektedir: Net Kar Toplam Gelir Net Kar ROA Toplam Aktifler Toplam Aktifler Toplam Gelir AU Ticari banka aktifinin tüm birimleri birer yatırım projesi olarak kabul edilmeli ve eldeki fonlar banka tarafından her projeden maksimum getiri sağlanacak şekilde yatırılmalıdır. Aksi halde, Etkin Piyasa Teorisi çerçevesinde bankaya kaynak sağlayan çevreler bu durumdan haberdar olarak daha yüksek getiriler talep ederler. Böylece sermaye maliyeti yükselir. Aktif devir hızındaki bir düşüş aktif faydalanmasını da düşüreceği için, böyle bir gelişme sinerjik bir etkiyle kaldıracın artmasına ve riskin yükselmesine yol açacaktır. Risk arttığında bankanın kaynak maliyetinin artması kaçınılmazdır. Bankaya ortak olanlar ve borç verenler (mudiler v.d.); teorik olarak bu yatırım kararlarını yatıracakları paranın getirisinin şimdiki değerine bakarak vermektedirler. Rasyonel karar kriteri; belirli bir getiri için minimum risk ile belirli bir risk için maksimum getiri arasındaki tercihe dayanmaktadır. Dolayısıyla şimdiki değer formülünün paydasında riski simgeleyen k katsayısının artması yada azalması beklenen getiriyi ve yatırım kararını yakından etkileyecektir (Tunay, 2005: 179, ): PV D n t (5) t t 1 (1 k) PM (4) 5

6 Burada k katsayısının yani yatırımcıların algıladıkları riskin artması yada azalması bankanın kaldıraç etkisini ne ölçüde kullandığına doğrudan bağlı bulunmaktadır. Yani yatırımcıların risk algılaması ön planda bankanın kaynak maliyetine bağlı bulunmaktadır. Ancak bunun yegane faktör olduğunu söylemek eksik bir tespit olur. Operasyonel başarısızlık riski, yani belirli bir dönem içinde ROA daki oynaklıklar da bir diğer risk unsuru konumundadır (Stiroh, 2003). Bununla birlikte, genellikle operasyonel başarısızlık riski ile k arasındaki ilişki daha dolaylı ve geri plandadır. Dolayısıyla k ile ROA arasındaki negatif ilişki yerine daha çok k ile COC arasındaki pozitif ilişki vurgulanmaktadır. Oysa sağlıklı bir analiz için her iki risk boyutunun da irdelenmesi gerekmektedir. Bankaya yatırım yapanlar yönünden, bankanın aktiflerinin değeri (value of assets / V A ), bunların yatırılmasından elde edilecek getirilerin şimdiki değerine eşit olacaktır: n Dt ROA COC PV V A k f ( ROA, COC), f 0 ve f 0 t (1 k) (6) t 1 Bankaya kaynak sağlayanların (yatırımcıların) algıladıkları risk (k) ile sermaye maliyeti arasındaki pozitif ve operasyonel performans arasındaki negatif ilişki, bankanın değerini belirlemekte kullanılan bir iskonto oranı olarak rol oynar. Bankanın değerini belirlemek isteyen yatırımcılar bankaya yatırım yapmaktan (kaynak sağlamaktan) elde etmeyi bekledikleri kazancı k ile iskonto edecektir (Cebenoyan ve Strahan, 2004; Tunay, 2005: 182): R e COC ve/veya ROA k V V k COC ve/veya ROA k V (7) Görüldüğü gibi; kaldıraç oranı veya çarpanı sermaye maliyetinin bankanın risk getiri ilişkisine yani performansına aktarım mekanizmasıdır. Kaldıraç etkisinin kullanımı ortalama kaynak maliyetini düşürerek karlılığı ve performansı arttırabilir. Fakat daha önce de vurgulandığı gibi, bu etkinin belirli bir sınırın ötesinde kullanılması yatırımcıların risk algılamasını yükseltecek ve kaynak maliyetinin yeniden artmasıyla sonuçlanacaktır (Tunay, 2005: ). Eğer kaldıraç oranının yükselmesi operasyonel performansı yansıtan ROA nın düşüşü ile birlikte meydana gelmişse risk algılaması son derece yüksek olacak ve kaynak maliyetleri bundan çok olumsuz etkilenecektir. Kaldıraç oranındaki yükselişe ROA daki bir düşüş eşlik etmediğinde bile, yatırımcılar (bankaya borç verenler ve hissedarlar) bankanın spekülatif bir operasyona hazırlandığı öngörüsüyle risk algılamalarını arttırırlar. Fakat bunun kaynak maliyetinde neden olacağı yükseliş ilkine oranla daha sınırlı olacaktır. Bankaya kaynak sağlayanlar için performans artışı ile orantılı kaldıraç artışı makul kabul edilecektir (Molyneux vd., 1998). 6

7 Sıradan şirketlerde olduğu gibi ticari bankalarda da performansın en temel göstergesinin yatırılan sermaye başına sağlanan getiri yada kar olduğu söylenebilir. Gelir ve maliyet olmak üzere iki boyutu olan performansın maksimum kılınması, gelirlerin maksimize ve giderlerin minimize edilmesi esasına dayanmaktadır. Operasyonel performansın bir ölçüsü olan gelir maksimizasyonu ile finansal performansın bir ölçüsü olan maliyet minimizasyonu aynı anda ve etkin bir şekilde yönetilirse toplam banka performansı en üst düzeye çıkartılabilir. 1 Bu bağlamda, bankaya yatırım yapanlar operasyonel ve finansal performanstaki ciddi dalgalanmaları risk olarak algılayacaklardır. Daha açık bir deyimle, bankanın performans odaklı riski performans bileşenlerinin risklerinin bir bileşimidir. Dolayısıyla, bankanın performansını inceleyen yatırımcılar ROE nin ROA nın ve L nin geçmişten bugüne izlemiş olduğu seyrin yanı sıra; söz konusu performans ölçütlerinin oynaklığına dayanan performans odaklı riskleri de analiz edeceklerdir (Cebenoyan ve Strahan, 2004; Nishiguchi, vd. 1998). Bu itibarla, banka yöneticilerinin kendi performanslarının risk odaklı analizleri söz konusu performans ölçütlerinin oynaklığının modellemesine ve kestirimine dayanmalıdır. Böylece bankanın makro hedeflerini daha gerçekçi koymaları, kaynak sağladıkları yatırımcı çevrelerinin isteklerini karşılamaları, yatırımcıların risk algılarını ve elbette kaynak maliyetlerini düşük tutmaları mümkün olabilir. Yatırımcıların algıladıkları riskin performans odaklı risk olduğu ve bu riskin yönetilmesinin son derece önemli olduğu gözden uzak tutulmamalıdır (Sinkey, 1992: ve Stiroh, 2003). Banka yöneticileri açısından kendilerine kaynak sağlayanların algıladıkları risk performans odaklı dır. Kaynak sağlayanlar açısından da bu algılama fiilen geçerli olduğu halde riskin tanımlaması farklıdır. Kaynak sağlayanlar için sermaye riski, finansal risk ve nakit akışı riski olarak üç ayrı risk bileşeninden meydana gelen bütünleşik bir risk söz konusudur. Sermaye riski (capital risk) yatırımcıların herhangi bir finansal aktife yatırmış oldukları parayı kısmen yada tamamen kaybetme olasılığıdır. Finansal risk (financial risk), özkaynak finansmanına ek olarak borç finansmanı kullanan firmalarda hissedarların katlandığı ilave bir risktir. Nakit akışı riski (cash-flow risk) ise, yatırım yapılan şirketin yada projenin yatırımcılarına karşı finansal 1 Gerek sıradan şirketlerde gerekse bankalarda, kaynak maliyetleri dışında da gider ve maliyet unsurları olmasına karşılık bunlar nispi önemlerinin az olması ve teorik karışıklıklardan uzak kalmak için kasten ihmal edilmiştir. 7

8 yükümlülüklerini karşılayacak yeterli nakit akışını sağlayamamasını ifade etmektedir Risk Uyumlu Performans Ölçütleri ile Performans Ölçütleri Odaklı Riskin Karşılaştırması Bu bölümde bir önceki bölümde yapılan teorik açıklamalar ışığında ve onların devamı niteliğinde, risk uyumlu performans ölçütleri ile performans ölçütleri odaklı risk arasındaki benzerlikler ve farklılıklar üstünde durulacaktır. Çoğu zaman performans dalgalanmalarının yol açtığı risklilik, risk uyumlu performans ölçümünün gölgesi altında kalmaktadır. Oysa, bunlar ayrı ayrı analiz edilmesi gereken birbirlerini kapsayan değil tamamlayan konulardır. Risk uyumlu performans ölçümü, banka yöneticilerinin olası riskleri dikkate alarak belirledikleri getiri hedeflerine ulaşmaya çalışmalarını ifade etmektedir. Performans odaklı risk ölçümü ise, performansın zaman içinde sergilediği istikrarsız davranışların hissedarlar ve elbette banka için neden olacağı zararları önceden kestirme esasına dayanmaktadır. Risk uyumlu performansın artması performans odaklı risk açısından olumlu bir gelişmedir. Ama performans dalgalanmalarının önlenmesi yani riskin daimi olarak azaltılabilmesi için süreklilik göstermesi gerekmektedir Ekonomik Sermaye ve Risk Uyumlu Performans Ekonomik sermaye (economic capital) nispeten yeni geliştirilmiş, ama önemi giderek artan bir kavramdır. Düzenleme ve denetleme otoriteleri, finansal kuruluşların denetiminde daima sermaye oranlarıyla ilgilenmişlerdir. Bununla birlikte açık sermaye yeterliliği düzenlemelerinin 1970 lerde ve 1980 lerde uygulanmaya başlandığı görülür. Sermaye yeterliliği, firmaların sermaye ve gerekli sermaye (required capital) formülleriyle ölçülmektedir. Bu tür düzenlemelerin amacı, yasal sermaye ve ekonomik sermaye ayrımının kurum içi amaçlar için her zaman uygun olmaması ve daha isabetli ölçütlere gereksinim duyulmasıdır. Yasal sermaye, bankaların minimum sermaye gerekliliklerini yerine getirmek için geliştirilmiş bir yaklaşımdır. Sermaye oranları (capital ratios) veya risk temelli sermaye (risk based capital) gibi araçlar bu amaçla 2 Bu konunun daha iyi anlaşılabilmesi için profesyonel yöneticiler ile temsil ettikleri işverenler arasındaki ilişkileri finansal bir bakış açısıyla açıklayan Bürokratik Davranış Teorisi ve İşveren Temsilcisi Sorunu konuları incelenmelidir. 8

9 kullanılmaktadır. Ekonomik sermaye ise, bankalarca yürütülen alış verişler veya ticari iş bağlantıları konusundaki kararları desteklemekte kullanılmaktadır. Bir bankanın ekonomik sermayesi; hissedarların net varlıkları, dağıtılmamış karlar ve ikincil borçlar dan (subordinated debt) meydana gelmektedir. Formüller, belirli ticari bağlantılar ve alış verişlerin sermaye maliyetlerini ekonomik olarak tayin etmek için belirlenmiştir (Value Based Management, 2006). Bunların odak noktası, söz konusu ticari bağlantıları ve alış verişleri tanımlamak ve bankanın sınırlı ekonomik sermayesini en iyi şekilde kullanmaktır. Bu tür değerlendirmeler yapmak için, bankalar risk uyumlu performans ölçütleri (risk-adjusted performance metrics / RAPMs) kullanırlar. Bu tür performans ölçütleri standart muhasebe performans ölçütlerini temel almakla birlikte doğru veya ekonomik riski yansıtacak şekilde ayarlanmaktadır (Nishiguchi vd., 1998). Risk uyumlu performans ölçütü, operasyonel banka performansı ölçütü olan aktifler üzerinden getiri yi (ROA) temel almaktadır. Tezgah üstü türev ürünlerin ve diğer bilanço dışı araçların yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla; bir bankanın genel riskini veya finansal kaynaklarının tahsisini analiz etmekte ROA yetersizleşmiştir. Böylece genel banka performansını değerlendirmek için, öz kaynaklar üzerinden getiri (ROE) daha fazla kullanılır hale gelmiştir. Özkaynak analizcileri ve yatırımcılar tarafından yaygın olarak kullanılmasına karşın, ROE nin firma içi amaçlarla kullanımını sınırlandıran iki kusuru vardır. Birincisi, bir muhasebe nosyonu olan özkaynaklar banka riskinin analizinde zayıf bir göstergedir. İkincisi ise, ROE nin bankanın tümü için hesaplanması nedeniyle münferit iş bağlantılarını yada alış-verişleri değerlendirmekte kullanılamamasıdır. Bu sorunların üstesinden gelmek, ama ROE nin avantajlarından da yararlanmayı sürdürmek için sermaye üzerinden getiri (return on capital / ROC) kavramı geliştirilmiştir. (3) numaralı formülde özkaynaklar yerine sermaye yazılacak olursa ROC kolayca formüle edilebilir: Net Kar ROC= Sermaye Gelirler - Giderler Sermaye (8) Ekonomik sermaye ekonomik riski yansıttığından, münferit işler yada yatırımlar için (8) numaralı formül aşağıdaki gibi de yazılabilir: Gelirler - Giderler + Sermaye Üzerinden Gelir ROC= Sermaye (9) numaralı eşitlikte sermaye ile kastedilen, bir ticari iş bağlantısının ya da alışverişin sermaye maliyetidir. Sermayeden Sağlanan Gelir = Sermaye (Risksiz Oran) (10) (9) 9

10 (9) numaralı eşitlikte, sermayeden sağlanan gelir kavramı ticari bir iş bağlantısında veya alış-verişte yatırılan sermayeden farklı olarak bunlara tahsis edilen sermayeyi ifade etmektedir. Açıktır ki; bir ticari iş bağlantısına yada alış verişe yatırılan aktiflere ek olarak elde sermaye tutulacaktır. Sermaye herhangi bir işe tahsis edildiğinde, ROC bu yatırımdan sağlanacak ilave geliri yansıtacaktır. Sermaye az yada çok riskli bir ticari iş bağlantısına yada alış-verişe yönlendirilen aktifi desteklediğinden, hipotetik olarak risksiz bir alana yatırım yapılmış gibi olmaktadır. Bundan ötürü, risksiz orandan sağlanacak geliri ifade edecektir. Bazen bankalar iş bağlantısına yada alış-verişe tahsis ettikleri sermayeyi fiilen de bu işlere yatırabilir. Böyle bir durumda bile, (9) numaralı eşitlik hala geçerli olacaktır. Çünkü eşitliğin sağ tarafında payda yer alan giderler kalemi sermayenin finansman maliyeti için transfer fiyatlamasını içermektedir. ROC ticari bir iş bağlantısının yada alış-verişin performansını değerlendirmekte daha elverişli bir ölçüt olmasına karşın, tek bir yıla dayanan bu yaklaşım sağlıklı bir performans analizine yeterli olmayabilir. Eğer amaçlanan yatırım yapılacak işin belirlenmesi (seçimi) ise, bir yıllık kestirilmiş ROC değeri yanıltıcı olacaktır. Çünkü girişilecek iş o yıl zarar edip takip eden yıllarda kara geçebilecektir. Bundan dolayı, ROC iç karar almada kullanıldığında, bir iş bağlantısının yada alış-verişin ROC u bu işin bütün ömrü (yıllar) boyunca ortalama ROC üzerinden hesaplanmalıdır. Aynı kural, diğer risk uyumlu performans ölçütleri için de geçerlidir Çağdaş Risk Uyumlu Performans Ölçütleri Yasal sermaye üzerinden getiri (return on regulatory capital / RORC); kavramı çağdaş riske dayalı banka performans ölçütlerinden birisidir. Daha önce de değinildiği gibi; yasal sermaye bankaların minimum sermaye gerekliliklerini yerine getirmek için geliştirilmiş bir yaklaşımdır ve RORC da temelini bundan almaktadır. RORC, net karın yasal sermayeye bölünmesiyle elde edilir: Net Kar RORC= Yasal Sermaye (11) Bankaların performanslarını karşılaştırmakta kullanılabilmesi en önemli avantajıdır. Ancak sadece kaba bir şekilde risk unsurunu dikkate aldığından diğer risk temelli performans ölçütleri içinde pek popüler olamamıştır. Diğer yandan, nadiren yasal sermaye ile ekonomik sermaye gereklilikleri örtüştüğünden analiz gücü aşağıda değinilecek RAROC ve RORAC gibi ölçütlere oranla sınırlıdır. 10

11 Bir başka riske dayalı performans ölçütü de Basel II ROE olarak Türkçe leştirebileceğimiz (Return on Basel II Equity / Finance Trainer Ratio) özkaynağa dayalı karlılık oranıdır. Bu oran net karın Basel II de öngörülen özkaynağa bölünmesiyle hesaplanır: Net Kar Basel II ROE= Basel II Özkaynak (12) Banka bağlantılı risk bu orana nispeten iyi entegre edilmiştir. Dolayısıyla RORC a göre risk-performans değerlendirmesinde daha üstündür lerde, Bankers Trust risk uyumlu sermaye üzerinden getiri (riskadjusted return on capital / RAROC) olarak adlandırılan ve bir firmanın tümünün riskini yansıtabilen bir ölçüt geliştirmiştir. RAROC zamanla ün kazanmış ve 1990 lar boyunca birçok banka kendileri için benzer risk uyumlu performans ölçütleri geliştirmişlerdir. Geliştirilen oranlara farklı isimler verilse de, bunların hesaplanması genelde aşağıdaki gibidir: (Gelir - Gider - Beklenen Zarar) + Sermaye Üzerinden Gelir RAROC= Sermaye (13) (13) numaralı eşitlikte; beklenen zarar birleşik faaliyetlerin zarar dağılımının ortalamasıdır. Genelde, kredilerin geri ödenmemesinden veya operasyonel riskten kaynaklanabilecek zararları ifade eder. İlk geliştirildiğinde vergi sonrası hesaplanan bu oran, günümüzde vergi öncesi olarak hesaplanmaktadır. RAROC risk uyumlu finansal performansın ölçülmesi için geliştirilmiş çağdaş bir karlılık ölçütüdür ve ekonomik sermayeyi temel almaktadır. Ekonomik sermaye, üç risk faktörü için tahsis edilmektedir. Bunlar; piyasa riski, kredi riski ve operasyon riskidir. Risk temelli sermayenin kullanımı, her bir iş ilişkisinde yüklenilen riski ön plana alan ve buna sermaye tahsis edilmesini kapsayan bir risk yönetimi anlayışını güçlendirmiştir. Bu anlayış, alınan riskle orantılı getiri sağlanmasına dönük bir kontrol yaklaşımını da beraberinde getirir. Her bir münferit iş için sermaye tahsis edilmesi, sürdürülebilir performans değerlemesi yapılmasını ve kredi portföyünün komposizyonunun aktif olarak yönetilmesini sağlayacaktır. Böylece bankada, uzun dönemli büyüme ve karlılık potansiyeli olan işlere sermaye tahsisi yoluyla banka hisselerinin piyasa değeri dolayısıyla hissedarların sermaye kazançları maksimize olacaktır. Risk uyumlu performans değerlendirmesinde kullanılan ve RAROC ile aynı metedolojiye dayanan çağdaş bir ölçüt de RORAC tır. Risk uyumlu sermaye üzerinden getiri (return on risk adjusted capital / RORAC) olarak dilimize 11

12 çevirebileceğimiz bu ölçüt; vergi sonrası karın bankaya özgü riske karşı ayrılan ekonomik sermayeye bölünmesiyle hesaplanır: Net Kar RORAC= Ekonomik Sermaye (14) (14) numaralı eşitliğin paydasında yer alan bankaya özgü riske karşı ayrılan ekonomik sermaye riske maruz değer (value at risk VaR) tekniği ile belirlenir. RORAC çoğu bankacı ve akademisyen tarafından RAROC a göre daha üstün kabul edilmektedir. Bunun temel nedeni, RORAC ın bankalar arası karşılaştırmalara uygun olmasına karşın RAROC un böyle bir değerlendirmeye olanak vermemesidir (Enthofer, 2004). RORAC özkaynak gereksiniminin risk tarafından belirlendiği düşüncesini temel almaktadır. Daha açık bir ifadeyle, RORAC ın temel varsayımının RAROC da olduğu gibi bankanın risklerini karşılamaya yeterli bir özkaynak ayırması olduğu görülür. Risk ölçümü; yine kredi riski, piyasa riski, likidite riski ve operasyonel risk bazında yapılır. Kredi riski bağlamında, ödememe riski (default risk) ve günlük hesaplaşma riski (mark to market risk), piyasa riski bağlamında faiz oranı riski ve kur riski dikkate alınmaktadır. Ekonomik sermaye, VaR tekniği ile ölçülmekte ve en basit şekilde ifade edilmektedir. VaR tekniği ile belirlenen ekonomik sermayenin karşılaşılacak zararı karşılamama olasılığı %1 dir. Basel II düzenlemesinde %99 güven aralığı benimsendiğinden, düzenleyici otoriteler tarafından VaR çerçevesinde ekonomik sermayenin belirlenmesinde de aynı güven aralığı tercih edilmektedir (Aydın, 2000). RORAC ın kullanımının iki avantajı iki de dezavantajı söz konusudur: Birinci avantaj, her risk kategorisinde ve her kazanç getiren birime kıstaslar (bench-marks) konabilmesidir. Bu kıstaslar performansla ilişkili bir iş alanına yapılan yatırımı değerlendirmeye yardımcı olacaktır. İkinci avantaj, RORAC kullanıldığında tüm ticari birimler için aşırı basite indirgenmiş ROE hedeflerini kullanmanın gereksiz hale gelmesidir. Tepe yönetim, bankanın kurumsal işlerine ne kadar özkaynak tahsis edilmesi gerektiğine karar verir, ama bunu konulan kıstas başarıldığında sağlar. Bankanın tüm kazanç getiren birimlerinin kıstaslarının ortalaması, bankanın hedef RORAC ını verecektir. Bu hedef, bankadan bankaya ve stratejiden stratejiye değişecektir (Enthofer, 2004). Tepe yönetim pay sahipleriyle birlikte kararlaştırılmış, ROA ve ROE gibi nispeten önemi az ve genel oranlara ait hedefleri yakalamak zorunda değildir. Eğer RORAC yukarıda belirtildiği gibi kullanılırsa, uzun dönem stratejiler daha 12

13 gerçekçi hale gelecektir. Bankanın kurumsal işleri tatminkar olmadığında, yönetim bu segmentte müşterilerle olan ilişkiler bozulmadan yüksek getiriler elde edilecek şekilde iş süreçlerini yeniden yapılandırabilir. Aynı mantık dokusu, perakende bankacılık segmenti için de geçerlidir. Perakendeci bankacılığın giderek öneminin artmasına paralel olarak, kurumsal bankacılığa benzer RORAC yaklaşımı bu alanda da uygulanmaya başlanmıştır (Enthofer, 2004). RORAC ın en önemli dezavantajları; bütünsel yapısı ve standartlar uygulanmasıdır. Bir yandan, Basel II düzenlemelerinde öngörüldüğü gibi standartlar yüzünden ekonomik sermayeyi aşan özkaynaklar ile çalışmak zorunda kalan bankalar, diğer yandan bankayla ilişkili risk olmaksızın işlerini entegre etmeye zorlanmaktadır. Bankalar bu nedenle karar alma sorunları yaşamakta ve bunların üstesinden gelebilmek için yoğun danışmanlık ve eğitim hizmetlerine para ve zaman harcamaktadırlar (Enthofer, 2004). RAROC ile RORAC ın avantajlı yönlerini birleştirmek ve dezavantajlarından kaçınmak için bu iki ölçütün birleştirilmesiyle risk uyumlu sermaye üzerinden risk uyumlu getiri (risk adjusted return on risk adjusted capital / RARORAC) oranı geliştirilmiştir. RARORAC; farklı işlerin farklı olan risk beklentilerini yansıtacak şekilde nakit akışlarının ve sermaye maliyetlerinin ayarlanmasını içeren spesifik risk ayarlamalarını ifade etmektedir. RARORAC ın hesaplanması geleneksel performans ölçütlerinden iki önemli fark gösterir. Riske uyumlu getiri payda riske uyumlu sermaye de paydada yer almaktadır (Negus, 2005): Riske Uyumlu Getiri RARORAC= Riske Uyumlu Sermaye (15) ROA ve ROE gibi geleneksel performans ölçütlerinin aksine RARORAC çerçevesinde beklenen getiriden beklenen gelecekteki zarar (yani kredi karşılıkları) çıkartılır. RARORAC geleneksel sermaye tanımlamasının kapsamını genişletmiştir. Bu bağlamda, nakit ve diğer aktiflerden pasif ve diğer yükümlülüklerin çıkartılması ile elde edilen normal ticari operasyonları sürdürmeye yetecek aktiflerden, riske uyumlu sermayeyi yansıtan beklenmeyen zararlardan korunmaya yetecek fonlara sermaye kapsamı önemli oranda genişlemiştir (Negus, 2005). Genel anlamda beklenen zararlara oranla beklenmeyen zararlar büyüklük olarak daha fazla olduğundan, RARORAC gerek yapı (tanımlama), gerek önem (parasal hacim) ve gerekse ölçüm karmaşıklığı açılarından geleneksel yöntemlerden önemli ölçüde farklıdır. Bankalar RARORAC kapsamında sermayeyi hesaplamak için, riske maruz değer (VaR) yöntemlerini kullanarak 13

14 bankalar riske türüne özel geçmişteki zarar olaylarını ve bunlarla ilişkili nakit akışlarını kullanırlar (Aydın, 2000; Bolgün 2002 ve Mandacı, 2003). Dolayısıyla RARORAC ın alternatif hesaplama yöntemi aşağıdaki gibi de ifade edilebilir: Beklenen Net Gelir - Beklenen Zarar RARORAC= İlişkili Risklere Ayrılan Sermaye Tutarları Toplamı (16) (16) numaralı eşitliğin paydasında ilişkili risklere ayrılan sermaye den kastedilen; piyasa riskine, kredi riskine, operasyon riskine ve likidite riskine ayrılan sermaye tutarlarının toplamıdır (Negus, 2005) Geleneksel ve Çağdaş Performans Ölçütlerinin Karşılaştırması Özkaynak maliyetini yansıtan risk uyumlu performans ölçütlerinin geliştirilmesi ve ekonomik sermaye kavramının öneminin artmasıyla ekonomik kar kavramı geleneksel muhasebe esaslı kar kavramı kadar önem kazanmıştır. Sermaye maliyeti, pay sahiplerinin gerekli getiri (required return) oranlarını temel almaktadır. Çünkü daha önce de değinildiği gibi pay sahipleri bankanın performansını tepe yönetimin kazançlarını arttırıp arttırmadığına göre değerlendirir ve kararlarını buna göre verirler. Ekonomik kar, kabaca bir bankanın getirilerinin sermaye maliyetini aşan kısmıdır. Bu yüzden hissedarların kazançları ve elbette servetleri ekonomik kar arttıkça yükselecektir. Benzer şekilde, getiriler sermaye maliyetinin altında kaldığında hissedarların servetleri düşecektir. ROA ve ROE, hatta ROC gibi geleneksel kabul edilebilecek performans ölçütleri ile RORC, RAROC, RORAC ve RARORAC gibi çağdaş performans ölçütleri bu açıdan o kadar da farklı değildirler. Yani hangi performans ölçütü olursa olsun zaman içinde artıyorsa banka hissedarlarının kazançları ve elbette servetleri de net olarak artıyor demektir. Ancak risk-getiri anlayışı içinde performans değerlendirilmek istendiğinde bu iki grup performans ölçütü arasında belirgin bir fark doğacaktır. Geleneksel performans ölçütlerinin riski yansıtma özellikleri zayıftır. Ancak zaman içindeki eğilimlerinin sergilediği oynaklık bağlamında risklilikleri analiz edilebilir. Yani, bunların riskle etkileşimlerini ortaya koyabilmek için zaman serisi analizi teknikleri çerçevesinde oynaklıklarını modellemek ve bu modellerle analiz yapmak mümkündür. Oysa, çağdaş performans ölçütleri riske maruz değer yöntemi bazlı olarak riske uyumlu sermaye yada ekonomik sermaye üzerinden getiriyi ölçmektedirler. Daha açık bir deyişle, risk-getiri etkileşimlerini içlerinde barındırırlar. 14

15 Çağdaş performans ölçütlerinin prospektif geleneksel performans ölçütlerinin de retrospektif anlamda riskle bağlantılı olmaları bunlar arasındaki en temel farklılığı oluşturmaktadır. Bununla birlikte, VaR esaslı çağdaş performans ölçütlerinin de oynaklık tahminine dayanması ve oynaklığın retrospektif olarak modellenebileceği gözden uzak tutulmamalıdır. Diğer yandan, geleneksel performans ölçütlerinin risk modellemesinin geçmişe dayalı yapılabilmesi, bu modellere dayanılarak geleceğin kestirilemeyeceği anlamına gelmez. Amaca uygun performans ölçütünün kullanılmasının gerektiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Eğer amaçlanan riske göre performansı değerlendirmekse çağdaş ölçütler, performansa göre riski değerlendirmekse geleneksel ölçütler kullanılmalıdır. Geleneksel ölçütlerin geniş kitlelerce daha iyi bilinmesi, kolayca hesaplanabilmeleri ve risk açısından olmasa da karlılık açısından kolayca yorumlanabilmeleri en önemli avantajlarıdır. Öte yandan, risk ile performans etkileşimlerinin güçlü olması, bu etkileşimi tek bir değerle ve geleceği kapsayacak şekilde göstermeleri, bütün banka için olduğu kadar tek bir kazanç getiren bankacılık faaliyeti için de uygulanabilir olmaları nedeniyle çağdaş ölçütler de büyük avantajlar sunmaktadır. Amaç performans odaklı riskin analizi olduğunda, teorik olarak geleneksel performans ölçütlerinin zaman içindeki oynaklıklarını başarılı bir şekilde modellemek ve buna bağlı bir kestirim yapmak hala güvenilir ve güçlü bir analiz yöntemidir. ROA ve ROE temelinde bu yaklaşım bütünsel banka performansı ve risk ilişkisini değerlendirme gücüne sahip olacaktır. Öte yandan, ROC temelinde de münferit kazanç getiren bankacılık faaliyetlerinin riskliliklerini analiz olanağı sunacaktır. Ancak böyle bir modelleme ve analiz yaklaşımı, elverişli veri setleri olmadığı gerekçesi ile bankacılıkta pek kullanılamamaktadır. Bu da geleneksel performans ölçütlerinin gelecekteki riskliliklerini kestirmeyi zorlaştıran bir handikap olarak değerlendirilebilir. Geleneksel performans ölçütlerinin zaman içindeki seyirleri, herhangi bir finansal aktifin gerçekleşmiş getiri dizisinin seyri gibidir. Bilindiği gibi finansal aktiflerin getirilerine ait serilerdeki değişkenlik yada oynaklık temel ve önemli bir risk unsurudur. 3 Bu nedenle, banka getirilerinin de aktif getirileri gibi yüksek ölçüde oynaklık göstermesi son derece olasıdır. Sözü edilen oynaklığın ARCH 3 Bilindiği gibi finansal riski saf riskten farklı kılan en önemli özellik, sadece kayıpların değil beklenen getirinin beklenen zamanda gerçekleşmemesinin de risk olarak kabul edilmesidir. Dolayısıyla teknik anlamda, aktiflerin getirilerinde zaman içinde gözlenen ortalamadan sapmaların riski tanımlayacağı açıktır. Aynı şekilde, bu tür ortalamadan sapmaların beklenmeyen yada belirsiz nitelikte olması, sıklıklarına ve büyüklüklerine ilişkin eğilimin doğrusal olarak modellenememesi de yine riski tasvir etmektedir. 15

16 türü modellerle başarılı bir modellemesi yapılabilirse, bunların gelecekteki riskliliklerini kestirmek mümkün olacaktır. Öyleyse bütün mesele bankanın zaman aralığı yada frekansı uygun ve gözlem sayısı da yeterli getiri yada performans ölçütü verilerine ulaşmaktır. Böyle bir veri seti elde edildiğinde, geleneksel performans ölçütüne dayalı risk modellemesi ve bunun geleceğe yönelik kestirimi zaman serisi analizi teknikleriyle başarıyla yapılabilir. Çalışmanın teorik hareket noktası da budur. İzleyen bölümdeki uygulamalı analizler bu çerçevede yapılmıştır. 3. Modelleme ve Tahmin 3.1. Tahmin Yöntemleri: Koşullu Varyans Modelleri Belirsizlik ortamında karar alınabilmesi için, karar alıcıların olayların geçmiş hareketlerini incelemeleri ve elde ettikleri ipuçları ışığında olayların gelecekteki seyirlerini tahmin etmeleri gerekmektedir. Finans sektörü konu olduğunda karar alma sürecindeki belirsizlik daha da arttığından, bu yapılması söylendiği kadar kolay olmayan bir iştir. Günümüzün son derece karmaşık finansal ve ekonomik ilişkileri düşünüldüğünde, pek çok finansal varlığın ve değişkenin gelecekteki hareketlerini kestirmenin hiç de kolay olmadığı açıkça görülecektir. Finansal aktiflerin sergiledikleri belirsiz davranışlar, başta yatırımcılar olmak üzere finans sektöründeki tüm aktörler açısından riskin ana kaynağını oluşturmaktadır. İsabetli finansal kararların alınabilmesinin sözü edilen riskin en iyi şekilde analiz edilmesine bağlı olduğu ortadadır. Teknik olarak hakkında karar verilecek değişkene dair verilerin zaman içindeki davranışları incelenir ve sergilediği eğilim belirlenebilirse, bu değişkenin geleceğine dair belirsizliklerde azaltılabilir. Ekonomik ve finansal ait zaman serileri yüksek ölçüde belirsizdirler. Gujarati nin (1999:437) de Mandelbrot un (1963b) ünlü çalışmasına atfen belirttiği gibi; hisse senetleri fiyatları, enflasyon oranları, döviz kurları gibi zaman serileriyle yapılan kestirimlerde kestirim yetenekleri bir dönemden diğerine değişkenlik göstermektedir. Tahmin hataları dönemden döneme değişmekte ve gözlenen bu değişkenlik siyasi karışıklıklara, para ve maliye politikalarındaki değişmelere, dış kaynaklı krizlere ve daha birçok nedene bağlanmaktadır. Bunun teknik anlamı ekonomik ve finansal zaman serilerinin genellikle sabit ortalama ve varyans içermedikleri yada daha açık deyişle tahmin hataları varyansının bir tür ardışık bağlanım gösterdiğidir. Söz konusu zaman serilerinin çoğu defa doğrusal modellerle ifade edilememelerinin temel nedeni bu özellikleridir. Finansal belirsizliğin ve risklerin artmasına paralel olarak sabit varyans varsayımı üstüne 16

17 inşa edilen zaman serisi analizi anlayışının yetersiz kaldığı görülmüştür. Böylece finansal zaman serilerinin değişken varyans yapısı içerebileceği varsayımı altında modellenmesini sağlayacak teknikler geliştirilmiştir (Kızılsu, Aksoy ve Kasap, 1999:48). Bu yeni modelleme yaklaşımının öncüsü Robert F. Engle dır. Engle (1982 ve 1983) tarafından geliştirilen ardışık bağlanımlı koşullu değişen varyanslık (autoregressive conditional heteroscedasticity / ARCH) modelleri zaman serisi analizinde bir dönüm noktası olmuştur. ARCH modelleri, bir regresyon modelinin hata teriminin varyansının hata teriminin geçmiş değerlerinin karesi olarak modellenmesi esasına dayanmaktadır. ARCH modelleri ve onlardan türeyen GARCH, EGARCH, ARCH-M, TGARCH, C-ARCH, AC-ARCH gibi modeller finansal veriler üzerindeki etkinlikleri nedeniyle oldukça geniş bir kullanım alanı bulmuştur. Finansal zaman serilerinin oynaklıklarının modellenmesinde; tarihi oynaklık modelleri, zımni oynaklık modelleri, üstel olarak ağırlıklandırılmış hareketli ortalama modelleri (EWMA modelleri), ardışık bağlanımlı bütünleşik hareketli ortalama modelleri (ARIMA modelleri), ardışık bağlanımlı koşullu değişken varyans modelleri (ARCH ve GARCH türü modeller) ve stokastik oynaklık modelleri kullanılmaktadır (Mazıbaş, 2005). Finansal zaman serilerinin oynaklığı genel anlamda risk olarak değerlendirildiğinden, üstte belirtilen modellerin risk modellemesinde kullanıldığını söylemek yanlış olmayacaktır. Sıralanan bu modellerden elde edilecek tahminlere dayanılarak araştırılan değişkenin gelecekteki hareketi de kestirilebilir. Figlewski (1994 ve 1997), Garcia v.d. (2005), Al-Eideh, v.d. (2004), Bhar ve Hamori, (2004), Crawford ve Fratantoni (2003), Loy ve Weaver (1998) gibi birçok çalışma değişen koşullu varyans modellerini temel alarak çeşitli ekonomik ve finansal zaman serilerinin kestirimini yapmaktadır. Finansal anlamda riskin finansal aktiflerin getirilerinin olasılık dağılımlarının varyansı olarak tanımlandığı bilinmektedir. Bu bilinen risk tanımlamasından hareketle Sinkey (1992), özel bir tür getiri olan banka performans ölçütlerinin zaman içinde sergiledikleri oynaklığı banka performans riski olarak değerlendirmektedir. Böylece banka aktif pasif yönetiminin temelinde yer alan performans risk ilişkisi zaman serisi teknikleriyle modellenebilir ve kestirimde kullanılabilir. Geleneksel performans ölçütlerine dayanan bu yaklaşım, gerek yöneticilere gerekse bankaya yatırım yapanlara karar alma süreçlerinde modern risk uyumlu performans ölçütlerinden daha kolay ve doğrudan bir şekilde analiz yapma imkânı vermektedir. 17

18 ARCH Modelleri Geleneksel zaman serisi modelleri, önce de değinildiği gibi sabit varyans yapısını temel almaktadır. Oysa finansal zaman serileriyle kestirim yapan araştırmacılar bu serilerin kestirim yeteneklerinin bir dönemden diğerine değiştiğini gözlemlemişlerdir. Tahmin hataları bazı dönemlerde küçük bazı dönemlerde ise nispeten büyük olmakta ve ardından yeniden küçülmektedir. Bu değişkenlik veya oynaklık (volatility); söylentilere, siyasi karışıklıklara, devletin para ve maliye politikalarındaki değişmelere ve daha pek çok nedene bağlı olabilmektedir (Gujarati, 1999:437). Engle (1982 ve 1983), tahmin hatalarının (kalıntıların) varyansının sabit olmadığını ispatlamış ve zaman serilerinin analizinde sıkça görülen seri korelasyon sorunu üzerinde durarak ARCH modellerini geliştirmiştir. ARCH modelleri, varyansın sabit olmadığı zaman serilerinin durağanlıklarını ve doğrusallıklarını sağlamak üzere yapılan dönüşümlerin yetersiz kaldığı durumlarda uygulanan doğrusal olmayan modellerdir (Kızılsu, Aksoy ve Kasap, 1999:49). ARCH modellerinin en yalın hali olan ARCH(1) modelidir. Bu model, aşağıdaki gibi iki eşitlikten meydana gelmektedir: y x (17) t t t 2 2 t c t 1 (18) (17) numaralı ilk eşitlik, ana denklem veya ortalama denklemi olarak adlandırılmaktadır ve bir hata terimi ( t ) ile dışsal yada bağımsız değişkenlerden (x t ) meydana gelmektedir. (18) numaralı ikinci eşitlik ise, varyans denklemidir ve bir dönem sonrasının varyansını kestirmek geçmiş bilgiye bağlı olduğundan koşullu varyans olarak adlandırılır. (18) numaralı denklemde c sabit terimdir ve 2 t 1 ARCH(1) terimidir. Daha yüksek mertebeden ARCH modellerinde o mertebe kadar ARCH terimi yer alacaktır GARCH Modelleri ARCH modelleme sürecinde koşullu varyansın belirlenebilmesi için uzun gecikme yapılarının modele dahil edilmesinden ötürü zaman zaman önemli teknik sorunlar doğmaktadır. Bu nedenle gecikme yapılarına kısıtlar konularak gecikme uzunluklarının doğrusal olarak azalmaları sağlanmıştır. Tim Bollerslev (1986) tarafından geliştirilen genelleştirilmiş ARCH (generalized ARCH / GARCH) modelleri bu çabaların bir ürünüdür ve ARCH modellerine geçmiş dönemdeki varyansın tahmin edilmesinde kullanılacak GARCH teriminin eklenmesiyle elde 18

19 edilmektedir. Açıklama kolaylığı sağlaması açısından GARCH(1,1) model kalıbı kullanılacaktır: c (19) t t 1 t 1 2 (19) numaralı eşitlikte; t 1 GARCH terimidir ve bir önceki dönemin varyans kestirimini simgelemektedir. GARCH modelleri onları meydana getiren ARCH ve GARCH terimlerinin sayısına göre çeşitli mertebelerden ifade edilebilir. Bunların teorik ifadesi GARCH(p,q) dur. p ARCH terimlerinin ve q da GARCH terimlerinin mertebesini simgelemektedir. Hemen görüleceği gibi, aslında ARCH(1) modeli bir GARCH (1,0) modelidir ve GARCH modellerinin özel bir halidir. Yukarıda belirtilen GARCH(1,1) modelinin finansal anlamı üzerinde durulmalıdır. Bir piyasa katılımcısının uzun dönem ortalamasına (sabit terim), geçen dönemde gözlenen oynaklık hakkındaki bilgisine (ARCH terimi) ve geçen dönemin varyansının tahminine (GARCH terimi) dayanarak bu dönemin varyansını şekillendirir. Eğer incelediği aktifin getirisi yukarı yada aşağı doğrultuda beklediğinin ötesinde bir hareket sergiliyorsa, piyasa katılımcısı bir sonraki dönemin varyansını arttıracaktır. Böylece söz konusu modelleme anlayışı finansal getiri verilerinde sıkça gözlenen oynaklık kümelenmesi (volatility clustering) olgusuyla da tutarlıdır. Çünkü getirilerdeki büyük değişmeler başka büyük değişmeleri de beraberinde getirecektir Modeller ve Tahmin Sonuçları Bu alt bölümde; bir önceki alt bölümde teorik yapıları açıklanan GARCH modelleri kullanılarak geleneksel banka performans ölçütleri odaklı risk modellemesi ve tahmini yapılacaktır. İkinci aşamada bu modellerin kestirim performanslarının belirlenmesi için alternatif bir oynaklık tahmin yöntemi olan ARIMA modelleri ile bir karşılaştırma yapılacaktır. Modellemeler, 2 numaralı alt bölümde çerçevesi çizilen teorik yaklaşıma bağlı kalınarak ROA, ROE, ROC ve L (kaldıraç) değişkenlerini esas almaktadır. Analizde kullanılan GARCH modelleri bilinen Box-Jenkins (1978) yaklaşımı çerçevesinde doğru olarak tahmin edilmiş ARIMA modellerini temel almaktadır. Genellikle ARCH ya da GARCH modellerinin ortalama denklemi olarak bir ARIMA modeli kullanılmaktadır. Yazında çoğunlukla faiz oranı, hisse senedi fiyatı gibi finansal değişkenlerin hareketlerini yansıtması için dönüşüm uygulanan ve bu nedenle getiri (return) olarak nitelendirilen bağımlı değişkenler analiz edilmektedir. Böyle analizlerde, birincil hedef riskin tahmini olduğundan 19

20 ortalama denklemi olarak genellikle AR(1), MA(1) veya ARIMA(1,1,1) türü nispeten basit modeller tercih edilmektedir. Amaç öngörü olduğunda ise, araştırılan seriyi en iyi tahmin eden ARIMA(p,d,q) modelinin tespit edilmesi ve bunun kalıntılarında ARCH-LM testi ile koşullu değişen varyans etkisi araştırılması yerinde olacaktır. Aslında analizin amacı ne olursa olsun uygulanması gereken biçimsel süreç de bu olmalıdır. Son aşamada elde edilen ARCH yada GARCH modelleri başlangıçtaki ARIMA tahminlerinden kopuk değildir. Çalışmada hedeflenen geleneksel performans ölçütlerinin risklilikleri de dikkate alınarak öngörülmesi için alternatif bir model geliştirmek olduğundan, söz konusu değişkenler hem referans model olarak ARIMA modelleri ile hem de önerilen GARCH modelleri ile tahmin edilecektir. Bu bağlamda ARIMA modelleri, gerek başlı başına bir analiz aracı olarak gerekse GARCH modellerinin ortalama denklemi olarak kullanılacaktır. Kuşkusuz bu durum modellerin öngörü performanslarının karşılaştırılması için de bir ortak payda sağlayacaktır. Analizde kullanılacak ARIMA(p,d,q) modelinin teorik yapısı aşağıdaki gibi ifade edilebilir: y p y t i t 1 i t i t i 1 i 1 q (20) Tahmini yapılacak GARCH(p,q) modellerinin genel yapısı da aşağıdaki gibi olacaktır: t t 1 t 1 1 g1 2 g2 (21) Söz konusu GARCH modeli ortalama denklemi olarak (20) numaralı eşitliği varyans denklemi olarak da (21) numaralı eşitliği kullanacaktır. Ancak hemen dikkati çekeceği gibi, (21) numaralı varyans denklemi daha önce açıklanan (19) numaralı eşitlikten farklıdır. Bunun nedeni, g1 ve g2 olarak adlandırılan iki ilave açıklayıcı değişken içermesidir. Bilindiği gibi, koşullu varyans modellerinde varyans denklemlerine ARCH ve GARCH terimlerinin yanı sıra başka açıklayıcı değişkenlerde eklenebilmektedir. 4 Bu analizde de, banka performansı üzerinde ciddi etkileri olan yurtiçi ve yurtdışı finansal krizler ilave risk unsurları olarak varyans denklemine eklenmiştir. (21) numaralı eşitlikte g1 Türkiye de yaşanan bankacılık krizlerini, g2 ise yurtdışı kaynaklı büyük hacimli sistemik finansal krizleri yansıtan gölge değişkenlerdir. Von Hagen ve Ho (2003) ile Laeven ve Valencia nın (2008) çalışmaları çerçevesinde Türkiye de 1982, 1991, 1994 ve yıllarında yaşanan krizler bankacılık krizi olarak kabul edilmiştir. Öte 4 Gerek ulusal gerekse uluslararası yazında bu tür analizlerin birçok örneği vardır. Bu çerçevede Noomen v.d. (2003) ve Tunay (2008) gibi çalışmalar örnek verilebilir. 20

1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır?

1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır? Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri 1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır? a. %18 b. %19 c. %20 d. %21 e. %22 5. Nominal faiz oranı %24 ve iki

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

Mali Analiz Teknikleri

Mali Analiz Teknikleri Mali Analiz Teknikleri Karşılaştırmalı Tablo analizi (Yatay Analiz) Yüzde Analizi (Dikey Analiz) Eğilim Yüzdeleri Analizi (Trend Analizi) Oran Analizi ORAN ANALİZİ Bir işletmenin mali tablolarında yer

Detaylı

ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA

ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA Genel Olarak Oran Analizi p Oran analizi tekniğinin amacı, finansal tablo kalemlerinin aralarındaki anlamlı ve yararlı ilişkilerden yola çıkarak bir işletmenin cari finansal

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir?

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir? FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL PLANLAMA Yrd.Doç.Dr. Serkan ÇANKAYA Finansal analiz işletmenin geçmişe dönük verilerine dayanmaktaydı ancak finansal planlama ise geleceğe yönelik hareket biçimini belirlemeyi

Detaylı

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Yatırım (Sermaye Bütçelemesi) ve Finanslama Kararları Şirket Nedir? Finansal Yönetici Kimdir? Şirketin Amaçları Finansal piyasalar ve kurumların

Detaylı

DEĞERE DAYALI YÖNETİM ve FİRMA DEĞERİNİN TESPİTİ. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

DEĞERE DAYALI YÖNETİM ve FİRMA DEĞERİNİN TESPİTİ. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ DEĞERE DAYALI YÖNETİM ve FİRMA DEĞERİNİN TESPİTİ Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ İçerik Değer Kavramı Nominal değer Defter değeri Tasfiye değeri İşleyen teşebbüs değeri Piyasa (borsa) değeri ve Teorik ya da İçsel

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Rapor N o : SYMM 116 /1552-117

Rapor N o : SYMM 116 /1552-117 Rapor N o : SYMM 116 /1552-117 BÜYÜME AMAÇLI ULUSLAR ARASI KARMA EMEKLİLİK YATIRIM FONU NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN 30.06.2009 TARİHİ İTİBARİYLE BİTEN HESAP DÖNEMİME

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 (*) 02 Ocak 2013 tarihi itibariyle Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI

FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI OCAK 15 Güncel Ekonomik Veriler Büyüme Oranı(Yıllık) 4,00% Cari Açık/GSYİH 6,61% İşsizlik oranı(yıllık) 10,10% Enflasyon(TÜFE/Yıllık) 8,17% GSMH(milyar USD) 819,9 Kişi Başı Milli Gelir (USD) 10.800 Güncel

Detaylı

http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 Eylül 2009

http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 Eylül 2009 http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 SORU - 1 31.12.2009 itibariyle, AIC Şirketi'nin çıkarılmış sermayesi 750.000.000 TL olup şirket sermayesini temsil eden

Detaylı

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti.

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti. Reyting Metodolojisi Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012 İçerik Giriş Tarihçe Kategori Bazında Gruplama Yatırımcı İçin Anlamı Nasıl Çalışır? Teori Beklenen Fayda Teorisi Portföy Performans Ölçümü

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003 15.433 YATIRIM Ders 19: Menkul Kıymet Analizi Bahar 2003 Giriş Piyasada gözlemlediğimiz fiyatlar nasıl açıklanır? Etkin bir piyasada, fiyat kamuya açık olan tüm bilgileri yansıtır. Piyasa bilgisini piyasa

Detaylı

Halka Arz Tarihi 07.11.2008 Portföy Yöneticileri

Halka Arz Tarihi 07.11.2008 Portföy Yöneticileri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07.11.2008 Portföy Yöneticileri 31.12.2008 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI

Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI SERMAYE MALİYETİ Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI İçerik Öz Sermaye Maliyeti İmtiyazlı Hisse Senedi Maliyetinin Yaygın (Adi) Hisse Senedinin Maliyetinin Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeline Göre Özsermaye

Detaylı

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ 1 A. GİRİŞ Gözlemlerin belirli bir dönem için gün, hafta, ay, üç ay, altı ay, yıl gibi birbirini izleyen eşit aralıklarla yapılması ile elde edilen seriler zaman

Detaylı

Risk ve Getiri (1) Ders 9 Finansal Yönetim 15.414

Risk ve Getiri (1) Ders 9 Finansal Yönetim 15.414 Risk ve Getiri (1) Ders 9 Finansal Yönetim 15.414 Bugün Risk ve Getiri İstatistik Tekrarı Hisse senedi davranışlarına giriş Okuma Brealey ve Myers, Bölüm 7, sayfalar 153-165 Yol haritası 1. Bölüm: Değerleme

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak 15.433 YATIRIM Ders 3: Portföy Teorisi Bölüm 1: Problemi Oluşturmak Bahar 2003 Biraz Tarih Mart 1952 de, Şikago Üniversitesi nde yüksek lisans öğrencisi olan 25 yaşındaki Harry Markowitz, Journal of Finance

Detaylı

- Kâr payı (temettü) adı altında hisse senedi sahiplerine (şirket ortaklarına) aktarır. - Kâr ortaklara dağıtılmayarak firma bünyesinde tutulur.

- Kâr payı (temettü) adı altında hisse senedi sahiplerine (şirket ortaklarına) aktarır. - Kâr ortaklara dağıtılmayarak firma bünyesinde tutulur. HĐSSE SENEDĐ DEĞERLEMESĐ Hisse (Ortaklık) senetleri, firmanın belli bir bölümüne ait mülkiyet ifade eder. Ortaklık senedini elinde bulunduran kişi, bu senedi ihraç eden kuruluşun gelecekteki kazancı (karı)

Detaylı

Bölüm 1 (Devam) Finansal Piyasalar & Kurumlar

Bölüm 1 (Devam) Finansal Piyasalar & Kurumlar Bölüm 1 (Devam) Finansal Piyasalar & Kurumlar İşlenecek Konular Finansal piyasalar ve kurumların önemi Tasarrufların şirketlere akışı Finansal piyasaların ve aracıların fonksiyonları Değer maksimizasyonu

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ DERS İÇERİĞİ Ders Adı Ders Türü Finansın İlkeleri Zorunlu DERS HEDEFİ Finansın İlkeleri dersini alan öğrenciler aşağıdaki becerileri kazanacaktır: Finans nedir ve çalışma alanları nelerdir sorularına cevap

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Prof. Dr. KARACABEY Yrd. Doç. Dr. GÖKGÖZ. Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır:

Prof. Dr. KARACABEY Yrd. Doç. Dr. GÖKGÖZ. Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır: Risk ve Getiri Konsepti Prof. Dr. Argun KARACABEY Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ 1 Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır: 1.Yatırım Politikasının belirlenmesi,.menkul kıymet analizinin yapılması,

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Güncel Ekonomik Yorum

Güncel Ekonomik Yorum NİSAN 15 Güncel Ekonomik Yorum Mart ayı finansal piyasalar açısından son derece oynak bir seyir izlemiştir. Yurtdışı piyasalarda ABD tarafında FED in(amerika Merkez Bankası) faiz arttırımını ne zaman yapacağı

Detaylı

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR 1 ALLİANZ HAYAT VE EMEKLİLİK ANONİM

Detaylı

F12 Piyasa Riskine Karşı Özel Risk Daha önceden belirtildiği gibi çok küçük bir çeşitlendirme bile değişkenlikte önemli oranda azalma sağlamaktadır. F13 Piyasa Riskine Karşı Özel Risk Doğru aynı zamanda,

Detaylı

GENÇ ve YENİ KURULMUŞ TEKNOLOJİ FİRMALARININ DEĞERLEMESİ

GENÇ ve YENİ KURULMUŞ TEKNOLOJİ FİRMALARININ DEĞERLEMESİ GENÇ ve YENİ KURULMUŞ TEKNOLOJİ FİRMALARININ DEĞERLEMESİ Doç. Dr. Güray KÜÇÜKKOCAOĞLU Başkent Üniversitesi GENÇ ve YENİ KURULMUŞ TEKNOLOJİ FİRMALARIN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ Geçmişleri yoktur. Düşük

Detaylı

SVFM. Ders 11 Finansal Yönetim 15.414

SVFM. Ders 11 Finansal Yönetim 15.414 SVFM Ders 11 Finansal Yönetim 15.414 SVFM Riski ölçmek Sistematik risk, dağıtılabilir risk Risk ve getiri arasındaki denge Bugün Okuma Brealey ve Myers, Bölüm 8.2-8.5 Tekrar Çeşitlendirme Çeşitlendirme,

Detaylı

Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar

Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar InvestCo M & A Halka Arz Değerleme Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar Halka Açılma Öncesi Danışmanlık Özel Amaçlı Şirket Değerlemeleri Özel Amaçlı Şirket ve Sektör

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM ÇALIŞMA SERMAYESİ

FİNANSAL YÖNETİM ÇALIŞMA SERMAYESİ FİNANSAL YÖNETİM İŞLETME (ÇALIŞMA) SERMAYESİ YÖNETİMİ VE Yrd.Doç.Dr. Serkan ÇANKAYA ÇALIŞMA SERMAYESİ Kısa vadeli veya cari varlıklar ve borçlar topluca çalışma sermayesi olarak bilinir. Dönen Varlıklar:

Detaylı

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 2 Temmuz 2012 tarihi itibariyle (*) Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR

1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU DIŞ BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN

Detaylı

Bireysel Emeklilik Fon Bülteni...

Bireysel Emeklilik Fon Bülteni... Ağustos 2015 Grup Bireysel Emeklilik Fon Bülteni... Geleceğinizi Beraber Şekillendirelim Değerli Katılımcımız, Bireysel Emeklilik Sistemi uzun vadeli bir yatırım anlayışına dayalı, şeffaf ve güvenli, Devlet

Detaylı

Bireysel Emeklilik Fon Bülteni...

Bireysel Emeklilik Fon Bülteni... Ağustos 2015 Ferdi Bireysel Emeklilik Fon Bülteni... Geleceğinizi Beraber Şekillendirelim Değerli Katılımcımız, Bireysel Emeklilik Sistemi uzun vadeli bir yatırım anlayışına dayalı, şeffaf ve güvenli,

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

GALATA MENKUL DEĞERLER A.Ş.

GALATA MENKUL DEĞERLER A.Ş. GALATA MENKUL DEĞERLER A.Ş. 31.12.2011 FAALİYET RAPORU Yönetim kurulu olarak Genel Kurula sunduğumuz faaliyet raporumuzda belirtilen hususlar kapsamında, ara dönemi ilgilendiren önemli olaylar ile bunların

Detaylı

FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. KATKI EMEKLİLİK YATIRIM FONU NA AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU. Fonun Yatırım Amacı

FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. KATKI EMEKLİLİK YATIRIM FONU NA AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU. Fonun Yatırım Amacı A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖYE BAKIŞ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka arz tarihi: 19 Aralık 2013 31 Aralık 2014 tarihi itibarıyla (Bu raporun hazırlanmasında 1 Ocak 2015 tarihinde geçerli olan

Detaylı

AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU DEĞİŞİKLİĞİ

AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU DEĞİŞİKLİĞİ AVİVASA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU DEĞİŞİKLİĞİ AvivaSa Büyüme Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu tanıtım formunun A Bölümü nün II, III,IV ve V maddeleri,

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI

Detaylı

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 1 OCAK 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR 1 ALLİANZ HAYAT VE EMEKLİLİK ANONİM ŞİRKETİ A. TANITICI BİLGİLER

Detaylı

Marjinal VaR Ratio Instruments PV VaR VaR/PV Portfolio PV Marjinal VaR

Marjinal VaR Ratio Instruments PV VaR VaR/PV Portfolio PV Marjinal VaR 1.PERFORMANS DEĞERLEMESİ Karşılaştırma Ölçütü-Serbest Fon Getiri Değişimi 29/02/2012 1H 1A 3A 5A Merchants Capital 0.22% -0.98% -11.91% -15.29% KYD182 0.16% 1.26% 3.13% 3.56% 2.PİYASA RİSKİ VaR değer limiti,

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM

Detaylı

Alternatif Karşılaştırma Metotları

Alternatif Karşılaştırma Metotları Selçuk Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Alternatif Karşılaştırma Metotları-1 Alternatif Karşılaştırma Metotları Minimum çekici getiri oranı (Minimum attractive rate of return- MARR) Eşdeğer Kıymet

Detaylı

FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI

FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI ŞUBAT 15 FON BÜLTENİ Güncel Ekonomik Veriler Büyüme Oranı(Yıllık) Cari Açık/GSYİH 6,61% İşsizlik oranı(yıllık) 10,10% Enflasyon(TÜFE/Yıllık) 7,24% GSMH(milyar USD) 819,9 Kişi Başı Milli Gelir (USD) 10.800

Detaylı

2012/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 2 Aralık 2012-Pazar 13:30-15:00 SORULAR

2012/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 2 Aralık 2012-Pazar 13:30-15:00 SORULAR 2012/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 2 Aralık 2012-Pazar 13:30-15:00 SORULAR SORU 1: ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin 2007-2008-2009-2010 ve 2011 hesap dönemlerine

Detaylı

FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU NA AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU NA AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU NA AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖYE BAKIŞ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka arz tarihi: 30 Nisan

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Panelinde Yaptığı Konuşma 21.03.2008 Oditoryum,

Detaylı

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI MODÜL KONU BAŞLIKLARI ÖĞRENME HEDEFLERİ VE KAZANIMLAR 1 SÜRESİ MUAFİYETLER Finansal Planlamanın Temel İlkeleri 1. Finansal planlama süreci 2. Finansal hedeflerin belirlenmesi 3. Finansal planlama uygulaması

Detaylı

Finansal (Mali) Tablolar Analizi. Genel Bilgiler Öğr. Gör. Ebubekir DOĞAN

Finansal (Mali) Tablolar Analizi. Genel Bilgiler Öğr. Gör. Ebubekir DOĞAN Finansal (Mali) Tablolar Analizi Genel Bilgiler Öğr. Gör. Ebubekir DOĞAN 1 Mali Tablolar Muhasebe sisteminin üretmiş olduğu muhasebe bilgileri İşletme içi ( Sahiplerine, ortaklarına, yöneticilerine ve

Detaylı

1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR

1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliği ne göre aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliği ne göre aşağıdakilerden hangisi doğru değildir? 1. Yapılandırılmış finansal araçların ortaya çıkarılmasında, yaratılan menkul kıymeti yatırımcılara satarak menkulleştirilmeye konu olan kredilerin satın alınması için gereken fonu temin eden taraf aşağıdakilerden

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

Güncel Ekonomik Veriler. Güncel Ekonomik Yorum

Güncel Ekonomik Veriler. Güncel Ekonomik Yorum KASIM 14 Güncel Ekonomik Veriler Büyüme Oranı(Yıllık) 4,00% Cari Açık/GSYİH 6,40% İşsizlik oranı(yıllık) 9,80% Enflasyon(TÜFE/Yıllık) 8,96% GSMH(milyar USD) 819,9 Kişi Başı Milli Gelir (USD) 10.800 Güncel

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

Detaylı

Altman Z Skoru Modeli ile Finansal Başarısızlık Ölçümü: Kimya Sektörü

Altman Z Skoru Modeli ile Finansal Başarısızlık Ölçümü: Kimya Sektörü Altman Z Skoru Modeli ile Finansal Başarısızlık Ölçümü: Kimya Sektörü 1 Şirketlerin finansal başarısının belirlenmesinde aktiflerin karlılık oranı (ROA) ile borç - özkaynak oranı en etkin göstergelerdendir.

Detaylı

Aysel Gündoğdu, PhD C. Turgay Münyas, PhD C. asset FİNANSAL YÖNETİM. Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı Eğitimi

Aysel Gündoğdu, PhD C. Turgay Münyas, PhD C. asset FİNANSAL YÖNETİM. Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı Eğitimi Aysel Gündoğdu, PhD C. Turgay Münyas, PhD C. asset FİNANSAL YÖNETİM Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı Eğitimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V FİNANSAL YÖNETİM... 1 Finansal Amaçlar... 1 Finans Yöneticisinin

Detaylı

STRATEJİ PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. STRATEJİ PORTFÖY İKİNCİ HİSSE SENEDİ FONU (HİSSE SENEDİ YOĞUN FON)

STRATEJİ PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. STRATEJİ PORTFÖY İKİNCİ HİSSE SENEDİ FONU (HİSSE SENEDİ YOĞUN FON) A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖYE BAKIŞ Halka arz tarihi: 15 Ekim 2003 YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER 31 Aralık 2015 tarihi itibariyle Fon un Yatırım Amacı Portföy Yöneticileri Fon Toplam Değeri 26.267.484

Detaylı

Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme

Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme Değerleme 1 Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme A. Değerleme: Serbest Nakit Akışları ve Risk 1 Nisan Ders: Serbest Nakit Akışları Değerlemesi 3 Nisan Vaka: Ameritrade B. Değerleme: AOSM (WACC) ve DBD (APV)

Detaylı

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24 Ticari bir işletme olarak bankaların belirli bir dönem içerisinde nasıl çalıştıklarını ve amaçlarına dönük olarak nasıl bir performans sergilediklerini değerlendirebilmenin yolu bankalara ait finansal

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 5: Portföy Teorisi. Bölüm 3: Optimum Riskli Portföy

15.433 YATIRIM. Ders 5: Portföy Teorisi. Bölüm 3: Optimum Riskli Portföy 15.433 YATIRIM Ders 5: Portföy Teorisi Bölüm 3: Optimum Riskli Portföy Bahar 2003 Giriş Riske maruz kalmanın etkisine karar verdikten sonra, yatırımcının sonraki işi riskli portföyü, r p oluşturmaktır.

Detaylı

STRATEJİ PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. STRATEJİ PORTFÖY BİRİNCİ HİSSE SENEDİ FONU (HİSSE SENEDİ YOĞUN FON)

STRATEJİ PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. STRATEJİ PORTFÖY BİRİNCİ HİSSE SENEDİ FONU (HİSSE SENEDİ YOĞUN FON) A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖYE BAKIŞ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Fon Toplam Halka arz tarihi: 26 Kasım 1996 31 Aralık 2015 tarihi itibariyle Fon un Yatırım Amacı Yöneticileri Değeri 33.799.135

Detaylı

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER Şekiller Listesi... viii Tablolar Listesi... ix Kısaltmalar Listesi... x Giriş... 1 Birinci Bölüm İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 1.1. Çalışma Sermayesi Yönetimi Anlayışının

Detaylı

BASEL II BANKACILIK DÜZENLEMELERİ VE İÇ DENETİM Prof. Dr. Güler ARAS, Yıldız Teknik Üniversitesi aras@yildiz.edu.tr

BASEL II BANKACILIK DÜZENLEMELERİ VE İÇ DENETİM Prof. Dr. Güler ARAS, Yıldız Teknik Üniversitesi aras@yildiz.edu.tr BASEL II BANKACILIK DÜZENLEMELERİ VE İÇ DENETİM Prof. Dr. Güler ARAS, Yıldız Teknik Üniversitesi aras@yildiz.edu.tr İç denetim kredibilite kazandırır. Basel II Bankacılık Düzenlemeleri Son yıllarda globalleşme

Detaylı

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ

Detaylı

1. İŞLETMELERDE KAYNAK BULMANIN ÖNEM NEMİ VE KAYNAK SAĞLAMA SİSTEM STEMİ OLARAK FİNANSMAN 1.1. İşletmelerde Kaynak Bulmanın Önemi ve Likidite Kavramı Bütün işletmeler amaçlarını gerçekleştirmek için temel

Detaylı

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ 1. AMAÇ ve KAPSAM Bu rehber, üyelerine veya çalışanlarına emekliliğe yönelik taahhütte bulunan dernek, vakıf, sandık, tüzel

Detaylı

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 42,35 Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,70 Katılım Emeklilik Fon Büyüklüğü (milyon TL)

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 42,35 Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,70 Katılım Emeklilik Fon Büyüklüğü (milyon TL) Temmuz 15 Güncel Ekonomik Yorum Haziran ayı bir önceki ayın benzeri şekilde geçmekle beraber seçimlerin ve siyasi durumun finansal piyasalar açısından ne denli önemli ve belirleyici olduğunu birkez daha

Detaylı

OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ

OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ Resmi Gazete Tarihi: 28.06.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28337 OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam,

Detaylı

AvivaSa Emeklilik ve Hayat A.Ş. Kuruluş ve Gelişimi

AvivaSa Emeklilik ve Hayat A.Ş. Kuruluş ve Gelişimi AvivaSa Emeklilik ve Hayat A.Ş. HALKA ARZ FİYAT TESPİT RAPORUNA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME RAPORU Şeker Yatırım Menkul Değerler A.Ş. tarafından hazırlanan bu rapor SPK nın VII-128.1 nolu Pay Tebliği nin 29.Maddesi

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU'NA AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU'NA AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT-KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU'NA AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖYE BAKIŞ Halka Arz Tarihi : 07/11/2008 31/12/2015 tarihi itibarıyla

Detaylı

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar)

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) BASEL II RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) Temerrüde düşmemiş krediler için Basel II düzenlemelerinde Korelasyon Katsayısı, Vade ayarlaması, Sermaye Yükümlülüğü oranı, Sermaye yükümlülüğü

Detaylı

Finansal Hesaplar İstatistik Genel Müdürlüğü

Finansal Hesaplar İstatistik Genel Müdürlüğü Finansal Hesaplar İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I-Giriş... 2 II- Mali Kuruluşlar... 3 III. Genel Yönetim... 6 1 I-Giriş Son yıllarda uluslararası kuruluşlar

Detaylı

12. HAFTA (RİSK VE GETİRİ) Prof. Dr. Yıldırım B. ÖNAL

12. HAFTA (RİSK VE GETİRİ) Prof. Dr. Yıldırım B. ÖNAL 12. HAFTA (RİSK VE GETİRİ) Prof. Dr. Yıldırım B. ÖNAL GETİRİ VE RİSK SUNUM İÇERİĞİ MENKUL KIYMETLERDE GETİRİ VE RİSK YATIRIM YAPILIRKEN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULAN ETMENLER BEKLENEN GETİRİ VARYANS STANDART

Detaylı

Reysaş Taşımacılık ve Lojistik Ticaret A.Ş.

Reysaş Taşımacılık ve Lojistik Ticaret A.Ş. Reysaş Taşımacılık ve Lojistik Ticaret A.Ş. 14.03.2012 Yeni Gelişmeler ve 2012 Beklenti; Genel görünüm itibari ile son bir yılda özellikle petrol fiyatlarında yaşanan yükselişler ve durulan lojistik çalışmaları

Detaylı

SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan (Taslak): SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

Beklenti Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

Beklenti Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama Beklenti Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Reel Sektör Verileri Müdürlüğü İçindekiler I- Amaç... 3 II- Kapsam... 3 III- Yöntem... 3 IV- Tanımlar ve Hesaplamalar... 3 V- Yayımlama...

Detaylı

Stratejik Pazarlama 7. Hafta. Doç. Dr. Hayrettin Zengin

Stratejik Pazarlama 7. Hafta. Doç. Dr. Hayrettin Zengin Stratejik Pazarlama 7. Hafta Doç. Dr. Hayrettin Zengin Pazar Fırsatları Ölçümü ve Pazar Çekiciliği Analizi Pazar fırsatı Mevcut ve gelecekteki olası değişimler sonucunda tüketicilerde ortaya çıkabilecek

Detaylı

Allianz Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi Gelir Amaçlı Kamu Dış Borçlanma Araçları (Euro) Emeklilik Yatırım Fonu nun 31 Aralık 2012 Tarihinde Sona

Allianz Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi Gelir Amaçlı Kamu Dış Borçlanma Araçları (Euro) Emeklilik Yatırım Fonu nun 31 Aralık 2012 Tarihinde Sona Allianz Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi Gelir Amaçlı Kamu Dış Borçlanma Araçları (Euro) Emeklilik Yatırım Fonu nun 31 Aralık 2012 Tarihinde Sona Eren Hesap Dönemine Ait Yatırım Performansı Konusunda

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN

Detaylı

Finansal Hesaplar 2013

Finansal Hesaplar 2013 Finansal Hesaplar 2013 İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I. Genel Değerlendirme...3 II. Mali Olmayan Kuruluşlar...5 III. Mali Kuruluşlar...6 IV. Genel Yönetim...8

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

RİSK ANALİZİ VE AKTÜERYAL MODELLEME

RİSK ANALİZİ VE AKTÜERYAL MODELLEME SORU 1: Bir hasar sıklığı dağılımının rassal değişken olan ortalaması (0,8) aralığında tekdüze dağılmaktadır. Hasar sıklığı dağılımının Poisson karma dağılıma uyduğu bilindiğine göre 1 ya da daha fazla

Detaylı

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU DIŞ BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU

ALLIANZ HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU DIŞ BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU DIŞ BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 HAZİRAN 2015 HESAP DÖNEMİNE AİT YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR 1 ALLİANZ

Detaylı

VARANT BÜLTENİ 24.12.2015

VARANT BÜLTENİ 24.12.2015 VARANT BÜLTENİ 24.12.2015 Piyasalar Dünya piyasaları Noel tatiline risk iştahının arttığı, volatilitenin düştüğü bir ortamda giriyor. Hisse senedi piyasalarının yükseldiği, dolar endeksinin gerilediği,

Detaylı

FİNANSAL MODELLER. Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr. Y. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Risk ve Getiri: Temel Konular

FİNANSAL MODELLER. Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr. Y. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Risk ve Getiri: Temel Konular FİNANSAL MODELLER Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr Risk ve Getiri: Temel Konular Temel getiri konsepti Temel risk konsepti Bireysel risk Portföy (piyasa) riski Risk

Detaylı