BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş."

Transkript

1 DELİKLİTAŞ REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ KASTAMONU İLİ BOZKURT İLÇESİ AKCA ÇEVRE MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK İNŞAAT LTD. ŞTİ. ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu İSTANBUL TEMMUZ 2014

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş. Çetin Emeç Bulvarı 8. Cadde No:39 Öveçler/ANKARA Tel : (312) Faks : (312) Deliklitaş Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (4,16 MWm /3,99 MWe) TL KASTAMONU İLİ, BOZKURT İLÇESİ Koor. Sırası : Sağa. Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM. D.O.M. : 33 Ölçek Fak. : 6 derecelik Regülatör Yeri Koordinatları Nokta No Y X R R R R PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE İletim Kanalı Koordinatları Nokta No Y X İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ

3 İ İ İ Yükleme Havuzu Koordinatları Nokta No Y X Y Y Y Y Cebri Boru Koordinatları Nokta No Y X C C C PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Santral Yeri Koordinatları Nokta No Y X S S S S DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ KOORDİNATLAR Koordinat Sırası : Enlem.Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 Ölçek Faktörü: Regülatör Yeri Koordinatları Nokta No Y X R R R R İletim Kanalı Koordinatları Nokta No Y X İ İ İ İ İ İ

4 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Yükleme Havuzu Koordinatları Nokta No Y X Y Y Y Y Cebri Boru Koordinatları Nokta No Y X C C C Santral Yeri Koordinatları Nokta No Y X S S S S PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ÇEDRAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI EK-2 Listesi 32- Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller AKCA ÇEVRE MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK İNŞAAT LTD. ŞTİ. Yeterlik Belgesi Veriliş Tarihi : Yeterlik Belge No : 227 4

5 PTD//NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PTD//NİHAİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) Tatlısu Mahallesi Arif Ay Sokak Balkaya Apt. No:19/1 Ümraniye / İSTANBUL Tel : Faks: /07/2014 5

6 İÇİNDEKİLER Sayfa No TABLOLAR LİSTESİ 14 ŞEKİLLER LİSTESİ 17 EKLER LİSTESİ 18 KISALTMALAR LİSTESİ BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya İl ölçeğinde önem ve gerekliliği, projenin fiziksel özelliklerinin, inşaat ve işletme safhalarında kullanılacak arazi miktarı ve arazinin tanımlanması, ÇED gerekli değildir kararı ile ilgili bilgi) BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1.Projenin Yeri (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan proje yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı ve İmar Planları Üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi, İlişi Çayı ve bulunduğu havzada planlanan ve/veya tamamlanmış projeler hakkında bilgi,) II.2.Proje Kapsamındaki (beton santrali ve kırma-yıkama-eleme tesisi dahil) ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı veya kroki üzerinde gösterimi, diğer tekniklerle temsili resim veya maket benzeri gösterimler) BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1.Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı, finans kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği..30 III.2.Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu..30 III.3.Projenin fayda-maliyet analizi.5 III.4.Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri III.5.Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri III.6. Kamulaştırma ve/veya yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, kamulaştırma gibi projenin tüm etkileri hakkında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi III.7. Diğer hususlar BÖLÜM IV. PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİNİN AÇIKLANMASI IV.1.Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, yerleşim yerlerine mesafesinin belirtilmesi (Etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanarak, etki alanı ve yerleşim yerlerinin harita üzerinde gösterilmesi)

7 IV.2.Etki alanı içerisindeki fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı IV.2.1.Meteorolojik ve iklimsel özellikler IV.2.2.Bölgesel ve proje alanı jeolojik özellikleri (Sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5.000 yada varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji haritası ve stratigrafik kolon kesitleri, jeoteknik etüt raporu (regülatör, iletim sistemi güzergahı, yükleme havuzu ve santral yerinin jeoloji-jeoteknik etütleri), 1/ ölçekli jeoloji harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması IV.2.3.Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, yamaçlardaki kırık ve çatlaklar ile kayma yapacak alanların olup olmadığı, heyelan ve taşkın riski IV.2.4.Hidrojeolojik özellikler ve yer altı suyu durumu (yer altı su seviyeleri, debileri, emniyetli çekim değerleri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yer altı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri) IV.2.5.Hidrolojik özellikler ve yüzeysel su kaynaklarının hidrolojik ve ekolojik özellikleri (deniz, göl, akarsu ve diğer sulak alanlar-fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri, ekolojik özellikleri, faaliyet alanına mesafeleri) IV.2.6.Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı (içme, kullanma, sulama suyu, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi, diğer kullanımlar) IV.2.7.Projenin kurulacağı su kaynağı olan İlişi Çayına ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m 3 /sn olarak verilmesi IV.2.8.Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri(m 3 /sn), akım gözlem istasyonlarının yeri, online sistemi ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması IV.2.9.Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb. Toprak Koruma Projesi hazırlatılmasının gerekli olması halinde Toprak Koruma Projesinin hazırlattırılacağının ve gerekli izinlerin alınacağının belirtilmesi ve bu konuda bilgi verilmesi) IV.2.10.Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları) sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları IV.2.11.Orman alanları (ağaç türleri ve miktarları-m 2 -,kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları,1/ ölçekli memleket ve meşçere haritası ile varsa 1/10000 ölçekli Orman kadastrosu haritasının eklenmesi, orman inceleme değerlendirme formu, orman alanı dışındaysa en yakın orman alanına mesafesi) IV.2.12.Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar)

8 IV.2.13.İç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, besleme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları, orman inceleme değerlendirme formu) IV.2.14.Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi IV.2.15.Madenler ve fosil yakıt kaynakları (malzeme ocakları, rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri) IV.2.16.Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri) IV.2.17.Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.).. 98 IV.2.18.Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları IV.2.19.Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi IV.2.20.Diğer Özellikler IV.3.Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler); Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, min. ve ortalama gelir); İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı) IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler) IV.3.3.Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu) IV.3.4.Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.) IV.3.5 Diğer Özellikler BÖLÜM V. PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır.) 8

9 V.1.Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, su alma yapısı, iletim tüneli, cebri boru ve HES, konkasör tesisi ve beton santrali dahil) V.1.1.Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat ve bitkisel toprak oluşacağı, hafriyat ve bitkisel toprak miktarları, kullanılacak malzemeler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb. maddelerin ve bitkisel toprağın nerelere taşınacakları ( 1/ ölçekli vaziyet planında gösterilmesi), nerelerde depolanacakları, alanın hacmi (1/1.000 ölçekli halihazır haritada ayrı ayrı gösterilmesi ) ve hangi amaçlar için kullanılacakları V.1.2.Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksik ve kimyasal olanların maksimum miktarları, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler V.1.3.Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, bu altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak yolun özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, trafik yükü, yol alternatifi, yeni yapılacak yolların vaziyet planlarının 1/ ve 1/1.000 ölçeklerinde hazırlanması (gerekli izinlerin alınması) V.1.4.Zemin emniyeti, toprak kayması (heyelan riski de göz önünde bulundurularak) ve su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, alınacak önlemler V.1.5.Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı V.1.6.Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb.) V.1.7.Regülatör, HES ve tünel yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği V.1.8.İnşaat esnasında kırma, öğütme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerlendirme V.1.9. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, dere yataklarına malzeme dökülmemesi, yatağın değiştirilmemesi ve herhangi bir müdahalenin yapılmaması için alınacak önlemler V.1.10.Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler V.1.11.Yer altı suyuna etkiler V.1.12.Beton santrali ve konkasör tesislerinin kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), kullanılacak su miktarları ve oluşacak atık suyun bertaraf yöntemi V tarih ve sayılı RG yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde bulunmak üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik in 7.maddesi hükümleri ile 09/09/2006 tarih ve sayılı RG Dere Yatakları 9

10 ve Taşkınlar adıyla yayınlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümleri kapsamında değerlendirme (ilgili hususlara uyulacağı taahhütlerin verilmesi) V.1.14.Proje alanında maden ruhsatı varsa bulunan malzeme ocaklarının durumu, olabilecek etkiler ve alınacak önlemler V.1.15.Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, projenin bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri V.1.16.Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri V.1.17.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar V.1.18.Proje kapsamında kullanılacak suyun temin edileceği kaynaklardan alınacak su miktarları, su temini sistemi ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, oluşacak atık suların cins ve miktarları, deşarj edileceği ortamlar, su havzasının içme ve kullanma suyu amaçlı kullanıp kullanılmadığı, mesafesi (ilgili kurumdan gerekli izinlerin alınması) V.1.19.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar meydana gelecek katı atık miktarı, ne şekilde bertaraf edileceği V.1.20.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler V.1.21.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik /sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, alınacak güvenlik önlemleri V.1.22.Arazinin hazırlanmasından başlayarak (kazı, patlatma gibi işlerden), ünitelerin açılmasına kadar sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, kümülatif değerler V.1.23.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla ekolojik peyzaj onarım planının hazırlanması V.1.24.Projenin yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) mesafesi ve olabilecek etkilerin belirlenmesi V.1.25.Diğer özellikler V.2.Projenin işletme aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler V.2.1.Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin, hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri (santralin çalışma süreleri), ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları V.2.2.Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerle birlikte (su kanalları, bentler, vs.) ekosistem üzerindeki 10

11 etkilerinin kümülatif değerlendirilmesi ve kot bazında harita üzerinde gösterimi ve can suyu hesabında bu yapıların göz önünde bulundurulması V.2.3.Regülatör yeri esas alınarak su kullanım haklarının belirlenmesi (ilgili idareden onaylı) (sulama suyu ihtiyacının ve sulama mevsimi dönemleri hakkında detaylı bilgi verilmesi) 148 V.2.4.Regülatörden mansaba bırakılacak su miktarı, işletme debileri, on-line sistemi hakkında bilgi, can suyu hesabında havzanın genel durumu (havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren grafiği ve/veya tablosuşekiller, debi süreklilik eğrisinin Q96 Q99 arası akımları, nehirdeki akımın son 10 (on) yıllık akım değerleri, enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılacak su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri, mansap can suyu ile çevirme yapısı ve santral arasında kalan dere yatağına karışan ve sürekli akıma sahip yan kollar arasındaki ilişki, yağış alanını ve akım gözlem istasyonlarını gösteren çizimler,( havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması) V.2.5.Regülatör dolusavak temizlenmesi ve biriken siltli suların boşaltılması sırasında ortaya çıkacak sorunların giderilmesi için alınacak önlemler V.2.6.Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, (uzun yıllar aylık yağış verileri kullanılarak enerji-sulama-can suyu miktarlarının işletme tablosu halinde verilmesi) V.2.7.Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlara mesafeler ve etkiler V.2.8.Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu mansapta olabilecek değişimler (erozyon, nehir hidrolojisi, sucul hayat, sediment gelişi vb.) V.2.9.Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği V.2.11.İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği prosesin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği V.2.12.Konut, sosyal ve idari tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği V.2.13.Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için alınacak önlemler V.2.14.Tarım alanlarının sulanması amacıyla kullanılacak su miktarı, içme suyu kaynak yerlerinin gösterilmesi, yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler V Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması V.2.16.Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar

12 V.2.17.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri V.2.18.Diğer özellikler V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1.Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb V.3.2.Çevresel fayda-maliyet analizi V.3.3.Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.(proje alanı ve etki alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve sosyo-ekonomik açıdan analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) BÖLÜM VI. İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1.Arazi ıslahı, reklamasyon çalışmaları, olabilecek hava emisyonları VI.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler BÖLÜM VII. PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) BÖLÜM VIII. İZLEME PROGRAMI VIII.1.Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı VIII.2.ÇED olumlu belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program BÖLÜM IX. HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED raporuna yansıtılması) BÖLÜM X. YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, teknik terim içermeyecek şekilde ve anlaşılabilir sadelikte anlatılması, özellikle Halkın Katılımı Toplantısında ve ÇED süreci içerisinde tüm paydaşlardan Bakanlığa iletilen soru, görüş ve önerilere yer verilmesi, bu görüşlerin nasıl karşılandığının vurgulanması) BÖLÜM XI. SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı 12

13 sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler. ve bu. seçimlerin. nedenleri) NOTLAR VE KAYNAKLAR EKLER (Raporun Hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar) (Ekosistem Değerlendirme Raporu, Peyzaj Onarım Planı, Fizibilite Raporu onay yazısı, onaylı Su Hakları Raporu, Orman Bölge Müdürlüğü görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, Jeoteknik Etüt Raporu, ölçekli yerleşim planı, proje alanının işaretlendiği 1/ ölçekli ÇDP, v.b.) RAPORU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITIMI (ÖZGEÇMİŞLERİ) 13

14 TABLOLAR LİSTESİ Sayfa No Tablo 1.1 Türkiye Enerji Kurulu Gücünün Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi 22 Tablo 1.2 Türkiye Enerji Üretiminin Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi 23 Tablo 2.1 Deliklitaş Regülatörü ve HES Santraline İlişkin Teknik Bilgiler 27 Tablo 2.2 Deliklitaş HES Projesi Koordinatları 29 Tablo 3.1 Projenin Zamanlama Tablosu 30 Tablo 3.2 Üretim Bilgileri ve Gelirler 33 Tablo 3.3 Projenin Yıllık Gideri 33 Tablo 3.4 Ekonomik Analiz Periyodunda Gelir Gider Tablosu (Enerji Gelirleri Piyasa Fiyatları ile) 34 Tablo 4.1 Deliklitaş Regülatörü Ve HES Projesi Yağış Alanı Civarındaki Meteoroloji İstasyonlarına Ait Karakteristik Bilgileri 39 Tablo 4.2 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Yağış Alanı Civarındaki Meteoroloji İstasyonlarına Ait Aylık Ortalama Yağışlar 40 Tablo 4.3 Devrekanı Meteoroloji İstasyonu nda Kaydedilen Aylık Ortalama Sıcaklıklar 41 Tablo 4.4 Kastamonu Meteoroloji İstasyonu Minimum Sıcaklık Değerleri 42 Tablo 4.5 Kastamonu Meteoroloji İstasyonu Aylık Toplam Buharlaşmaları 43 Tablo 4.6 Plüvioğraf Katsayıları 52 Tablo 4.7 Yağış Alan Dağılım Katsayıları 52 Tablo 4.8 Sualma Yapısı Yağış Alanı Yağışları 52 Tablo 4.9 Su Alma Yapısı Aylık Ortalama Debilerle Baz Akımın İstatistiksel Olarak Tayini Tablo 4.10 Sualma Yapısı Yağış Alanı İçin Hesaplanmış Çeşitli Yinelenmeli Taşkın Hidrografları Koordinatları ( A = 36 km²) 53 Tablo 4.11 Yinelenmeli Proje Taşkın Debileri 55 Tablo 4.12 Proje Sağanak Süresine Ait Olan Yağışların Oluşturacağı Pik Debileri 56 Tablo 4.13 DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi Değerlendirilmesi 56 Tablo 4.14 Harabe Değirmenlerinin Koordinatları 61 Tablo 4.15 Aylık Ortalama Debi Değerleri (m 3 /sn) 61 Tablo 4.16 Aylık Minimum Debi Değerleri (m 3 /sn) 62 Tablo 4.17 Aylık Maksimum Debi Değerleri (m 3 /sn) 63 Tablo 4.18 Projenin Yapılacağı Alanda Regülâtörlerin Yer Aldığı Alt Havzada Su Bütçesi Hesabı

15 Tablo 4.19 Kastamonu İli Bozkurt İlçesi Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi İçin Thornthwaite Yöntemine Göre Su Bilançosu 65 Tablo 4.20 Yağış Alanını Temsil Eden Meteoroloji İstasyonlarının Yılda Günlük Maksimum Yağışları 66 Tablo Saatlik Çeşitli Yinelenmeli Yağış(mm) Değerleri 67 Tablo 4.22 Eğri No Hesabı 67 Tablo.4.23.Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Yağış Alanı ve Civarındaki AGİ'larının Karakteristik Bilgileri 68 Tablo No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun Periyodundaki Aylık Ortalama Debi Değerleri 68 Tablo No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun Periyodundaki Su Temini Değerleri 69 Tablo 4.26 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Su alma Yapısı Aylık Ort. Değerleri 70 Tablo 4.27 Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Sualma Yapısı Su Temini Değerleri 70 Tablo 4.28 Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Sualma Yapısı Doğal Hayat İçin Aylık Ort. Debileri 71 Tablo 4.29 Kastamonu İli Arazi Dağılımı 75 Tablo 4.30 İşlenen Tarım Alanlarının Dağılımı 75 Tablo 4.31 Tarım Alanlarının Özellikleri 75 Tablo 4.32 Bozkurt ilçesinde Üretilen Tahıl Miktarları 76 Tablo 4.33 Meyvesi İçin Yetiştirilen Sebze Miktarı 76 Tablo 4.34 Kastamonu Orman İşletme Müdürlüklerine Ait Bilgiler 78 Tablo 4.35 Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğüne Ait Orman Varlığı Bilgileri 79 Tablo 4.36 Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Bulunması Muhtemel İki Yaşamlı Türleri (Amphibia) 87 Tablo 4.37 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri 88 Tablo 4.38 Fauna Çalışmalarında Tespit Edilen Balık Türleri 89 Tablo 4.39 Proje Bölgesinde Tespit Edilen Bitki Türleri 91 Tablo 4.40 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli Hayvan Türleri 93 Tablo 4.41 Proje Alanında Tespit Edilen Kuş Türleri 93 Tablo 4.42 Kastamonu İlinde Yetiştirilen Hayvan Sayıları 98 Tablo 4.43 Kastamonu İlinin Nüfus ve Yıllık Nüfus Artış Hızı 101 Tablo 4.44 Bozkurt İlçesinde Bulunan Sanayi Tesisleri 104 Tablo 5.1 Arazi Hazırlanması ve İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Hafriyat Miktarı 106 Tablo 5.2 Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı, Hafriyatın Kullanılacağı Yerler ve Bertaraf Yöntemi

16 Tablo 5.3 Yönlere Göre Uh Değerleri 115 Tablo 5.4 Havada Asılı Partiküllerin Dağılımı (μg/m 3 ) 116 Tablo 5.5 Çöken Tozların Dağılımı (mg/m 2.gün) 117 Tablo 5.6 SKHKKY Ek-2 Tablo2.2 ye Göre Değerlendirme 118 Tablo 5.7 Regülatör Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi 124 Tablo 5.8 Yükleme havuzu Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi124 Tablo 5.9 Santral Binası Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi 124 Tablo 5.10 Cebri Borunun İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi 124 Tablo 5.11 İletim Kanalı İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi 125 Tablo 5.12 Motorinin Genel Özellikleri 129 Tablo 5.13 Yakıt Miktarları 129 Tablo 5.14 Araçlardan Oluşacak Kirlenme Yayan Faktörler ve Emisyon Değerleri 130 Tablo 5.15 Su Kullanılacak Yerler, Miktarları, Temin Yerleri, Atıksu Miktarları ve Bertaraf Şekli 131 Tablo 5.16 ÜretimdeKullanılacakBelliBaşlıMakineveEkipmanlarınSesGücüDüzeyleri 133 Tablo 5.17 Kullanılacak Ekipmanlar ve Ses Gücü Düzeylerini Oktav Bandları Üzerine Dağılımı 134 Tablo 5.18 Ekipmanların Mesafeye Göre Ses Basınç Düzeylerinin Oktav Bandları Üzerine Dağılımı 134 Tablo 5.19 Frekans Mesafesi İlişkisine Göre Atmosferik Yutuşun Bulunması 136 Tablo 5.20 Mesafeye Göre Net Ses Basınç Düzeyi 137 Tablo 5.21 Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri 139 Tablo 5.22 Ekipmanların Düzeltme Faktörlerine Göre Net Ses Basınç Düzeyleri 139 Tablo 5.23 Faaliyet Alanında Kullanılan Gürültü Kaynaklarının Net Ses Basınç Düzeyi140 Tablo 5.24 Endüstri Tesisleri için Çevresel Gürültü Sınır Değerleri 141 Tablo 5.25 DSİ (AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar 151 Tablo 5.26 DSİ Nolu Akım Gözlem İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri 151 Tablo 5.27 Boyutsuz Islak Çevre Ve Boyutsuz Debi Değerleri 151 Tablo 5.28 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Debi -Derinlik Verileri 153 Tablo 5.29 Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel/Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları

17 ŞEKİLLER LİSTESİ Sayfa No Şekil 2.1 Yer Bulduru Haritası 26 Şekil 3.1 Hidroelektrik Santrali İş Akım Şeması 31 Şekil 3.2 Hidroelektrik Santrali Çalışma Prensibi 32 Şekil.3.3.Deliklitaş Regülatörü ve HES Proje Debisi Optimizasyonu İç Karlılık Oranı Karşılaştırma Grafiği 35 Şekil 4.1 Kastamonu İlindeki Meteoroloji İstasyonları 39 Şekil 4.2 Bölgenin Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti 46 Şekil 4.3 Proje Yerinin Deprem Haritaları Üzerinde Gösterimi 50 Şekil 4.4 Su Alma Yapısı 2 Saatlik Sentetik Birim Hidrografı 51 Şekil 4.5 Sualma Yapısı Taşkın Hidrografları 55 Şekil 4.6 Deliklitaş Regülatörü ve HES Proje Alanına Ait Havza (A) ile Su Toplama Havzası (B) 58 Şekil 4.7 DSİ YE Ait İlişi Çayı Akım Gözlem İstasyonuna Ait Ortalama Akım Değerlerine Ait Hidrograf 60 Şekil 4.8 Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğü Haritası 79 Şekil 4.9 Proje Alanına Ait Kadastro Haritası 80 Şekil 5.1 Havada Asılı Partiküllerin Dağılımı 116 Şekil 5.2 Çöken Tozların Dağılımı 117 Şekil 5.3 Gürültünün Mesafe ile Değişim Grafiği 141 Şekil 5.4 Islak Çevre-Debi İlişkisi 150 Şekil 5.5 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Islak Çevre -Debi İlişkisi 152 Şekil 5.6 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Ortalama Derinlik-Debi İlişkisi 153 Şekil 5.7 DSİ İstasyonuna Ait Eşel Enkesit Şekli 154 Şekil 5.8 Deliklitaş Regülatörü Akım Süreklilik Eğrisi 154 Şekil 5.9 Klasik Havuzlu Geçit (boy kesit ve havuz yapısı)(balık Geçitleri, Tasarım, Boyutlandırma Ve İzleme, DSİ Tercümesi) 159 Şekil 5.10 Havuzlu Geçitler (üstten görünüş-balık geçitleri, tasarım, boyutlandırma ve izleme, DSİ Tercümesi) 160 Şekil 5.11 Bir havuzlu geçidin boy kesiti (Balık geçitleri, tasarım, boyutlandırma ve izleme, DSİ Tercümesi) 161 Şekil 9.1 Halkın Katılım Toplantısı İçin Yayınlanan Gazete İlanları

18 EKLER Ek-1 ÇED Gereklidir Kararı Ek-2 Yer Bulduru Haritası Ek-3 1/ Ölçekli Jeolojik Harita Ek-4 1/5.000 Ölçekli Vaziyet Planı ve 1/ Ölçekli Topografik Harita Ek-5 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı Ek-6 1/ Ölçekli Orman Mesçere Haritası Ek-7 Uydu Görüntüsü Ek-8 Su Kullanım Hakları Raporu Ek-9 Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-10 ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu Ek-11 DSİ Genel Müdürlüğü Fizibilite Raporu Onay Yazısı Ek-12 Sosyal Etki Değerlendirme Raporu Ek-13 Ünitelere Ait Plan ve Kesitler Ek-14 Faaliyet Sahasına İlişkin Fotoğraflar Ek-15 Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün tarih ve 0743 Sayılı Kurum Görüşü Ek-16 Yeterlik Belgesi 18

19 KISALTMALAR LİSTESİ SAN. : Sanayi TİC. : Ticaret A.Ş : Anonim Şirketi AMP : Acil Müdahale Planı AGİ : Akım Gözlem İstasyonu BTFA : Bölgesel Taşkın Frekans Analizi ÇGDYY : Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ÇED : Çevresel Etki Değerlendirmesi dba : a-ağırlıklı desibel DM : Dağıtım Merkezi DSİ : Devlet Su İsleri Genel Müdürlüğü EPDK : Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu GW : Gigawatt GWh : Gigawatt Saat HES : Hidroelektrik Santrali ha : hektar km : kilometre Leq : eşdeğer gürültü seviyesi Lp : ses şiddeti seviyesi lt : Litre m : Metre MW : Megawatt m : metre m 2 : metrekare m³ : metreküp MAK : Merkez Av Komisyonu NTFA : Noktasal Taşkın Frekans Analizi ort. : Ortalama RG : Resmi Gazete SKHKY : Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği TUİK : Türkiye İstatistik Kurumu vb. : Ve Benzeri 19

20 BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya İl ölçeğinde önem ve gerekliliği, projenin fiziksel özelliklerinin, inşaat ve işletme safhalarında kullanılacak arazi miktarı ve arazinin tanımlanması, ÇED gerekli değildir kararı ile ilgili bilgi) Batu Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi, İlişi çayı üzerinde, kurulu gücü 4,16 MW olup, enerji üretimi ise yıllık kwh olarak gerçekleşecek olan Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesinin kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Proje konusu faaliyet, Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Regülatör yeri Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesi doğusunda yer alır, santral binası ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy Mahallesinin güneyindedir. Proje, DSİ XXIII. Bölge Müdürlüğü hizmet alanı içerisinde kalan Kastamonu Bölge Müdürlüğü sınırları dahilindedir. Faaliyet sahası 1/ ölçekli E31-b2 paftasında yer almaktadır. Regülatör yerine ulaşım için Bozkurt İlçesi köyleri ve çevre mahalleler arasında ulaşımı sağlayan devlet yolu bulunmaktadır. Regülatör aks yeri İlişi Çayı üzerinde 548 m talveg kotunda ve Deliklitaş HES ise yine İlişi Çayı üzerinde olup, m talveg kotunda inşa edilecektir. Projeye konu tesisin ünitelerinin kaplayacağı alanın toplam 3.401,14 m 2 olması planlanmaktadır. Regülatör yapısı 2.161,454 m 2, Yükleme havuzu 14,481 m 2, Santral alanı 1.224,805 m 2 lik alan kaplamaktadır. Projede Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali kurulmayacaktır. İnşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak beton civarda ki hazır beton santrallerinden satın alma usulü ile temin edilecektir. Yapılması düşünülen Hidroelektrik santralin ekonomik analizinin hesabında proje ömrü 50 yıl ve sosyal iskonto oranı % 9,5 alınmıştır. Projenin tamamlanması ve işletmeye alınması 40 ay (Hazırlık dönemi 16 ay, inşaat dönemi ise 24 Ay dır.) sürecektir. Tesisin ömrü 50 yıldır. Ancak 49 yıl sonra genel bakımla bu süre uzatılabilir. Benzer projeler Türkiye de yıldır çalışmaktadır. Diğer ülkelerde 100 yıla yakın çalışan tesisler mevcuttur. Türkiye nin Enerji İhtiyacı 2004 yılı başı itibariyle Türkiye de kişi başına elektrik enerjisi tüketimi brüt kwh ye ulaşmış olmasına rağmen, bu rakamın Avrupa da yaklaşık kwh/kişi ve dünya ortalamasının ise kwh/kişi olduğu dikkate alınırsa; ülkemiz için kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminin oldukça düşük seviyede olduğu gözlenmektedir. Bu nedenle, başta hidrolik enerji olmak üzere, elektrik enerjisi arzının artırılmasının gereği ortadadır. Özellikle ülkemizde, gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır. Dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi büyük önem arz etmektedir. Nitekim, Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ), İstikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil paylaşan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna dönüşen, AB ye 20

21 üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye vizyonu ve Uzun Vadeli Strateji ( ) çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu bağlamda planda: Ekonomik kalkınmanın ve sosyal gelişmenin ihtiyaç duyduğu enerjinin sürekli, güvenli ve asgari maliyetle temini temel amaçlanmıştır. Enerji talebi karşılanırken çevresel zararların en alt düzeyde tutulması, enerjinin üretimden nihai tüketime kadar her safhada en verimli ve tasarruflu şekilde kullanılması istenmiştir. Elektrik sektöründe, kamu üretim tesislerinin ve dağıtım sisteminin özelleştirilmesi, Mart 2004 te yürürlüğe konulan Strateji Belgesi doğrultusunda yapılması; dağıtım ve üretim tesislerinin özelleştirmesinden beklenen faydaların bir an önce alınması amacıyla özelleştirme sürecinin hızlandırılması öngörülmüştür. Arz güvenliğinin artırılması amacıyla birincil enerji kaynakları bazında dengeli bir kaynak çeşitlendirmesine ve orijin ülke farklılaştırmasına gidilmiştir. Üretim sistemi içinde yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının payının azami ölçüde yükseltilmesi hedeflenmiştir. Kamunun sektörden çekilmesiyle orantılı olarak özel sektörün, doğacak açığı zamanında ikame etmesi ve yeni üretim yatırımlarına arz-talep projeksiyonları paralelinde bir an önce başlaması için gerekirse mevzuat düzenlemeleri ile uygun ortam sağlanacağı; böylece, mevcut tesislerin özelleştirilip yeni yatırım yükünün kamu üzerinde kalmamasına özen gösterileceği ifade edilmiştir. Kamu, düzenleyici ve denetleyici rolü çerçevesinde arz güvenliğini yakından takip edecek ve tedbir alacak şekilde donatılması öngörülmektedir. Kamu yatırım programında yer alan, özellikle hidroelektrik santral projelerinin en düşük maliyetlerle ve hızlı şekilde tamamlanarak ekonomiye kazandırılması esas alınmıştır. Bu nedenle, yatırım maliyetlerinin gerçeği yansıtmasına, sektörler arası çapraz finansmana gidilmemesine ve projelerdeki gecikmelerden kaynaklanabilecek maliyet artışlarının önüne geçilmesine özen gösterilecektir. Ekonominin rekabet gücünün artırılması ve toplumun refah seviyesinin yükseltilmesi amacıyla elektrik sektörünün serbestleştirilmesi çerçevesinde, en düşük maliyetle enerji üretecek bir sistem oluşturulması hedeflenmiştir. Plan döneminde birincil enerji talebinde, ekonomik ve sosyal kalkınmayla orantılı olarak yıllık ortalama yüzde 6,2 oranında artış öngörülmektedir. Enerji tüketimi içinde doğal gazın 2005 yılında yüzde 28 düzeyinde olan payının yüzde 34 e yükselmesi, petrol ürünlerinin payının ise yüzde 37 den yüzde 31 e gerilemesi beklenmektedir. Diğer yandan Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde elektrik talebinin, ağırlıkla sanayi üretim ve hizmetler sektöründeki gelişmelere paralel olarak, yılda ortalama yüzde 8,1 oranında artış göstereceği tahmin edilmektedir. Ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. Ancak Türkiye hidroelektrik üretim potansiyeli ile karşılaştırıldığında, mevcut üretim oranının düşük olduğu söylenebilir. Türkiye nin teknik ve ekonomik hidroelektrik enerji potansiyeli GWh olarak belirlenmiştir (DSİ 2005). Kurulu hidroelektrik santrallerinin kapasitesi, 2004 yılı sonu itibariyle, 21

22 MW olup, bu rakam Türkiye deki toplam kurulu enerji üretim kapasitesinin ( MW) %33,8 ini oluşturmaktadır. Aynı yıl (2004) hidrolik kaynaklardan GWh elektrik enerjisi üretilmiştir (DSİ, 2005). Bahsedilen konu 2004 yılı sonu itibariyle işletilir halde, %8 i (10.645) inşa halinde ve kalan %55 lik ( milyar kwh) kısım ise değişik planlama safhalarındadır. Türkiye Kurulu Enerji Gücünün Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi Tablo 1.1 de verilmiştir. Tablo 1.1 Türkiye Enerji Kurulu Gücünün Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi Kurulu Güç (MW) Kamu Santralleri Özel Sektör Santralleri Türkiye Toplamı Termik Hidrolik Top. Pay Pay Termik Hidrolik Top. (%) (%) Termik Hidrolik Top ,4 3644,2 7189,6 85,0 1041,4 230,6 1272,0 15,0 4586,8 3874,8 8461, ,4 3644,2 7794,6 85,5 1096,4 230,6 1327,0 14,5 5246,8 3874,8 9121, ,3 3644,2 8788,5 86,9 1093,4 233,3 1326,7 13,1 6237,7 3877, , ,4 4720, ,5 88,1 1198,4 283,2 1481,6 11,9 7491,8 5003, , ,9 5935, ,0 89,4 1253,4 283,2 1536,6 10,6 8302,3 6218, , ,5 6298, ,6 90,1 1269,4 299,2 1568,6 9,9 9210,9 6597, , ,2 6465, ,3 90,3 1289,1 299,2 1588,3 9,7 9553,3 6764, , ,6 6521, ,1 89,0 1299,7 592,3 1892,0 11, ,3 7113, , ,6 7779, ,8 89,8 1316,8 599,5 1916,3 10, ,4 8378, , ,6 9049, ,6 89,9 1425,3 632,7 2058,0 10, ,9 9681, , ,6 9208, ,9 89,4 1554,6 656,3 2210,9 10, ,2 9864, , ,6 9207, ,2 90,0 1440,9 655,2 2096,1 10, ,5 9862, , ,6 9239, ,1 89,0 1649,0 695,3 2344,3 11, ,6 9934, , ,6 9403, ,5 87,1 2123,7 698,7 2822,4 12, , , , ,6 9497, ,5 83,8 2974,2 817,3 3791,5 16, , , , ,6 9701, ,3 80,9 4155,8 844,2 5000,0 19, , , , ,6 9977, ,9 77,9 4795,4 1216,8 6012,2 22, , , , , , ,3 74,3 5686,0 1583,1 7269,1 25, , , , , , ,3 66,1 8636,4 2151, ,5 33, , , , , , ,3 61, ,3 1607, ,7 38, , , , , , ,6 59, ,8 1669, ,4 40, , , , , , ,6 58, ,4 1816, ,9 41, , , , , , ,9 58, ,3 1968, ,9 41, , , , , , ,2 58, ,5 2191, ,1 41, , , , , , ,8 57, ,1 2766, ,4 42, , , , , , ,8 54, ,2 3744, ,5 45, , , , , , ,8 48, ,6 5567, ,3 51, , , , , , ,4 45, ,2 7390, ,7 54, , , ,1 Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu ( ) Hidroelektrik santrallerin üretimi, yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermektedir. Elektrik enerjisi üretiminde; fosil ve nükleer yakıtlı termik ve doğalgazlı santraller yanında hidroelektrik santrallerin yenilenebilir ve puant çalışma gibi iki önemli özelliği mevcuttur. Sonuç olarak, Dokuzuncu Kalkınma Planında da belirtildiği üzere, ortalama yıllık temel enerji talebi artışı (%6,2) göz önüne alındığında, hidroelektrik gibi yenilenebilir kaynakların 22

23 geliştirilmesi bütün dünyada olduğu gibi Türkiye için de çok büyük öneme sahiptir. Türkiye Enerji Üretiminin Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi ile ilgili bilgiler Tablo 1.2 de verilmiştir. Tablo 1.2 Türkiye Enerji Üretiminin Kamu ve Özel Sektör Olarak Gelişimi Kurulu Güç (MW) Kamu Santralleri Özel Sektör Santralleri Türkiye Toplamı Termik Hidrolik Top. Pay Pay Termik Hidrolik Top. (%) (%) Termik Hidrolik Top , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,5 Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu ( ) Elektrik sanayi üretiminin ve refahın artırılması için gerekli olan bir girdidir. Hiçbir nedenle yalnızca kişi başına elektrik tüketiminin artırılması hedef alınmamalıdır. Amaç en az enerji girdisi kullanarak, en düşük maliyetle, doğal kaynakları en az kullanarak ve çevreye asgari düzeyde zarar vererek üretim, katma değer ve refah değerlerine ulaşmanın yolunu bulmak olmalıdır. Bu nedenle elektrik kullanımının sağlayacağı konfor ve imkânların yanı sıra, bu enerjinin elde edilmesi için ekonomide ve çevrede yaratılacak olumsuz etkilerin de göz önüne alınmasında yarar vardır. Sanayileşmekte ve gelişmekte olan ülkemizin enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır. İhtiyaç duyulan bu enerjinin büyük bir kısmı fosil yakıtlardan karşılanmakla beraber yaklaşık %33 ü Hidroelektrik Santrallerden ve diğer enerji kaynaklarından sağlanmaktadır. Ülkemizdeki yenilenebilir enerji kaynaklarının potansiyeline rağmen toplam enerji tüketimimiz içerisinde aldığı pay oldukça düşük kalmaktadır. 23

24 Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketimi bir ülkenin en önemli gelişmişlik göstergelerinden biridir. Ancak ülkemiz kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminde dünya ve Avrupa ortalamasının altındadır. Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir. Ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. Brüt hidroelektrik enerji potansiyelimiz 433 milyar kwh/yıl olup, teknik hidroelektrik enerji potansiyelimiz ise 216milyar kwh/yıl dır. Türkiye nin teknik ve ekonomik olarak değerlendirebilir hidroelektrik enerji potansiyeli günümüzde 129,5 milyar kwh/yıl dır. Ancak mevcut hidroelektrik tesislerle bu potansiyelin halen %35 i üretilmektedir. Yenilenebilir enerji kapsamındaki hidroelektrik santrallerin yapılarak mevcut hidrolik potansiyelin değerlendirilmesi ülkemiz açısından büyük önem taşımaktadır. Sanayi elektrik fiyatı olarak Avrupa da en yüksek ikinci ücretlere sahip olan ülkemizde, ekonomik yapı gereği, sanayinin önemli giderlerinden biri olan elektrik enerjisini üreten tesislerin artması gerekir. Bu artışta ise hammadde maliyeti olmayan hidroelektrik enerji önemli bir rol oynamaktadır. Enerji tüketimleri günün belli saatlerinde artma ve azalma göstermektedir. Pik talepleri karşılayabilme ve gerektiğinde devreden çıkarabilme özelliğine sahip enerji üretim tesislerinin başında HES ler gelmektedir. Yerleşim alanları su kaynaklarına doğru gelişmekte birçok hidroelektrik santral süratle yapılmaz ise maliyetleri aşırı derecede artmakta olup ileride yapılamaz duruma gelmektedirler. Proje tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-2 Listesi 32- Kurulu gücü 0,5 MW ve üzeri olan nehir tipi santraller maddesinde yer almaktadır. Proje için hazırlanan Proje Tanıtım Dosyası Kastamonu Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulmuştur. Ancak gerekli inceleme değerlendirmenin neticesinde projeye tarih ve 0426 sayılı ÇED Gereklidir Kararı verilmiştir (Bknz. Ek-1). Bu kapsamda proje için ÇED süreci başlatılmış ve verilen özel format doğrultusunda ÇED Raporu hazırlanmıştır. 24

25 BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Projenin Yeri (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan proje yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı ve İmar Planları Üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi, İlişi Çayı ve bulunduğu havzada planlanan ve/veya tamamlanmış projeler hakkında bilgi,) Batu Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi, İlişi çayı üzerinde, kurulu gücü 4,16 MW, enerji üretimi ise yıllık kwh olarak gerçekleşecek olan Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesinin kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Proje konusu faaliyet, Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Regülatör yeri Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesi doğusunda yer alır, santral binası ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy Mahallesinin güneyindedir. Proje, DSİ XXIII. Bölge Müdürlüğü hizmet alanı içerisinde kalan Kastamonu Bölge Müdürlüğü sınırları dahilindedir. Faaliyet sahası 1/ ölçekli E31-b2 paftasında yer almaktadır. Regülatör yerine ulaşım için Bozkurt İlçesi köyleri ve çevre mahalleler arasında ulaşımı sağlayan devlet yolu bulunmaktadır. İletim hattı boyunca yol inşa edilecek olup, yükleme havuzu yerine bu yol ile ulaşılacaktır. Regülatör aks yeri İlişi Çayı üzerinde 548 m talveg kotunda ve Deliklitaş HES ise yine İlişi Çayı üzerinde olup, m talveg kotunda inşa edilecektir. Proje kapsamında; regülatör, çakıl geçidi, balık geçidi, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binası ile kuyruksuyu kanalı tesislerinin yapımı öngörülmüş olup, proje sahasında halihazırda işletilen, inşaatı devam eden ya da planlanan bir proje bulunmamaktadır. Projede iletim yapısı dikdörtgen kesitli betonarme kanaldan ibarettir. Proje alanın büyük bir bölümü ormanlarla kaplıdır. Ancak iletim kanalı yer yer tarım sahalarından geçmektedir. Bu sebeple TL kamulaştırma bedeli keşiflere yansıtılmıştır. Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi için Yer Bulduru Haritası Şekil 2.1 de, projeye ilişkin üzerinde faaliyet ünitelerinin de gösterildiği 1/ Ölçekli ayrıntılı Topoğrafik Harita ise Ek- 4 de verilmiştir. Projeye ünitelerinin gösterildiği 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı ve plan notları Ek-5 de verilmiştir. Projede Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali kurulmayacaktır. İnşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak beton civarda ki hazır beton santrallerinden satın alma usulü ile temin edilecektir. 25

26 PROJE SAHASI Şekil 2.1 Yer Bulduru Haritası II.2. Proje Kapsamındaki (beton santrali ve kırma-yıkama-eleme tesisi dahil) ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı veya kroki üzerinde gösterimi, diğer tekniklerle temsili resim veya maket benzeri gösterimler,) Proje konusu faaliyet, Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Regülatör yeri Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesi doğusunda yer alır, santral binası ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy Mahallesinin güneyindedir. Deliklitaş HES Projesi kapsamında, Uluçağlar ve Büyükdere Derelerinin birleşmesiyle oluşan İlişi Çayı suları, Deliklitaş Regülatörü ile çevrilip, iletim hattı ile taşınarak Deliklitaş HES'de 26

27 enerji üretilmesi öngörülmektedir. 548 m talveg kotunda beton dolu gövdeli tipte inşa edilecek olan Deliklitaş regülatörü ile ortalama debisi 1,002 m 3 /s olan su sağ sahilde m uzunluğundaki İletim Sistemi ile Yükleme Havuzuna iletilecektir. Yükleme havuzundan ortalama 0,70m çapında, m uzunluğunda Cebri Boru ile Deliklitaş HES tesislerine iletilerek enerji üretimi sağlanacaktır. Enerjisi alınan sular, İlişi Çayına deşarj (500,00 m kuyruksuyu kotunda) edilecektir. Deliklitaş Regülatörü ve HES Santraline İlişkin Teknik Bilgiler Tablo 2.1 de verilmektedir. Tablo 2.1 Deliklitaş Regülatörü ve HES Santraline İlişkin Teknik Bilgiler Hidroloji Yağış Alanı km 2 Q m 3 /sa Q m 3 /sa Q m 3 /sa Q m 3 /sa Q m 3 /sa Q m³/sa Deliklitaş Regülatörü Ve Su Alma Yapısı Tipi Dolu Gövdeli Talveg Kotu m Kret Kotu m Talvegden Yükseklik 5.00 m Dolusavak Kapasitesi m³/sa (Q 100 ) Regülatörün Havuz Uzunluğu 10,00 m Kret Genişliği m Çakıl Geçidi Yeri Sağ sahil Çakıl Geçidi Kapağı 1x1.50x1,00 m Priz Yapısı Yeri Sağ sahil Priz Yapısı Kapağı 1x2,00x1,00 m İletim Tüneli Tipi Dikdörtgen Kesitli Betonarme Kanal Taban Genişliği 1.90 m Su Yüksekliği 0.69 m Kanal Yüksekliği 1.00 m Tünel Uzunluğu m Tünel Tasarım Debisi m 3 /sn Tünel Eğimi m/m Yükleme Havuzu Kapasite m 3 Uzunluğu m Genişliği m Su kotu 546,52 m (İşletme su kotu ) Kapasite 2,175 m 3 Cebri Boru Cebri Boru Çapı Ø700 mm Cebri Boru Et Kalınlığı 5 ~ 25.4 mm Cebri Boru Boyu m Branşman Adeti 2 Çapı 0.45 m Et Kalınlığı 25.4 mm Santral Binası Santral Tipi Yerüstü Boyutları m Yükseklik m Kurulu Güç 4,160 MW 27

28 Kuyruksuyu Kotu m Türbin Adedi 2 Adet Türbin Tipi Yatay eksenli pelton Brüt Düşü m Net Düşü m Ünite Debisi m 3 /s Ünite Türbin Gücü 2.17 MW Devir Adedi d/d Verim %92 Jeneratör Adedi 2 adet Tipi Yatay eksenli senkron Anma Gerilimi 33/6.3±5% Güç Faktörü 0.85 Ünite Gücü kva Devir Adeti ve Frekansı d/d, 50 Hz Verim %98 Ünite Transformatörleri Adedi 2 adet Tipi Harici tip, üç fazlı, yağ izoleli Ünite Gücü kva Anma Gerilimi 33/6.3 2x2.5% Soğutma Şekli ONAN Bağlantı Grubu YNd5 Verim %99 İç İhtiyaç Transformatörleri Adedi 1 takım Ünite Gücü 75 kva Anma Gerilimi 33/0.4 2x2.5% Soğutma Şekli ONAN Nötr Bağlantısı Doğrudan Topraklı Bağlantı Grubu Dyn11 Acil İhtiyaç Dizel-Jeneratör Grubu Adedi 1 Takım Normal Gücü 30 kva Anma Gerilimi 400/231 V Frekansı 50 Hz Güç Faktörü 0.8 Devir Sayısı 1500 d/d Soğutma Şekli Radyatör, kapalı devre su soğutmalı Enerji Üretimi Firm Enerji Üretimi 0.00 GWh / yıl Sekonder Enerji Üretimi kwh/yıl Toplam Enerji Üretimi kwh/yıl Projeye konu tesisin ünitelerinin kaplayacağı alanın toplam m 2 olması planlanmaktadır. Regülatör yapısı 2.161,454 m 2, Yükleme havuzu 14,481 m 2, Santral alanı ise 1.224,805 m 2 yer kaplamaktadır. Faaliyet alanında kurulacak olan tesislere ait koordinatlar Tablo 2.2 de, Projeye ait 1/5.000 Ölçekli Vaziyet Planları ise Ek-4 de verilmiştir. 28

29 Nokta No Tablo 2.2 Deliklitaş HES Projesi Koordinatları COĞRAFİ (WGS-84) 6 Derecelik (ED-50) Y X Y X DELİKLİTAŞ REGÜLATÖRÜ (2.161,454 m 2 ) R R R R İLETİM KANALI İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ YÜKLEME HAVUZU (14,481 m 2 ) Y Y Y Y CEBRİ BORU C C C SANTRAL BİNASI (1.224,805 m 2 ) S S S S D.O.M. 33 ZONE 36 29

30 BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı, finans kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği Projenin yatırım maliyetlerinin %25 i şirket öz sermayesinden, %75 i ise krediler ile karşılanacaktır. III.2 Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Projenin tamamlanması ve işletmeye alınması 40 ay (Hazırlık dönemi 16 ay, inşaat dönemi ise 24 ay) sürecektir. Tablo 3.1 de Projenin Zamanlama Tablosunda detaylı bilgiler verilmektedir. Tesisin ömrü 50 yıldır. Ancak 49 yıl sonra genel bakımla bu süre uzatılabilir. Benzer projeler Türkiye de yıldır çalışmaktadır. Diğer ülkelerde 100 yıla yakın çalışan tesisler mevcuttur. Tablo 3.1 Projenin Zamanlama Tablosu TESİSLER VE ÜNİTELER TESİS BEDELİ DSİ B.F. 1. YIL 2. YIL YATIRIM AYLARI Deliklitaş REGÜLATÖRÜ ve HES SU ALMA YAPISI 366,683 SERVİS YOLLARI 172,500 İLETİM HATTI 5,497,888 CEBRİ BORU 3,619,163 YÜKLEME HAVUZU SANTRAL BİNASI VE KSK + DİĞER ELEKTROMEKANİK TEÇ. 496, ,673 1,435,545 ENH 431,250 TESİS BEDELİ 12,632,117 %10 ETÜD PROJE KONT. 1,263,212 KAMULAŞTIRMA 500,000 PROJE BEDELİ 14,395,329 Deliklitaş HES Projesi kapsamında, Uluçağlar ve Büyükdere Derelerinin birleşmesiyle oluşan İlişi Çayı suları, Deliklitaş Regülatörü ile çevrilip, iletim hattı ile taşınarak Deliklitaş HES'de enerji üretilmesi öngörülmektedir. 548 m talveg kotunda beton dolu gövdeli tipte inşa edilecek olan Deliklitaş regülatörü ile ortalama debi 1,002 m 3 /saat su sağ sahilde m uzunluğundaki iletim sistemi ile Yükleme Havuzu'na iletilecektir. Yükleme havuzundan ortalama 0,70 m çapında, m uzunluğunda cebri boru ile Deliklitaş HES tesislerine iletilerek enerji üretimi sağlanacaktır. Proje kurulu gücü 4,16 MW olup enerji üretimi ise yıllık kwh olarak gerçekleşecektir. 30

31 Hidroelektrik santrali İş Akım Şeması ve Çalışma Prensibi detaylı olarak Şekil 3.1 ve Şekil 3.2 de verilmiştir. Savak Kapakları ile Suyun Tutulması Cebri Borudan Suyun Geçirilmesi Suyun Türbinlere Çarparak Suyu Çevirmesi Jeneratör ile Elektrik Üretimi Santral Binasında Güç Dağılımının Yapılması Trafodan Enerji Nakil Hattına Transfer Şekil 3.1 Hidroelektrik Santrali İş Akım Şeması 31

32 Vana BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş. Su Akış Debisi (Q) İletim Hattı Güç Çıkışı Su Alma Yapısı İletim Kanalı Yükleme Havuzu Kontrol Izgara Transformatör Baypas Hattı TÜRBİN AKIM Cebri Boru Vites Kutusu Jenaratör Şalter AKARSU Çıkış Akımı HİDROLİK GÜÇ MEKANİK GÜÇ ELEKTRİKSEL GÜÇ Şekil 3.2 Hidroelektrik Santrali Çalışma Prensibi Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında; projenin inşaat aşamasında gerekli olan malzeme ihtiyacı; piyasa şartları doğrultusunda yakın çevrede işletilen ruhsatlı ocaklardan satın alınarak temin edilecektir. Projenin gerçekleştirilmesi için alana Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi ya da hazır beton santrali kurulmayacaktır. III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Faydalar Gelirler hesaplanırken, DSİ Fiyatları, Güvenilir Enerji için 0.06$/kWh, Sekonder Enerji için 0.033$/kWh alınmış ve dolar kuru 1.50 $/YTL olarak kabul edilmiştir. Piyasa Fiyatları, 5584 Sayılı Enerji Verimliliği Kanununun 17. Maddesine göre gelir hesaplanırsa, tüm üretim için /kwh alınmış ve Euro kuru 2.00/YTL olarak kabul edilmiştir. Projenin gerçekleştirilmesi sonucu elde edilecek Piyasa fiyatlarına göre Üretim Bilgileri ve Gelirler Tablo 3.2 de verilmiştir. 32

33 Tablo 3.2 Üretim Bilgileri ve Gelirler Üretim Bilgileri ( kwh/yıl ) Gelirler ( TL/yıl ) Güvenilir Sekonder Toplam DSİ Fiyatları Piyasa Yıllık Giderler Deliklitaş Regülatörü ve Hidroelektrik santrali ekonomik analiz hesabında proje ömrü 50 yıl ve sosyal iskonto oranı % 9,5 alınmıştır. Elektromekanik teçhizat için 35. yılda yenileme yapılacağı kabul edilmiştir. Hidroelektrik santral projelerinde su kullanıldığından milli ekonomi açısından hammadde bedeli oluşmamaktadır. Bu nedenle yıllık giderler faiz, amortisman + yenileme ile işletme-bakım giderlerinin toplamından oluşmaktadır. Giderlerin hesaplanmasında faiz, amortisman faktörü olarak değeri alınmıştır. Yenileme oranı ve işletme bakım giderleri, DSİ tarafından kabul edilen kriterler doğrultusunda hesaplanmış ve Tablo 3.3 de verilmiştir. Tablo 3.3 Projenin Yıllık Gideri Faiz, Amortisman Giderleri Yenileme Giderleri İşletme Bakım Gideri Projenin.Toplam.Yıllık.Gideri TL TL TL TL Gelir-Gider Oranı Projelerde gelir/gider oranları ekonomik ömür olan 50 yıllık bir süreye ait gelir ve giderlerin nakit akımlarını enerji projeleri için kullanılan % 9.5 iskonto oranı ile birinci yıla taşıyarak bu değerler orantılanıp bulunabileceği gibi, yıllık gelirleri yıllık giderlerle oranlayıp hesaplamakta mümkündür. Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesinde önceki bölümlerde hesaplanarak verilmiş olan gelir değerlerinin giderlerine bölünmesi sonucu bulunmuş olan gelir/gider oranı aşağıdaki gibi olmaktadır. Yıllık Gelir-Gider Metodu ile; Projenin Toplam Yıllık Geliri : YTL ( DSİ Fiyatları ile ) YTL (Piyasa Fiyatları ile ) Projenin Toplam Yıllık Gideri : YTL Rantabilite (Gelir/Gider) : ( DSİ ) ( Piyasa ) Net Gelir = (Yıllık Gelir - Yıllık Gider) Net Gelir = = YTL (DSİ) Net Gelir = = YTL (Piyasa) 33

34 İç Karlılık Oranı Projelerde geliri, gidere eşit kılan faiz oranına iç karlılık oranı denilmektedir. Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi için ekonomik ömür olan 50 yıl dikkate alınarak, proje bedeli ve işletme bakım masraflarının toplamı ile yıllık proje gelirlerinin birinci yıla taşınmış değerlerini eşit kılan iskonto oranları alınarak yapılmış olan hesaplamalara göre iç karlılık oranı % 5,06 (Piyasa) olarak bulunmuş ve hesaplamalar Tablo 3.4 de ayrıntılı olarak verilmiştir. Tablo 3.4 Ekonomik Analiz Periyodunda Gelir Gider Tablosu (Enerji Gelirleri Piyasa Fiyatları ile) Gelir Akışı Yıl Proje Bedeli İşletme ve Bakım Gideri Yenileme Gideri Gider Akışı Giderlerin Bugünkü Değeri Enerji Gelir Akımının Bugünkü Değeri İndirgenmiş Net Gelir Akışı Net Bugünkü Değer - YTL YTL YTL YTL YTL YTL YTL YTL YTL , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,7 34

35 , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0 TOPLAM , ,0 Deliklitaş regülatörü ve HES proje debisi optimizasyonu iç karlılık oranı karşılaştırma grafiği Şekil 3.3 de görüldüğü gibidir. Şekil 3.3 Deliklitaş Regülatörü ve HES Proje Debisi Optimizasyonu İç Karlılık Oranı Karşılaştırma Grafiği 35

36 III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri Aydınlatma Proje Sahası için gerekli tüm dahili ve harici ışıklandırma sağlanacaktır. Bu kapsamda, özellikle hidrolik yapılar ve HES binalarında dış aydınlatma yapılacaktır. Su Temini ve Atık Su Proje nin inşaat ve işletme aşamasında çalışacak personeller için gerekli olan içme suyu piyasadan damacanalarla, kullanma suyu ise yakın kaynak ve yerleşimlerden tankerlerle temin edilecektir. Tesiste meydana gelecek evsel nitelikli atıksu, faaliyet alanı ve yakın çevresinde atıksu (kanalizasyon) sistemi olmamasından dolayı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca yapılacak sızdırmasız fosseptiklere verilerek biriktirilecektir. Fosseptik dolduğunda ise Bozkurt Belediyesi yada civar belediyelerden temin edilecek vidanjör ile ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri Proje kapsamında Bölüm III.4 te anlatılanlar dışında herhangi bir ilave altyapı faaliyeti bulunmamaktadır. III.6. Kamulaştırma ve/veya yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, kamulaştırma gibi projenin tüm etkileri hakkında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi Planlanan yapılardan iletim kanalı yer yer tarım alanlarından geçmektedir. Bu nedenle kamulaştırma yapılması gündemde olup kamulaştırma bedeli keşiflere yansıtılmıştır. Yükleme havuzu, Santral Binası arasında Cebri Boru arazide uygun şekilde yerleştirilecektir. Cebri Boru güzergâhında hali hazırda yerleşim, tarım alanı vs. görülmemektedir. Bundan dolayı cebri boru güzergâhıyla ilgili bir sıkıntı beklenmemektedir. Proje sahası olarak kullanılacak alanların kamulaştırma işlemleri; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile bu Kanunda çeşitli değişiklikler yapan ve 5 Mayıs 2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu na göre gerçekleştirilecektir. 30 Eylül 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazetede Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yapılacak kamulaştırmalarda 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun 27. Maddesinin uygulanması hakkında Bakanlar Kurulu Kararı çıkartılmıştır. Kamulaştırma Kanunu Madde 27 hükümleri doğrultusunda ilk önce yerinde bilirkişiler tarafından değer tespiti yapılacak ve belirlenen kıymet, faaliyet sahibi tarafından ilgili bankaya yatırılacak Valilik kanalı ile hak sahiplerine ödenecektir. Bu ödeme işlemi tamamlandıktan sonra inşaata başlanacaktır. 36

37 Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümlerine riayet edilecektir. Kamulaştırma, 4628 Sayılı Yasa ve yasaya amir oluşturulan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yayımlanan yönetmelik uyarınca EPDK tarafından alınacak Kamu yararı kararı ve bedeli proje sahibi tarafından ödenmek üzere kamulaştırma yapılacaktır. Proje sahasında yer alan kamulaştırma ve tahsis işlemleri için TL kaynak ayrılmıştır. Tarım arazilerinin kamulaştırılması sırasında, tarım arazilerinin vasıfları belirleneceğinden 19/07/2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve 28/02/1998 tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu ve yürürlükteki Su ürünleri Kanununa uygun hareket edilecektir. Tarım arazileri ve mera alanlarının kullanımı için gerekli tüm izinler inşaat çalışması başlamadan alınacaktır. III.7. Diğer Hususlar Proje nin inşaat faaliyetleri süresince mevcut olan alt yapı sistemine ve elektrik şebekesine zarar verilmeyecektir. Ayrıca inşaat ve işletme aşamalarına geçilmeden önce ilgili kurumlara müracaat edilerek, gerekli izinler alınacaktır. 37

38 BÖLÜM IV. PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI(*) (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibari ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, yerleşim yerlerine mesafesinin belirtilmesi (Etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanarak, etki alanı ve yerleşim yerlerinin harita üzerinde gösterilmesi) Deliklitaş Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Batu Enerji Üretim A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, kurulması planlanan bir projedir. 1/ Ölçekli Topografik Haritadan (Bknz. Ek-4) da görülebileceği gibi Regülatör yeri; Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesinin doğusunda, Santral Binası ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy mahallesinin güneyinde kalmaktadır. Söz konusu projeden etkilenecek alanın belirlenmesi için projeden kaynaklanan çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkilerin bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir. Önerilen projenin hayata geçirilmesi kaynaklı oluşacak çevresel etkiler; kamulaştırma işlemleri sonucunda sosyo ekonomik çevre üzerinde oluşması muhtemel etkiler, bölgede inşaat işlemleri ve işletme süresince oluşacak gürültü ve vibrasyon, inşaat aşaması sırasında oluşacak toz emisyonları, karasal ve sucul ekosisteme etkiler ve su kaynaklarına etkilerdir. Proje kapsamında; arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında yapılacak çalışmalardan kaynaklanacak; gürültü, toz gibi çevresel etkiler kısa süreli olup, bu etkiler inşa çalışmalarının tamamlanması ile biteceğinden süreklilik arz etmeyecektir. Konu ile ilgili modellemeler yapılmış olup ilgili değerlendirmeler Bölüm V de verilmektedir. Projede üretilecek elektrik enerjisi bölge ve ülke çapında tüketicilere ulaşacaktır. Bunun yanı sıra, Proje kapsamında gerek yerel halkın ve gerekse de Türkiye nin farklı bölgelerinden personelin istihdam edilmesiyle Proje nin sosyo-ekonomik etki alanının ülke geneli olacağı söylenebilir. IV.2. Etki alanı içerisindeki fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler İklim Genel olarak bölgenin doğuya bakan sahil şeritleri, batıya bakan yamaçlara nazaran daha az yağış almakta olup, buna depresyon geçişleri neden olmaktadır. Maksimum eşyağış eğrileri ile bölgenin topografik hatları arasında bir uyuşma görülmektedir. Proje sahasının bulunduğu bölge kıyı şeridine nazaran daha az yağış almaktadır. Zira bu bölge topografik durum itibarıyla yağış getiren rüzgarların gölgesinde kalmaktadır. Yağış meydana getiren hava hareketlerinin 38

39 METEOROLOJİ İSTASYONU ADI İŞLETEN ÜNİTE AÇILIŞ TARİHİ RASAT SÜRESİ İSTASYONUN KOTU GÜNLÜK MAX. YAĞIŞ EN YÜKSEK KAR KALINLIĞI KARLI GÜNLER SAYISI YAĞIŞLI GÜNLER SAYISI ORAJLI GÜNLER SAYISI ORTALAMA SICAKLIK MAX. SICAKLIK MİN. SICAKLIK BUHAR BASINCI ORTALAMA BULUTLULUK EN KUVVETLİ RÜZGAR ŞİDDETİ EN KUVVETLİ RÜZGAR YÖNÜ BAĞIL NEM BUHARLAŞMA BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş. parçalanmasına az çok sebep olan dar vadiler sebebiyle orografik yağışlardan da mahrum kalmaktadır. Meteoroloji İstasyonları Deliklitaş HES Projesi yağış alanı içerisinde meteoroloji istasyonu bulunmamaktadır. Proje alanı civarında; DSİ tarafından işletilen Keşköy, DMİ tarafından işletilen Küre ve Devrekanı meteoroloji istasyonları bulunmaktadır. Kastamonu İlindeki Meteoroloji İstasyonları Şekil 4.1 de gösterilmiş olup, Deliklitaş Regülatörü Ve HES Projesi Yağış Alanı Civarındaki Meteoroloji İstasyonlarına Ait Karakteristik Bilgilerde Tablo 4.1 de verilmiştir. PROJE YERİ Kaynak: Deliklitaş Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu (Nisan, 2009) Şekil 4.1 Kastamonu İlindeki Meteoroloji İstasyonları Bilgileri Tablo 4.1 Deliklitaş Regülatörü Ve HES Projesi Yağış Alanı Civarındaki Meteoroloji İstasyonlarına Ait Karakteristik YIL YIL m mm cm Gün Gün Gün C C C Gün m/s % mm KEŞKÖY DSİ X X X KÜRE DMİ X DEVREKANI DMİ X X 39

40 Yağışlar Karadeniz Bölgesi nde depresyonik ve orografik sağanaklar ekseriya birbirini tamamlarlar. Kuzeyden gelen kararlı hava kütleleri Karadeniz üzerinden geçerken alttan nem kazanır ve ısınır dolayısıyla şarta bağlı veya konvektiv kararsızlık durumu meydana gelir. Bu hava kütlelerinin Karadeniz dağları boyunca yükselmesiyle meydana gelen orografik şartlar, alttan nem bakımdan beslenmeye uygunsa yağış şiddetleri fazla olan orografik sağanakları meydana getirir. Genel olarak bölgenin doğuya bakan sahil şeritleri, batıya bakan yamaçlara nazaran daha az yağış almakta olup, buna depresyon geçişleri neden olmaktadır. Maksimum eş yağış eğrileri ile bölgenin topoğrafik hatları arasında bir uyuşma görülmektedir. Proje sahası civarındaki istasyonların ortalama yıllık yağış değerleri incelenmesinden anlaşılabileceği gibi yağışlar, kıyıdan uzaklaştıkça azalmaktadır. Keşköy Meteoroloji İstasyonu yıllık ortalama yağışı 519,5 mm, Küre Meteoroloji İstasyonu yıllık ortalama yağışı 786,6 mm ve Devrekanı Meteoroloji İstasyonu yıllık ortalama yağışı 529,5 mm olarak hesaplanmıştır. Bu istasyonların değerlerine göre proje sahası yıllık ortalama yağışı aritmetik ortalama ile 611,9 mm hesaplanmış ve Tablo 4.2 de verilmiştir. Tablo 4.2 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Yağış Alanı Civarındaki Meteoroloji İstasyonlarına Ait Ortalama Yağışlar Aylık İstasyon Adı Aylar KEŞKÖY KÜRE DEVREKANI Top. Ort. Ocak 33,9 75,2 43,1 152,2 50,7 Şubat 25,7 81,3 36,1 143,1 47,7 Mart 30,0 60,5 40,4 130,9 43,6 Nisan 56,1 64,0 55,7 175,8 58,6 Mayıs 75,4 69,0 77,1 221,5 73,8 Haziran 59,8 59,2 62,6 181,6 60,5 Temmuz 36,8 32,9 30,0 99,7 33,2 Ağustos 34,6 56,4 32,2 123,2 41,1 Eylül 27,7 56,9 30,9 115,5 38,5 Ekim 60,3 77,8 40,5 178,6 59,5 Kasım 39,1 72,6 37,7 149,4 49,8 Aralık 44,4 82,3 48,2 174,9 58,3 Yıllık 519,5 786,6 529,5 1835,6 611,9 Sıcaklıklar Proje sahasına en yakın sıcaklık gözlemleri yapılan meteoroloji istasyonu, Devrekanı (DMİ) Meteoroloji İstasyonu olup; Devrekanı Meteoroloji İstasyonu nda kaydedilen aylık ortalama sıcaklıklar Tablo 4.3 de görülmektedir. Bu kayıtlara göre yıllık ortalama sıcaklık 7,7 o C olmaktadır. Ayrıca Kastamonu Meteoroloji İstasyonu Minimum Sıcaklık değerleri de de Tablo 4.4 de verilmiş olup en düşük sıcaklık değeri -10,9 o C dır. 40

41 Tablo 4.3 Devrekanı Meteoroloji İstasyonu nda Kaydedilen Aylık Ortalama Sıcaklıklar YIL OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZRN TEMMZ AĞSTS EYLÜL EKİM KASIM ARALK YILLIK Top Ort

42 Tablo 4.4 Kastamonu Meteoroloji İstasyonu Minimum Sıcaklık Değerleri YIL OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZRN TEMMZ AĞSTS EYLÜL EKİM KASIM ARALK YILLIK

43 Buharlaşma Proje alanı çevresinde buharlaşma gözlemi yapan (Class A Pan) meteoroloji istasyonu Kastamonu olup, aylık toplam buharlaşmaları Tablo 4.5 de verilmiştir. Kastamonu Meteoroloji İstasyonu yıllık toplam buharlaşma değeri 798,5 mm dir. Tablo 4.5 Kastamonu Meteoroloji İstasyonu Aylık Toplam Buharlaşmaları İSTASYON İSMİ KASTAMONU İŞLT. İDARE DMİ RAKIM 800 İSTASYON NO BÖLGE KARADENİZ İL VE İLÇESİ MERKEZ ENLM-BYLAM 41 22' ' RASAT TÜRÜ AYLIK TOPLAM BUHARLAŞMA mm (CLASS A PAN) YIL OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZRN TEMMZ AĞSTS EYLÜL EKİM KASIM ARALK YILLIK ,3 132,6 178,3 205,7 203,8 113,3 43,9 19,2 993, ,4 89,7 140,7 164,3 180,7 106,5 46,2 15,9 808, ,8 82,1 114,4 164,2 127,7 93,1 61,4 720, ,4 102,5 152,5 176,5 165,3 116,1 39,8 27,2 834, ,6 104,4 137,2 177,2 165,3 103,3 69,3 26,6 860, ,2 89,6 112,4 167,5 153,0 102,4 62,4 14,4 772, ,1 149,6 151,5 200,2 145,3 82,9 46,7 20,0 893, ,3 130,4 166,8 170,2 190,1 113,2 57,2 882, ,1 109,3 144,9 187,6 176,2 113,1 58,4 889, ,3 99,8 144,3 191,1 167,9 110,2 50,2 22,5 852, ,2 120,7 145,1 162,7 153,6 93,6 44,3 798, ,1 124,9 124,7 187,5 151,3 117,9 63,0 843, ,5 115,0 162,8 182,3 168,3 100,6 74,1 865, ,3 92,4 169,0 193,5 176,0 109,1 50,8 881, ,3 114,5 121,0 155,1 131,9 80,8 53,4 12,8 744, ,5 88,3 116,2 163,9 151,4 88,2 44,4 714, ,8 142,2 166,3 122,9 96,2 51,9 701, ,7 146,7 151,9 152,7 101,1 44,0 707, ,7 145,4 191,6 149,5 91,1 50,9 743, ,5 105,8 159,5 151,1 141,9 107,2 68,2 815, ,4 118,0 139,9 132,1 129,1 102,7 44,4 722, ,1 97,6 107,3 133,1 107,5 92,4 41,6 659, ,0 108,7 117,9 141,2 111,2 120,3 73,0 16,9 748, ,9 108,0 135,6 154,5 184,4 109,9 48,3 814, ,9 79,4 126,9 194,7 148,9 113,0 766, ,7 121,1 171,5 130,2 113,2 44,9 676, ,7 90,6 90,4 165,7 162,6 106,9 42,4 721, ,7 109,8 118,7 168,1 179,7 93,2 43,3 814, ,4 117,9 136,1 196,9 146,4 94,4 61,6 821, ,9 97,1 114,1 182,4 152,6 85,1 58,7 754, ,7 137,6 120,1 115,2 174,0 105,3 69,6 820, ,7 82,4 133,7 185,7 152,0 111,1 94,2 841, ,0 113,7 161,4 215,6 166,9 133,4 68,0 974, ,9 122,7 163,3 128,0 154,7 91,4 49,2 772, ,0 117,4 143,3 198,4 144,9 70,8 42,1 785, ,9 131,3 138,1 139,2 123,4 85,8 54,8 726, ,1 82,9 122,8 206,0 184,5 103,9 61,2 801,4 TOP. 0,0 0,0 0,0 2477,2 4009,6 5066,3 6338,7 5727,8 3772,7 1977,8 175,5 0, ,6 ORT. 0,0 0,0 0,0 75,1 108,4 136,9 171,3 154,8 102,0 54,9 19,5 0,0 798,5 43

44 IV.2.2. Bölgesel ve proje alanı özellikleri (Sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5.000 yada varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji haritası stratigrafik kolon kesitleri, jeoteknik etüt raporu (regülatör, iletim sistemi güzergahı, yükleme havuzu ve santral yerinin jeoloji-jeoteknik etütleri), 1/ ölçekli jeoloji harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması, jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması Genel Jeoloji Bölgede iki ayrı tip temel vardır. Daday-İnebolu hattının doğusunda, fillit, sleyt ve metaofiyolitlerden kurulu temel Triyas-Alt Jura yaşındadır. Bunlar, derinlik ve yüzey kayaçları tarafından, erken Dogger'de kesilmiş, Paleotetis birimleridir. Prekambriyen ve Paleozoyik yaşlı birimler, Daday-İnebolu hattının batısındaki Karadere de yüzeylerler. Karadere de, Üst Kambriyen-Alt Ordovisiyen birimleri Prekamibriyen birimlerini, birincil stratigrafik dokanakla üstlerler. Kambriyen'den, Üst Karbonifer'e kadar olan Paleozoyik birimler iki regresif istif gösterirler. Karasal ortamda çökelmiş olan Permo-Triyas birimleri, kendinden yaşlı tüm birimleri açısal uyumsuzlukla üstlerler. Gondwana ve Lavrasya kıtalarının çarpışması bindirmelere neden olduğundan dolayı Gondwana kıtasına ait Paleozoyik birlikler, az metamorfik fliş fasiyesi ve ofiyolit, metaofiyolitlerden kurulu Paleotetis birlikleri üzerine, erken Dogger zamanında, G- GB'dan, K-KD'ya doğru bindirmişlerdir. Bu çarpışmanın neden olduğu tektonizma, bölgede ayırt edilebilir. Üst Liyastan genç birimler bu tektoniği ve yaşlı birimleri transgresif olarak örtmüşlerdir. Transgresyon, Paleosen'e kadar devam etmiştir. Kuzeye eğimli Neotetis dalmabatma zonunun, Pontidler altına dalmasıyla ilgili adayayı volkanizması, Albiyen öncesinde başlamıştır. Kendinden yaşlı sedimanlar üzerine açısal uyumsuzluklarla gelen Eosen birimleri, sahada, değişik fasiyesler sunar. Neojen döneminde karasal birimler oluşmuştur. Bunları genç alüvyonlar izler(aydın ve diğ. 1986). Çalışma alanında ve yakın çevresinde yaşı belirlenemeyen Daday grubu, en yaşlı birimleri oluşturlar. Paleozoik Ballıbağ formasyonu ile temsil edilir. Triyas Akgöl formasyonu, Jura ise Yaralıgöz grubu ile temsil edilir. Kastamonu granitoyidinin yerleşimi ise Triyas Jura arasına karşılık gelmektedir. Kretase Gökçebağ formasyonu, Tersiyer ise Çaylak, Akveren, Ortaköy ve Boyabat formasyonları ile temsil edilirler. Kuvaterner ise yamaç molozu ve alüvyonlardan oluşur. Çalışma alanında tektonik hatlar kuzey-güney yönlü sıkışma etkisi ile doğu-batı yönünde gelişmiştirler. Bindirme ve antiklinaller doğu-batı doğrultuludur. Düşey atımlı faylar ise sıkışma tektoniği yönüne verev KD-GB doğrultuludurlar. Çalışma alanının güneydoğusunda Kazla antiklinali ve Sivrikaya antiklinali yer alır. Bu antikinalleri oluşturan stratigarafik birimler arasında ise düşey atımlı fay yer alır. Stratigrafik dokunaklar doğu-batı yönündedirler. Kastamonu gritoyidi ise kendisinden yaşlı olan dokunak ve tektonik hatları kesmektedir. Stratigrafi Akgöl formasyonu (Ja) Birim, Ketin ve Gümüş (1962) tarafından adlandırılmıştır. Akgöl formasyonunun büyük bölümü kumtaşı-şeyl ardalanmasından oluşmaktadır. Kumtaşı esas olarak kuvars ve feldspat kumu, daha az olarak bazik volkanik kayaç parçaları, kireçtaşı kırıntıları kapsar flişin alt kesiminde 44

45 kumtaşlarında hemen hemen hiç karbonat görülmemekte, kireçtaşı seviyelerine doğru karbonat çimento izlenmektedir. Kil matriks oldukça fazla olup boylanma kötüdür. Taneler köşeli veya yarı köşelidir. Altta ultrabazik kayaçlar ile tektonik ilişkili olup Yaralıgöz Grubu çökelleri ile uyumsuz olarak örtülmektedir. Birimin içinde Kastamonu granitoyitlerine ait stok ve dayklara çok sık olarak rastlanabilmektedir. Birimin yaşı" Kayabaşı kireçtaşı üyesinin kapsadığı foraminifer ve konodontlara göre Triyas olarak saptanmıştır. Ancak bazı ammonit tanımlamaları ve geniş yaş aralığı veren foraminifer faunaları birimin yaşının erken Liyas'a kadar çıkabileceğini düşündürmektedir. Kastamonu Granitoyidi (Jk) Boztuğ ve diğ. (1986) tarafından adlandırılmıştır. Dikmen Dağı, İmranlı Köyü, Kayran Sırtı, Devrekanı dolaylarında mostra vermektedir. Granitlerin bileşimi siyeno-granit ile grano-diyorit arasında değişmektedir. Granit plutonların yan kayaçlarında ender olarak hornblend -hornfels fasiyesi koşullarına işaret eden hornfelsler izlenebilmektedir. Granit çeperlerinde, geniş periferik zonlar boyunca, afanitik hamuru olan granitler izlenmektedir. Akgöl formasyonunda ise epidot - hornfels fasiyesi yaygındır. Kastamonu granitoyidleri, Akgöl formasyonuna ek olarak Alt Paleozoyik yaşlı birimleri de keser. Yılmaz (1979) a göre yaşı Dogger'dır. Ancak, Ankara dolaylarında (Çalgın ve diğ., 1973), (Akyürek ve diğ., 1984), Sakarya. yöresinde Üst Liyas ile örtülmektedir (Altınlı,. 1973; Gözler ve diğ., 1985). Bürnük Formasyonu (Jkyb) Yaralıgöz Grubu nun üyesi olan birim Ketin ve Gümüş (1962) tarafından adlandırılmıştır. Kastamonu granitoyidi ve tüm diğer Liyas öncesi temel üzerinde açısal uyumsuzlukla duran konglomera, konglomeratik kumtaşı ve yer yer görülebilen kireçtaşı ara katkılarından oluşur. Bölgenin genelleştirilmiş stratigrafi kesiti Şekil 4.2 de verilmiştir. 45

46 Şekil 4.2 Bölgenin Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti Konglomeralar genellikle polijenik olup granitik, metamorfik, volkanik kayaç parçaları kapsar. Kırmızı rengin egemen olduğu bu karasal çökellerde boylanma oldukça kötüdür. Konglomeralar özellikle iyi tutturulmuştur ve üst düzeylerinde çakılların daha iyi tutturulduğu ve olgunlaşmanın daha iyi olduğu birimlere doğru tedrici bir değişim gözlenmektedir. 46

47 Bürnük formasyonu karasal, deltaik ve sığ denizel ortamlarda Çökelmiş olup platformda İnaltı kireçtaşları ve Ulus formasyonu ile eşzamanlı olarak çökelmiştir. Kapsadığı Pseudocyclammina cf. iguliana Koechlin, Pseudocyclammina cf. sphaereoidalis Hottinger, Paalzawella sp.,'. Pseudocyclammina sp«, Rectocyclammina sp., fosillerine göre yaşı.üst Jura'dır(Altın ve diğ. 1990). Ulus Formasyonu (Jkyu) Yaralıgöz Grubu nun üyesi olan birim Akyol ve diğerleri(1974) tarafından adlandırılmıştır. Göktunalı (1955) ayrıntılı olarak incelediği bu birim için "Üst fliş" terimini kullanmıştır. Birim kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşur. Yer yer kireçtaşı ara katkıları kapsar. Kumtaşları kahve, boz, gri renkli olup genel anlamda türbiditik özelliktedir. Karbonat çimento olmayan örneklerde kil matriks oldukça fazladır. Tane yuvarlaklığı kötü, boylanma orta kötüdür. Kum boyutundaki taneler genel olarak kuvars, feldspat, granit, kuvarsit, şist ve gnays parçaları içerir. Altta İnaltı kireçtaşı ile, üstte ise Gökçeağaç formasyonu ile geçişlidir. Kapsadığı fauna İnaltı kireçtaşı ile aynıdır. Birim İnaltı kireçtaşının genel olarak daha kuzeyde görülen yanal karşılığı olup, Proto-Karadeniz'in kuzeye bakan yokuşunda çökelmiştir(altın ve diğ. 1990). Gökçeağaç Formasyonu (Kg) Yılmaz ve Tüysüz (1984) tarafından adlandırılmıştır. Tornalar Mahallesi, Tepelce Tepe KD' sunda bulunan İnönü Mevki, Çorlar Mahallesi, Hacıhasan Mahallesi dolaylarında mostra vermektedir. İnebolu yöresinde İnebolu Volkanik Üyesi ayırtlanmıştır. Formasyon Devrekanı çanağında karbonat ve kırıntılılardan oluşur. Alt düzeylerini kırmızı, pembe, beyaz, düzgün ince-orta katmanlı, bol mikro fosilli killi kireçtaşları oluşturur. Kireçtaşı üzerine beyaz, boz renkli marnlar ve türbiditik kumtaşları gelir. Kumtaşlarındaki taneler köşeli ve kötü boylanmış kuvarsit, feldspat ve diğer kayaç parçalarından oluşur. Formasyonun en üst düzeylerini açık kahve, krem renkli, orta-kalın katmanlı kumlu kireçtaşı oluşturur. Formasyon içinde konglomeratik düzeyler yanal devamlılığı olmayan cepler halindedir. Sahil kesiminde Üst Kretase volkanizması ile birlikte volkanojenik gereç kapsayan bir fliş fasiyesi ile temsil edilir. Alt düzeyleri tüf-tüfit arakatkılar içeren mikritler oluşturur. Volkanikler üzerine marn, türbiditik kumtaşı ve türbiditik kireçtaşı gibi litolojileri içeren fliş gelir. Formasyon alttaki Alt Kretase yaşlı Ulus formasyonu ve üstteki Paleosen yaşlı Akveren formasyonu ile dereceli geçişlidir. Kapsadığı Lepidorbitoides sp., Rugoglobigerina sp., Globotruncanita stuarti (de LAPPARENT), Globotruncana sp., Dicarinella sp., Rotalipora sp., Siderolites calcitrapoides (LAMARK) fosillerine göre Üst Kretase yaşlıdır(altın ve diğ. 1990). Gökçeağaç Formasyonu İnebolu Volkanik Üyesi (Kgi) Şengün ve diğerleri (1988) tarafından adlandırılmıştır. İnebolu yöresinde yaygın olarak görülen lav akıntıları, piroklastikler ve bunlarla ara katkılı marnlardan oluşmaktadır. Birimin alt kesimini pembe, gri renkli tüf-tüfit ara katkılar içeren mikritler oluşturur. Üzerine volkanik aktivitenin artması ile şeyl-mikrit ara katkılı lav akıntıları ve piroklastikler yer alır. Lavlar başlıca bazalt, bazaltik-andezitik ve kısmen dasitiktir. Akma ve sütun yapıları gösteren 47

48 lavlar hyalopilitik hamur içinde yer alan andezin, labrador, olivin ve ojit fenokristallerinden oluşur. İnebolu yöresinde volkaniklerin hemen altında türbiditlerden alınan örnekler Turoniyen yaşı vermektedir. Dolayısıyla yöredeki volkanik etkinlik Turoniyen ve sonrasında gerçekleşmiştir(altın ve diğ. 1990). Alüvyon (Qal) İlişi dere yatağında gözlenirler. İlişi derenin beslenme havzasında yer alan kaya birimlerinin aşınma ve ayrışma ürünlerinden oluşmuşlardır. Kalınlıkları dere tabanına göre değişiklik sunarlar. Kuvaterner yaşlıdırlar ve oluşum devam etmektedir. Yamaç Molozu (Qym) Üzerinde bulundukları ya da üst kotlardaki ana kayanın ayrışması ve aşınması sonucu oluşmuşlardır. Tene bileşenleri tamamen ana kayanın ayrışma ürünlerinden oluşmaktadır. Kuvaterner yaşlıdırlar ve oluşum devam etmektedir. İlgili Yapı Yerlerinin Jeolojisi Proje kapsamında yapılacak yapı alanlarında aşağıdaki jeolojik formasyonlar gözlenir. Genel jeolojide geniş bir şekilde tanımlanan bu formasyonlara burada sadece isimleriyle kısaca değinilecektir. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında; Proje için gerekli olan doğal yapı malzeme ihtiyacı; piyasa şartları doğrultusunda yakın çevrede işletilen ruhsatlı ocaklardan satın alınarak temin edilecektir. İnşaat aşamasında açığa çıkan hafriyat proje ünitelerin dolgu malzemesi ihtiyacında kullanılacaktır. Arta kalan kısım ise ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Proje alanına ait 1/ Ölçekli Jeolojik harita Ek-3 de verilmiştir. Temel Araştırmaları Regülatör yeri, yükleme havuzu ve HES yeri zemininin mühendislik parametrelerini belirlemek amacıyla temel araştırma sondajları ve jeofizik yöntemler kullanılacaktır. Ana kayaya 10 metre girecek şekilde Regülatör yerinde 4 adet, Yükleme Havuzu Yerinde 2 adet, Santral Yerinde 5 adet olmak üzere toplam 11 adet temel araştırma sondajı açılacaktır. Temel sondaj çalışmalarında zeminin mühendislik özelliklerini belirlemek amacıyla gerekli deneyler yapılacaktır. Ayrıca araştırma yarmaları, bozulmuş ve bozulmamış numuneler üzerinde laboratuar deneylerinin yapılması kesin proje aşamasındaki mühendislik jeolojisi çalışmaları ile ortaya konacaktır. 48

49 Yapı Yerlerinin Jeolojisi Su Alma Yapısı Yerinin Jeolojisi Su alma yapısının yapılacağı yerde temeli oluşturan ana kaya Kastamonu granitoyidi den oluşmaktadır. Dere yatağında ana kay üzerinde alüvyon yer alır. Su alma yapısının yerinin planlandığı yer dere yatağı alüvyonu üzerinedir. Yapının oturacağı yerdeki dere yatağı alüvyonunun kaldırılarak yapının temelinin ana kaya üzerine oturtulması uygun olacaktır. Eğer yapılacak sondajlar sonucunda alüvyon kalınlığının çok fazla olduğu belirlenir ise, alüvyonun kaldırılması yerine konsolide edilmesi de uygulanabilir. Alüvyon kalınlığı, Alüvyonun geçirimliliği ve kazı çukuruna gelebilecek su miktarı ve alüvyonun geçirimsizlik yönünden sorun yaratıp, yaratmayacağı proje ve uygulama aşamasında yapılacak temel sondaj kuyuları ile belirlenmelidir. İletim Hattı Güzergâhlarının Jeolojisi Proje kapsamında metre uzunluğunda iletim kanalı bulunmaktadır. İletim kanalının Km: arası alüvyon üzerinde, Km: arası Kastamonu granitoyidi, arası yamaç molozu, arası Kastamonu granitoyidi, arası yamaç molozu, arası Kastamonu granitoyidi, arası Akgöl formasyonu, arası yamaç molozu, arası Akgöl formasyonu, arası Ulus formasyonu, arası yamaç molozu, arası Ulus formasyonu, arası Gökçeağaç Formasyonu İnebolu Volkanik üyesi üzerindedir. Güzergahta yamaç eğiminin fazla olduğu yerlerde kazı miktarı biraz fazla olacaktır. İletim hattı güzergahında stabilite sorunu beklenmemektedir. Şev eğimlerinin fazla olduğu yerlerde, yamaçtan kopma ve dökülmeler olacaktır. Yükleme Havuz Yerlerinin Jeolojisi Yükleme havuzu Gökçeağaç Formasyonu İnebolu Volkanik üyesi üzerinde yer alır. Yüzeysel gözlemlere göre Yükleme Havuzu Yerinde stabilite yönünden sorun beklenmemektedir. Cebri Boru Güzergâhının Jeolojisi Cebri borunun geçeceği güzergahta zemin Km: Gökçeağaç Formasyonu İnebolu Volkanik üyesi ve Km: arası Gökçeağaç Formasyonundan oluşmaktadır. Taşıma ayaklarının ayrışma zonunun altındaki sağlam kayaya oturtulması gerekmektedir. Proje uygulama aşamasında ayrışma zonunun kalınlığının jeofizik yöntemlerle belirlenerek uygun kazı derinliklerinin çıkarılması gerekmektedir. Cebri boru güzergâhında stabilite yönünden sorun beklenmemektedir. Santral ve Şalt Yerlerinin Jeolojisi HES yerinin planlandığı yer alüvyon üzerindedir. Temeli oluşturan ana kaya ise Gökçebağ formasyonudur. Yapının oturacağı yerdeki dere yatağı alüvyonunun kaldırılarak yapının temelinin ana kaya üzerine oturtulması uygun olacaktır. Alüvyon kalınlığı ve kazı çukuruna gelebilecek su miktarı proje ve uygulama aşamasında yapılacak temel sondaj kuyuları ile belirlenmelidir. 49

50 IV.2.3. Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, yamaçlardaki kırık ve çatlaklar ile kayma yapacak alanların olup olmadığı, heyelan ve taşkın riski Depremsellik Üzerinde meydana gelen depremler nedeniyle ülkemizde en büyük hasarlara neden olan Kuzey Anadolu Fay Hattı Kastamonu İli nin güneyini sınırlamaktadır. Yürürlükte olan Deprem Bölgeleri Haritasına göre Kastamonu İli nin yüzölçümünün % 46 sı I. derece, % 22 si II. derece, % 24 ü III. derece ve % 8 i IV. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Nüfusunun ise % 43 ü I. derece, % 24 ü II. derece, % 20 si III. derece ve % 13 ü IV. derece deprem bölgesinde yaşamaktadır. Deliklitaş Regülatörü ve HES proje ve yakın çevresi Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Afet İşleri Genel Müdürlüğü Türkiye Deprem Haritası (1996) ve MTA Genel Müdürlüğü nün hazırladığı (1992) Türkiye diri fay haritasına göre 4. Derece Deprem Kuşağında yer alır. Proje Yerinin Deprem Haritaları Üzerinde Gösterimi Şekil 4.3 de verilmiştir. Şekil 4.3 Proje Yerinin Deprem Haritaları Üzerinde Gösterimi 50

51 Projenin Taşkın Durumu Proje sahasının ihtiyaç duyduğu su, İlişi Çayı ndan karşılanacaktır. İlişi Çayı üzerinde Akım Gözlem İstasyonu bulunmadığı için proje çalışmalarında İspa Çayı üzerinde bulunan No lu İspa Çayı Şamlıoğlu Akım Gözlem İstasyonu (AGİ) değerlerinden faydalanılmıştır No lu AGİ DSİ tarafından tarihinde kurulmuş olup, koordinatları;35 03ʹ D 45 51ʹ K, rakımı 85 m, yağış alanı 17,0 km² dir Nolu AGİ nun aralığında su temini değerleri mevcuttur. Proje yeri taşkın hesaplarında; DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi gibi yöntemler kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sırasıyla aşağıda verilmiştir. DSİ Sentetik Yöntemi İle Taşkın Debilerinin Hesabı qp = 414 / ( A 0,225 * E 0,16 ) qp = 79,914 lt/s/km²/mm (1 mm akışın oluşturacağı verim ) Qp = A qp 10-3 Qp = 2,876 m³/s/mm Tp = 202,78 / qp Tp = 2,60 saat T = 13 saat ( Birim hidroğraf devam süresi ) EII = 75 Bu değerlere göre Su alma Yapısı için çizilmiş iki saatlik sentetik birim hidrografı Şekil 4.4 de gösterilmiştir. Şekil 4.4 Su Alma Yapısı 2 Saatlik Sentetik Birim Hidrografı 51

52 Plüviograf katsayıları, Bozkurt Meteoroloji İstasyonun dan alınmıştır. Bu istasyona ait Plüvioğraf Katsayıları Tablo 4.6 da, Yağış Alan Dağılım Katsayıları ise Tablo 4.7 de verilmiştir. Tablo 4.6 Plüvioğraf Katsayıları SÜRE (SAAT ) PLV Bozkurt (DMİ) 0,38 0,46 0,58 0,64 0,67 0,74 0,83 0,91 1,00 Tablo 4.7 Yağış Alan Dağılım Katsayıları SÜRE (SAAT ) 0, Y.A.D.K 0,870 0,952 0,962 0,972 0,976 0,984 0,986 0,989 0,993 0,998 Yağış alanı A = 36,0 km² için eğriden Y.A.D.O.K değerleri okunarak Tablo 4.9 oluşturulmuştur. Proje alanını temsil eden meteoroloji Proje alanını temsil eden meteoroloji istasyonlarının çeşitli yinelenmeli istasyon yağışları, yağış alanını temsil ettikleri oran ile çarpılarak drenaj alanı yağışlarına dönüştürülmüş ve neticeler Tablo 4.8 de verilmiştir. Bu tablodaki yağışların çeşitli sürelerde (2,4,6,8...) saatlik yağışları; yağış alanı temsil oranı, 1,13 maksimize faktörü, plüviograf katsayısı ve yağış alanı dağılım oranı katsayısı ile çarpılarak proje yağış alanı yağışlarına dönüştürülmüştür. Proje yeri yağışları, 75 No.lu eğri kullanılarak yağış-akış analizi yapılmış ve artım akışlar bulunmuştur. Tablo 4.8 Sualma Yapısı Yağış Alanı Yağışları İST.ADI TEMSİL ORANI ( % ) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) İST. YAĞIŞI (mm) DRENAJ ALANI YAĞIŞI (mm) Y 2 DR 2 Y 5 DR 5 Y 10 DR 10 Y 25 DR 25 Y 50 DR 50 Y 100 DR 100 KAYAİÇİ ,80 28,80 45,32 45,32 60,26 60,26 84,88 84,88 108,21 108,21 136,63 136,63 PROJE ALANI YAĞIŞI 28,8 45,3 60,3 84,9 108,2 136,6 İkişer saatlik artım akışlar, birim hidrograf koordinatları ile çarpılarak ötelenmiştir. Kritik yağış süresi (TKR) olarak kabul edilen 8 saatlik yağışların oluşturduğu çeşitli yinelenmeli (yağmur) taşkın hidrografı koordinat değerlerine, baz akım ilave edilmiştir. Baz akım için; Deliklitaş Regülatörü günlük ortalama debi değerlerinden faydalanılmıştır. Gözlenmiş taşkınların tarihlerinden havzadaki taşkın aralığı, Ocak, Şubat, Mart ayları arasındaki 3 aylık dönem olup, Deliklitaş aylık ortalama debileri kullanılarak Tablo 4.9 da hazırlanmıştır. En yüksek ortalamayı 1985 su yılındaki değerler vermiştir. 52

53 OCAK ŞUBAT MART BATU ENERJİ ÜRETİM A.Ş. Tablo 4.9 Su Alma Yapısı Aylık Ortalama Debilerle Baz Akımın İstatistiksel Olarak Tayini Su Yılı AYLAR Ortalama Debi (m³/s) Yıllık Ortalama Debi (m³/s) ,30 0,21 0,21 0,24 0, ,12 1,82 3,85 2,26 0, ,59 1,50 0,72 1,27 0, ,46 0,49 2,76 1,24 0, ,77 0,96 1,06 0,93 0, ,77 1,11 0,63 1,17 0, ,14 0,81 0,41 0,79 0, ,46 1,36 0,86 0,89 0, ,94 1,45 1,05 1,14 0, ,28 1,83 1,42 1,85 0, ,17 0,90 0,89 0,66 0, ,13 0,69 0,65 0,82 0, ,49 0,40 1,00 0,63 0, ,76 1,81 0,88 1,15 0, ,34 1,22 0,68 1,08 0, ,68 0,95 0,43 0,69 0, ,83 1,62 1,66 1,70 0, ,04 0,29 0,30 0,21 0, ,81 0,86 0,36 1,01 0,44 Baz akım olarak 2,26 m³/s değeri kabul edilmiştir. Kritik yağış süresi (TKR) 8 saat olan yağışların oluşturduğu çeşitli yinelenmeli taşkın hidrografı koordinat değerleri Tablo 4.10 da, çizimleri de Şekil 4.5 de verilmiştir. km²) Tablo 4.10 Sualma Yapısı Yağış Alanı İçin Hesaplanmış Çeşitli Yinelenmeli Taşkın Hidrografları Koordinatları ( A = 36 Zaman (Saat) Q2 =3,20 m³/s Q5 = 8,04 m³/s Q10 = 14,94 m³/s Q25 =31,29 m³/s Q50 = 50,12 m³/s Q100 =77,00 m³/s 0,0 2,26 2,26 2,26 2,26 2,26 2,26 0,5 2,26 2,37 2,71 3,66 4,88 6,67 1,0 2,26 2,66 3,93 7,45 11,98 18,63 1,5 2,26 3,12 5,84 13,38 23,11 37,37 2,0 2,26 3,57 7,71 19,18 33,98 55,67 2,5 2,28 4,09 9,29 23,43 41,48 67,82 3,0 2,33 4,82 10,72 26,00 45,08 72,57 3,5 2,40 5,86 12,52 28,69 48,22 75,80 53

54 4,0 2,48 6,83 14,08 30,70 50,12 77,00 4,5 2,56 7,46 14,91 31,29 49,95 75,36 5,0 2,67 7,70 14,94 30,43 47,78 71,11 5,5 2,82 7,92 14,93 29,55 45,67 67,12 6,0 2,96 8,04 14,74 28,43 43,32 62,94 6,5 3,05 7,96 14,23 26,84 40,37 58,07 7,0 3,10 7,71 13,46 24,86 36,99 52,74 7,5 3,16 7,51 12,85 23,31 34,34 48,58 8,0 3,20 7,30 12,25 21,87 31,93 44,86 8,5 3,17 6,90 11,34 19,89 28,81 40,22 9,0 3,06 6,22 9,95 17,10 24,52 33,98 9,5 2,91 5,46 8,46 14,21 20,16 27,76 10,0 2,76 4,73 7,05 11,50 16,10 21,97 10,5 2,64 4,13 5,88 9,23 12,70 17,13 11,0 2,55 3,67 4,99 7,52 10,15 13,50 11,5 2,48 3,34 4,35 6,29 8,30 10,87 12,0 2,43 3,09 3,86 5,35 6,89 8,85 12,5 2,39 2,88 3,47 4,59 5,76 7,24 13,0 2,35 2,72 3,16 3,99 4,85 5,95 13,5 2,33 2,61 2,93 3,53 4,14 4,90 14,0 2,32 2,53 2,78 3,24 3,71 4,30 14,5 2,30 2,47 2,66 3,01 3,37 3,82 15,0 2,29 2,41 2,55 2,81 3,08 3,41 15,5 2,28 2,37 2,46 2,63 2,80 3,02 16,0 2,28 2,34 2,41 2,54 2,67 2,84 16,5 2,27 2,32 2,37 2,47 2,57 2,69 17,0 2,27 2,31 2,35 2,42 2,49 2,59 17,5 2,27 2,28 2,30 2,34 2,38 2,43 18,0 2,26 2,28 2,29 2,32 2,35 2,39 18,5 2,26 2,27 2,29 2,31 2,33 2,36 19,0 2,26 2,27 2,28 2,29 2,31 2,32 19,5 2,26 2,26 2,26 2,26 2,26 2,26 54

55 Şekil 4.5 Sualma Yapısı Taşkın Hidrografları Deliklitaş HES Projesi HES Yapıları için çeşitli yinelenmeli taşkın hesapları, QHES = Q * (AHES/A)n bağıntısı ile taşınarak hesaplanmıştır. Burada n= 2/3 alınmıştır. HES yapısı taşkın debileri; DSİ Sentetik Yöntemi ile hesaplanmış ve proje debileri olarak kabul edilen Su alma Yapısına ait debiler kullanılarak hesaplanmış ve sonuçlar Tablo 4.11 de verilmiştir. Tablo 4.11 Yinelenmeli Proje Taşkın Debileri Yinelenme Süresi HES YAPISI (A=70,2 km²) T (yıl ) Q T ( m³/s ) 2 5, , , , , , ,63 55

56 Mockus Yöntemi ( Süperpozesiz ) Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi sualma yapısının, Mockus yöntemine göre taşkın yinelenme debilerinin hesabı yapılırken; meteoroloji istasyonu yağış yinelenme değerleri, baz akım, yağış alanları, eğri no.ları, Plüviograf ve YADOK için burada da ayni değerler kullanılmıştır. Proje sağanak süresi; yağış alanı A=36,0 km² olan Sualma Yapısı için 2,0 saat alınarak taşkın hesapları yapılmıştır. Sualma yapısı için seçilen proje sağanak süresine ait olan yağışların oluşturacağı pik debileri toplu olarak Tablo 4.12 de verilmiştir. Hesaplarda K=0,163 değeri kullanılmıştır. Tablo 4.12 Proje Sağanak Süresine Ait Olan Yağışların Oluşturacağı Pik Debileri Yinelenme Süresi SUALMA YAPISI (A=36,0 km²) T (yıl ) Q T ( m³/s ) 2 2,54 5 3, , , , , ,49 Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (BTFA) Proje yağış alanı küçük olduğu için Bölgesel Taşkın Frekans Analizi çalışması yapılmamıştır. Hesaplanan Proje Debilerinin Karşılaştırılması Sualma Yapısı için iki yöntemle hesaplanan çeşitli yinelenmeli taşkın debileri Tablo 4.13 de toplu olarak verilmiştir. Tablo 4.13 DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi Değerlendirilmesi Tekerrürler Sualma Yapısı için DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ( m³/s ) Sualma Yapısı için Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi ( m³/s ) Q 2 3,20 2,54 Q 5 8,04 3,54 Q 10 14,94 8,75 Q 25 31,29 23,80 Q 50 50,12 43,62 Q ,00 73,02 Q ,95 117,49 56

57 Sonuç olarak Deliklitaş HES Projesi kapsamındaki su alma yapısı için yapılan taşkın hesapları çalışmaları neticesinde; DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan değerlerin paralellik gösterdiği görülmüştür. Proje boyutlandırılmasında, DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan taşkın debileri, proje debileri olarak alınmıştır. IV.2.4. Hidrojeolojik özellikler ve yer altı suyu durumu (yer altı su seviyeleri, debileri, emniyetli çekim değerleri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yer altı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri) Proje sahasında yer alan kayalar genelde killi ve geçirimsiz kayalardır. İyi akifer değildirler. Sadece Dere yataklarında yer alan alüvyonlar iyi akiferlerdir. Bölgenin düzenli yağış alması sayesinde zayıf akiferler bile küçük debili kaynaklar verebilmektedir. Regülatör ve HES yerinde inşaat çukuruna su gelişi beklenmektedir. Geçirimliliği yüksek olan alüvyonun İlişi deresi ile bağlantılı olması pozitif sınır şartlarını oluşturacak ve yer altı suyunu sürekli besleyecektir. Kazı çukuruna gelen suyun kurutulması için gerekli önlemler alınacaktır. Projenin yapılacağı yerin üst kısmında bulunan su toplama havzasında hidrolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik ve ekolojik açıdan herhangi bir değişiklik beklenmemektedir. Zira bütün faaliyetler bu havzanın alt kısmında yer almaktadır. Konuyla ilgili bilgiler proje alanı ve çevresi ekosistem değerlendirme çalışmaları Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-9 da verilmiştir. IV.2.5. Hidrolojik özellikler ve yüzeysel su kaynaklarının hidrolojik ve ekolojik özellikleri (-deniz, göl, akarsu ve diğer sulak alanlar-fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri, ekolojik özellikleri, faaliyet alanına mesafeleri) Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. İlişi Çayı üzerinde yapımı planlanan Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 36 km 2 dir. Yıllık ortalama debi 0,354 m 3 /s olarak belirlenmiştir. İlişi Çayı üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate alındığında, projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde düştüğü anlaşılmaktadır. Karların ilkbahar mevsiminde erimesine bağlı olarak Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında dere akımlarının arttığı gözlenmektedir. Debi değerleri incelendiğinde ortalama değer olarak en yüksek debi değerlerinin kış ayında 0,75 m 3 /s (ortalama) ile meydana geldiği, bunu sırasıyla ilkbahar 0,43 m 3 /s, sonbahar 0,15 m 3 /s ve yaz 0,05 m 3 /s mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır. Havzanın su verimi; DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonlarının (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır. Bu AGİ lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Mart, Nisan Mayıs ve Haziran aylarıdır. Su akışının en az olduğu 57

58 aylar ise Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarıdır. Su veriminin (Akış hacmi/havza alanı) İlkbahar aylarında karların erimesiyle birlikte III, IV, V ve VI aylarda yüksek olduğu görülmektedir. Bu AGİ ler, projenin üzerinde yer aldığı İlişi Çayı havzasında işletilmektedir(bknz. Şekil 4.1). Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi için DSİ Onaylı Akım Verileri Ek-9 da verilen Ekosistem Değerlendirme Raporunda yer almaktadır. Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi; 1/ ölçekli E31 ve 1/ ölçekli E31-b1, E31-b2 ve E31-b3 paftalarında yer almaktadır. İlişi Çayı; Dikmentürbe Tepe, Çal Tepe, Karadağ Tepe ve Üçpınar Tepe sırtlarında yaklaşık m kotundan doğan irili ufaklı birçok kaynağın ve kuru derenin birleşmesinden oluşmaktadır. Karadağ Dere adı altında kuzey-doğu istikametinde akmaya devam ederken Tahtaköprü Dere ismini alır ve Uluçağlar Dere adı altında Kuzey istikametinde akmaya devam eder ve bu arada sağ sahilden ve sol sahilden birçok yan dereyi alarak, Deliklitaş su alma yapısına gelir. Su alma yapısından sonra, İlişi Çayı adı altında Kuzey- Doğu istikametinde akarak Karadeniz e dökülür. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin su toplama havzası su ayrım çizgileri ile ayrılarak, B simgesi ile gösterilmiştir. Ayrıca projenin gerçekleştirileceği alan da A simgesi ile belirlenerek Şekil 4.6 da verilmiştir. Şekil 4.6 Deliklitaş Regülatörü ve HES Proje Alanına Ait Havza (A) ile Su Toplama Havzası (B) Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin su toplama havzası V şeklinde dar ve dik vadilerle yükselerek su ayırım çizgisine kadar çıkmaktadır. Havzadaki hidrolojik olaylar üzerinde etkili olan faktörler arasında maksimum havza reliyefi ve reliyef oranı yer almaktadır. Çalışma kapsamında maksimum havza reliyefi 708 m, reliyefi ise %9 olarak belirlenmiştir. Maksimum havza reliyefi dendiğinde, su toplama havzasının en üst noktasındaki su ayırım çizgisi (memba kısmı) ile suyun regülatöre girmiş olduğu kısım arasındaki yükselti farkı anlaşılır. Diğer taraftan relief oranı dikkate alındığında, maksimum havza reliyefinin ana derenin 58

59 uzunluğuna bölünmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Çalışmanın yapılmış olduğu havza için her iki değerde düşük olup, dere akımlarını olumsuz yönde etkileyecektir. Diğer bir anlatımla, reliyef oranı düştükçe havzadaki konsantrasyon zamanı uzayacaktır. Şöyle ki, havzanın en üst bölgesine düşecek yağışın memba kısmına ulaşması uzun bir zaman diliminde gerçekleşmiş olacaktır. Böylece suyun toplanma zamanı uzayacak ve yağışlardan sonra debinin hidrograf üzerindeki etkisi yavaş yavaş artacaktır. Su toplama havzalarında su verimi, havzanın şekline bağlı olarak değişim göstermektedir. Havzaların şeklini temsil eden iki önemli karakteristik vardır. Bunlar; havza uzunluğu(boyuna kesit) ve havza genişliği(enine kesit) olarak bilinmektedir. Havza şeklini temsil eden ve suyun toplama zamanı üzerinde etkili olan faktörlerden biri de form ( B/L) faktörüdür. Form faktörü, birden çok küçük bir değer almaktadır. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin su toplama havzasındaki form faktörü 0,76 tespit edilmiştir. Bu sonuçtan da görülebileceği üzere su toplama havzasının boyu eninin dörtte üçü civarıdır (Şekil 4.6). Havzadaki su verimi-akış ilişkilerini etkileyen parametrelerden biri de ana dere eğimidir. Akarsuyun eğimi dere akış hızını direkt olarak etkiler ve eğim arttıkça akış hızı da artar. Konsantrasyon zamanı ve pik akımlar da eğim tarafından etkilenmektedir. Çalışma alanı için belirlenmiş olan ortalama akarsu eğimi %8 dir.dere yatağının eğiminin yüksek olması dere akımlarını arttırıcı yönde etki edecektir. Havzalardaki drenaj yoğunluğu (L/A),1 km 2 ye düşen ortalama akarsu uzunluğu olarak tanımlanmaktadır. Bölgedeki iklim şartlarının akarsu uzunluğuna etkisini gösteren bu değer genellikle 0,5-2,5 km/km 2 arasında değişmektedir. Zira drenaj yoğunluğunun yüksek olması, iyi gelişmiş bir drenaj sistemini ve yüzeysel akışın çabukça oluşacağını göstermektedir(şekil 3).Projenin gerçekleştirildiği alanın su toplama bölümünde yer alan havzanın drenaj yoğunluğu 1,12 km/km 2 olarak belirlenmiştir. Elde edilen değer beklenen maksimum değerin %45 lik bölümünü temsil etmektedir. Bu sonuç, diğer havza karakteristiklerinin su toplanma zamanı üzerindeki olumlu etkileri ile birleştiğinde, havzadaki konsantrasyon zamanının uzun süreceğini göstermektedir. Yani havzadaki akarsu ağının ileri boyutlarda olmadığı anlaşılmaktadır. Bu da dere akımlarını azaltıcı etki yapacaktır. Deliklitaş Regülatörü ve HES alanına ait son ortalama akım değerleri kullanılarak hidrograf hazırlanmıştır (Şekil 4.7). Hidrograf yardımıyla ortalama yıllık akış m 3, düz çizgi metoduna göre (Schulz,1976) ortalama yıllık taban akışı m 3 olarak hesaplanmıştır. Bu verilerden toplam akışın %24 ünün taban akışı olarak gerçekleştiği görülmektedir. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, havzadaki yağış akış ilişkilerini etkileyen havza karakteristiklerine ilişkin verilerin büyük bir kısmı havzanın konsantrasyon (toplanma) zamanının uzun olacağına işaret etmektedir. 59

60 Şekil 4.7 DSİ YE Ait İlişi Çayı Akım Gözlem İstasyonuna Ait Ortalama Akım Değerlerine Ait Hidrograf Ek-9 da verilen Ekosistem Değerlendirme Raporu (HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Raporu) nda alınması gereken önlemlere uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında proje inşaat işlemleri başlamadan önce Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi için başvuru yapılacak olup belgenin alımı sonrası faaliyete başlanacaktır. Sedimantasyon Durumu İlişi Çayı için rusubat ölçümleri yapılmamıştır. Dere yatağının durumuna bakılırsa, çayın sualma yapısının olduğu bölümlerde fazla rusubat getirmediği görülmektedir. Bu durum da dikkate alınarak havza verimi, 200 m³/km²/yıl olarak alınmıştır. İnşaat sırasında erozyon, akma, kayma, heyelan gibi toprak kaybına neden olacak olayların meydana gelmemesi için imalat sırasında gerekli hassasiyet gösterilecektir. IV.2.6. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı (içme, kullanma, sulama suyu, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi, diğer kullanımlar) Proje sahasında yapılan etütlerde Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi arasında İlişi çayı boyunca adı geçen çaydan sulama yapan tarım arazileri tespit edilmemiştir. Proje sahası sınırları içerisinde regülatör ile HES arasında balık çiftliği tespit edilmemiştir. 60

61 Proje sahasında dört adet değirmen bulunmaktadır. Bu değirmenler eskiden kullanılan fakat günümüze kadar varlığını sürdüremeyen tamamı yıkılmış ve harabe vaziyettedir. Söz konusu değirmenlerin iki adedi Deliktaş köyünde, bir adedi Günvakti bir adedi Görentaş köyüne ait değirmenlerdir. Yıkılan değirmenlerin ileriki yıllarda kullanıma açılma ihtimali göz önünde bulundurularak ihtiyaç duyulan suyun bırakılması gerekmektedir. Değirmenler 12 ay çalışıyor gibi değerlendirilip 12 ay su bırakılması gerekmektedir. Su bir değirmenden çıkıp diğerini çalıştıracağı için bir değirmen için gerekli su diğer değirmene yetmektedir. Değirmenlerin su ihtiyacı 100 lt/s dir. Fakat değirmenler çalıştığı ve çiftçilerden talep geldiği müddetçe su bırakılacaktır. Harabe değirmenlerin koordinatları Tablo 4.14 de verilmiştir. Tablo 4.14 Harabe Değirmenlerinin Koordinatları Nokta No Y X DGR.1 harabe DGR.2 harabe DGR.3 harabe DGR.4 harabe Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Deliklitaş projesinin yakın çevresinde etkileşim içerisinde bulunacağı herhangi bir proje bulunmamaktadır. Su haklarında konu olabilecek herhangi bir sanayi tesisi bulunmamaktadır. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi için hazırlanmış olan Su Kullanım Hakları Raporu Ek- 8 de verilmiştir. IV.2.7. Projenin kurulacağı su kaynağı olan İlişi Çayına ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m 3 /sn olarak verilmesi İlişi Çayı na ait en az 10 yıllık aylık ortalama debi değerleri Tablo 4.15 de, aylık minimum debi değerleri Tablo 4.16 da, maksimum debi değerleri ise Tablo 4.17 de verilmiştir. Tablo 4.15 Aylık Ortalama Debi Değerleri (m 3 /sn) Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top. Ort

62 Top Ort Tablo 4.16 Aylık Minimum Debi Değerleri (m 3 /sn) Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top. Ort

63 Top. Ort Tablo 4.17 Aylık Maksimum Debi Değerleri (m 3 /sn) Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top. Ort Top. Ort

64 IV.2.8. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri(m 3 /sn),akım gözlem istasyonlarının yeri, online sistemi ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. İlişi Çayı üzerinde yapımı planlanan Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 36 km 2 dir. Yıllık ortalama debi 0,354 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi için DSİ Onaylı Akım Verileri Ek-9 da verilen Ekosistem Değerlendirme Raporunda yer almaktadır. İlişi Çayı üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate alındığında, projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde düştüğü anlaşılmaktadır. Karların ilkbahar mevsiminde erimesine bağlı olarak Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında dere akımlarının arttığı gözlenmektedir. Debi değerleri incelendiğinde ortalama değer olarak en yüksek debi değerlerinin kış ayında 0,75 m 3 /s (ortalama) ile meydana geldiği, bunu sırasıyla ilkbahar 0,43 m 3 /s, sonbahar 0,15 m 3 /s ve yaz 0,05 m 3 /s mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır. Havzanın su verimi; DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonlarının (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır. Bu AGİ lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Mart, Nisan Mayıs ve Haziran aylarıdır. Su akışının en az olduğu aylar ise Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarıdır. Su veriminin (Akış hacmi/havza alanı) İlkbahar aylarında karların erimesiyle birlikte III, IV, V ve VI aylarda yüksek olduğu görülmektedir. Bu AGİ ler, projenin üzerinde yer aldığı İlişi Çayı havzasında işletilmektedir. Proje alanında yer alan Regülâtör ile HES arasında kalan havza içerisinde bırakılacak olan Çevresel/Akış suyu ile aynı havza içerisinden oluşacak dere akışlarının (DA=Q= DÜY+YA+YAA+TSA) toplam su bütçesi aşağıdaki Tablo 4.18 de verilmiştir. Tablo 4.18 Projenin Yapılacağı Alanda Regülâtörlerin Yer Aldığı Alt Havzada Su Bütçesi Hesabı Regülâtör Çevresel/Akış suyu (m 3 /s) Havza alanından gelen su miktarı (Destek suyu) (m 3 /s) Toplam su bütçesi (m 3 /s) Deliklitaş Regülâtörü 0,067 0,077 0,144 Proje alanındaki Regülâtör ile HES arasındaki kısmında yer alan arazilerde birçok yan dere (mavi çizgiler ile çizilmiş) bulunmaktadır. Bu yan dereden gelen sular Projenin Regülâtör ile HES arasındaki kısmında dere akımlarını besleyecektir (Tablo 4.18). Diğer taraftan bırakılacak olan Çevresel/Akış su miktarı Deliklitaş Regülâtörü için 0,067 m 3 /s olup yan derelerden gelecek destek sular yukarıdaki Tablo 4.18 de verilmiştir. Dolayısıyla bu havzadaki proje sahasında toplamda oluşacak su bütçesi Deliklitaş Regülatörü içi 0,144 m 3 /s olacaktır. Toplam su bütçesi değerinin oluşturduğu ortalama derinlik ve ortalama hız sırasıyla 0,19 m ve 0,30 m/s 64

65 belirlenmiştir. Toplam su bütçesinin derenin en geniş kısmındaki ortalama derinlik ve ortalama hız değerleri ise sırasıyla 0,13 m 3 /s ve 0,21 m/s olarak hesaplanmıştır. Yukarıdaki veriler dikkate alındığında, mansaba bırakılacak Çevresel /akış suyu ve havzalardan eklenecek sular dere akımlarını olumlu yönde etkilemektedir. Bu sular sucul ekosistemin devamlılığı için yeterli olacaktır. Bu sayede ekosisteme zarar vermeden enerji üretme imkânı sağlanacaktır. Kastamonu İli Bozkurt İlçesi Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi İçin Thornthwaite Yöntemine Göre Su Bilançosu Tablo 4.19 da verilmiştir. Tablo 4.19 Kastamonu İli Bozkurt İlçesi Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi İçin Thornthwaite Yöntemine Göre Su Bilançosu Thornthwaite Yöntemine Göre Su Blançosu Tablosu İli...: Kastamonu İlçesi...: Bozkurt Rakım (m)...: 53 Enlemi...: 41,52 Ölçme yılları...: Boylamı...: 33,55 Blanço elemanları A Y L A R Vejetasyon devresi YILLIK I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII İçi Dışı Sıcaklık o C -0,7 0,6 4,3 9,5 13,8 17,4 20,3 19,7 15,5 10,4 4,5 0,6 9,7 Sıcaklık indisi i 0,0 0,0 0,8 2,6 4,7 6,6 8,3 8,0 5,5 3,0 0,9 0,0 40,5 Düzeltilmemiş PE mm. 0,0 1,8 17,1 42,2 64,5 83,9 100,0 96,6 73,6 46,7 18,0 1,8 Güneşlenme süresine göre PE tashih emsali 0,83 0,83 1,03 1,11 1,26 1,26 1,27 1,19 1,04 0,96 0,82 0,80 Düzeltilmiş PE PET 0,0 1,5 17,6 46,9 81,2 105,9 127,1 114,8 76,3 44,7 14,8 1,5 549,9 82,3 632,3 Yağış y 30,4 23,6 31,9 58,7 72,3 56,6 36,4 35,7 30,7 39,8 32,0 38,3 271,5 214,9 486,4 Depo Değişikliği Dd 30,4 15, ,9-49,3-41, ,2 36,8 Depolama D 84,4 100,0 100,0 100,0 91,1 41, ,2 54,0 100,0 Gerçek Evapotransprasyon GET - 1,5 17,6 46,9 81,2 105,9 78,2 35,7 30,7 39,8 14,8 1,5 371,5 82,3 453,8 Su Noksanı Sn ,9 79,1 45,6 4, ,4 0,0 178,4 Su Fazlası Sf - 6,5 14,3 11, ,0 32,6 32,6 Yüzeysel Akış Yü1-3,2 10,4 13,0 5, ,9 26,7 32,6 " " Yü2 0,0 3,3 8,8 10,3 5,1 2,6 1,3 0,6 0,3 0,2 0,1 0,0 0,0 32,6 32,6 Nemlilik Oranı Ne 30,4 14,6 0,8 0,3-0,1-0,5-0,7-0,7-0,6-0,1 1,2 25,3 Günlük PET 0,0 0,1 0,6 1,6 2,6 3,5 4,1 3,7 2,5 1,4 0,5 0,0 1,7 Kurak gün Sayısı 11,9 21,4 17,9 3,4 54,6 Kuraklık indisi İn=12*GET/Tom 46,9 52,1 33,9 15,5 15,5 27,1 15,9 Su Blançosu (D.KANTARCI) s.75 mm. Su noksanı var -140,6 D.Kantarcı (İklim) N. N. Y.N Y.K Y.K Y.N Y.K İ k l i m T i p i C1 B'1 d b'3 : Yarı nemli-yarı kurak, Orta sıcaklıkta (Mezotermal), Su fazlası yok veya pek az olan, Okyanus iklimine yakın iklim Y : Yarı Ç : Çok T : Tam K : Kurak S : Serin-Nemli 65

66 Yağış Analizi Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi yağış alanını temsil eden meteoroloji istasyonu; Keşköy meteoroloji istasyonu olup, temsil oranı, %100 dür. Yağış alanını temsil eden bu istasyonun yılda günlük maksimum yağışları Tablo 4.20 de verilmiştir. Bu istasyon için Kolmogrov- Smirnov testi ile bulunan en uygun dağılım fonksiyonu ve çeşitli yinelenmeli yağış değerleri aşağıdaki Tablo 4.21 de verilmiştir. Tablo 4.20 Yağış Alanını Temsil Eden Meteoroloji İstasyonlarının Yılda Günlük Maksimum Yağışları YILLAR KEŞKÖY , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

67 Tablo Saatlik Çeşitli Yinelenmeli Yağış(mm) Değerleri UDF Tekerrür (YIL) LPT3 Keşköy 28,80 45,32 60,26 84,88 108,21 136,63 Havza Yağış Akış Eğri Numarasının Tayini Sualma yapısı yağış alanında; hidrolojik toprak gurubu, bitki örtüsü, arazide yapılan tatbikatlar ve sızma için hidrolojik şartlar gibi etkenler dikkate alınarak Eğri No Hesabı yapılmış ve Tablo 4.22 de verilmiştir. Sualma Yapısı A = 36 km² için; Tablo 4.22 Eğri No Hesabı Havza Durumu Alan(%) Eğri No Alan(%)Eğri No Dağlık Çıplak Alan (Sızma Zayıf) Ormanlık Alan (Sızma Müsait) Yerleşim Alanı Tarım Alanı Toplam Eğri No =7510/100 = 75,10 olarak hesaplanmış ve hesaplarda 75 olarak alınmıştır. Proje sahasının ihtiyaç duyduğu suyun karşılandığı İlişi Çayı üzerinde Akım Gözlem İstasyonu bulunmadığı için proje çalışmalarında İspa Çayı üzerinde bulunan No lu İspa Çayı- Şamlıoğlu Akım Gözlem İstasyonu (AGİ) değerlerinden faydalanılmıştır No lu AGİ, DSİ tarafından tarihinde kurulmuş olup, koordinatları; 35 03' D 'K, rakımı 85 m, yağış alanı 17,0 km² dir Nolu AGİ nun aralığında su temini değerleri mevcuttur. Proje yağış alanı civarındaki akım gözlem istasyonlarının karakteristik bilgileri Tablo de verilmiştir. 67

68 Tablo 4.23 Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Yağış Alanı ve Civarındaki AGİ'larının Karakteristik Bilgileri Sıra No İstasyon No İstasyon Adı Değirmenözü Ç. - Kavraz Devrekanı Ç. Cürümören Kulaksızlar Ç. Kulaksızlar Devrekhanı Ç. Çorbacı İspa Çayı Şamlıoğlu Zorbana Ç. Çaykıyı İşleten Kuruluş Yağış Alanı (km 2 ) Rakım (m) Kullanılabilir Rasat Süresi (yıl) Değerlenen Yıllar DSİ DSİ DSİ DSİ , , , , DSİ DSİ , 1984, Su Potansiyeli Hesabı Deliklitaş Regülâtörü ve HES Projesi su potansiyeli hesabı yapılırken, No.lu İspa Çayı- Şamlıoğlu AGİ nun periyodundaki günlük ortalama debilerinden istifade edilmiştir No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun periyodundaki aylık ortalama debi değerleri Tablo 4.24 de ve su temini değerleri de Tablo 4.25 de verilmiştir. Bu tablodaki değerlere göre; No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun yıllık ortalama debisi 0,220 m 3 /s ve yıllık ortalama suyu 6,89 hm³ olarak hesaplanmıştır. Tablo No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun Periyodundaki Aylık Ortalama Debi Değerleri Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top. Ort

69 Top Ort Tablo No lu İspa Çayı-Şamlıoğlu AGİ nun Periyodundaki Su Temini Değerleri Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top Top Ort QP = Q * (Ap/A 13-50) bağıntısı ile Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Su alma Yapısı için günlük ortalama debi değerleri hesaplanmıştır. Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Su alma Yapısı için periyodundaki değerlere göre hazırlanmış aylık ortalama debi değerleri Tablo 4.26 da, su temini değerleri ise Tablo 4.27 de verilmiştir. Bu tablolardan Su alma Yapısının; yıllık ortalama debisi 0,466 m³/s ve yıllık ortalama suyu 14,61 hm³ olarak hesaplanmıştır. 69

70 Tablo 4.26 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Su alma Yapısı Aylık Ort. Değerleri Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top Top Ort Tablo 4.27 Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Sualma Yapısı Su Temini Değerleri Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top Top Ort

71 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Su alma Yapısı için HES kanalına alınacak suyun hesabında, doğal hayat için mansaba bırakılacak su periyodundaki Tablo 4.28 de verilen su alma yapısının son 10 yılına ait aylık ortalama debileri kullanılarak hesaplanmış olan yıllık ortalama debinin %10 u alınarak hesaplanmıştır. Bu değer m 3 /s alınarak mansaba bırakılmıştır. Su alma Yapısı ile HES Yapısı arasında bulunan yerleşim yerinde halk sulamaları için yaklaşık 0,060 m 3 /s debide su bırakılmıştır. HES kanalına alınacak sular için günlük ortalama debi değerleri, aşağıdaki bağıntı kullanılarak bulunmuştur. QP = Q * (Ap/A ) - 0,040-0,060 Ap= 36 km 2 A = 17,0 km 2 değerleri kullanılarak Qp = 2,12 * Q ,100 bağıntısı elde edilmiştir. Tablo 4.28 Deliklitaş Regülatörü ve Hes Projesi Sualma Yapısı Doğal Hayat İçin Aylık Ort. Debileri Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Top. Ort Top Ort Bu Tablolardan kanala alınacak su miktarlarının; yıllık ortalama debisi 0,405 m³/s ve yıllık ortalama suyu 12,69 hm³ olarak hesaplanmıştır. IV.2.9. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb. Toprak Koruma Projesi hazırlatılmasının gerekli olması halinde Toprak Koruma Projesinin hazırlatılacağının ve gerekli izinlerin alınacağının belirtilmesi ve bu konuda bilgi verilmesi) Toprak Yapısı -Alüvyal Topraklar Alüvyal topraklar Kastamonu İl inde genellikle Akarsu vadi tabanında bulunur. Çoğunlukla bulunduğu ilçeler Merkez-Araç-Azdavay-Cide-Daday-Devrekani-Taşköprü ve Tosya dır. Diğer ilçelerde de az miktarda görülmektedir. Bu topraklar hektar genişlikte olup il yüzölçümünün % 2,68 ini kaplar. 71

72 -Kolüvyal Topraklar Kolüvyal topraklar ilde Azdavay ve Cide ilçe sınırları içinde kalan Valay çayı ve bunun kollarında, Araç çayına bağlı yan dere kollarının memba taraflarında, Tosya ilçesinde Devrez çayına karışan yan derelerin iki tarafında ve bunun dışında diğer küçük dere ve akarsu vadilerinde görülür. İl de hektar bu büyük toprak grubuna girer. -Hidromorfik Alüvyal Topraklar Yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip alüvyal topraklardır. Doğal bitki örtüleri çayır ve mera otları, saz, kamış ve sulak yerlerde yetişen bitkilerdir. Kastamonu İl inde Devrekani İlçesi nde 69 hektar bu büyük toprak grubuna girer. -Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Kastamonu da bu topraklar sahil kesiminde Cide ve İnebolu İlçe sınırlarında görülmektedir hektar olup, il yüzölçümünün % 1,04 ü kadardır. Bunun da % 58 i ormanlık, % 28 i kuru tarım arazisidir. -Gri Kahverengi Podzolik Topraklar B horizonunun üst kısmı sarımsı kahverengiden açık kırmızımsı kahverengiye kadar değişir. Silikat killerinin birikmesi nedeniyle bünye A horizonundan daha ağır olup çoğunlukla blok yapıdadır. Bu topraklar ilin kuzey ve kuzey batısında Azdavay, Cide, İnebolu ve Taşköprü nün kuzey sınırlarında görülmektedir. İlde hektar ( % 13,3 ) gri kahverengi podzolik topraklardan vardır. Büyük çoğunluğu % 20 den fazla eğimli ve işlenebilir tarıma uygun değildir. % 74 ü ormanlıktır. % 23 lük kısmında kuru tarım yapılmaktadır. -Kahverengi Orman Toprakları Kastamonu da Cide hariç hemen hemen tüm ilçelerde kahverengi orman toprakları büyük çoğunluğunu teşkil eder. Toplam alanları hektardır. ( Kastamonu İli nin % 59,21 ini kaplar. ) Bunun % 24 ünde kuru tarım, % 1,2 sinde sulu tarım ve bahçe, % 7,6 sı mera ve % 66,4 ünde orman ve fundalık olarak kullanılmaktadır. Başka bir değimle % 29,4 ü işlenebilir tarıma uygun, geri kalanı işlenebilir tarıma uygun olamayan arazilerdir. -Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Kastamonu İli nde genellikle Taşköprü, Küre, İnebolu ve Devrekani İlçelerinde görülür çok az olmakla Merkez ilçe Araç ve Bozkurt ta da rastlanmıştır. Toplam alanları hektar olup il genel yüzölçümünün % 7,64 ünü teşkil eder. Büyük çoğunluğu % 20 den fazla eğimlerde yer alıp % 60 ı orman ile örtülüdür. % 26 sında da kuru tarım, % 68 i orman ve fundalıktır. % 40 ı işlenebilir. Tarıma uygun değildir. -Kestane rengi Topraklar Kastamonu da genelde Merkez, Araç, Daday, Devrekani ve Taşköprü ilçesinde görülmektedir. Toplam alanları hektardır. ( % 10,49 ) Bunun % 26 sı kuru tarım, % 68 i orman ve fundalıktır. % 40 ı işlenebilir. Tarıma uygun değildir. 72

73 -Kırmızı Kestanerengi Topraklar Kastamonu İli nde Merkez, Araç, Daday ve Taşköprü İlçeler inde görülmektedir. Toplam alanları hektar olup İlin % 2,74 ünü teşkil eder. Bunun % 47 si işlenebilir tarıma uygundur. % 52 si orman örtüsü altında, % 24 ünde kuru tarım yapılmaktadır. -Kırmızımsı Kahverengi Topraklar 165 hektarı Araç ta fundalık, 156 hektarı Tosya da orman örtüsü altında olmak üzere Kastamonu da 321 hektar gibi çok az bir alanda bulunur. Arazi Kullanım Kabiliyeti Kullanma kabiliyetine göre sınıflandırmada en geniş kategoriyi oluşturan kabiliyet sınıfları 8 adet olup, toprak zarar ve sınıflandırılmaları I. sınıftan, VIII. sınıfa kadardır. İlk dört arazi sınıfı, iyi bir toprak idaresi altında yöreye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman mera ve çayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme yeteneğine sahiptir. V., VI., VII. Sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda toprak ve su koruma önlemleri alındığı takdirde bazı özel bitkilerde yetiştirebilir. VIII. Sınıf arazilerde çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de mevcut piyasa koşullarında elde edilebilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. Kastamonu da I. sınıf arazilerin yayılma alanı toplam ha. olup il yüzölçümünün %3.77 sini teşkil etmektedir. Bu toprakların %64.75 i alüvyal, % ünü kolüvyal, %9.06 sını kahverengi orman, %4.28 ini kestane renkli, %3.25 ini kireçsiz kahverengi orman, %0.6 sını kırmızı kestane rengi ve kırmızı sarı podzolik topraklar oluşturmaktadır. Hepsi %2 den daha düşük eğimli olan I. sınıf arazilerin %91.29 unda toprak derin ve kalanında orta derindir. Bu arazilerinin hektarında sulu, hektarında nadaslı kuru, 2821 hektarında nadassız kuru tarım yapılmaktadır hektarında bağ-bahçe, 658 hektarında çayır mera olan bu arazilerin kalan 734 hektarında yerleşim alanı halinde bulunmaktadır. Kastamonu İli nde II. sınıf araziler hektarlık yüzölçümleri ile %5.15 lik bir oran teşkil etmektedirler. Bu arazilerin %4.1 ini alüvyal, %11.6 sını kolüvyal, %0.27 sini gri kahverengi podzolik, %56.05 ini kahverengi orman, %10.29 kireçsiz kahverengi orman, %12.28 ini kestane renkli, %5.4 ünü kırmızı kestane renkli topraklar oluşturmaktadır. Bu arazilerin % ünde eğim, %0-2 ve %88.16 sında %2-6 arasındadır. Toprakların %47.13 ü derin, %41.96 sı orta derin ve % i de sığdır. Büyük bir kısımda hafif veya orta derecede erozyon hüküm sürmektedir. Bu sınıfın %3.69 unda hafif sel basmada ya da drenaj yetersizliği vardır. II. sınıf arazilerin hektarında nadaslı kuru tarım, 7945 hektarında nadassız kuru tarım, 5185 hektarında sulu tarım yapılmaktadır hektarı bağ-bahçe, 1123 hektarı çayır-mera, 3332 hektarı orman funda ve 894 hektarı da yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. Üçüncü sınıf araziler hektar yüzölçümleriyle Kastamonu İli nin % 7.30 unu teşkil etmektedir. Bu arazilerin % 0.40 ını alüvyal, %4.31 ini kolüvyal, %2.22 sini kırmızı sarı podzolik, %2.46 sını gri kahverengi podzolik, %60.70 ini kahverengi orman, % 9,99 unu 73

74 kireçsiz kahverengi orman, %16.27 sini kestane renkli, %3.65 ini kırmızı kestane renkli toprakları oluşturmaktadır. Bu sınıfın % ünü orta, %6.07 sini hafif eğimli topraklar oluşturmaktadır. % 1.69 u ise düz, düze yakın topraklardır. %3.44 ünde toprak derin, %62.10 unda orta derin ve %34.46 sında sığdır. Bu sınıftaki toprakların % 1.16 sında şiddetli, %97.15 inde orta derecede erozyon hüküm sürmektedir. Toprakların %0.4 ünde de drenaj yetersizliği görülmektedir. Kastamonu İli nde III. sınıf araziler hektarı kuru tarım, 796 hektarı sulu tarım, 2992 hektar bağ-bahçe, 2062 hektar çayır-mera, hektarı orman-funda, 935 hektarı yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. Bozkurt sınırları içerisinde bulunan arazi, yer şekilleri açısından çok büyük bir çeşitlilik göstermez. Arazi engebeli ve dağlık olup, sarp yamaçları ormanlarla kaplıdır. Karadeniz sahili boyunca denize paralel olarak uzanan, kıyıdan itibaren iç kesimlere doğru bir kitle halinde yükselen dağ silsilesi İsfendiyar (Küre) dağlarının bir uzantısıdır. İlçe sınırları içerisinde ana kayaç, krataseye ait filiş serileridir. Ezine çayı yatağında yer alan yeni alüvyon genişliği yer yer 400 metreye ulaşır. İlçenin güneyi sert kalker ve kiltaşlarından ibarettir. Kuzeyde Bahçe deresi civarında ve Ezine çayının doğu batı yamacında filişin bileşimindeki kil oranı artar. Ayrıca; örtü malzemede kalınlaşma görülür. Filişlerin genel doğrultusu doğu batı, eğimleri ise derecedir. Hepsi %2 den daha düşük eğimli olan I. sınıf arazilerin %91.29 unda toprak derin ve kalanında orta derindir. Bu arazilerinin hektarında sulu, hektarında nadaslı kuru, 2821 hektarında nadassız kuru tarım yapılmaktadır hektarında bağ-bahçe, 658 hektarında çayırmera olan bu arazilerin kalan 734 hektarında yerleşim alanı halinde bulunmaktadır. Jeoteknik yönden filişler yerleşime elverişli zeminlerdir. Alüvyonun emniyetli taşıma gücü oldukça düşüktür. Fakat yerde genellikle örtü malzeme hiç yok veya çok incedir. Bahçe deresi civarında yamaç molozunda kalınlaşma görülür. Bu sahada harita sınırları belirlenmiş eski bir heyelana rastlanmıştır. Yine Kayalar, Yaylatepe ve İbrahim köylerinde de bu tip heyelan mıntıkaları bulunmaktadır. Ayrıca; dere yataklarının dik yamaçlarında ve tarlalarda küçük çapta kayma belirtileri vardır. Ancak; bu kaymaların evlere hiç etkisi olmamıştır. Yer altı su seviyesi alüvyondan 2 metre daha derinliktedir. Yer altı sularının evlere hiçbir etkisi yoktur. Planlanan HES projesinin yapımı birçok aşamadan oluşmaktadır. Bu çalışmaların yapılması sırasında jeomorfolojik yapıda bir takım değişiklikler meydana gelecektir. İletim kanalının yapımı esnasında arazide kazılar gerçekleştirilecektir. Bu kazılar sırasında alanda var olan bitkilerin bir kısmı yok edilecektir. Cebri boru ve santral binasının yer aldığı kısımda ise arazi belli ölçüde tıraşlanacaktır. Yani üzerindeki bitki örtüsü temizlenecektir. Ayrıca toprak kısmında da deformasyonlar oluşacaktır. Diğer bir anlatımla arazinin doğal topografik yapısında bir takım değişimler meydana gelecektir sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve kanuna bağlı olarak tarih ve sayı ile yayımlanan Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Uygulama Yönetmeliği nin 12. Maddesi gereğince, yapılacak faaliyetler sonucu toprak kayıpları ve arazi bozulmaları meydana gelmesi durumunda proje sahibi tarafından Toprak Koruma Projesi hazırlatılacaktır. 74

75 IV Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları) sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları Kastamonu, Türkiye nin önemli ormanlık alanlarından biridir. İl arazi varlığının büyük kısmını ormanlık alanlar oluşturmaktadır. Tarım alanları ormanlık alanların yarısından daha azdır. Tablo 4.29 da Kastamonu İli Arazi Dağılımı verilmektedir. İşlenen Tarım Alanlarının Dağılımı ve Tarım Alanlarının Özellikleri sırasıyla Tablo 4.30 ve Tablo 4.31 de verilmektedir. Tablo 4.29 Kastamonu İli Arazi Dağılımı Kullanılış Biçimi Alan (ha) Toplam Alana Oranı (%) İşlenen Tarım Alanı ,03 Çayır-Mera Alanı ,28 Ormanlık ve Fundalık Alan ,11 Tarım Dışı Arazi, Yerleşim Alanları ,58 TOPLAM KAYNAK: (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Tablo 4.30 İşlenen Tarım Alanlarının Dağılımı Kullanış Şekli Alan(ha) Tarım Alanları İçindeki Oranı (%) Tarla Arazisi ,84 Bağ Arazisi ,43 Sebze ,90 Meyvelik ,78 Diğer ,05 Toplam KAYNAK: (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Tablo 4.31 Tarım Alanlarının Özellikleri Kullanış Şekli Miktarı (ha) Oranı (%) Sulamaya elverişli tarım alanı ,28 Kuru tarım alanı ,72 Sulanan tarım alanı ,02 Sulanmayan tarım alanı ,98 Devlet sulaması ,68 Halk sulaması ,32 KAYNAK: (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Sulamaya elverişli olan hektar tarım arazisinin ancak % 22 si olan hektarlık bir bölümü sulamaya açılmıştır. Sulanan alan İlin toplam tarım alanının % 14 ünü teşkil etmektedir. İlde sulamaya elverişli durumda olup da sulamaya açılmayan hektar alanın sulamaya açılmasıyla, ilde tarım ürünleri verim ve üretim miktarlarında oldukça büyük artışlar olması planlanmaktadır. Kastamonu İli nin büyük bir kısmının ormanlık olması, kışların uzun ve sert geçmesi, arazi yapısının engebeli olması, 1. sınıf tarım arazisinin az olması sulama imkânlarının yetersizliği bitkisel üretimde çeşitliliği azaltmaktadır. Tarım arazilerinin darlığı tarla bitkilerinin üretimini 75

76 kısıtlamakta, ilkbahar geç donları meyveciliğin ekonomik olmasını zorlaştırmaktadır. Buna karşılık hayvansal üretim daha yoğun olarak yapılmakta ve daha iyi karlılık getirmektedir. Kastamonu İli sebze üretimi yönünden çok zengin olmamakla birlikte, iklim ve arazi şartları imkân verdiği ölçüde değişik sebzelerin üretimi yapılmaktadır. Son yıllarda Tarım İl Müdürlüğünün ve İl Özel İdare Müdürlüğünün katkıları ile yürütülen Örtü Altı Sebze Yetiştiriciliği Projesi ile İlde seracılıkla ilgili önemli gelişmeler sağlanmıştır. Bu seralarda ilkbaharda salatalık, sonbahar döneminde marul, yeşil soğan ve maydanoz üretimi yapılmaktadır Genel Tarım Sayımı sonuçlarına göre, Kastamonu İlinde adet tarımsal işletme vardır. Bu işletmelerin tamamı aile işletmesidir. Yalnız bitkisel üretim yapan işletme sayısı , yalnız hayvancılık yapan işletme sayısı adettir işletme ise hem bitkisel üretim hem de hayvancılıkla uğraşmaktadır. İlçedeki tarım alanları genelde kıraç ve engeli olup tarım arazi varlığı hektardır. Arazi topografyası ve sulama suyu yetersizliği tarımsal alanda sulamayı güçleştirmektedir hektarlık tarıma elverişli alanın sadece 372 hektarı sulanabilir durumdadır. Arazinin çok parçalı ve küçük olması nedeniyle ürün ekilişi alanları çok düşüktür. Dolayısıyla, üretim ancak aile tüketimini karşılayacak düzeydedir. Yerleştirilen başlıca ürünler buğday ve mısırdır. İlçede üretilen tahıl miktarları Tablo 4.32 de verilmiştir. Tablo 4.32 Bozkurt ilçesinde Üretilen Tahıl Miktarları Ekilen Alan (dekar) Buğday (Durum) 0 Hasat Edilen alan(dekar) Üretim(ton) Verim(kg/da) Buğday (Diğer) Mısır (Dane) Arpa (Diğer) Kaynak: (TÜİK,2012) İklim ve toprak yapısı daha çok sebze yetiştirmeye elverişlidir. Islah edilmemiş tohum ve uygun gübre kullanılmamasına rağmen iyi kalitede sebze yetiştirilmektedir. Yetiştirilen sebzelerin büyük bir kısmı İlçedeki pazarlarda halkın tüketimine sunulmakta; diğer bir kısmı da Kastamonu ve İstanbul a sevk edilmektedir. İlçede meyvesi için yetiştirilen sebze miktarı Tablo 4.35 de verilmektedir. Tablo 4.33 Meyvesi İçin Yetiştirilen Sebze Miktarı Ekilen Alan (dekar) Üretim (ton) Domates (Sofralık) Hıyar (Sofralık) Biber (Dolmalık) 2 2 Biber (Sivri) 2 2 Patlıcan

77 Balkabağı Bezelye (Taze) Fasulye (Taze) Bakla (Taze) 3 2 Barbunya Fasulye (Taze) Kavun 1 1 Karpuz 1 2 Kaynak: (TÜİK,2012) İlçede ayrıca, kestane, armut, ceviz, fındık, çilek ve kivi gibi meyve üretimi de yapılmaktadır. Proje alanındaki tarım arazilerinin kesin miktarı; inşaat çalışmaları öncesinde yapılacak; harita ve kamulaştırma işlemeleri sırasında belirlenecektir. IV Orman alanları (ağaç türleri ve miktarları-m2-,kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları,1/ ölçekli memleket ve meşçere haritası ile varsa 1/ ölçekli Orman kadastrosu haritasının eklenmesi, orman inceleme değerlendirme formu, orman alanı dışındaysa en yakın orman alanına mesafesi) Kastamonu İl inin doğal bitki örtüsü bakımından oldukça zengin olduğu görülür. İl topraklarının ha. ı ormanlık alan olup il yüz ölçümüne oranı ise %56.81 dir. Bu oran Türkiye ormanlık alanının %3.72 sidir. Ormanlık alanın hektarı Koru orman, hektarı baltalık ormandır hektar olan koru ormanı sahasını hektarı normal koru, hektarı bozuk koru, hektarı da bozuk korudur. Kastamonu İlinde Orman sayılan alanların daraltılması söz konusu değildir. Aksine çok göç veren ilde köylerin boşalması sonucu ormanlık alanlarda hissedilir neticede artış olduğu gözlenmektedir. Bir misal vermek gerekirse, Taşköprü Orman İşletme Müdürlüğü nün eski planlarındaki ormanlık alanı ile 1998 yılında uygulama süreleri bitmiş olan amenajman planlarındaki ormanlık alanını mukayese ettiğimiz zaman ormanlık alanın koruda 3695 hektar, baltalıkta 24 hektar arttığı tespit edilmiştir. Bu da gösteriyor ki koruma bakımından en hassas yöremiz olan Taşköprü İlçesi nde dahi orman alanlarında azalma değil artma söz konusudur. Faaliyet alanına ait 1/ Ölçekli Mescere Haritası Ek-6 da Kastamonu Orman Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme Değerlendirme Formu ise Ek-10 da verilmiştir. Kastamonu orman bölge müdürlüğüne bağlı yirmibir(21) adet orman işletme müdürlüğü vardır. Bölge müdürlüğünün genel alanı hektar alandır. Bu alanın hektar alanı ormansız alan geri kalan hektarlık kısmı ormanlarla kaplıdır. Oranlama yaparsak bölge müdürlüğüne ait alanların %36 lık bölümü orman dışı alan, %64 lük bölümü ormanlık alandır. Ülke ortalaması %27 olması sebebiyle, bölge müdürlüğünün ormanlık varlığı ortalamanın üzerindedir. Bölge müdürlüğüne bağlı Orman İşletme Müdürlükleri ve arazi kullanım biçiminin dağılımı tablo olarak verilmiştir. Proje Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içinde kalmaktadır. Tablo 4.34 de Kastamonu Orman İşletme Müdürlüğüne ait bilgiler verilmiştir. 77

78 Tablo 4.34 Kastamonu Orman İşletme Müdürlüklerine Ait Bilgiler Proje Sahası Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü, Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğü, Bozkurt Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalmaktadır. Proje sahasını ve yakın çevresini gösterir 1/ ölçekli mesçere haritası Ek-6 da verilmiştir. Proje Bozkurt ilçesi İnce yazı _ Deliktaş köylerinde gerçekleştirilecektir. Proje sahasını içeren bölgede orman kadastrosu 2007 yılında yapılmıştır.3402 sayılı kadastro kanununun 5304 sayılı kanunla değişik 4.maddesi gereğince kadastrosu yapılmış ve kesinleşmiştir. Kadastro verilerinin ve arazinin fiziki durumuna göre gerçekleştirilecek projenin; Regülatör alanı 2.161,454 m 2, yükleme havuzu 14,481 m 2, santral binası m 2, olmak üzere toplam 3.400,74 m 2 lik bölümü orman sayılan alanlarda kalmaktadır. Cebri boru alanı yaklaşık m 2 olarak hesaplanmıştır ve tamamı orman sayılan alanların içerisinde kalmaktadır. İletim kanalı alanı yaklaşık m 2 bir alan kaplamakta bunun yaklaşık m 2 lik bölümü orman sayılan alanlardan geçmektedir. Bu sebeple projenin %75 lik bölümü orman sayılan alanda gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında; regülâtör: Knb3 (2.161,454 m2), Yükleme havuzu:knkscd3 (14,481 m2), Santral Binası KnKsc ,805), Cebri Boru: KnGnKsc3(250 m 2 ), KnKscd3 ( m 2 ), KsGncd3 (2.300 m 2 ), İletim kanalı: Bkn (4.700 m 2 ), Knc3 (2.400 m 2 ), Knbc3 (3.800), Knde2 (5.000 m 2 ), KnMbc3 (5.400 m 2 ), KnGnbc3 (600 m 2 ), KnKscd3 (5.600 m 2 ), KnGnKsc3 (2.100 m 2 ), Mbc3 ( m 2 ), MGnc3 (750 m 2 ), MKnc3 (1.750 m 2 ), Kscd3 (5.200 m 2 ), KsGncd3 (750 m 2 ), KsÇscd3 (4.400 m 2 ), ÇkÇsbc3 (1.250 m 2 ), ÇkÇsc3 (1.500 m 2 ), Çsc3 (400 m 2 ), ÇsKsbc3 (1.500 m 2 ), GnKnbc3 (1.000 m 2 ) ve z-1(7.450 m 2 ) rumuzludur. Mescere tiplerine göre alanlarını ayrıştırdığım ormanlar nitelik bakımından bakım ormanı, bozuk orman niteliğindedir. Bozkurt orman işletme müdürlüğü haritası Şekil 4.8 de verilmiştir. 78

79 Proje Alanı Şekil 4.8 Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğü Haritası Tablo 4.35 de Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğüne ait orman varlığı bilgileri verilmektedir. İşletme Müdürlüğü Tablo 4.35 Bozkurt Orman İşletme Müdürlüğüne Ait Orman Varlığı Bilgileri İşletme Şefliği Verimli Orman (Ha.) Bozuk Orman (Ha) Toplam Ormanlık Alan (Ha) Açıklık Alan (Ha) Genel Alan(Ha) ABANA BOZKURT Bozkurt GÖYNÜK TEZCAN ŞEYHŞABAN Toplam Proje kapsamında, orman sayılan alanların kullanımı için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'', Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Arazideki bütün ağaçlar, T.C. Orman ve Su işleri Bakanlığı nın kontrolü altındadır. Bu nedenle, inşaat aşamasındaki saha hazırlama faaliyetleri süresince ağaç kesimini en aza indirmek amacıyla, T.C. Orman ve Su işleri Bakanlığı nın karar ve tavsiyelerine göre hareket edilecektir. Projenin Orman dışında kalan bölümü iletim kanalı güzergahında gürentaş köy hudutlarında ziraat parsellerine girmektedir. Ormana olan en uzak mesafesi 460m kadardır.proje alanına ait Kadastro Haritası Şekil 4.9 da verilmiştir. 79

80 Şekil 4.9 Proje Alanına Ait Kadastro Haritası 80

81 IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar) Milli Parklar, bilimsel ve estetik bakımdan, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçalarıdır. Tabiat Parkları, bitki örtüsü ve yaban hayatı özelliğine sahip, manzara bütünlüğü içinde halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun tabiat parçalarıdır. Tabiat Anıtı, tabii ve tabiat olaylarının meydana getirdiği özelliklere ve bilimsel değerlere sahip milli park esasları dâhilinde korunan tabiat parçalarıdır. Tabiat Koruma Alanları, bilim ve eğitim bakımından önem taşıyan nadir, tehlikeye maruz ve kaybolmaya yüz tutmuş ekosistemler, türler ve tabii olayların meydana getirdiği seçkin örnekleri ihtiva eden ve mutlak korunması gerekli olup sadece bilim ve eğitim amaçlarıyla kullanılmak üzere ayrılmış tabiat parçalarıdır. Milli Parklar Kanun kapsamında Kastamonu da 2 adet Milli Park bulunmaktadır. Proje alanı ve çevresindeki korunan alanlar ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma Ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Kastamonu İli Ava Açık Ve Kapalı Alanlar dikkate alındığında; Proje Sahasına en yakın koruma statüsündeki alanlar aşağıda verilmiştir. Yeşilyuva Milli Parkı Kastamonu ili Yeşilyuva ilçesinde bulunmaktadır. Proje alanına kuş uçuşu 9,128 km 2 uzaklıktadır. Ilgaz Dağı Milli Parkı Karadeniz den Orta Anadolu ya geçiş kuşağı üzerinde yer alan ve güneybatı kuzeydoğu doğrultusunda 160 km lik bir uzunluğa sahip olan Ilgaz Dağları, Karadeniz Bölgesi nin batı kesimindeki en yüksek dağlardan biridir. En yüksek noktası olan Büyük Hacettepe (2.587 m) dir. Arazi yapısı, genellikle serpantinler, şistler ve volkanik kayaçlardan meydana gelir. Jeolojik yapısı kadar, dağ oluşum hareketleri bakımından da ilginç özelliklere sahip olan alanın jeomorfolojisi, değişik karakterde vadiler, sırtlar ve doruklarla karakterize edilir. Bu jeomorfolojik yapı, gür ormanlarla birleşerek olağanüstü doğal peyzajlar yaratır. Dağın eteklerinden doruklarına kadar çeşitlilik gösteren orman tipleri, zengin orman altı florası ile desteklenir. Ilgaz Dağları, sahip olduğu bitki türü zenginliği açısından Türkiye nin en önemli endemizm merkezleri arasında gösterilmektedir. Özellikle, alpin kuşakta yer alan bitki toplulukları arasında çok sayıda nadir ve endemik takson bulunur. Doğa koruma açısından önemi nedeniyle çeşitli çalışma ve araştırmalara konu olan bu dağlar, Türkiye Doğal Hayatı Koruma Derneği tarafından 40 ı aşkın bilim adamının katılımı ile belirlenen Türkiye nin Önemli Bitki Alanları arasında yer almaktadır. 81

82 Alanın doğa koruma açısından önemi yalnız floristik zenginliğinden, nadir ve endemik bitki türlerinden ileri gelmez. Görece korunmuş doğal ormanlar çok sayıda memeli türü için uygun habitatlar yaratır. Ilgaz Dağları, aynı zamanda ev sahipliği yaptığı yırtıcı kuşlar nedeniyle Türkiye deki 97 Önemli Kuş Alanı ndan birisi olarak kabul edilmektedir. Yüz binlerce hektarlık alan üzerinde çok çeşitli yaşam alanlarına sahip olan Ilgaz Dağları nın, 1976 yılında 1.088,5 ha. ı Ilgaz Dağı Milli Parkı olarak ilan edilmiştir. Milli Park ilan edilen kesimi yalnızca alpin ve üst orman kuşağını temsil etmektedir. Mevcut koruma düzeni hem nicelik hem de nitelik olarak alanın sahip olduğu doğal mirasın (tür, yaşam alanı, peyzaj çeşitliliği, vs) korunması bakımından yeterli olmadığı gibi çeşitli tehdit unsurlarının olumsuz etkileri giderek önemli boyutlar kazanmaktadır. Milli Park düşüncesinin ülkemizdeki yanlış yorumuna örnek oluşturan alanlardan biri olan Ilgaz Dağı Milli Parkı nda, giderek genişleyen turistik yapılaşma, yoğunlaşan ve belli bir kullanım biçimine odaklanan faydalanma biçimi, diğer olumsuz etkenlerle birleşerek alanın doğal mirasını tehdit etmektedir. Milli Park sınırı dışında devam eden üretim ve teknik müdahaleler, sürdürülebilir olmayan yararlanma biçimleri, dikkatsizce yürütülen yol ve benzeri altyapı çalışmaları doğal türlerin yaşam alanlarını daraltmaktadır. Ilgaz Dağları nın sahip olduğu doğal mirasın gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için alanın doğa koruma ilkeleri açısından yeniden ele alınarak korumaya yönelik en uygun çözümlerin katılımcı bir anlayışla üretilmesi kaçınılmazdır. Ilgaz Dağı Milli Parkı ve yakın çevresi flora açısından oldukça zengin bir alan olduğu bilinmektedir. Kuzeye bakan yamaçların alçak kesimleri genel olarak nemcil meşe (Quercus petraea, Q. robur, Q.frainetto) ve karaçam (Pinus nigra) ormanlarıyla kaplıdır m yüksekliklerde gürgen (Carpinus betulus) ve kayın (Fagus orientalis) egemen duruma geçer. Bunlara diğer odunsu bitkiler (ör. Cornus mas, C. sanguinea, Corylus avellana, Crataegus monogyna, Euonymus latifolius, Frangula alnus, Fraxinus angustifolia ssp. angustifolia, F. ornus ssp. ornus, Ligustrum vulgare, Lonicera caucasica, Malus sylvestris, Mespilus germanica, Prunus avium, P. divaricata, Rhus coraria, Sorbus aucuparia, S. torminalis ve S. Umbellata, Acer hyrcanum ve Populus tremula) ve yaprağını döken çalı toplulukları katılır. Daha yukarıda (1.500 m ve üzeri), Uludağ göknarı (Abies bornmuelleriana) ve sarıçam (Pinus sylvestris) saf ya da karışık ormanlar kurar. Bu kesim, Türkiye nin kuzeyine özgü nadir türler bakımından zengindir: Corallorrhiza trifida, Epipogium aphyllum, Goodyera repens ve Listera cordata (Orchidaceae) ve Pyrola chlorantha, P. media, P. minor, P. rotundifolia, Moneses uniflora ve Orthilia secunda (Ericaceae), vs. Geniş bir dağ silsilesine sahip Ilgaz Dağları nın Milli Park bölgesinin olduğu Yayla Tepesi, Emirgazi Tepesi, Küçük Hacet, Büyük Hacet Tepelerinden oluşan bölgede; Milvus migranus, Neophron percnopterus, Aegyprus morachus, Circaetus gallicus, Accipiter gentilis, Buteo ruginus, Aquila chrysaetos, Hieraaetus pennatus, Gyps fulvus, Aquila heliaca, Taderna ferrugiena, Oryocopus martius, Anthus campestris, Irania gutturalis, Sitta krueperi, Serinus pusillus kuş türlerinin olduğu belirtilmektedir. Ilgaz Dağları nın Milli Parkın bulunduğu bölgenin de içinde kaldığı alan özellikle yırtıcı kuşlar için çok önemli kuluçka bölgesi olduğu ifade edilmektedir. Ilgaz Dağı Milli Parkı ve yakın çevresinde var olan başlıca memeli türlerin; Lepus capensis (Tavşan), Vulpes vulpes (Tilki), Martes martes (Ağaç sansarı), Cervus elaphus (Geyik), Capreolus capreolus (Karaca), Ursus arctos (Ayı), Mustela nivalis (Gelincik), Meles meles 82

83 (Porsuk), Sciurus vulgaris (Sincap), Erinaceus concolor (Kirpi), Canis lupus (Kurt), Sus scrofa (Yaban Domuzu) olduğu belirtilmektedir. Ilgaz Dağı Milli Parkı rekreasyonel etkinlikler açısından da önemli bir alan konumundadır. Milli Park alanı içerisinde 7 adet ve Milli Park yakın çevresinde 1 adet konaklama tesisi turizm amaçlı hizmet sunmaktadır. Milli Park içerisinde bulunan 2 adet kayak tesisi ile kış turizmi (kayak) faaliyetleri sürdürülmektedir. Ilgaz Dağı Milli Parkı Kastamonu da gelişmekte olan turizm sektörü ve bölge ekonomisi içinde büyük önem taşımaktadır. Ilgaz Dağı Milli Parkına Kastamonu-Çankırı Karayolu ile ulaşır. Park Alanı, Kastamonu ya 40km, Ankara ya ise 200km uzaklıktadır. Ilgaz Dağı Milli Parkı Regülatör yapısının 90,653 km güneyinde yer almaktadır. Küre Dağları Milli Parkı Küre Dağları Milli Parkı Karadeniz Bölgesi nin Batı Karadeniz bölümünde Küre Dağları üzerinde yer almaktadır. Tamamıyla plato karakterindeki Milli Park doğu-batı doğrultusunda uzanır ve yakın çevresi için fiziksel ve sosyal anlamda bir eşik niteliğindedir. Bu nedenle Milli Parkın yer aldığı alan üzerinde hiçbir yerleşim yeri bulunmamaktadır. Yerleşim yerleri Milli Parkın yakın çevresinde bulunmaktadır. Bu nedenle Milli Parkın yakın çevresi tampon zon olarak tanımlanmış ve tampon zonu da içeren bölge planlama alanı olarak kabul edilmiştir. Toplam planlama alanı ,5 ha olup bu alanın ha. ı 2000 yılında Kastamonu- Bartın Küre Dağları Milli Parkı olarak ayrılmıştır. Kastamonu - Bartın Küre Dağları Milli Parkı etüt çalışmaları 1995 yılında başlamış olup, bu çalışmalar 1997 yılında Milli Parklar ve Korunan Alanlar konulu proje içerisine alınarak Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile FAO ve Orman Bakanlığı Milli Parklar Genel Müdürlüğü işbirliği çerçevesinde yürütülmüştür. Milli Park Kastamonu ve Bartın il sınırları içerisinde kalmaktadır. Milli Park alanı çevresindeki ilçe merkezleri ise Azdavay, Pınarbaşı, Şenpazar, Cide, Kurucaşile, Amasra, Arıt (nahiye) ve Ulus tur. Karstik bir yapıya sahip Küre Dağları Milli Parkında, derin kanyonlar, şelaleler, mağaralar ve doğal yaşlı ormanlar bulunmaktadır. Biyoçeşitlilik açısından da oldukça zengin özellik göstermektedir. Milli Park ve yakın çevresi Batı Karadeniz Karst Kuşağı içerisinde yer almaktadır. Karstik kuşak malm-kretase yaşlı sığ denizel transgresyon ürünüdür. Karst formasyonun maksimum kalınlığı 1.000m civarında, minimum kalınlığı ise 200m kadardır. Kuşak üzerinde alt orta miyosenden başlayan jeomorfolojik süreçlere bağlı olarak dört ana aşınım yüzeyi gelişmiş ve bu karstik kuşakta karstik jeomorfolojisinin ulusal ve uluslararası düzeyde ilginç örnekleri oluşmuştur. Bu Karstik birimler içerisinde özellikle kanyonlar, boğazlar, mağaralar ve düdenler görülmeye değer öğelerdir. KDMP jeolojisi ile biyolojik zenginliği birbiriyle yakından ilişkilidir; örneğin; ekolojik sistem, yukarıda izah edilen karstik jeomorfolojiye yakından bağlıdır. KDMP nin iyi koruna gelmiş karstik ekosistemleri küresel düzeyde oldukça enderdir ve doğa koruma açısından önemlidir. 83

84 KDMP alanı bitki coğrafyası açısından Avrupa-Sibirya floristik bölgesinin Öksin bölümünde yer alır. KDMP nin vejetasyon yapısı üç gruba ayrılabilir: Batı Karadeniz ılıman kuşak kayın ve göknar ormanları Pseudo-maki formasyonları Karstik alan karışık ormanları Bir dizi uçurum ve kanyonla sınırlanmış olan KDMP nın çekirdek alanı, doğal ve yarı doğal, yaşlı, karışık yapraklı (kayın, gürgen, kestane, akçaağaç, dişbudak) ve iğne yapraklı (endemik Uludağ göknarı, karaçam ve sarıçam) ormanlara sahiptir. Alan, ılıman kuşak yapraklı ve iğne yapraklı türlerden oluşan homojen bir karışık orman özelliği göstermektedir. Karadeniz kıyısına yakın daha alçak kesimler relikt Akdeniz elemanları ve makiler içerir. Alanın önemi, özellikle sahip olduğu ekosistem ve habitat çeşitliliğinden ileri gelmektedir. Ana ekosistem tipleri, doğal orman ekosistemleri, bozuk orman ekosistemleri, geleneksel tarım ekosistemleri ve akarsu ekosistemlerini; mikro-ekosistemler ise kanyon ekosistemleri ve orman içi çayır ekosistemlerini içermektedir. Küre Dağları Milli Parkı nın yer aldığı batı kesimi, karstik arazi yapısının nemli atmosferik koşullarla birleşmesiyle son derece eşsiz orman kompozisyonları sergilemektedir. Dik karstik yamaçlar üzerindeki parçalanmamış yaşlı orman ekosistemleri oldukça iyi durumdadır. Özellikle, Cide nin güneyindeki karstik çöküntüler ve ıssız ortamlar yaratan vadiler, nemli ormanlara özgü ağaç ve ağaççıklara sahiptir. Bunlardan bazıları, şimşir (Buxus sempervirens), kayacık (Ostrya carpinifolia), üvez (Sorbus aucuparia), Türk fındığı (Corylus colurna), gürgen (Carpinus betulus), mürver (Sambucus ebulus), akçaağaç (Acer platanoides), çobanpüskülü (Ilex aquifolium), vb. Yüksek plato üzerindeki karstik çöküntüler, içerisinde hala dev yaşlı ağaçların örneklerinin görülebildiği, nispeten nemli köşeler yaratmaktadır. Bunlar, 35-40m boya ve cm gövde çapına sahip Kafkasya ıhlamuru (Tilia rubra), 20-30m boyunda ve 40-50cm çapında Türk fındığı (Corylus colurna), dişbudak (Fraxinus angustifolia), çobanpüskülü (Ilex aquifolium), karaağaç (Ulmus glabra), çınar yapraklı akçaağaç (Acer platanoides) gibi örnekleri içermektedir. 12 gövdeli ve 35-40m boyundaki dev kayın ağaçları, doğal anıt olarak koruma altına alınmıştır. Bu alanlar, bölgeyi ziyaret eden bilimadamları tarafından doğal arboretum olarak tanımlanmaktadır. Küre Dağları Milli Parkı Regülatör yapısının 70,102 km güney batısında yer almaktadır. Ilgarini Mağarası Dünyanın önemli mağaraları içerisinde yer alan Ilgarini Mağarası Kastamonu- Pınarbaşı ilçesi sınırları içersinde eski Roma yerleşim alanı Sorkun yaylasının uzantısı üzerinde yer alan denizden 1.250m yükseklikte, 3. ve 4. Zaman oluşumu, milyon yıllık bir sürede oluşan ve tabii bir kayalık içinde yer alan mağara, 858m lik uzunluğu ile Türkiye nin en derin mağaraları arasında 4.sırada yer almaktadır. Ayrıca Gurbettepe Kuyluca Mağarası 243m derinlikte 8., Kapaklı Kuyluca Mağarası da 210m derinlikle 10. sırada yer almaktadır. 84

85 Tabiat Anıtları Tabiat anıtı; tabiat ve tabiat olaylarının meydana getirdiği özelliklere ve bilimsel değerlere sahip milli park esasları dâhilinde korunan tabiat parçalarıdır. Kastamonu da 4 adet tabiat anıtı tespit edilmiştir. Araç Türbeçamı Tabiat Anıtı Araç İlçesi nde 2.500m 2 alanda tarihinde tesis edilmiştir. Karaçam; 600 yaşında, 25m boy, 2.80m çap, 5.55m çevre genişliğine sahiptir. Beldeğirmeni Köyü Çınar Ağacı Tabiat Anıtı Bozkurt İlçesi nde m 2 alanda tarihinde tesis edilmiştir. Çınar ağacı 800 yaşında, 50m boy, 2.80m çap, 9m Çevre genişliğine sahiptir. Onikikardeşler Kayın Ağacı Tabiat Anıtı Şenpazar İlçesi nde m 2 alanda tarihinde tesis edilmiştir. Birbirine bitişik tek kökten oluşan 12 çatala sahip kayın ağacının yaşlarında, 35-40m boyunda, çatalın her birinin cm çapa sahiptir. Erenler Çamı Tabiat Anıtı Araç İlçesi nde m 2 alanda tarihinde tesis edilmiştir. Çamın özelliği; 300 yaşında, 5m boy, 0.90m Çap, 2.70m Çevre genişliğine sahip olması yanı sıra 30-40m kalınlığında m uzunluğunda yatay dalların yere paralel oluşudur. Ilgaz Baldıran Geyik Üretme İstasyonu Sahanın etüt çalışmalarına 1982 yılında başlamış, 1985 yılında bitmiş ve aynı yıl faaliyete geçmiştir. Baldıran vadisinde, Milli Park içerisinde 3,4 h. sahada kurulmuştur. Şu anda geyik bulunmamaktadır. Saha etüdünün yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Turizm Turizm İlçe ekonomisi için önemli bir gelir kaynağı değildir. Büyük şehirlere ve turizm merkezlerine uzak oluşu, ulaşım güçlükleri gibi nedenlerle bu konudaki potansiyel değerlendirilememektedir. İlçede gerek doğa turizmi, gerekse deniz turizmi için gerekli potansiyel mevcuttur. Yayla ve piknik alanlarının sayısı bir hayli fazladır. İlçede Yakaören (İlişi) köyü deniz turizmi açısından oldukça önemlidir. Beldeğirmen köyü de deniz turizmi için öneme sahiptir. Her iki köyde de konaklama tesisleri mevcuttur. İlçede tarihi önem taşıyan, gezilip görülebilecek yerler şu şekilde sıralanabilir: 85

86 Ceneviz Kalesi: İlçeye bağlı Yakaören Köyü sahil yolu üzerinde Cenevizliler tarafından yapılan, denizden geçen gemileri gözetleme amacıyla kullanıldığı sanılan küçük ve tek burçlu bir kaledir. Kale harabe halindedir. Fatih Çınarı: İlçeye bağlı Beldeğirmen Köyünde sahil kenarında bulunan Çınar ağacı, 500 yaşından fazladır. Fatih Çınarı adı verilerek Anıtlar Yüksek Kurulu na tescil ettirilmiş ve koruma altına alınmıştır. Çınar ağacının yakın yerinde dinlenme yerleri park ve konaklama yerleri lokanta ve kahvehane mevcuttur. İlişi Plajı: İlçeye bağlı Yakaören Köyünde bulunan plaj, İlçenin turizm açısından önemli yerlerindendir. Plajda soyunma ve duş kabinleri mevcuttur. IV İç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, besleme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları, orman inceleme değerlendirme formu) İki Yaşamlılar (Amphibia) Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 6 amfibi türü saptanmış olup bunlardan hiç birisi IUCN listesindeki NT (Tehdit Altına Girebilir)kategorisindedir. Yalnızca 1 tür (Ommatotriton ophryticus, T.vittatus) VU (zarar görebilecek düzeyde) kategorisindedir. Diğerlerinin hepsi LC (En Az Endişe Verici) yer almaktadır. Ayrıca listede endemik tür bulunmamaktadır. Tespit edilen çift yaşamlı türlerinden 3 tanesi Bern Ek-3,3 tanesi Bern Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Çalışma alanında bulunan kurbağa türleri sadece bahar (Mayıs- Temmuz) aylarında yumurta bırakmak için dere suyuna ihtiyaç duyarlar. Bu türler içerisinde sadece Pelophylax ridibundus(rana ridibunda) üreme zamanı dışında da dere suyunda yaşamaya devam eder. Bu türlerin yumurta bırakabilmesi için derinliği 5-15 cm olan su birikintileri yeterli olmaktadır. Bu türlerden Pelophylax ridibundus son dönemlerde Türkiye den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa türlerindendir. Pelophylax ridibundus hedef tür olarak seçilmiştir. Bu tür su hızı düşük, sığ suları yaşam alanı olarak tercih ettiği söylenebilir (Geldiay,1999)(Kutrup,2000). Hedef tür için su yüksekliği minimum 5 cm su hızının maksimum 2,0 m/s olması yeterlidir. Çalışma kapsamında ortalama derinlik ve ortalama hız sırasıyla 45 litre için 0,7 m, 0,16 m/s ve 67 litre için ise 0,11 m, 0,2 m/s olarak belirlenmiştir. Dere yatağına bırakılacak çevresel/akış suyu miktarı ise Temmuz-Mart döneminde 0,045 m3/s ve Nisan-Mayıs-Haziran döneminde ise 0,067 m3/s olarak belirlenmiştir. Bu veriler dikkate alındığında sürdürülebilir ekosistem çeşitliliği bakımından projenin hayata geçirilmesinde hidrobiyolojik parametreler açısından önemli bir etki yapmayacağı sonucuna varılabilmektedir. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Bulunması Muhtemel İki Yaşamlı Türleri (Amphibia) Tablo 4.36 da verilmiştir. 86

87 Tablo 4.36 Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Bulunması Muhtemel İki Yaşamlı Türleri (Amphibia) Tür(Species) Türkçe Adı Dağılım/Habitat End. UREDELA Salamandridae Ommatotriton ophryticus (T. vittatus) ANURA Bufonidae Bufo viridis Bufo bufo Hylidae Hyla arborea Ranidae Pelophylax ridibundus (R. ridibunda) Rana dalmatina Semenderler Şeritli semender Kara kurbağalar Gece kurbağası Siğilli kurbağa Ağaç kurbağası Ova kurbağası Çevik kurbağa Türkiye nin Doğu Karadeniz Bölgesinde m rakımda su birikintilerinde ve dere kenarlarında ve göletlerde yaşamaktadır. Bahçeler,açık taşlık alanlar,su yakınlarında yaşarlar. Sadece üreme zamanı Mart-Mayıs arası dere kenarlarındaki su birikintilerine yumurta bırakır. Daha sonra karada yaşar. Ağaçlar, ağaçsı bitkilerde yaşar, böcekle beslenir. Dere kenarında ya da içindeki su birikintilerinde yaşar.kasım Şubat ayları arasında su tipindeki çamurda kışlar diğer zamanlarda su içinde aktiftir. Ormanlık alanlarda kurumuş yaprak altlarında yaşar ve böcek IUCN VU Bern EK II Kaynak (*) - LC EK II A - LC EK III A - LC EK II A - LC - LC yer (*) Kaynak; Kutrup and Bülbül,2011;Bülbül and Kutrup B, 2011;Gület.AL.,2011;Bulbul and Kutrup 2007; Kutrup et.al.,2006;özdemir(yılmaz)&kutrup 2007;Yılmaz,1989;Baran et.al.,1992 L: Literatür A: Araştırma Sürüngenler (Reptilia) Çalışma alanında, bulunan yada bulunması muhtemel 10 sürüngen türü saptanmış olup bu türlerden IUCN listesine göre 1 tanesi (Testudo greaca) VU (Zarar Görebilir), 3 tanesi (Natrix natrix, Natrix tesellata ve Lacerta viridis) düşük risk (LC) grubundandırlar.4 tür Bern Ek II, diğerleri Ek III listesinde bulunmaktadır. Bu sürüngen türleri içerisinde sadece su yılanları (Natrix natrix ve Natrix tesellata) dere sularına su içmek ve besin avlamak için girerler. Daha çok derenin kenarlarındaki 1-30 cm derinliğindeki su birikintilerini tercih eder. Bu türler ekonomik önem taşıyan ve yurt dışına ihracatı yapılan su EK III EK III A A 87

88 kurbağasının yumurtalarını ve yavrularını yemektedirler. Diğer sürüngen türlerinden hiçbirisi üremek, avlanmak ya da besin bulmak için dere sularına girmezler. Su ihtiyaçlarını karasal alanlardaki su birikintilerinden sağlarlar. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri Tablo 4.37 de verilmektedir. Tablo 4.37 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri Tür Türkçe Adı Habitat Bolluk END. IUCN BERN KAY MAK TESTUDINATA TESTUDINIDAE Testudo graeca Squamata Anguidae Anguis fragilis Ophisaurus apodus Lacertıdae Darevskia rudis Lacerta viridis Colubrıdae Coronella austriaca Coluber caspius Tosbağ Yılanımsı kertenkeleler Yılanımsı kertenkele Oluklu kertenkele Trabzon kertenkelesi Yeşil Kertenkele Avusturya yılanı Hazer Yılanı Bağ, bahçe, dere kenarlarında yaşar. Kuzeybatı Anadolu daki orman, maki, çayırlıklarda taş altı veya toprak içinde yaşar, omurgasızlarla beslenir. Ormanlık, çalılık yerlerde taş altlarında kemirici yuvalarında yaşar ve böceklerle beslenir Trabzon, Artvin, Ardahan, Bursa dan Amasya ya kadar, Sinop tan Adapazarı na kadarki orman içi sarp yamaç ve kuru nehir yataklarında kayalık ve taşlık kısımlarda yaşar. Böcekle beslenir. Kuzey Anadolu daki ormanlık yerlerde veya açık arazilerde çalılık, fındıklık ve ağaçlık bölgelerde suya yakın yerlerde yaşar, böcekle beslenir. Karadeniz bölgesinde m rakıma kadarki orman kenarlarında taşlıklarda yaşar, diğer sürüngenlerle beslenir. Yol ve bahçe kenarlarındaki çayırlık alanlarda yaşar. Bazen ağaçlara tırmanır. düşük - VU Ek II L,A - orta - - Ek III A,L orta L - - Ek III - yüksek - - Ek III L,A - - LC Ek I L - Yüksek - - Ek II L,A - Orta - - Ek III L,A - 88

89 Natrix natrix Natrix tesellata Typhlops vermicularis Küpeli su yılanı Su yılanı Kör yılan Suya yakın taşlık çalılıklarda yaşar. Kurbağa ile beslenir. Su içi ve dere kenarlarında yaşar. Kurbağa ile beslenir. Nemli toprak ve taş altlarında yaşar küçük eklembacaklılarla beslenir. yüksek - orta - Kutrup 2002a, 2002b,2003. Baran, 2005, Demirsoy, 1996, Baran et. Al.,1992. A: Araştırma, L: Literatür orta - LC Ek III L,A LC Ek II L,A - Ek III L - Proje alanı ve çevresinde 22 tane balık türünün bulunabileceği belirlenmiş olup, Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, herhangi bir tehdit altında değildirler. Bu türlerden 15 tanesi Bern Sözleşmesi Listesinde bulunmaktadır. Fauna Çalışmalarında Tespit Edilen Balık Türleri Tablo 4.38 de verilmiştir. Tablo 4.38 Fauna Çalışmalarında Tespit Edilen Balık Türleri Latince Adı Türkçe Adı MAK Mulus barbutus Barbunya - Solea vulgaris Dil-pisi - Diplodus annularis Skorpit - Trachurus mediterraneus İstavrit (Kraça) - Maena smaris İstavrit (Karagöz) - Scopthalmus maeotws İzmarit - Diplodus sargus Kalkan - Mugil sp Kayabalığı - Xiprehas glasdius Kefal - Triglia lucerna Kırlangıç - Mustelus mustelus Köpek balığı - Pomatomus salatatrix Lüfer - Trisopterus minitus cahelanus Mezgit - Umbrino cirrhosa Çinekop - Sarda sarda Palamut - Aksa fallax Tirsi - Sarda serpe Torik - Scomber scomber Uskumru - Belone belone Zurna - Tatlı Su Balıkları - Salmo sp. Alabalık - Silirus glaris Yayın - Bırakılacak Çevresel/Akış su ihtiyacı, çalışma alanındaki hayvanların üreme ve göçüne uygun miktarda olmalıdır. Çalışma alanı için bırakılacak suyun dere yatağına yayıldığında yüksekliğinin minimum 5 cm civarında olması gerekmektedir. Bu sayede kurbağalar, rahatlıkla gelişmelerini tamamlayabilirler(geldiay,1999)(kutrup,2000). Projenin yapılacağı dereye yeterli su bırakılmadığı takdirde su erken ısınır ve suyun oksijen değeri düşer. Özellikle kurbağalar için suyun soğuk (7-12 O C) ve oksijenin ( mg/lt) yüksek olması istenmektedir. Çalışma alanında yaşayan kurbağa larvalarının gelişmesi çoğunlukla Haziran Eylül ayları arasında olmaktadır. Bu aylarda Çevresel/Akış suyunun yatakta yeterli düzeyde olması gerekmektedir. 89

90 Proje kapsamında dere yatağına bırakılacak Çevresel/Akış suyu minimum 45 litre/s olarak belirlenmiştir. Bu Çevresel/Akış suyunun saatteki karşılığı ise 162,0 m 3 /s dir. Projenin yapılacağı alandaki verilere dayanılarak hesaplanmış olan ortalama su derinliği ve su hızı sırası ile 45 litre için 0,07 m, 0,16 m/s ve 67 litre için ise 0,11, 0,2 m/s olarak belirlenmiştir. Bu su miktarını regülatör ile HES arasında kalan bölümde bulunan yan derelerden gelecek sularda destekleyeceğinden mevcut su miktarı bırakılanın üzerinde olacaktır. Değerlendirme yapılacak olursa, dere yatağına bırakılacak su ile yan derelerden gelen sular, regülatör ile HES arasında kalan bölümde sucul yaşamın devamlılığını sağlayabilecek derinlik ve hıza sahip olacaktır. Oksijen ihtiyacı ise projenin hayata geçirilmesinden sonra mansaba bırakılan suda yerinde ölçümler yapılarak belirlenecektir. Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için DSİ Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecek, ölçüm istasyonlarının yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. AGİ istasyonunun GPRS modemli cihazla donatılması ve istasyonun DSİ 23. Bölge Müdürlüğü ile online bağlantısı sağlanacaktır. IV Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi Batu Enerji Üretim A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Bozkurt İlçesine kurulması planlanan Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu flora ve fauna çalışmaları Çevre Yüksek Mühendisi Dilara TURHAN ve Biyolog Emrah EKERÖZ tarafından yapılmıştır. Ayrıca bilgilerin derlenmesinde, daha önce bölgede farklı ÇED Raporlarının flora-fauna kısımlarının hazırlanması amacıyla yapılan arazi çalışmaları verilerinden faydalanılmıştır. Floranın Değerlendirilmesi Projenin yapılmış olduğu alanda vejetasyon dönemi erken başlayıp geç sona ermektedir. Zira alanın ortalama yükseltisi 53 m olup, vejetasyon döneminin başlaması için gerekli olan aylık ortalama sıcaklığın + 8 o C ye Nisan ayı ortalarında ulaşmakta, Ekim ayı sonunda ise 8 o C nin altına düşmektedir. Araştırma alanında vejetasyon dönemi Nisan ayı ortalarında başlamakta Ekim ayının sonuna kadar devam etmektedir. Dolayısıyla proje bölgesinde vejetasyon dönemi 6.5 ay sürmektedir. Vejetasyon dönemi sonu ve başlangıcı yağışlar yeterli olduğundan toprak su yönünden doygun haldedir. Vejetasyon döneminin başlangıcında toprakta yeterli miktarda su bulunmaktadır. Zira karlar erimeye başlamıştır. Bu dönemde riperyan zondaki bitkiler ve devamında yer alan karasal ekosistemlerin ihtiyaç duydukları suyu topraktan almaları çok kolaydır. Yaz mevsimine doğru gidildikçe sıcaklıklara bağlı olarak bitkilerin asimilasyon organlarında meydana gelen transpirasyon topraktan su alımını hızlandırmaktadır. Bu olgu toprak içerisinde depolanmış olan su miktarını azaltmış olsa da, dere yatağına bırakılacak 90

91 Çevresel/Akış suyu su düzeyinin azalmasını engelleyecektir. Proje Alanında Tespit Edilen Bitki Türleri Tablo 4.39 da verilmiştir. Tablo 4.39 Proje Bölgesinde Tespit Edilen Bitki Türleri Bitki Türleri ENDEMİK ENDER IUCN BERN CITIES Salix alba Populus nigra Corylus avellana var. avellana Robinia pseudoacacia Platanus orientalis Ailanthus altissima Fraxinus angustifolia Alnus glutinosa Juglans regia Ficus carica Cornus sanguinea Rubus hirtus Hedera helix Petasites hybridus Lapsana communits subsp.intermedia Lythrum salicaria Trifolium pratense Prunella vulgaris Bellis perennis Calamintha nepeta Equisetum telmateia Clinopodium vulgare Fragaria vesca Plantago major Rumex acetosella Geum urbanum Sambucus ebulus Hordeum bulbosum Hypericum perforatum Carex pendula Oxalis acetosella Pteridium aquilinum Juncus injlexus Urtica dioica Ranunculus constantinopolitanus Typha latifolia Daucus carota Potentilla replans Torientalis Lysimachia vulgaris Mentha longifolia Verbena officinalis Artemisia vulgaris Lotus corniculatus Tussilago farfara Polygonum hydropiper Cichorium inytybus

92 Veronica magna Ajuga reptans Commelina communits Agrostis capillaris var.capillaris Conyza canadensis Anthemis cotula Anagillis arvensis Eupatorium cannabinum Artium minus Melilotus officinalis Cirsium vulgare Plantago lanceolata Medicago lupulina Pulicaria dysenterica Sonchus asper subsp. glaucescens Scabiosa atropurpurea subsp. maritima Euphorbia stricta Globularia trichosantha Helianthemum nummularium Origanum vulgare Polygala anatolica Dactylis glomerata Brachypodium sylvaticum Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden hiçbir bitki türü ulusal ve uluslararası koruma kriterleri (ENDEMİK,ENDER,IUCN,BERN ve CITIES) içerisinde yer almamaktadır. Fauna Değerlendirmesi Proje kapsamında ve yakın çevresinde yapılan arazi ve literatür çalışmaları sonucu bölgenin omurgalı türleri değerlendirilmiş ve aşağıda listelenmiştir. Memeliler Proje alanında yapılan gözlem, halktan bilgi ve literatür çalışmaları sonucunda 12 memeli türünün yaşadığı tespit edilmiştir. IUCN kriterlerine göre türlerin hepsi LC (düşük risk)grubundadırlar. Diğer taraftan bölgede bulunması muhtemelen 4 memeli türü Bern kriterlerine göre Ek III kategorisinde yer almaktadır. Proje alanında yaşayan memeli hayvan türleri dere suyuna nadiren ihtiyaç duyduklarından yapılacak tesisin bu hayvan türlerine zarar vermesi beklenmemektedir. Zaten bölgede tehlike sınırına yakın türde bulunmamaktadır. Bölgede yaşamını devam ettiren yaban hayvanlarının projenin yapılacağı alandaki akarsuya üreme ve gelişme bakımından direkt olarak bağımlı değillerdir. Sadece su içme ihtiyaçlarını gidermek için akarsuya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçların projenin alt ve üst kısmında yer alan akarsulardan ve yan dere kollarından kolaylıkla sağlamaları mümkündür. Proje Alanı Ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli Hayvan Türleri Tablo 4.40 da verilmiştir. 92

93 Tablo 4.40 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli Hayvan Türleri Familya/Tür Türkçe Adı IUCN BERN KAY MAK Canis aureus Çakal LC Ek II L,G Ek II Capreolus capreolus Karaca LC - L,A Ek-1 Cervus elaphus Kızıl Geyik LC - L Ek-1 Delphinus delphis Tırtlak LC - L,G - Dryomys nitedula Ağaç yediuyuru LC - L Ek-1 Marles foina Kaya Sansarı LC Ek II L - Meles meles Porsuk LC Ek I L,G Ek-2 Microtus levis Tarla faresi LC - L - Mustela navalis Gelincik LC Ek I L Ek-2 Myotis emarginatus Kirpiki Yarasa LC - L,G Ek-1 Nal burunlu L,G Rhinolophus hipposideros LC - Ek-1 Küçük Yarasa Sciurus anomalus Sincap LC - L,G Ek-1 Kuşlar L: Literatür, G :Gözlem, A: Araştırma Proje alanında yapılan gözlem, halktan bilgi ve literatür çalışmaları sonucunda 35 kuş türünün yaşadığı tespit edilmiştir. IUCN kriterlerine göre 1 tür Coracias garrulus (Gökkuzgun) NE(tehlike sınırında) olup diğer türlerin hemen hepsi LC (düşük risk) grubundadırlar. Proje faaliyetleri tehlike sınırına çok yakın olan Gökdoğan türüne bir zarar verecek düzeyde değildir. Diğer taraftan bölgede bulunması muhtemelen 13 kuş türü Bern kriterlerine göre Ek II de 9 tanesi de Ek III de yer almaktadır. Proje yapım aşamasında ormanlık alanlarda bu kuşların yumurta ve yuvalarına (özellikle yaz aylarında) dikkat edilmesi varsa taşınması muhtemelen verecek zararı ortadan kaldıracaktır. Kuşlar her türlü su birikintisinden su ihtiyacını karşıladıklarından yapılacak tesis, bu kuş türlerine bu bakımdan zarar vermeyecektir. Bölgede yaşamını devam ettiren kuşlar projenin yapılacağı alandaki akarsuya üreme ve gelişme bakımından direkt olarak bağımlı değillerdir. Sadece su içme ihtiyaçlarını gidermek için akarsuya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu canlılar çok hareketli olduklarından suya olan ihtiyaçlarını havzanın çeşitli yerlerindeki doğal kaynaklardan karşılamaları mümkündür. Proje Alanında Tespit Edilen Kuş Türleri Tablo 4.41 de verilmiştir. Tablo 4.41 Proje Alanında Tespit Edilen Kuş Türleri Familya/Tür Türkçe Adı IUCN BERN KAY MAK Accipiter nisus Atmaca LC Ek II L,G - Buteo bufeo Şahin LC Ek II L,A - Buteo rufinus Kızıl şahin LC Ek II L - Falco columbarius Boz doğan LC Ek II L,G - Falco peregrinus Gök doğan LC Ek II L - Falco subbutteo Delice doğan LC Ek II L - Falco tinnuncufus Kerkenez LC Ek II L,G - 93

94 Ardea cinerea Gri balıkçıl LC Ek II L Ek I Apus apus Ebabil LC Ek II L,G - Ciconia ciconia Leylek LC Ek II L,G - Afectoris chukar Kınalı keklik LC Ek II L Ek II Anthus spinoletta Dağ incir kuşu LC Ek III Anthus trivialis Ağaç incir kuşu LC Ek II L,G - Cinclus cinclus Dere kuşu LC Ek III L,G - Columba livia Guguk kuşu LC Ek II L - Columba palumbus Tahtalı LC - L,G Ek II Coracias garrulus Gök kuzgun NT Ek II L,G Ek I Drycopus martius Kara ağaç kakan - Ek III L,G - Corvus corone Leş Kargası LC Ek III L,G Ek II Garrulus glandarius Ala Karga LC Ek III L Ek II Fringilla coelebs İspinoz LC Ek III L,G - Küçük sinek L,G Ficedula parva LC Ek III - kapan Galerida cristata Tepeli toygar LC Ek III L,G Ek I Hirundo rustica Kırlangıç LC Ek II L - Lanius minör Örümcek kuşu LC Ek II L - Larus ridibundus Karabaş martı LC - L Ek I Motacilla alba Ak kuyruk L LC Ek III sallayan - Parus major Büyük L,G LC Ek II baştankara - Carduelis carduelis Saka LC Ek II L - Carduelis chloris Florya LC Ek II L - Turdus merula Karatavuk LC Ek II L Ek II Stumus vulgaris Sığırcık LC Ek II L,G Ek I Regulus regulus Çalı kuşu LC Ek II L - Picus viridis Yeşil ağaç kakan LC Ek III L - Prunella modularis Dağ bülbülü LC Ek II L - L: Literatür, G :Gözlem, A: Araştırma Bern Sözleşmesi Bern Convention u olarak bilinen Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa 1979 yılında Bern de kabul edilmiştir. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı: Nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Buna göre: Her iki taraf EK I nolu listede belirtilen yabani flora türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu bitkilerin kasıtlı olarak koparılması, toplanması, kesilmesi veya köklenmesi yasaklanacaktır. L - 94

95 Her akit taraf bu türlerin elde bulundurulmasını veya alım satımını yasaklayacaktır Bern Convention u olarak bilinen Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları: EK I Kesin Koruma Altına Alınan Flora Türleri EK II Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri EK III Koruma Altına Alınan Fauna Türleri Fauna türlerinden de endemik bir türe rastlanmamıştır. IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) Tehlike Kategorileri (Red Data Book) ve anlamları aşağıda verilmiştir. IUCN RDB Kategorileri: EX (EXTİNCT) = TÜKENMİŞ: Eğer son ferdinin öldüğü konusunda hiçbir şüphe yoksa bu takson EX kategorisindedir. EW (EXTINCT IN THE WILD) = DOĞADA TÜKENMİŞ: Eğer bir takson doğada kaybolmuş ve yalnız kültüre alınmış olarak yaşamaya devam ediyorsa bu kategoriye konur. CR (CRITICALLY ENDANGERED) = KRİTİK DÜZEYDE TEHLİKEDE (KT): Önlem alınmadığı takdirde çok yakın bir gelecekte soyunun tükenme riski yüksek olan taksonlardır. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. EN (ENDANGERED) = TEHLİKEDE: CR kategorisi kadar olmamakla birlikte, çok yakın bir gelecekte soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan sahip türlerdir. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. VU (VULNARABLE) = HASSAS TÜRLER(ZARAR GÖREBİLİR) : Orta vadeli bir gelecekte soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türlerdir. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. LR (LOWER RISK) = AZ TEHDİT ALTINDA: Üstteki gruplardan herhangi birine konamayan, onlardan popülasyon yoğunluğu daha iyi olan takson bu kategoriye konur. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek üç alt kategorisi vardır. - (cd) Concervation Dependent = Koruma Önlemi Gerektiren: Takson beş yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak ve hem tür hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. - (nt) Near Threatened = Tehdit Altına Girebilir. Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar. - (lc) Least Concern = En Az Endişe Verici: Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olamayanlar. DD (Data Defıcıent) = VERİ YETERSİZ: Bir taksonun dağılım ve bolluğu hakkındaki bilgi yetersizse takson bu gruba konur. 95

96 NT (Near Threatened) = YAKIN ZAMANDA TEHLİKE SINIRINA GİREBİLİR: Üstteki tehlike kategorilerine girmeyen ancak sayılarının azalma eğiliminde olmasından dolayı yakın zamanda tehlike kategorilerine girmesi beklenen taksonlar için kullanılan kategoridir. NE (Not Evaluated) = DEĞERLENDİRİLMEMİŞ TAKSON Merkez Av Komisyonu (MAK) (Orman ve Su İşleri Bakanlığı Merkez Av Komisyonu Kararı) (I) ile gösterilen Merkez Av Komisyonunca koruma altına alınan av hayvanları türleridir. (II) ile gösterilen türler Merkez Av Komisyonunca avına belli sürelerde izin verilen av hayvanları türleridir. Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden hiçbir bitki türü ulusal ve uluslararası koruma kriterleri (ENDEMİK,ENDER,IUCN,BERN ve CITIES) içerisinde yer almamaktadır. Proje sahası ve çevresinde yer alan yaban hayvanlarının üreme ve gelişimleri için akarsuya ihtiyaçları bulunmamaktadır. Bu canlılar, sadece içecek su ihtiyaçlarını karşılamak üzere akarsuya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçlarını ana dereye bağlı yan derelerden karşılayabildikleri gibi proje alanının dışındaki kısımlarda (projenin ön ve arka kısmında) akmakta olan sulardan ve mansaba bırakılacak çevresel/akış suyundan da kolaylıkla karşılayabileceklerdir. Proje kapsamında dere yatağına bırakılacak Çevresel/Akış suyu minimum 45 litre/s olarak belirlenmiştir. Bu Çevresel/Akış suyunun saatteki karşılığı ise 162,0 m 3 /s dir. Nisan-Mayıs Haziran aylarında ise Çevresel/Akış suyu miktarı 67 litre/s olarak hesaplanmıştır. Bu yönüyle bakıldığında projenin hayata geçirilmesinde yaban hayvanları açısından herhangi bir sorun görülmemektedir. Planlanan HES projesinin yapımı birçok aşamadan oluşmaktadır. Bunlar iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasından meydana gelmektedir. Bu çalışmaların yapılması sırasında jeomorfolojik yapıda bir takım değişiklikler meydana gelecektir. Bunlardan ilki iletim kanalı boyunca oluşacaktır. İletim kanalının yapımı esnasında arazide kazılar gerçekleştirilecektir. Bu kazılar sırasında alanda var olan bitkilerin bir kısmı yok edilecektir. Ancak bu bitkilerin proje alanı dışındaki doğal ortamlarda bol miktarda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu yönüyle alan değerlendirildiğinde biyolojik çeşitlilik bakımından herhangi bir olumsuzluğun ortaya çıkması söz konusu değildir. Projenin başladığı dönemde yakın çevrede bulunacak yaban hayvanları açısından alanda meydana getireceği ses ve gürültüye bağlı olarak yakın çevreden uzaklaşacaklardır. Gerekli ihtiyaçlarını proje alanının üst ve alt kısmındaki dere yatağındaki sulardan karşılamaları mümkün olabilecektir. Projenin hayata geçirilmesinden sonra yaban hayvanlarının dere yatağına ulaşmaları konusunda herhangi bir engel bulunmayacaktır. Sadece santralin yapılacağı noktada dereye ulaşma noktasında bir kısıtlama olacaktır. Bunun dışındaki alanlardan hayvanların ihtiyaçlarını karşılamaları mümkündür. Diğer taraftan inşaat aşamasında araçların meydana getirmiş olduğu gürültü kirliliği de ortadan kalkmış olacağından yaban hayvanlarının alandaki serbestisi yeniden sağlanmış olacaktır. 96

97 IV Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (malzeme ocakları, rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri) Kastamonu İli maden yönünden zengin bir potansiyele sahip olduğu görülür. Küre İlçesi nde bakırlı pirit madeni çıkarılmaktadır. Eti Bakır A. Ş. Küre Bakırlı Pirit İşletmesi bakırlı pirit istihsali yapmaktadır. Üretilen bakırlı pirittin büyük bölümü ise yurt dışına ihraç edilmektedir. Ayrıca Azdavay İlçesi nde,1954 yılından 1987 yılına kadar aralıklarla Maksut, Topalakçayırı, Söğütözü sahalarında etüt ve sondajlı aramalar yapılmıştır. Sahada ton muhtemel, ton görünür olmak üzere toplam ton taşkömürü rezervi mevcuttur(kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Kastamonu-Tosya sahasında yılında prospeksiyon, detay ve sondajlı etütler yapılmıştır. Sahada ortalama 3400 Kcal/Kg ton görünür, ton muhtemel olmak üzere toplam ton Linyit kömür rezervi mevcuttur. Tosya İlçesi nde Linyit kömürü üretimi özel sektör işletmelerince yapılmaktadır (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Maden Teknik ve Arama Genel Müdürlüğü nün (MTA) ; Batı Karadeniz Bölgesinde yaptığı çalışmalarda Bozkurt ve çevresinin metalik madenler (civa) ve endüstriyel ham maddeler(grafit) bakımından zengin olduğu tespit edilmiştir. Kastamonu ili Bozkurt ilçesi Şeyhşaban Terce köyü civa yatağı: Rezerv 75 bin ton. Tenör % (Nekir GÜMÜŞ, MTA Batı Karadeniz Bölge Müdürlüğü, 2010). IV Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri) Kastamonu İli, genel olarak dağlık ve engebeli arazi yapısına sahip olup, geniş ovalar mevcut değildir. İklim ve çevre faktörleri tarla ve meyve ziraatını olumsuz yönde etkilemektedir. Bunun sonucu olarak çiftçilerimiz tarla ve meyve ziraatından daha çok hayvancılığa yönelmiştir. Önceleri ilkel şartlarda yerli ırklarla yapılan hayvancılığımız Kastamonu Şeker Fabrikasının etkisi ile besi ağırlıklı başlamış daha sonraları Aile işletmeciliği şeklinde süt ve damızlık yönünden gelişmiştir. Kastamonu ilinin %58 i ormanlarla kaplı olup, tarım alanlarının toplam alanın ancak % 28 i kadardır. Nüfusumuzun %65 i köylerde yaşamakta ve tamamına yakını hayvancılık yapmaktadır. İlimiz hayvancılığında koyun ve keçi üretimi geçmiş yıllara göre sosyal ve ekonomik yapıya bağlı olarak gerilemektedir. Hayvancılıkta sığır yetiştiriciliği ilk sırada yer almaktadır. Sığır varlığının % 45 i kültür ve melez (Holstein, Brow, Swiss, Simental ve Jersey), % 55 i yerli ırktır. Sahil ilçelerinde ve sun i tohumlamanın yeteri kadar ulaşamadığı yüksek kesimlerde yerli ırklar yoğunlaşmıştır. Bunun yanında Merkez, Taşköprü, Devrekâni, Seydiler, Daday, Araç ve Tosya ilçelerinde sığır varlığının % 80 i kültür ve melezdir. Hayvansal üretiminin büyük çoğunluğunu bu ilçelerde yapılmaktadır. Kastamonu ilinde yetiştirilen hayvan sayıları Tablo 4.42 de verilmektedir. 97

98 Tablo 4.42 Kastamonu İlinde Yetiştirilen Hayvan Sayıları Cins Adet Üretim Büyükbaş ton Süt Küçükbaş ton Süt Tavuk adet - Yumurta Deniz Balıkçılığı ton Tatlı Su Balıkçılığı ton Bal kg Bal Mumu kg İlçenin geçim kaynaklarından biri de hayvancılıktır. Ancak, mera alanlarının yetersizliği, genç nüfusun göç etmesi nedeniyle hayvancılık yapabilecek kişilerin azalması, et ve süt ürünlerinin düşük fiyatlarla alıcı bulması ve girdi fiyatlarının yüksekliği hayvan mevcudunun yıllar itibariyle azalmasına sebep olmuştur. İlçede arılı kovan mevcuttur. Köylerde yaklaşık olarak 140 çiftçi arıcılık yapmaktadır. IV Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.) Proje kapsamındaki tesisler ile yakın çevresinde Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş ve 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar yoktur. IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler Ve Rekreasyon Alanları Bölgenin peyzaj özelliklerinin belirlenmesinde arazinin mevcut kullanım durumu ve kapasitesi gibi konular değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme görsel olarak ya da bölgenin mevcut kullanım durumuna ait bilgiler vasıtası ile belirlenebilmektedir. Ülkemiz tarafından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak taraf olunan Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında peyzajın korunması, değerlendirilmesi ve yönetilmesi hususlarına yer verilmiştir. Bu kapsamda arazi kullanılabilirliği ve alınması gereken önlemler konusunda ilgili sözleşme hükümlerine uyulacaktır. IV Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi, İlişi Çayı üzerine m kotu ile m kotları arasında yer almaktadır. İlişi Çayı vadisinin bu bölümünde yamaç eğimi yüksek olduğundan vadi tabanı ve çevresinde tarıma müsait olmadığından dolayı ve proje sahasının membaında projeden birinci derecede etkilenecek bir yerleşim birimi bulunmamaktadır. Proje sahası ve yakın çevresinde endüstriyel faaliyet bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu yerleşimlerde hava, toprak ve gürültü kirliliği söz konusu değildir. 98

99 IV Diğer Özellikler Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı konusunda bu bölümde aktarılacak başka bir husus yoktur. IV.3. Sosyo ve Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler); Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, min. ve ortalama gelir); İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı) İlçede büyük sanayi tesisi ve büyük ticarethaneler yoktur. Halkın büyük bir bölümü işsizlik yüzünden geçim sıkıntısına düşerek şehirlere göç etmiş veya çalışmak amacıyla gurbete çıkmaktadırlar. İlçede serbest müteşebbis tarafından kurulan Trikotaj konfeksiyon fabrikası hizmete açılmış, takriben 30 kişi istihdam edilmiştir. Kızılcaelma köyünde Oscar Su Fabrikası 1997 yılında faaliyete geçmiş, ancak 1998 yılında fiilen faaliyetini durdurmuştur. İlçede Merkez Mahallesinde KONSA Ticaret Sanayi ve Limitet Şirketi olarak bay bayan çocuk iç giyim üzerine tarihinde kurulan ve toplam 300 civarında kişi istihdam edilen işyeri 2003 yılında yeni binasına geçmiş ve üretimine burada devam etmektedir. İlçe merkezinde canlı bir ticari hayatın yaşandığı gözlenmektedir. Her çeşit emtianın alınıp satıldığı ticari hayatta, en çok inşaat malzemeleri, hayvan beslenmesi için gerekli olan ot alım satımı, ayrıca her türlü ihtiyaç malzemeleri ön sırada gelir. Bozkurt ve çevresinde ormancılık ve orman ürünleri ekonomik açıdan büyük önem taşır. İlçe genelinde çok sayıda mobilya imalathanesi bulunmaktadır. Ayrıca her yerde olduğu gibi halkın günlük ihtiyaçlarını karşılayan beyaz eşya satıcıları, marketler, bakkallar, manavlar, kasaplar, terziler ve çeşitli tamirciler mevcuttur. İstihdam Kastamonu İli nde istihdam edilenlerin sayısında, döneminde azalma görülmektedir. Bu dönemde istihdam edilen nüfusun yıllık artış hızı % 0-13,2 dir. İstihdam edilen nüfusta görülen artış hızı cinsiyete göre değişmektedir. İstihdam edilen erkek nüfusun yıllık artış hızı % 0-10,3, kadın nüfusun yıllık artış hızı ise % 0-16,6 dır döneminde toplam istihdam içinde en yüksek paya sahip olan tarım sektörünün oranı sürekli azalmaktadır. Tarım sektöründen sonra toplam istihdam içinde en yüksek paya sahip olan hizmet sektörünün payı ve sanayi sektörünün payı aynı dönemde sürekli bir artış göstermektedir. İnşaat sektöründe istihdam edilenlerin oranında ise son on yılda bir artış gözlenmiştir döneminde istihdam edilenlerin sektörel dağılımı cinsiyete göre önemli farklılıklar göstermektedir. Her iki cinsiyette de tarım sektörünün payında sürekli bir azalma görülmektedir yılında istihdam edilen kadınlar % 92, erkekler % 54 ile tarım sektöründe yoğun olarak çalışmaktadır döneminde istihdam edilenlerin yaptığı iş incelendiğinde, tarımsal iş 99

100 yapanların oranında her iki cinsiyette de bir azalma görülürken, diğer tüm meslek gruplarında çalışanların oranında her iki cinsiyette de artış gözlenmektedir yılında tarımsal iş yapanların oranı % 81,3 iken, 2000 yılında bu oran % 71 e düşmüştür. Buna karşılık istihdam edilenlerin tarımdan sonra en yoğun olarak yer aldığı meslek grubu olan tarım dışı üretim faaliyetlerinin oranı 1980 yılında % 9,2 iken 2000 yılında % 12,1 e yükselmiştir. Kastamonu İli nde döneminde ücretli ve işveren olarak çalışanların oranında artış görülmektedir. Bu durum her iki cinsiyette de görülmesine karşın ücretli olarak çalışan kadınların oranındaki artış erkeklere göre daha fazladır. Ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların oranında azalma gözlenirken, kendi hesabına çalışanların oranı 1990 yılına kadar azalmış bu yıldan sonra artış göstermiştir yılında çalışanların %48,8 i ücretsiz aile işçisi, %26,5 i kendi hesabına ve %23,3 ü ücretli olarak çalışırken, %1,4 ü işveren olarak çalışmaktadır. Çalışanların işteki durumuna göre dağılımı cinsiyetler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Kadınların % 83,8 i ücretsiz aile işçisi olarak çalışmakta iken, erkeklerin % 42,1 i kendi hesabına çalışmaktadır. İşsizlik 2000 Genel Nüfus sayımında Uluslararası tanımlar esas alınarak Kastamonu İli nde işsizlik oranı % 3,7 dir. Bu oran, işgücündeki her 100 kişiden yaklaşık 4 ünün işsiz olduğunu göstermektedir. Bu oran erkek nüfusta % 4,7 iken, kadın nüfusta % 2,4 tür. İşsizlik oranı İlçe Merkezlerinde % 13,4, İl Merkezinde % 13,1 iken köylerde %1 in altındadır. İl Merkezi ve İlçe Merkezlerinde kadınların işsizlik oranı, erkeklerin işsizlik oranından daha yüksek iken, köylerde erkeklerin işsizlik oranı kadınlardan daha yüksektir. İl Merkezinde işsizlik oranı kadınlarda %23,8, erkeklerde % 10,4, İlçe merkezlerinde kadınlarda % 21,7, erkeklerde % 11,9 köylerde ise kadınlarda % 0,2, erkeklerde % 0,6 dır. İşsiz nüfusun büyük çoğunluğunu genç nüfus oluşturmaktadır. İşsiz nüfusun % 68 i 30 yaşından küçüktür(kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler) Kastamonu İli Türkiye nin Karadeniz Bölgesi nde yer almaktadır. İlin Yüzölçümü km 2 ile Türkiye nin yaklaşık % 1.71 ni oluşturmaktadır. Kastamonu da Kilometrekareye düşen kişi sayısı 1927 yılında yaklaşık 23 kişi iken, 2000 yılında 29 kişiye yükselmiştir. Son 73 yılda Türkiye nin nüfusu yaklaşık beş kat artış göstermiştir. Aynı dönemde, Kastamonu İl inin nüfusu yaklaşık 1.1 kat artış göstermiş ve 2000 yılında ya yükselmiştir yılında Türkiye nin nüfusu , Kastamonu İl inin Nüfusu olarak tespit edilmiş ve Kastamonu İli nüfus büyüklüğü açısından 63 il arasında 8.sırada yer almıştır. Aynı yıl en fazla nüfusa sahip üç İl İstanbul, İzmir ve Konya olarak tespit edilmiştir. Kastamonu İl inin döneminde nüfus artış hızında artış ve azalışlar görülmektedir. İlde en yüksek yıllık nüfus artışı %19,3 ile yıllarında görülmüştür. Bu dönemden sonra 100

101 Yıllık Nüfus Artış Hızı genel olarak azalma eğilimine girmiş ve döneminde % -12,2 ile en düşük yıllık nüfus artış hızı gerçekleşmiştir döneminde Kastamonu İl inin Yıllık Nüfus Artış Hızı % - 12,1 dir. Tablo 4.43 de Kastamonu İlinin Nüfus ve Yıllık Nüfus Artış Hızı verilmiştir. Tablo 4.43 Kastamonu İlinin Nüfus ve Yıllık Nüfus Artış Hızı Yıllar Toplam Nüfus İl ve İlçe Merkezleri Nüfusu Bucak ve Köyler Nüfusu Yıllık Nufüs Artış Hızı (%) 12,1 30,9 22, döneminde ildeki kentleşme hızı yılda yaklaşık % 0.47 dir. Aynı dönem ülke kentleşme hızı ise % 0.39 dur. Bu iki rakamda gösteriyor ki Kastamonu da köy boşalması ve büyük kentlere göç Türkiye ortalamasından yüksek orandadır. Ayrıca ilde aynı dönemde kırsal nüfus artış hızı % 0.36 iken bu oran ülke genelinde % olarak görülmekte ve bu duruma göre de kırsal alan nüfus artış hızı da Türkiye kırsal alan nüfus artış hızının altındadır. Kastamonu İl inde 1935 yılında erkek nüfusun yarısı 18,6, kadın nüfusun yarısı 26,7 yaşından daha küçüktür. Kastamonu İl inde yılları arasında genel olarak 22 olan nüfusun medyan yaşı, 1965 yılından sonra sürekli bir artama eğilimi göstermiştir. Aynı zamanda kadın ve Erkek nüfusun medyan yaşları arasındaki fark da azalma göstermiştir yılında Kastamonu İl indeki erkek nüfusun yarısı 31,9, kadın nüfusun yarısı ise 32,7 aşından daha küçüktür. Kastamonu İlinin 2000 yılındaki nüfus piramidi 1955 yılının piramidine göre çok farklı bir yapı sergilemektedir yılındaki piramidin en önemli özelliği, 15 yaşından küçük kuşaklarda yaş küçüldükçe o kuşakların nüfusunun azalmasıdır. Bu tip nüfus piramidi, doğurganlık hızının azaldığı durumlarda görülür yılındaki nüfus piramidinin bir diğer önemli özelliği de, ölüm oranındaki azalmaya bağlı olarak ileri yaşların nüfusundaki azalmanın 1955 yılındakinden oldukça yavaş olmasıdır. Genel olarak 2000 yılındaki nüfus piramidi gelişmiş ülkelerin piramidine benzer bir yapı göstermektedir. Projenin gerçekleştirileceği Bozkurt İlçe sinde ise : 1997 yılı sayımına göre köyleri ile birlikte ilçenin toplam nüfusu dür. Bu nüfusun i ilçe merkezinde, ü ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusu 500 ün üzerinde bulunan 1 köy vardır. Bu köy Yakaören dir yılında yapılan nüfus sayımı sonuçlarına göre merkez nüfusu 5.451, köy nüfusu 4.708; toplam nüfus dir. Göçler döneminde ildeki kentleşme hızı yılda yaklaşık % 0.47 dir. Aynı dönem ülke kentleşme hızı ise % 0.39 dur. Bu iki rakamda gösteriyor ki Kastamonu da köy boşalması ve büyük kentlere göç Türkiye ortalamasından yüksek orandadır. Ayrıca ilde aynı dönemde kırsal 101

102 nüfus artış hızı % 0.36 iken bu oran ülke genelinde % olarak görülmekte ve bu duruma göre de kırsal alan nüfus artış hızı da Türkiye kırsal alan nüfus artış hızının altındadır. IV.3.3. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu) Eğitim Durumu Kastamonu İl inde okuma ve yazma bilen nüfusun oranı Ülke genelinde olduğu gibi her iki cinsiyet için sürekli artış göstermektedir yılında erkeklerin % 19,4 ü kadınların % 4,5 i okuma yazma bilirken bu oran 2000 yılında erkeklerde % 90 a kadınlarda % 72,3 yükselmiştir. Kadın Nüfusun okuryazarlık oranı erkek nüfusunkinden daha hızlı artmakla birlikte cinsiyetler arası farklılık devam etmektedir. 8 Yıllık eğitimin (ilköğretim) tamamlanabileceği en küçük yaş 14 tür. Bu nedenle, en az İlköğretim mezunu olanların oranındaki değişim incelenirken 14 ve daha yukarı yaştaki nüfus dikkate alınmıştır. Kastamonu İli nde en az ilköğretim mezunu olanların oranı döneminde her iki cinsiyet için sürekli artış göstermiştir. En az ilköğretim mezunu olanların oranı 1975 yılında erkeklerde % 9,2, kadınlarda ise % 3 iken, bu oran 2000 yılında erkeklerde % 32.9 a, kadınlarda ise %1 3,4 e yükselmiştir. 32 köy ve 5 mahalleden oluşan Bozkurt ilçesinde ise, 1 adet çok programlı lise, 9 adet ilköğretim okulu,3 adet ana sınıfı (2 si merkezde ) bulunmakta eğitim ve öğretim bu okullarda yapılmaktadır. İlköğretim okullarında toplam 806 öğrenci, bunun 726 sı merkezde, toplam 67 öğretmen eğitim ve öğretim vermektedir. Çok programlı lisede 137 öğrenci ve 20 öğretmen bulunmaktadır. Bu yıl İlçe genelinde toplam 943 öğrenci öğrenim görmüştür. İlçede bir adet Halk Kütüphanesi mevcuttur. İlçenin okuma yazma oranı % 97 civarındadır. İlçe halkı günlük gazete, dergi ve mecmuaları takip etmektedir. Sağlık Durumu İlçe merkezinde 1 hastane, 1 sağlık ocağı, köylerde 2 sağlık ocağı (Keşlik ve Çiçekyayla Köylerinde), diğer köylerde 6 sağlık evi bulunmaktadır. Sağlık kurumlarında 1 Uzman, 6 pratisyen ve 1 diş hekimi ile birlikte toplam 64 personel görev yapmaktadır.bozkurt Devlet Hastanesi 25 yatak kapasiteli bir hastanedir. Yılda ortalama 40 bin kişiye sağlık hizmeti vermekte olan hastanede yatak işgal oranı yüzde elli civarındadır. Kültür Kastamonu ve Çevresi gerek doğa, gerekse iklim, tarih ve arkeolojik güzellikler bakımından ülkemizin sosyal ve kültürel açısından gelişmekte olan il konumundadır. Kastamonu kent merkezi, yerleşiminin sosyo-ekonomik yapısı içerisinde yer alan sosyal ve kültürel tesisler büyük ölçüde bulunmayıp küçük kent görünümü içerisinde ihtiyaca cevap verebilecek tarzda tesislere sahip bulunmaktadır. Sosyal amaçlı olarak 2 kapalı sinema, 3 kapalı spor salonu, 1 stadyum, 1 yüzme havuzu, 2 amatörler için futbol sahası, 2 özel halı saha, sayılabilecek tesislerdir. Kentin 102

103 kültür yönünden sahip olduğu tesisler içerisinde; İl Halk Kütüphanesi, İl Halk Eğitim Merkezi, Rıfat Ilgaz Kültür Merkezi, Şerife Bacı Öğretmenevi gibi kültür kaynakların yanı sıra eğitim ve öğretim dalında hizmet veren Gazi Üniversitesine bağlı 4 Fakülte, Ankara Üniversitesi ne bağlı Meslek Yüksekokulu toplam 98 İlköğretim okulu, 14 tane lise yer almaktadır. IV.3.4. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.) Kastamonu ilinin oluşunda doğal özellikler önemli rol oynamıştır. Şehrimizin ilk kuruluş zamanlarında diğer tarihi şehirlerde gördüğümüz özelliklere aynen rastlanılmakta, başta kale ve çevresinde başlayan yapılaşma sonraları tarım arazisi olmayan yamaçlarda devam etmiştir. Giderek artan nüfusun talebini karşılamakta zorlanan şehir ister istemez, verimi kuzey ovasına doğru yerleşimi açılmıştır. Kastamonu İli doğu-batı doğrultusunda uzanan sıra dağlar ile dağların arasında yer alan dar vadilerden meydana gelmiştir. İlin yüzölçümü km 2 olup, merkez ve iç kesimlerinde karasal iklim, sahil kesiminde ise mutedil ve yağışlı Karadeniz iklimi hüküm sürmektedir. Kuzey Anadolu fay hattında ve 1. Derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Kastamonu nun gelişme yönü kuzey ve batı yönleri olarak belirlenmiştir. Planlı şehirleşme yeri olarak Kuzeykent mevkii toplu konut alanı ortaya çıkmıştır. Kentin bazı noktalarındaki boş araziler de çok katlı bina yapımı olarak kullanılmaktadır. Son yıllarda ilde düzenli kentleşmeyi hayata geçirebilmek için çalışılmaktadır. Bu konudaki çalışmalar sınırları içerisinde Belediye tarafından yürütülmektedir. Bu çalışmalarla çarpık yapılaşma ve son yıllardaki en önemli sorunu olan gecekondulaşma bir ölçüde engellenmektedir. Yeni nazım, imar planları incelenerek gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. İmar Planları ile ilgili işlemler, Bakanlık Makamının tarih ve sayılı oluru ile tarihinde onaylanan ve tarihinde askı sonrası onayı yapılan Sinop-Kastamonu-Çankırı Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı hükümlerine göre yapılmaktadır (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). Kırsal Alanda Yapılaşma Kastamonu İli kırsal alan bölgelerinde oluşmakta olan yapılaşma, kent merkezine yakın olan yerleşim yerlerinde 2-3 katlı yapılaşma olmakta, içlere uzanan kırsal alanlarda tarım, hayvancılıkla uğraşılması nedeniyle köy ve çiftlik türü yapılaşmalar göze çarpmaktadır. Sanayi Bölgeleri İlde bunların dışındaki sanayi işletmeleri küçük ve orta boy işletmeler olup, tamamen imalat sanayi tesisleridir. Bu tesislerin kuruldukları alanlar dağınık vaziyette olarak plansız bir şekilde kurulmuşlardır. Gerekçe olarak gerek belediye imar planlarında gerekse devletin ilgili organlarınca, Sanayi alanları, organize sanayi bölgesi alanları planlanmamış olması alt yapının hazır olmaması gibi nedenlerle yatırımcının tercihi doğrultusunda yatırımlar yapılmış ve işletmeye alınmışlardır. Bu durum sanayileşmenin gelişmesine ve sağlıksız olarak ekonomik olmayan bir tarzda faaliyetlerini sürdürmektedirler. Küçük İşletmelerin faaliyetleri ise; kısmen planlı olarak düşünülmüş ise de; zaman içerisinde planlanan fiziki durumları bozulmuş merkez ilçedeki iki adet Tosya ilçesinde iki adet küçük sanayi sitesi şehir merkezinde kalmış konut ve atölyeler iç içe bir vaziyette sağlıksız ekonomik 103

104 olmayan bir şekilde faaliyetine devam etmektedirler. Bu da şehir imar planlarındaki değişiklikler imar uygulamasındaki yanlış ve yer seçimi kararları sonucunda oluşmuştur lı yıllarda merkez ilçeye 18 Km uzaklıkta organize sanayi bölgesi kurulması planlanmış hali hazırda alt yapı çalışmaları kısmen tamamlanmış 75 civarındaki sanayi arsasının büyük bir kısmı satılmış, ancak yatırıma yonga levha ve bu sektörün devamı olarak bir adet mobilya fabrikası ve bir iki tane başka sektörde olmak üzere yatırımcı yatırımına başlamıştır. Seydiler ilçesi Belediyesince sanayi alanı olarak planlanan İnebolu yolu üzeri Kocakırı mevkiinde on civarında çeşitli imalat sektörü de sanayi tesisi inşaatlarına başlamış olup, bu alan Seydiler Belediyesi ve yatırımcıların talebi üzerine OSB alanı olarak yer seçimi yapılmıştır. Ancak Belediye ve yatırımcılar kısmen fabrika inşaatlarını tamamlamalarına rağmen bu taleplerinin gerçekleşmesi için gerekli girişimlerini ve sorumluluklarını yerine getirmemişlerdir. KAYNAK: (Murat AKDEMİR, Kastamonu Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2010). İlçede Bulunan Sanayi Tesisleri Tablo 4.44 de verilmiştir. Tablo 4.44 Bozkurt İlçesinde Bulunan Sanayi Tesisleri Unvanı Adresi Konusu HSM Tekstil İhracat Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. Küçük sanayi Sitesi Bozkurt/KASTAMONU Bozkurt Dokuma giyim eşyası ve deri Sanayi Konsa Tekstil Sanayi ve ticaret Ltd.Şti. Bal Triko Tekstil Sanayi ve dış tic.ltd.şti Küçük Sanayi Sitesi BOZKURT Sınarcık Cad.No:123 BOZKURT Bozkurt Dokuma giyim eşyası ve deri Sanayi Bozkurt Dokuma giyim eşyası ve deri Sanayi Fatih dayanıklı Tük. Mad.San.Tic.Ltd.Şti. Ezine cad.no.35 Bozkurt Bozkurt Orman ürünleri Sanayi KAYNAK: (Murat AKDEMİR, Kastamonu Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2010). Turizm Alanları Kastamonu İli doğal ve kültürel değerler yönünden zengin bir bölgedir. Küre Dağları, bir milyon yıllık Ilgarini Mağarası, dünyaca ünlü macera dolu Valla Kanyonu, Ilgaz Dağı Kış Sporları Turizm Merkezi, Karadeniz e 170 km. Lik sahili, kaya mezarları, yaylaları, konakları, Selçuklu ve Osmanlı Dönemine ait tarihi ve mimari özelliklere sahip olan yapıları zenginliklerden bazı örneklerdir. Kastamonu daki turizm potansiyeli aynı zamanda çeşitlilik de arz etmekte ve kıyı turizminden kış turizmine çok geniş bir yelpazede yılın oniki ayında turizm hizmetleri sunulabilmektedir. İl de Ilgaz Dağı Milli Parkı ve Küre Dağları Milli Parkı ile Ilgaz Dağı Kış Turizmi Tesisleri, yat turizmine elverişli koyları, tarihin çeşitli dönemlerine ait eserleri, eşsiz tabiatı ile dört mevsim yerli ve yabancı turistlerin gözde beldesi olmaya namzettir (Kastamonu İl Çevre ve Durum Raporu, 2010). IV.3.5. Diğer Özellikler Bu bölümde yöreye ait açıklanması gereken başka bir husus bulunmamaktadır. 104

105 BÖLÜM V. PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır.) V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, su alma yapısı, iletim tüneli, cebri boru ve HES, konkasör tesisi ve beton santrali dahil) Bu bölümde, Proje nin inşaat ve işletme aşamalarında oluşması muhtemel biyolojik, fiziksel ve sosyo-ekonomik etkileri değerlendirilmiştir. Bu faaliyetlerin gerek proje sahasında gerekse memba ve mansaptaki ekolojik ve sosyo-ekonomik çevre bütününü ne şekilde etkileyeceği belirlenmiş ve alınması gereken önlemlere yer verilmiştir. Bölüm V.1 de, inşaat faaliyetlerinin muhtemel çevresel etkileri değerlendirilmiş, Bölüm V.2 de ise işletme aşamasında ortaya çıkması olası çevresel etkiler ve bu etkilerin en aza indirilmesi için alınması gereken önlemler açıklanmıştır. Proje nin gerek inşaat ve gerekse de işletme aşamalarında oluşabilecek sosyo-ekonomik etkiler ve alınması gereken önlemler Bölüm V.3 te detaylı olarak değerlendirilmiştir. V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat ve bitkisel toprak oluşacağı, hafriyat ve bitkisel toprak miktarları, kullanılacak malzemeler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb. maddelerin ve bitkisel toprağın nerelere taşınacakları (1/ ölçekli vaziyet planında gösterilmesi), nerelerde depolanacakları, alanın hacmi (1/1.000 ölçekli halihazır haritada ayrı ayrı gösterilmesi) ve hangi amaçlar için kullanılacakları Deliklitaş Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesi nin, 16 ay hazırlık, 24 ayda inşaat aşaması olmak üzere toplam 40 ay sürmesi öngörülmektedir. Proje kapsamında, tesislerin karakteristik veriler ve eklerde sunulan fonksiyonel projeler göz önünde bulundurularak arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında her bir tesiste (ünitede) çıkarılacak hafriyat miktarları Tablo 5.1 de, hafriyatın nerelerde kullanılacağı, bertaraf yöntemleri ise Tablo 5.2 de verilmiştir. Tablo 5.2 de görüldüğü gibi genel toplamda m 3 hafriyat malzemesi çıkacak ve bu malzemenin m 3 ü proje ünitelerin dolgu malzemesi ihtiyacında kullanılacaktır. Arta kalan kısım ise ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Hafriyat işlemleri sırasında 2 adet lastikli loader, 5 adet ekskavatör, 1 adet hidrolik kırıcı, 6 adet damperli kamyon, 1 adet silindir, 1 adet greyder, 1 adet dozer, 1 adet delici Jumbo ve 1 adet arazöz kullanılacaktır. Dere yatağına malzeme dökülmemesi için gerekli tedbirler alınacaktır. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan "Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır. 105

106 Tablo 5.1 Arazi Hazırlanması ve İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Hafriyat Miktarı Çalışılacak Saha Hafriyat Miktarı (m 3 ) Regülatör İletim Kanalı Yükleme Havuzu Cebri Boru Santral Binası Toplam m 3 Tablo 5.2 Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı, Hafriyatın Kullanılacağı Yerler ve Bertaraf Yöntemi Hafriyatı Alınacak Ünite Regülatör İletim Yapısı (İletim Kanalı) Üniteye Ait Çıkan Hafriyat Miktarı (m 3 ) Regülatör, çökeltim havuzu toplam İletim kanal inşaatında toplam Üniteye Ait Dolgu Miktarı (m 3 ) Tahkimat, su alma ve çökeltim havuzu dolguları ve çevre düzenleme dolgu miktarı Sanat yapılarında dolgu miktarı Çıkan Hafriyat Malzemesinin Kullanılacağı Yerler Regülatörün memba ve mansap kısmında derenin sağ ve sol sahillerinde yapılacak dolgu ve tahkimatta kullanılacaktır. Ayrıca eğimli araziye oturtulacak su alma yapısı ve çökeltim havuzunun bir kısmı yarmadan sonra, yapılacak sıkıştırılmış dolgu üzerine oturtulacaktır. Yani yarmadan çıkan malzemenin bir kısmı; dolu savağın ve su alma yapısının temel alt dolgusunda kullanılacaktır. Geri kalan kısımlar ise Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Çıkan hafriyat malzemesinden bir kısmı dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Değerlendirilmesi mümkün olmayan hafriyat malzemeleri ise Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Fazla Hafriyatın Bertaraf Yöntemi Genel toplamda m 3 hafriyat malzemesi çıkacak ve bu malzemenin m 3 ü proje ünitelerinin dolgu malzemesi ihtiyacında kullanılacaktır. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ise proje alanının mücavir alan sınırları dışında kalması nedeniyle; Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Yükleme Havuzu Toplam Yükleme havuzu temel iç dolgu ve çevre düzenleme çalışmalarında dolgu miktarı Yarmadan çıkan malzemenin bir kısmı yükleme havuzunun temel alt dolgusunda ve çevre düzenleme (havuz çevresi yol, sanat yapıları vb.) çalışmalarında kullanılacaktır. Geri kalan kısım ise Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği Yol veya iletim kanalı açılması esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır. Bunun için ekskavatör yardımıyla, yarmadan çıkan malzeme dağıtılmadan yolun ve kanalın açılması 106

107 Cebri Boru Toplam Santral Binası Toplam GENEL TOPLAM Toplam Hafriyat Miktarı = Dolgu ihtiyacı bulunmamaktadır. Santral binası temel iç dolgu ve çevre düzenleme çalışmalarında dolgu miktarı Dolgu Miktarı = doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Çıkan malzemenin tamamı santral binası ve kanal güzergahında dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Çıkan hafriyat malzemesinin bir kısmı çevre düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. Geri kalan kısım ise santral binası ve kanal güzergahında dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. sağlanacaktır. Fazla hafriyat malzeme şeve ve dere yataklarına bırakılmayacaktır. Yol ve arazilere verilecek her türlü zarar Batu Enerji Üretim A.Ş. tarafından karşılanacaktır. V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksik ve kimyasal olanların maksimum miktarları, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler Projenin inşaatı aşamasında, kırıcıyla geçilemeyecek yer olduğu takdirde, gerektiğinde günü birlik patlatma yapılabilecektir. Patlayıcı olarak jelatinit dinamit (veya emilüsyon patlayıcı), anfo ve elektrikli kapsül kullanılacaktır kg patlayıcı madde (dinamit) kullanılacaktır. Projeye ilişkin patlatma dizayn parametreleri aşağıda verilmiştir. PARAMETRELER Formasyon Mevcut durum Birim Kayaç Yoğunluğu : 2.45 kg/m 3 Yıllık Çalışma Süreleri : 312 gün/yıl Yıllık Üretim Miktarı : ,00 ton/yıl Aylık Üretim Miktarı : 3920,00 ton/ay Aylık Üretim Miktarı : 1600,0 m³/ay Günlük Üretim Miktarı : 130,7 ton/gün Günlük Üretim Miktarı : 53,3 m³/gün Kaç günde bir patlatma yapacağı : günde 2 kere gün Aylık Patlatma Sayısı : 60 adet Yıllık Patlatma Sayısı : adet Delik Paterni 107

108 Delik Çapı : 32 mm Delik Eğimi : 0 o Basamak Boyu : - m Dip Delgi : - m Delik Boyu : 1,8 m Sıkılama Boyu : 0,6 m Yük Mesafesi : 1,8 m Delikler Arası Mesafe : 0,6 m Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri : 50/200 ms Sıralar Arası Gecikme Süresi : 200 ms Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim : 0,96 m 3 : 2,352 ton Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları Ana Şarj (ANFO) Miktarı : 0 kg Yemleyici (Dinamit) Miktarı : 1,1 kg Elektriksiz Kapsül Miktarı : 30 adet Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı : 0,0367 kg Birim Tüketimler ANFO : 0 kg/m 3 Yemleyici (Dinamit) : 0 kg/m 3 Elektriksiz Kapsül : 0,96 ad/m 3 Elektrikli Kapsül : 0,1125 ad/m 3 Sıralar Arası Gecikme Kapsülü : 0 ad/m 3 Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için) : 0 m/m 3 Delgi : 1,875 m/m 3 Bir Atımdaki Tüketimler Bir atımdaki üretim : 28,8 m³/atım ANFO : 0 kg/atım Dinamit : 31,68 kg/atım Elektriksiz Kapsül : 30 adet/atım Elektrikli Kapsül : 1 adet/atım Sıralar Arası Gecikme Kapsülü : 12 adet/atım Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için) Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı : 0 m/atım 108

109 Delik Sayısı : 30 adet/atım Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları ANFO : 0 kg/yıl Dinamit : kg/yıl Elektriksiz Kapsül : adet/yıl Elektrikli Kapsül : 334 adet/yıl Sıralar Arası Gecikme Kapsülü : 0 adet/yıl Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için : 0 m/yıl Yapılacak patlatmalarla ilgili iş sağlığı ve güvenliği konusunda periyodik olarak eğitim verilecek olup, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konulardan personel şefleri sorumlu olacaklardır. Bu bağlamda, bütün işçilere emniyet kemeri, baret, çelik burunlu ayakkabı, emniyet gözlüğü ve işçi tulumu verilecektir. İnşaatı sırasında kullanılacak patlayıcı maddeler için gerekli izinler alınacaktır. Patlayıcı üreticilerinden satın alınarak yönetmeliklere uygun olarak inşaat alanına taşınacaktır. Patlayıcı maddelerin nakliyesi amacıyla eskort ve 10 tonluk kamyon, motorin ve yağ nakliyesi için 10 tonluk tanker kullanılacaktır. Yanıcı ve patlayıcı maddelerin (dinamit, kapsül, benzin, mazot, vb.) güvenli bir şekilde nakledilmesi, depolanması ve kullanılması 24 Aralık 1973 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ve 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzükte belirtilen esaslara göre yapılacaktır. V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, bu altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak yolun özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, trafik yükü, yol alternatifi, yeni yapılacak yolların vaziyet planlarının 1/ ve 1/1.000 ölçeklerinde hazırlanması (gerekli izinlerin alınması) Proje sahası, Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, regülatör yeri Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesi doğusunda yer alır, santral yapısı ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy mahallesinin güneyindedir. Regülatör yerine ulaşım için Bozkurt ilçesi köyleri ve çevre mahalleler arasında ulaşımı sağlayan devlet yolu bulunurken, diğer ünitelere ulaşım mevcut yollarla sağlanacak olup yeni bir yaklaşım yolu inşa edilmeyecektir. Santral tesisi sahası Görantaş grup köy yoluna cephe teşkil ettiğinden 2918 sayılı Karayolları trafik kanununun 17. Ve 18. Maddelerine dayanılarak hazırlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler hakkında yayınlanan Yönetmeliğin 22. Maddesine göre, ÇED süreci tamamlandıktan sonra Kastamonu İl Özel İdaresi Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğüne müracaat edilerek Geçiş Yolu Ön İzin Belgesi alınacaktır. İnşaat malzemelerinin taşınması sırasında yollara zarar verilmemesine dikkat edilecektir. Araçlara fazla yükleme yapılmayacak, karayollarının güvenliğini bozacak maddelerin araçlardan yollara yayılmaması için gerekli önlemler alınacaktır. 109

110 Proje alanında araç sürücüleri yolları kullanırken; -Trafiği düzenleme ve denetlemeye yetkili üniformalı veya özel işaret taşıyan görevlilerin uyarı ve işaretlerine, -Işıklı ve sesli trafik işaretlerine, -Trafik işaret levhaları, tertipleri ve yer işaretlemelerine, -Trafik güvenliği ve düzeni ile ilgili olarak Karayolları Trafik Kanununda ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinde gösterilen diğer kural, yasak, zorunluluk ve yükümlülüklere, -Hız kurallarına, -Araçların yüklenmesinde belirlenmiş ölçü ve esaslara, -Teknik arıza, kayma, yolda ani olarak meydana gelen bir bozukluk veya heyelan, yükün kayması ve düşmesi ve benzeri gibi mecburi hallerin yerleşim birimleri dışındaki karayolunda taşıt yolu üzerinde meydana geldiği takdirde, araç sürücüleri, bütün imkânları elverdiği ölçüde kullanarak hareket ettirme, itme ve benzeri şekil ve surette, araçlarını karayolu dışına, bu mümkün olmaz ise, bankette, bu da mümkün değilse taşıt yolunun en sağına almak ve her durumda yol, hava ve trafik şartları ile gece ve gündüz olmasına göre, gerekli güvenlik ve uyarı tedbirlerini derhal alıp uygulamakla yükümlüdürler. Projenin işletme aşamasındaki herhangi bir faaliyet nedeniyle trafik yüküne bir etki oluşmayacaktır. İnşaat aşamasında taşıma faaliyetlerinde 2918 sayılı Karayolları Trafik kanunu, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4925 sayılı Tasıma Kanunu, tarih ve sayılı ( son değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Karayolu Tasıma Yönetmeliği, tarih ve sayılı (son değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Karayolları Trafik Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. V.1.4. Zemin emniyeti, toprak kayması (heyelan riski de göz önünde bulundurularak) ve su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, alınacak önlemler Projenin jeoteknik etüt çalışmaları henüz tamamlanmamıştır. ÇED süreci tamamlandıktan sonra Jeoteknik Etüt çalışmaları yapılacaktır. Ayrıca proje kapsamında baraj gölü yapılmayacaktır. Sadece regülatör için küçük çaplı su tutma alanları bulunacaktır. Projede regülatör vasıtasıyla dere yatağından alınan su iletim kanalı vasıtasıyla santral binasına iletilecek ve burada türbinlenen su tekrar dere yatağına bırakılacaktır. Bu nedenle kayda değer su kaçakları olmayacağı öngörülmektedir. V.1.5. Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı Proje kapsamında Su Alma Yapısı, İlişi Çayı üzerinde su alma yapısı olarak dolu gövdeli bir regülatör inşa edilecek olup dolusavak taşkın debisi(q 100 )77.00 m 3 /s dir. Gelen feyezan debisinin tamamı dolu savağın üzerinden atılacaktır. Priz kapağı çakıl geçidi sağ sahil üzerinde yer almaktadır. Priz Yapısı Kapağı 1x2.00x1.00m ve Çakıl Geçidi Kapağı 1x1.50x1.00m boyutlarında imal edilecektir. Kullanılacak kapaklar el kumandalı olacak şekilde DSİ Tip Projelerine uygun imal edilecektir. Priz sonrası çökeltim havuzuna alınacak olan su buradan iletim kanalına iletilecektir. Çökeltim havuzuna fazla giren suyun tahliyesinin sağlanması amacıyla bir taşkın savağı inşa edilecektir. 110

111 İletim kanalından gelen su, yükleme havuzunda türbinin yük atması durumunda suyun kabararak kontrolsüz olarak taşmasını engellemek amacıyla taşkın savağı yerleştirilecektir. Taşkın savağına alınan su dere yatağına bir kanal vasıtasıyla aktarılacaktır. Yükleme havuzu taşkın savağı m kotuna yerleştirilmiş olup herhangi bir sebeple cebri borudan su iletimi kesildiği taktirde su geriye tepmeden savaktan tahliye olabilecektir. Deliklitaş HES Projesi sualma yapısı için taşkın hesapları; Sentetik yöntemler ve istatistik yöntemler gibi yöntemler kullanılarak yapılmıştır. Taşkın hesaplarında faydalanılan ve proje alanı civarında bulunan AGİ ları Şekil 4.1 deki bulduru haritasında gösterilmiştir. Deliklitaş HES Projesi kapsamındaki sualma yapısı için yapılan taşkın hesapları çalışmaları neticesinde; DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan değerlerin paralellik gösterdiği görülmüştür. Proje boyutlandırılmasında, DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan taşkın debileri, proje debileri olarak alınmıştır (Tablo 4.13). Proje taşkın debileri olarak DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplananlar kabul edilmiş olup, projede yer alacak tesisler bu değer ve kriterler dikkate alınarak uygun şekilde tasarlanacak ve inşa edilecektir. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan "Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır. V.1.6. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanık, suyun debisi vb.) Çalışmalar suyun minimum olduğu aylarda yapılacaktır. Regülatör inşaatında önce balık geçidi yapılacak olup daha sonra su, balık geçidine yönlendirilerek diğer kısmı tamamlatılacaktır. Su miktarı az olduğundan derivasyona gerek kalmayacaktır. Ayrıca proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla kazı, dip taraması vb. işlemler gerçekleştirilmeyecektir. V.1.7. Regülatör, HES ve tünel yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği Deliklitaş Regülatörü ve HES Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali kurulmayacaktır. İnşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak beton civarda ki hazır beton santrallerinden satın alma usulü ile temin edilecektir. V.1.8. İnşaat esnasında kırma, öğütme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerlendirme Toz Emisyonu Deliklitaş HES Projesinin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında; regülatörde, iletim kanalında, yükleme havuzunda, cebri boruda, ulaşım yollarında, santral binasında ve diğer ünitelerde yapılacak malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması, boşaltılması, depolanması 111

112 işlemlerinde, toz emisyonu oluşması söz konusudur. Alanda oluşması beklenen tozun hesaplanması sırasında ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-12, Tablo 12.6 da verilen emisyon faktörleri kullanılmıştır. Proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmalarının, günde 8 saat, ayda 26 gün çalışılarak yaklaşık 24 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Yapılan toz hesaplamalarında en olumsuz şartlar göz önüne alınmış ve bütün çalışmaların aynı anda yapıldığı düşünülmüştür. Hafriyat çalışmaları esnasında malzemeleri taşıyan araçların kapasitesinin 25 ton olacağı varsayılmış olup, malzeme yoğunluğu 1,7 ton/m 3 alınmıştır. Genel toplamda m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır m 3 lük kısım ise proje ünitelerinin dolgu malzemesi ihtiyacında kullanılacaktır. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ise proje alanının mücavir alan sınırları dışında kalması nedeniyle; ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Deliklitaş HES Projesinin İlişi Çayı vadisinde m mesafe içerisinde, üniteler birbirinden etkilenmeyecek şekilde farklı bölgelerde yer almaktadır. Ancak toz emisyonunu oluşturacak işlemlerin aynı bölgede olduğunu düşünerek hesaplamalar yapılmıştır. Bu noktada, Deliklitaş HES projesinin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonu, şu başlıklar altında irdelenmiş olup, hesaplamalar aşağıda sunulmuştur. Malzemenin sökülmesi, Araçlara yüklenmesi, Taşınması, Boşaltılması, Depolama Proje kapsamında toplam m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Oluşacak toz emisyonunun, hafriyat çalışmalarından kaynaklanacak kısmının hesabı için saatlik hafriyat miktarı aşağıda verilmiştir. Toplam hafriyat : m 3 x 1,7ton/m 3 = ton Aylık hafriyat : ton / 24 ay = 2.868,75 ton/ay Günlük hafriyat : 2.868,75 ton / 26 gün = 110,34 ton/gün Saatlik hafriyat : 110,34 ton / 8 saat = 13,79 ton/saat (Yalnız sökme işlemi sırasında oluşan tozun hesaplanmasında kullanılmıştır.) İnşaat Aşamasında Kontrolsüz Durumda Oluşacak Toz Miktarı Sökme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Sökme Emisyon Faktörü : 0,025 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,345 kg/sa Yükleme Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Yükleme Emisyon Faktörü : 0,010 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,138 kg/sa 112

113 Nakliyeden Kaynaklı Oluşacak Toz Miktarı Günlük taşınacak malzeme : 110,34 ton Kamyon Taşıma Kapasitesi : 25 ton/sefer Sefer Sayısı : 110,34 ton/gün / 25 ton/sefer = 4,4 5 sefer/gün Sefer Uzunluğu : Ortalama 3 km. Gidiş-dönüş: 3km x 2 = 6 km Toplam Alınacak Yol : 5 sefer x 6 km = 30 km/gün Taşıma Emisyon Faktörü : 0,7 kg/km Taşımadan Oluşacak Toplam Emisyon : 30 km/gün x 0,7 kg/km = 21 kg/gün Taşımadan Kaynaklanan Toz Emisyonu : 21 kg/gün / 8 saat/gün = 2,625 kg/sa Boşaltma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Yükleme Emisyon Faktörü : 0,010 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,138 kg/sa Açığa çıkan bitkisel toprak santral alanı ve çevresinde uygun görülen yaklaşık 500 m 2 lik alanda geçici olarak depolanacak ve sonrasında peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Depolama İşlemi Sırasında Meydana Gelecek Toz Miktarı Depolama Emisyon Faktörü : 5,8 kg toz/ha gün Saatlik Oluşacak Toz : 5,8kg/ha.gün x 500m 2 x 1ha/10 4 m 2 / 8sa : 0,036 kg/sa İnşaat Aşamasında Kontrolsüz Durumda Oluşacak Toplam Toz Miktarı: Sökme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,345 kg/sa Yükleme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,138 kg/sa Nakliyeden Kaynaklı Oluşacak Toz Miktarı : 2,625 kg/sa Boşaltma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,138 kg/sa Depolama İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,036 kg/sa Toplam Toz Miktarı : 3,282 kg/sa İnşaat Aşamasında Kontrollü Durumda Oluşacak Toz Miktarı Sökme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Sökme Emisyon Faktörü : 0,0125 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,0125 kg/ton = 0,172 kg/sa Yükleme Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Yükleme Emisyon Faktörü : 0,005 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,005 kg/ton = 0,069 kg/sa Nakliyeden Kaynaklı Oluşacak Toz Miktarı Günlük taşınacak malzeme : 110,34 ton Kamyon Taşıma Kapasitesi : 25ton/sefer Sefer Sayısı : 110,34ton/gün / 25ton/sefer = 4,4 5 sefer/gün Sefer Uzunluğu : Ortalama 3km 6km (gidiş-dönüş 3km x 2 = 6km) Toplam Alınacak Yol : 5 sefer x 6 km = 30 km/gün Taşıma Emisyon Faktörü : 0,35 kg/km Taşımadan Oluşacak Toplam Emisyon : 30km/gün x 0,35 kg/km = 10,5 kg/gün Taşımadan Kaynaklanan Toz Emisyonu : 10,5 kg/gün / 8 saat/gün = 1,312 kg/sa 113

114 Boşaltma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Yükleme Emisyon Faktörü : 0,005 kg/ton Saatlik Oluşacak Toz : 13,79 ton/saat x 0,005 kg/ton = 0,069 kg/sa Açığa çıkan bitkisel toprak santral alanı ve çevresinde uygun görülen yaklaşık 500 m 2 lik alanda geçici olarak depolanacak ve sonrasında peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Depolama İşlemi Sırasında Meydana Gelecek Toz Miktarı Depolama Emisyon Faktörü : 2,9 kg toz/ha gün Saatlik Oluşacak Toz : 2,9kg/ha.gün x 500m 2 x 1ha / 10 4 m 2 / 8sa : 0,018 kg/sa İnşaat Aşamasında Kontrollü Durumda Oluşacak Toplam Toz Miktarı Sökme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,172 kg/sa Yükleme İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,069 kg/sa Nakliyeden Kaynaklı Oluşacak Toz Miktarı : 1,312 kg/sa Boşaltma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,069 kg/sa Depolama İşlemi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı : 0,018 kg/sa Toplam Toz Miktarı : 1,64 kg/sa Söz konusu faaliyet kapsamında, toz emisyonu hesaplamaları en yüksek risk değerine göre yapıldığında oluşacak emisyon 3,282 kg/saat olarak hesaplanmıştır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo 2.1 de, hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerlerinin tespit edilmesine, eğer baca dışındaki yerlerden yayılan emisyonlar 1kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmektedir. İşletme aşamasında tozumaya karşı herhangi bir önlem alınmadan çalışıldığında, oluşacak maksimum toz miktarı 3,282 kg/saat olup, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde verilen limit değerin üzerinde kalmakta olup yönetmelik gereği toz yayılım modellemesi yapılması gerekmektedir. Toz modellemesi; işletme sırasında malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması, boşaltılması, depolanması esnasında oluşan toplam 3,282 kg/saat toz debisi için yapılmıştır. Toz dağılım modellemesi yapılırken aşağıdaki formül kullanılmıştır. C(x,y,z) : Tepe noktasında, her bir yayılma için hava kirlenmesine katkı değeri (mg/m 3 ) Q : Kaynaktan Çıkan Emisyonların Kütlesel Debisi (kg/saat) Uh : Rüzgar Hızı (m/sn) x,y,z : Tepe noktasından kartezyen koordinatlar (m) y, z : Yatay ve Dikey Yayılma Parametreleri (m) : Tane büyüklüğüne Bağlı Alçalma Hızı (m/sn) V di Çalışma ortamında oluşacak toplam tozun, % 20 sinin 10 mikrondan küçük partiküller (havada asılı partiküller) ve % 80 inin 10 mikrondan büyük partiküller (çöken partiküller) olacağı beklenmektedir. 114

115 Havada Asılı Partikül Miktarı İçin C(x,y,z); Q H z Vdi = 3,282x 0,20 = 0,656 kg/saat (10 mikrondan küçük partiküller için) = 10 m = 2 m = 0,01 m/sn olarak alınmıştır. Çöken Partikül Miktarı İçin C(x,y,z); Q H z Vdi = 3,282 x 0,80 = 2,626 kg/saat (10 mikrondan büyük partiküller için) = 10 m = 0 m = 0,07 m/sn olarak alınmıştır. Toz modellemesi için öncelikle yönlere göre yayılma sınıfları tespit edilmiştir. Söz konusu bölge için yayılma sınıfı B (kararsız) sınıfıdır. Uh değerinin Hesaplanması: U h = U r (h/z a ) M Uh değerinin hesaplanması için ilk aşamada tüm yönlere göre Ua değerlerinden, Ur ve M sabiti değerleri ile Uh (rüzgar hızı) hesaplanmış ve Tablo 5.3 de verilmiştir. Tablo 5.3 Yönlere Göre Uh Değerleri YÖN YAYILMA F f G g UA Uh UR h Za M (m/sn) (m/sn) N B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 2,00 NNE B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 2,00 NE B 0,876 0,823 0,127 1,108 1,4 1, ,20 1,50 ENE B 0,876 0,823 0,127 1,108 1,1 1, ,20 1,50 E B 0,876 0,823 0,127 1,108 1, ,20 1,00 ESE B 0,876 0,823 0,127 1,108 1, ,20 1,00 SE B 0,876 0,823 0,127 1,108 1, ,20 1,00 SSE B 0,876 0,823 0,127 1,108 1, ,20 1,00 S B 0,876 0,823 0,127 1,108 1,4 1, ,20 1,50 SSW B 0,876 0,823 0,127 1,108 1,7 1, ,20 1,50 SW B 0,876 0,823 0,127 1,108 1,6 1, ,20 1,50 WSW B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 2,00 W B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 2,00 WNW B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 3,00 NW B 0,876 0,823 0,127 1,108 1, ,20 2,00 NNW B 0,876 0,823 0,127 1,108 2, ,20 2,00 Bu değerlerin hesaplanmasından sonra çalışma sırasında ortaya çıkan tozlanmada, Çöken Tozların ve Havada Asılı Partiküllerin m mesafeye kadar yayılımları hesaplanmış olup Tablo 5.4 de ve Şekil 5.1 de verilmiştir. Çöken Tozların Dağılımı ise hesaplanmış olup Tablo 5.5 ve Şekil 5.2 de verilmiştir. 115

116 Tablo 5.4 Havada Asılı Partiküllerin Dağılımı (μg/m 3 ) Yönler 100m. 200m. 300m. 500m. 750m. 1000m. 1300m. 1400m. N 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 NNE 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 NE 84,01 24,48 11,20 4,12 1,86 1,06 0,63 0,55 ENE 84,01 24,48 11,20 4,12 1,86 1,06 0,63 0,55 ENE 128,12 36,99 16,88 6,19 2,79 1,58 0,95 0,82 ESE 128,12 36,99 16,88 6,19 2,79 1,58 0,95 0,82 SE 128,12 36,99 16,88 6,19 2,79 1,58 0,95 0,82 SSE 128,12 36,99 16,88 6,19 2,79 1,58 0,95 0,82 S 84,01 24,48 11,20 4,12 1,86 1,06 0,63 0,55 SSW 84,01 24,48 11,20 4,12 1,86 1,06 0,63 0,55 SW 84,01 24,48 11,20 4,12 1,86 1,06 0,63 0,55 WSW 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 W 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 WNW 41,28 12,14 5,57 2,05 0,93 0,53 0,32 0,27 NW 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 NNW 62,47 18,29 8,38 3,08 1,39 0,79 0,48 0,41 Şekil 5.1 Havada Asılı Partiküllerin Dağılımı 116

117 Tablo 5.5 Çöken Tozların Dağılımı (mg/m 2.gün) Yönler 100m. 200m. 300m. 500m. 750m. 1000m. 1300m. 1400m. N 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 NNE 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 NE 367,22 101,81 45,20 16,13 7,15 4,04 2,41 2,08 ENE 367,22 101,81 45,20 16,13 7,15 4,04 2,41 2,08 ENE 589,30 150,66 65,10 22,74 9,97 5,60 3,33 2,87 ESE 589,30 150,66 65,10 22,74 9,97 5,60 3,33 2,87 SE 589,30 150,66 65,10 22,74 9,97 5,60 3,33 2,87 SSE 589,30 150,66 65,10 22,74 9,97 5,60 3,33 2,87 S 367,22 101,81 45,20 16,13 7,15 4,04 2,41 2,08 SSW 367,22 101,81 45,20 16,13 7,15 4,04 2,41 2,08 SW 367,22 101,81 45,20 16,13 7,15 4,04 2,41 2,08 WSW 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 W 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 WNW 165,25 49,68 22,66 8,26 3,70 2,10 1,26 1,09 NW 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 NNW 262,52 75,79 34,10 12,30 5,49 3,10 1,85 1,60 Şekil 5.2 Çöken Tozların Dağılımı Faaliyetin inşaat aşamasında oluşacak 8,035 kg/saat toz emisyonu debisi, tüm kaynaklardan aynı anda oluştuğu ve kontrolsüz koşullarda çalışma yapıldığı varsayılarak hesaplanmıştır. Hesaplama sonucunda ortaya çıkan toz konsantrasyonlarının mesafelere göre dağılımı tablo ve grafikler halinde verilmiştir. Ek-4 de verilen 1/ ölçekli Topografik haritasından da görüleceği üzere; faaliyet alanına en yakın yerleşim biriminin regülatöre, yükleme havuzuna ve santral tesislerine olan kuş uçuşu uzaklığı sırasıyla 1,3, 1,4 ve 0,2 km dolayındadır. 117

118 Faaliyet sahasında üretimin kontrolsüz şartlarda yapılması durumunda oluşacak toz emisyon miktarları ve bunların meteorolojik koşullara bağlı olarak dağılımları yukarıda tablo ve grafikler halinde verilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda bulunan emisyon değerleri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo2.2 de (Bknz. Tablo 5.6) 2011 yılı sınır değerlerine göre aşağıda verilmiştir. Tablo 5.6 SKHKKY Ek-2 Tablo2.2 ye Göre Değerlendirme Kirleticiler UVS KVS 1.400m. de hesaplanan En yakın konuta göre değer hesaplanan değer (200m) PM (µg/m 3 ) ,82 36,99 Çöken Tozlar ,87 150,66 Projeye konu alana en yakın yerleşim birimi, yaklaşık 0,2 km mesafede bulunmaktadır. Yukarıda tablo ve şekil halinde verilen, faaliyetten kaynaklı oluşacak toz konsantrasyonlarının 1.400m lik etki alanındaki dağılımlarından anlaşılacağı üzere, işletme esnasında en yüksek risk değerine göre (tozumaya karşı herhangi bir önlem alınmadan) çalışıldığında bile en yakın yerleşim biriminde oluşacak toz konsantrasyonları yönetmelik değerlerinin altında kalmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimlerinin ve diğer çevrelerin faaliyetten oluşacak tozumadan olumsuz olarak etkilenmesi beklenmemektedir. Hesaplamalar yapılırken, malzemenin her aşamada kuru, araçların tamamen dolu, yol ve kamyon üstü nemlendirme çalışmalarının olmadığı kabul edilmiştir. Malzemenin nakledileceği aşamada doldurma-boşaltma işlemi öncesi malzemenin nemlendirilmesi ve nakliye yolunda nemlendirme çalışması yapılarak, bu değerin daha aşağıya çekilmesi sağlanacaktır. Toz oluşumunun minimum seviyeye indirilmesi ve çevreye dağılımının engellenmesi için Tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen esaslara uyulacak, savurma yapılmadan yükleme ve boşaltma yapılacak, taşıma ve depolama sırasında malzemenin üstü naylon branda ile kapatılarak muhafaza edilecektir. Ayrıca gerekli dönemlerde faaliyet gösterecek olan araçların yürüme yolları spreyleme yöntemiyle sulanacaktır. Projenin inşaat aşamalarında, birbirinden uzak ve birbirinden toz emisyonu açısından etkilenmeyen farklı bölgelerde çalışmalar yürütüleceği için toz emisyonları daha düşük seviyelerde olacaktır. Dolayısıyla tesisten oluşması muhtemel emisyonların mevcut hava kalitesine önemli bir yük getirmeyeceği ve dolayısıyla tesisin insan ve çevre sağlığı açısından herhangi bir tehlike oluşturmayacağı öngörülmektedir. İşletme aşamasında Tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri gereğince işlem yapılacaktır. 118

119 V.1.9. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, dere yataklarına malzeme dökülmemesi, yatağın değiştirilmemesi ve herhangi bir müdahalenin yapılmaması için alınacak önlemler Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden hiçbir bitki türü ulusal ve uluslararası koruma kriterleri (ENDEMİK,ENDER,IUCN,BERN ve CITIES) içerisinde yer almamaktadır. Fauna türlerinden de endemik bir türe rastlanmamıştır. Proje sahası ve çevresinde yer alan yaban hayvanlarının üreme ve gelişimleri için akarsuya ihtiyaçları bulunmamaktadır. Bu canlılar, sadece içecek su ihtiyaçlarını karşılamak üzere akarsuya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçlarını ana dereye bağlı yan derelerden karşılayabildikleri gibi proje alanının dışındaki kısımlarda (projenin ön ve arka kısmında) akmakta olan sulardan da karşılayabileceklerdir. Planlanan HES projesinin yapımı birçok aşamadan oluşmaktadır. Bunlar iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasından meydana gelmektedir. Bu çalışmaların yapılması sırasında jeomorfolojik yapıda bir takım değişiklikler meydana gelecektir. Bunlardan ilki iletim kanalı boyunca oluşacaktır. İletim kanalının yapımı esnasında arazide kazılar gerçekleştirilecektir. Bu kazılar sırasında alanda var olan bitkilerin bir kısmı yok edilecektir. Ancak bu bitkilerin proje alanı dışındaki doğal ortamlarda bol miktarda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu yönüyle alan değerlendirildiğinde biyolojik çeşitlilik bakımından herhangi bir olumsuzluğun ortaya çıkması söz konusu değildir. Cebri boru ve örtüsü temizlenecektir. Ayrıca toprak kısmında da deformasyonlar oluşacaktır. Diğer bir anlatımla arazinin doğal topografik yapısında bir takım değişimler meydana gelecektir. Bu çalışmalar sırasında flora ve fauna türlerinin oluşacak tozdan etkilenmesini önlemek amacıyla nakliye yollarında tozumanın yüksek olduğu mevsimsel dönemlerde arazözlerle düzenli olarak sulama yapılacaktır. Projenin başladığı dönemde yakın çevrede bulunacak yaban hayvanları açısından alanda meydana getireceği ses ve gürültüye bağlı olarak yakın çevreden uzaklaşacaklardır. Gerekli ihtiyaçlarını proje alanının üst ve alt kısmındaki dere yatağındaki sulardan karşılamaları mümkün olabilecektir. İnşaat aşamasında yapılacak patlatma işlemleri fauna türlerinin üreme dönemleri gerçekleştirilecek, bu dönemlerde patlatma yapılmayacaktır. dışında Çalışmalar suyun minimum olduğu aylarda yapılacaktır. Regülatör inşaatında önce balık geçidi yapılacak olup daha sonra su, balık geçidine yönlendirilerek diğer kısmı tamamlatılacaktır. Su miktarı az olduğundan derivasyona gerek kalmayacaktır. Fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi için projede görev alacak personele faaliyet sahibi tarafından gerekli uyarılar yapılacak ve yaban hayatının korunması konusunda 6 ayda bir eğitim ve bilgilendirme toplantıları düzenlenecektir. Düzenlenecek eğitim ve bilgilendirme toplantıları Kastamonu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün bilgisi ve desteği alınarak yapılacaktır. Düzenlenecek eğitim ve bilgilendirme toplantılarında konu ile ilgili broşürler faaliyet sahibi tarafından hazırlattırılıp dağıtılacaktır. 119

120 Fauna listesinde yer alan türler arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listesinde yer alan türler bulunmaktadır. Bu türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine uyulacaktır. Bunlar; Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak (6. madde); - Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, - Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, - Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, - Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya bos dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, - Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde); - Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, - Yabani faunayı yeterli popülasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, - Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satısının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Faaliyet süresince, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu na ve T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce 26 Mayıs 2013 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları (I) ile gösterilen Merkez Av Komisyonunca koruma altına alınan av hayvanları türleridir.(ii) ile gösterilen türler Merkez Av Komisyonunca avına belli sürelerde izin verilen av hayvanları türleri listesinde yer alan fauna türleri ile ilgili olarak açıklanan hususlara riayet edilecektir. Faaliyet süresince, 4 Haziran 2010 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile 27 Nisan 2011 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik de yer alan tüm hususlara faaliyet sahibi tarafından uyulacaktır. İlgili Yönetmelik ve Değişikliği, özellikle nüfusun yoğun olduğu alanlarda, parklarda veya yerleşim bölgelerindeki diğer sessiz alanlarda, açık arazideki sessiz alanlarda, okul, hastane ve diğer gürültüye hassas alanlar da dahil olmak üzere insanların maruz kaldığı çevresel gürültüler ile çevresel titreşime yönelik esas ve usulleri kapsamaktadır. Yönetmelikte farklı canlı grupları için herhangi bir değerlendirme yapılmadığından oluşacak gürültünün karasal fauna türleri üzerine olabilecek muhtemel etkisi hususunda herhangi bir değerlendirme yapılamamıştır. Ancak bu türler zaten faaliyet alanındaki habitatlarının bozulması nedeniyle bulundukları habitatları terk ederek çevredeki daha uygun alternatif yasam alanlarına yönelme eğiliminde olacaktır. Deliklitaş HES projesi kapsamında inşa edilecek ana tesisler; regülâtör, çakıl geçidi, balık geçidi, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruk suyu kanalı ile şalt tesisidir. Tesislerin karakteristik verilere ve eklerde sunulan fonksiyonel projeler ile fizibilite raporu göz önünde bulundurularak arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında her bir tesiste (ünitede) çıkarılacak hafriyat miktarları, hafriyatın nerelerde kullanılacağı ve bertaraf yöntemleri Tablo 5.2 de verilmiştir. 120

121 Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında, yapılacak olan hafriyat çalışmaları ile kanal açılması işlemleri esnasında ortaya çıkacak olan hafriyat malzemelerinden bir kısmı dolgu işlemleri esnasında kullanılacak olup, arta kalan kısmı ise Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Kullanılacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde yaptırılacak olup, bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının faaliyet alanı içerisinde yapılmasının gerekli olduğu zamanlarda bu işlemler sırasında açığa çıkması muhtemel yağlı üstübü, boş yağ tenekeleri, eldiven vb. atıklar ağzı kapalı varillerde toplanarak atık depolama alanlarına götürülecektir. Atık yağlar toprak, yüzeysel su veya yer altı suyu gibi herhangi bir alıcı ortama kesinlikle bırakılmayacaktır. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan "Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak; 4 Nisan 1971 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 20. Maddesi (Sulara Zararlı Madde Dökülmesi), 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliği nin 11.Maddesi (İstihsal Yerlerine Dökülmesi Yasak Maddeler) ile bu Yönetmeliğin Ek-V Listesi (İç Sulara ve Denizlerdeki İstihsal Yerlerine Dökülmesi Yasak Olan Zararlı Maddeler ve Alıcı Ortama Ait Kabul Edilebilir Değerler) ve Ek-VI Listesi (Sulara Boşaltılabilecek Atıklar) ndeki parametrelere uyulacaktır. Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından 4 Nisan 2014 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde yer alan tüm hususlara faaliyet sahibi tarafından faaliyet süresince uyulacak ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde alınması gereken tüm izinler alınacaktır. V Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler Çalışmalar suyun minimum olduğu aylarda yapılacaktır. Regülatör inşaatında önce balık geçidi yapılacak olup daha sonra su, balık geçidine yönlendirilerek diğer kısmı tamamlatılacaktır. Su miktarı az olduğundan derivasyona gerek kalmayacaktır. V Yer altı suyuna etkiler Önerilen proje dahilinde kırıcıyla geçilemeyecek yer olduğu takdirde, gerektiğinde günü birlik patlatma yapılabilecektir. Patlatma işleminin yeraltı suyuna olumlu ve olumsuz etkilerinin olması muhtemeldir. Çatlaklı akiferlerden akan kaynakların çıkış noktaları yakınlarında patlatma işleminin gerçekleştirilmesi yeni çatlakların oluşumuna sebep olmakta ve yeraltı suyunun yüzeye ulaşmasına yol açmaktadır. Bu işlem debinin azalmasına neden olabilmektedir. Yaklaşık m uzunluğundaki iletim tüneli güzergahında yeraltı suyu ile karşılaşılması durumunda uygun bir şekilde konuşlandırılacak drenaj kanalları ve toplama havuzu ile bu suların 121

122 tünel inşaatı süresince havuzda biriktirilmesi sağlanacak periyotlu olarak alınacak numuneler ile söz konusu suların patlayıcı maddeler ile kimyasal olarak kirlenip kirlenmediği belirlenecektir. Kirlilik oluşumunun tespit edilmesi durumunda bu sular alıcı ortama verilmeden uygun kapasite ve yeterliğe sahip atıksu arıtma tesislerine verilecek ve bu deşarjla ilgili gerekli Çevre İzin işlemleri yapılacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında meydana gelecek atık suların yer altı suyuna olabilecek etkilerini bertaraf etmek için atık sular fosseptikte toplanacaktır. Fosseptik dolduğunda anlaşmalı vidanjörler aracılığıyla çekilmesi sağlanacaktır. "167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun", "Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik" ile "Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği" kapsamında derelere ve akifer alanlarına hiçbir şekilde katı ve sıvı atık boşaltılmayacak ve dere yataklarını daraltacak müdahalede bulunulmayacaktır. Oluşacak atık suların bertaraf sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği( tarih ve sayılı, tarih ve sayılı, tarih ve sayılı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. V Beton Santrali ve Konkasör tesislerinin kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), kullanılacak su miktarı ve oluşacak atık suyun bertaraf yöntemi Projede Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali kurulmayacaktır. İnşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak beton civarda ki hazır beton santrallerinden satın alma usulü ile temin edilecektir. V tarih ve sayılı RG yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde bulunmak üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik in 7.maddesi hükümleri ile 09/09/2006 tarih ve sayılı RG Dere Yatakları ve Taşkınlar adıyla yayınlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümleri kapsamında değerlendirme (ilgili hususlara uyulacağı taahhütlerin verilmesi) Proje sahasında yapılan etütlerde Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi arasında İlişi çayı boyunca adı geçen çaydan sulama yapan tarım arazileri tespit edilmemiştir. Proje sahası sınırları içerisinde regülatör ile HES arasında balık çiftliği tespit edilmemiştir. Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Deliklitaş projesinin yakın çevresinde etkileşim içerisinde bulunacağı herhangi bir proje bulunmamaktadır. Su haklarında konu olabilecek herhangi bir sanayi tesisi bulunmamaktadır. 122

123 Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi için; Çevresel/Akış suyu Nisan-Mayıs-Haziran ayları için 0,067 m 3 /s, Ekim-Kasım-Aralık-Ocak-Şubat-Mart ayları için ise 0,045 m 3 /s olarak mansaba bırakılacaktır. Temmuz-Ağustos-Eylül aylarında ise gereken çevresel/akış suyu derede bulunmadığından dolayı proje su tutma yapmayacaktır. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde bulunmak üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik in 7.maddesi hükümlerine uyulacaktır. Dere yatağından ve tünellerin açılması sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı bazı projelerde dere yatağına atılmaktadır. Bunun sonucunda ise katı atıklarla dolan derelerin yatak kapasiteleri azalmakta ve taşkın riski artmaktadır. Proje kapsamında inşaat faaliyetleri çerçevesinde oluşacak hafriyat; inşaat aşamasında dolgu malzemesi olarak kullanılacak, kalan kısmı ise Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Deliklitaş HES Projesi kapsamındaki sualma yapısı için yapılan taşkın hesapları çalışmaları neticesinde; DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ve Mockus Üçgen Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan değerlerin paralellik gösterdiği görülmüştür. Proje boyutlandırılmasında, DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan taşkın debileri, proje debileri olarak alınmıştır (Tablo 4.13). Proje taşkın debileri olarak DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplananlar kabul edilmiş olup, projede yer alacak tesisler bu değer ve kriterler dikkate alınarak uygun şekilde tasarlanacak ve inşa edilecektir. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan "Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır. V Proje alanında maden ruhsatı varsa bulunan malzeme ocaklarının durumu, olabilecek etkiler ve alınacak önlemler Proje alanında, maden ruhsatına sahip malzeme ocakları bulunmamaktadır. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, mesçere tipi, kapalılığı, projenin bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri Proje kapsamında kesilecek ağaç türleri:(kn) Kayın,(M) Meşe,(Gn) Gürgen,(Ks) Kestane,(Çs) Sahil çamı,(çk) Kara çam,(kv) Kavak,(G) Göknar olarak sıralanmaktadır. Proje kapsamında bulunan ünitelerin herbirinin mescere tipi, inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında aşağıda gerekli bilgiler verilmektedir. Regülatör ünitesinin mescere tipi Knb3 (2.161,454 m 2 ), inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında bilgi ise Tablo 5.7 de verilmiştir. 123

124 Tablo 5.7 Regülatör Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs 12 2 Gn 37 5 Kn Kv 31 4 Ks 25 3 Toplam Yükleme havuzu ünitesinin mescere tipi KnKscd3 (14,481 m 2 ), inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında bilgi ise Tablo 5.8 de verilmiştir. Tablo 5.8 Yükleme havuzu Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn Gn 34 0 Ks Toplam Santral binası ünitesinin mescere tipi KnKsc3 (1.224,805), inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında bilgi ise Tablo 5.9 da verilmiştir. Tablo 5.9 Santral Binası Ünitesinin İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M 40 5 Ks toplam Cebri boru alanı mescere tipi, inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında bilgi ise Tablo 5.10 da verilmiştir. Tablo 5.10 Cebri Borunun İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi KnGnKsc3(250 m 2 ) Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet G 80 2 Kn Gn Ak 18 Toplam

125 KnKscd3 ( m 2 ) Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn Gn Ks Toplam KsGncd3 (2.300 m 2 ) Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet M 20 5 Gn Ks Dy Toplam İletim kanalı alanı mescere tipi, inşaatı sırasında kesilecek ağaç türü, adedi hakkında bilgi ise Tablo 5.11 de verilmiştir. Tablo 5.11 İletim Kanalı İnşaatı Sırasında Kesilecek Ağaç Türü Ve Adedi Bkn (4.700 m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn 0 0 Toplam 0 0 Knc3 (2.400 m 2 ) Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M 15 4 Toplam Knbc3 (3.800 m 2 ) Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs 13 5 Kn Ks Toplam Knde2 (5.000 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet G Kn Toplam KnMbc3 (5.400 m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M

126 Kv 10 5 Ks Toplam KnGnbc3 (600 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M 31 2 Gn Toplam KnKscd3 (5.600 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs Kn M Gn Ks Toplam KnGnKsc3 (2.100 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M 18 4 Gn Ks Toplam Mbc3 ( m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs 25 4 M toplam MGnc3 (750 m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk 9 1 M Gn Toplam MKnc3 (1750 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Kn M Ks 25 4 Toplam

127 Kscd3 (5.200 m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs 12 6 M Ks Toplam KsGncd3 (750 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet M 20 2 Gn Ks Dy 43 3 Toplam KsÇscd3 (4.400 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk Çs Ks Toplam ÇkÇsbc3 (1.250 m 2 ), Ağaç türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk Çs M 57 7 Ks 21 3 Toplam ÇkÇsc3 (1.500 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk Çs Toplam Çsc3 (400 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk 11 Çs M 47 2 Toplam ÇsKsbc3 (1.500 m 2 ), Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çk 28 4 Çs M

128 Kv 28 2 Ks Toplam GnKnbc3 (1.000 m 2 ) Ağaç Türü Hektardaki Adedi Kesilecek Adet Çs 8 1 Kn M 72 7 Gn Kz 13 1 Ks 66 7 Toplam Proje Sahası nın ormanlık alanlardan geçen bölümleri için 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17/3 maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Kesilmesi muhtemel ağaçların kesim işlemi ise Orman Bölge Müdürlüğü nün denetimi altında gerçekleştirilecektir. Projenin inşası sırasında doğal bitki örtüsü ve arazi yüzeyi tahrip edilecektir. Proje kapsamında kesilecek ağaç tür ve sayılarının netleştirilmesi için inşaat başlanmadan önce hazırlanacak 1/1.000 ölçekli ağaç röleve planları ile belirlenecektir. Kastamonu Orman Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Ek-10 da ve 1/ ölçekli Mescere Haritası Ek-6 da verilmiştir. V Arazinin hazırlanması, inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri Proje alanı ve yöresinde tarıma elverişli arazi miktarı oldukça sınırlıdır. Tarım yapılan alanlar çok engebeli dağların yamaçları ile dere yataklarında küçük cepler halinde rastlanan düzlüklerdir. Geriye kalan alanlar kamuya ait orman arazisi niteliğindedir. Projede iletim yapısı dikdörtgen kesitli betonarme kanal dan ibarettir. İletim kanalı yer yer tarım sahalarından geçmektedir. Bundan dolayı TL kamulaştırma bedeli keşiflere yansıtılmıştır. Proje alanındaki tarım arazilerinin kesin miktarı; inşaat çalışmaları öncesinde yapılacak; harita ve kamulaştırma işlemeleri sırasında belirlenecektir. Söz konusu tarım arazilerinin tarım dışı kullanımına ilişkin 19/07/2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, inşaat faaliyetlerine başlanmadan önce Kastamonu Tarım İl Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. 128

129 V.1.17.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar Deliklitaş HES Projesinin inşaat aşamasında kullanılacak yakıt iş makineleri için gerekli olup, ısınma vb. amaçlı yakıt tüketimi olmayacaktır. İş makineleri ve araçlarda yakıt olarak motorin(dizel yakıt) kullanılacaktır. Motorin alanda depolanmayacak olup, civardaki akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. Kullanılacak motorinin genel özellikleri Tablo 5.12 de ve sahada kullanılacak iş makinesi ve kamyonların yakıt miktarları Tablo 5.13 de verilmiştir. Tablo 5.12 Motorinin Genel Özellikleri Özellik Motorin Özellik Motorin Kıvam Çok Akıcı Karbon Artıkları (%) Eser Tip Damıtılmış Kükürt (%) Renk Amber Oksijen-Azot (%) 0.2 Yoğunluk (15 o C-kg/m 3 ) 845 Hidrojen (%) 12.7 Viskozite (38 o C) 2.68 Karbon (%) 86.4 Akma Noktası ( O C ) -18 Su ve Çökelti (%) Eser Atomizasyon Sıcaklığı ( o C) Atmosferik Kül (%) Eser Pompalama Sıcaklığı ( o C) Atmosferik Isı Değeri (Kcal/lt) Faaliyette kullanılacak ekipmanlarla ilgili yakıt kullanımı aşağıdaki gibidir. Harcanacak yakıt = HP x Çalışma süresi x 0,18 Tablo 5.13 Yakıt Miktarları Kullanılacak ekipman Harcanacak Yakıt Miktarı(lt/gün) Lastikli Loader 2 x 300 Ekskavatör 5 x 200 Hidrolik Kırıcı 1 x 300 Damperli Kamyon 6 x 100 Silindir 1 x 300 Greyder 1 x 200 Dozer 1 x 200 Delici Jumbo 1 x 300 Arazöz 1 x 200 Toplam 3.700lt/gün Sahada çalışacak iş makineleri için gerekli motorin ihtiyacı yaklaşık lt/gün (462.5 lt/saat) olacaktır. Buna göre; Q = lt/saat x 0,845 kg/lt = 390,81 kg/saat (0,39 ton/saat) olacaktır. Sahada iş makinelerin çalışması sonucu emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Araçlardan oluşacak kirlenme yayan emisyon faktörleri ve oluşacak emisyon değerleri Tablo 5.14 de verilmiştir. İş makineleri için hesaplanan kütlesel debi değerleri çok düşük olduğundan mevcut hava kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecektir. 129

130 Tablo 5.14 Araçlardan Oluşacak Kirlenme Yayan Faktörler ve Emisyon Değerleri Kirletici Emisyon Kullanım miktarı Oluşacak kirletici fak. (kg/ton) t/saat) değeri (kg/saat) Karbonmonoksit(CO) 9,7 x 0,39 = 3,78 Hidrokarbon 29 x 0,39 = 11,31 Azotoksitler 36 x 0,39 = 14,04 Kükürtoksitler 6,5 x 0,39 = 2,54 Amonyak - x - = - Organik asitler 5 x 0,39 = 1,95 Tozlar 18 x 0,39 = 7,02 Aldehitler 1,6 x 0,39 = 0,62 Benzopiren 0,13 x 0,39 = 0,05 Kaynak: Hava kirliliğinin ve kontrolünün esasları, 1991 Faaliyet sahasında kullanılan iş makinelerinde yakıt kullanımı sonucunda oluşan kirleticilerin saatlik konsantrasyon değerleri oldukça düşüktür. Bu nedenle araçlardan kaynaklanacak emisyon değerlerinin mevcut hava kalitesine olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Bu kapsamda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile 30 Mart 2010 tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğine ile ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğine hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Kullanılacak tüm araçların yeni ve bakımlı olmalarına önem verilecek ve egzoz ölçümleri düzenli olarak yaptırılacaktır. Araçların çalışma saatlerine de dikkat edilerek inşaat aşamasında iş makinelerinden kaynaklanan emisyon kontrol altında tutulmaya çalışılacaktır. İzin verilen egzoz emisyon sınır değerlerinin asılmamasına özen gösterilecek olup tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü ile Benzin ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Proje kapsamında kullanılacak suyun temin edileceği kaynaklardan alınacak su miktarları, su temini sistemi ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, oluşacak atık suların cins ve miktarları, deşarj edileceği ortamlar, su havzasının içme ve kullanma suyu amaçlı kullanıp kullanılmadığı, mesafesi (ilgili kurumdan gerekli izinlerin alınması) Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinde arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek gerçekleştirilecek olan inşaat faaliyetlerinde toplam 60 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. İnşaat aşamasında çalışacak personelin içme suyu damacanalarla ve kullanma suyu ise yüzey sularından veya kaynak sularından temin edilecektir. Civar köylerden bedeli mukabili muhtarlıklardan gerekli izinler alındıktan sonra sahaya getirilecektir. 130

131 Hazırlık ve inşaat aşamalarında su kullanılacak yerler, miktarları, temin yerleri, atık su miktarları ve atıksuyun bertaraf şekli Tablo 5.15 de ayrıntılı şekilde verilmiştir. Tablo 5.15 Su Kullanılacak Yerler, Miktarları, Temin Yerleri, Atıksu Miktarları ve Bertaraf Şekli ARAZİ HAZIRLIK VE İNŞAAT AŞAMASI Su Kullanımı Su Miktarı Su Temin Yeri Atıksu Miktarı Atıksuyun Bertarafı Atıksular, yapılacak mevcut yüzey sızdırmasız fosseptiğe Deliklitaş Hes sularından veya verilecektir. Fosseptik Projesinin inşaat 60 kişi x 150 kaynak sularından çalışmalarında 60 lt/kişi-gün =9 9 m 3 dolduğunda ise /gün kişinin içme ve m 3 içme ve kullanma Belediye tarafından /gün suyu temin vidanjör ile alınarak kullanma suyu edilecektir. bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Çalışma Bölgesinde ve kullanılacak köy yollarında tozumayı önlemek için arazöz ile nemlendirme işlemi Yaklaşık 10m 3 /gün Yüzey suyundan pompaj ile - Nemlendirme işleminde su, toprak bünyesinde kalacağı için atıksu oluşmayacaktır. *Bir kişinin ihtiyaç duyacağı su miktarı 150lt/kişi-gün alınmıştır(prof. Dr. Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU, Su Temini ve Atıksu uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ,1998). **Kullanılacak suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabul edilmiştir. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde atıksu (kanalizasyon) sistemi olmadığından; gerek inşaat ve gerekse işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek ve dolduğunda ise, Bozkurt belediyesinden temin edilecek vidanjör ile ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Proje dahilinde İlişi Çayı edilecek her türlü su için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmeliğinin 20. maddesi ve Ek-5 ve Ek-6 da yer alan alıcı ortam değerleri ile atıksu deşarj kriterlerine uyulacaktır. Proje sahasında yapılan etütlerde Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi arasında İlişi çayı boyunca adı geçen çaydan sulama yapan tarım arazileri tespit edilmemiştir. Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Deliklitaş projesinin yakın çevresinde etkileşim içerisinde bulunacağı herhangi bir proje bulunmamaktadır. Proje sahası sınırları içerisinde regülatör il HES arasında balık çiftliği tespit edilememiştir. İlerleyen dönemlerde mevcut su hakkı tespit edilmesi halinde Batu Enerji Üretim A.Ş., işletme 131

132 çalışmasına tespit edilen su hakkına göre revize edecektir. İlgili idareden onaylı Su Kullanım Hakları Raporu Ek-8 de verilmiştir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar meydana gelecek katı atık miktarı, ne şekilde bertaraf edileceği Projenin arazi hazırlama ve inşaat aşamalarında çalışacak toplam 60 kişiden kaynaklı, evsel nitelikli katı atık (organik atık vb.) ve inşaat çalışmalarından dolayı katı atık (tahta, demir, çimento kâğıdı vb.) oluşması söz konusu olacaktır. Kişi başı ortalama katı atık miktarı 1,15 kg/kişi-gün olduğu kabul edilmiştir(belediye Atık Temel Göstergeleri, TÜİK, 2010). Buna göre inşaat aşamasında; Toplam Çalışan Sayısı : 60 kişi Kişi Başı Oluşan Katı Atık Miktarı : 1,15 kg/kişi-gün Toplam Katı Atık Miktarı : 1,15 kg/kişi-gün x 60kişi = 69 kg/gün İnşaat aşamasında çalışacak 60 kişinin günlük ihtiyaçlarından dolayı oluşan evsel nitelikli katı atık miktarı 69 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Oluşan katı atıkların bertarafı sırasında tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği) ne uygun hareket edilecek ve çevre kirliliğini önlemek ve yeniden değerlendirilerek ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla ayrı ayrı toplanarak saha içerisinde çöp bidonlarında biriktirilecektir ve çöp bidonları çevrenin sağlığını bozmayacak şekilde kapalı olarak muhafaza edilecektir. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği) gereğince her türlü katı atıklar Belediyeye firma tarafından araç ile taşınacak ve bertaraf edilecektir. Belediyeden temin edilen katı atık kabul belgeleri 5 yıl süre ile saklanacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak hafriyat malzemesinin toplam miktarı m 3 çıkacak ve bu malzemenin m 3 ü regülatör, yükleme havuzu, santral binası ve diğer ünitelerin dolgularında, ulaşım ve servis yollarının düzenlenmesinde ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Arta kalan kısım ise ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde Kastamonu İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya İl Özel İdaresi nin göstereceği alana götürülerek depolanması ve bertarafı sağlanacaktır. Tesis ekipmanlarının montajı çalışmaları sırasında; inşaat demiri, demir boru, çelik, sac, profil, lastik, ambalaj malzemesi gibi atıkların oluşması söz konusudur. Bu atıklardan yeniden değerlendirilmesi mümkün olan atıklar üstü kapalı depoda toplanacak ve geri kazanımı sağlanacaktır. Tesisin kurulması için yapılacak çukurların açılması, arazi düzenlenmesi, tesis içi yolların tesviyesi vb. inşaat işlerinde ekskavatör, kamyon, dozer ve yükleme için de lastik tekerlekli yükleyici kullanılacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında kullanılan ekipman ve araçlardan çıkacak 132

133 atık lastikler tarih ve sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği( tarih ve sayılı Resmi Gazete de Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) uyarınca bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak atık pil ve akümülatörler tarih ve sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı, tarih ve sayılı, tarih ve sayılı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) uyarınca bertaraf edilecektir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında (kazı, dolgu, montaj vb.); regülâtör (su alma yapısı), iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve HES binasının inşaatında çalışacak makine ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Projenin işletme beklenmemektedir. aşamasında ise proses gereği herhangi bir gürültü titreşim oluşması tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 13. maddesi uyarınca açık alanda kullanılan ekipmanların gürültü seviyesi, tarihli ve dördüncü mükerrer sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik (2000/14/AT) hükümlerine tabidir hükmüne göre gürültü çıkaran makine-ekipmanların gürültü düzeyleri Tablo 5.16 da verilmiştir. Kullanılacak Ekipmanlar ve Ses Gücü Düzeylerini Oktav Bandları Üzerine Dağılımı ise Tablo 5.17 de verilmiştir. Tablo 5.16 Üretimde Kullanılacak Belli Başlı Makine ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri Gürültü Kaynağı Adet Ses Gücü Düzeyi (DB) İş Makineleri Lastikli Loader Ekskavatör Hidrolik Kırıcı Damperli Kamyon Silindir Greyder Dozer Delici Jumbo Arazöz 1 89 İş makinelerinin aynı anda çalışması durumunda oluşan Eşdeğer Gürültü Seviyesi: 133

134 n L port = 10 log Σ 10 Lpi/10 = 126,9 olarak hesaplanmıştır. i=1 (Environmental Impact Analysis Handbook ) (1) Tablo 5.17 Kullanılacak Ekipmanlar ve Ses Gücü Düzeylerini Oktav Bandları Üzerine Dağılımı Gürültü Kaynağı Ses Gücü Oktav Bantları (Hz) (db) Lastikli Loader 118,01 112,01 112,01 112,01 112,01 Ekskavatör 111,99 105,99 105,99 105,99 105,99 Hidrolik Kırıcı 115,00 109,00 109,00 109,00 109,00 Damperli Kamyon 107,78 101,78 101,78 101,78 101,78 Silindir 110,00 104,00 104,00 104,00 104,00 Greyder 120,00 114,00 114,00 114,00 114,00 Dozer 120,00 114,00 114,00 114,00 114,00 Delici Jumbo 110,00 104,00 104,00 104,00 104,00 Arazöz 89,00 83,00 83,00 83,00 83,00 Her bir kaynakta oluşan gürültü seviyesinde uzaklığa göre oluşacak azalma miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. Lp = Lw log (Q/A) (Environmental Impact Analysis Handbook ) (2) A Q = 4πr² = Yönelme Katsayısı (Engebeli alanlar için Q=1) Tablo 5.18 Ekipmanların Mesafeye Göre Ses Basınç Düzeylerinin Oktav Bandları Üzerine Dağılımı Gürültü Kaynağı Lastikli Loader Ekskavatör Oktav Bantları (Hz) Mesafe (m) ,01 112,01 112,01 112, ,02 81,02 81,02 81, ,04 67,04 67,04 67, ,02 61,02 61,02 61, ,43 59,43 59,43 59, ,00 55,00 55,00 55, ,04 47,04 47,04 47, ,96 42,96 42,96 42, ,00 75,00 75,00 75, ,02 61,02 61,02 61, ,00 55,00 55,00 55, ,41 53,41 53,41 53, ,98 48,98 48,98 48, ,02 41,02 41,02 41, ,94 36,94 36,94 36, ,00 35,00 35,00 35,00 134

135 Hidrolik Kırıcı Damperli Kamyon Silindir Greyder Dozer Delici Jumbo 10 78,01 78,01 78,01 78, ,03 64,03 64,03 64, ,01 58,01 58,01 58, ,42 56,42 56,42 56, ,99 51,99 51,99 51, ,03 44,03 44,03 44, ,95 39,95 39,95 39, ,01 38,01 38,01 38, ,79 70,79 70,79 70, ,81 56,81 56,81 56, ,79 50,79 50,79 50, ,21 49,21 49,21 49, ,77 44,77 44,77 44, ,81 36,81 36,81 36, ,73 32,73 32,73 32, ,79 30,79 30,79 30, ,01 73,01 73,01 73, ,03 59,03 59,03 59, ,01 53,01 53,01 53, ,42 51,42 51,42 51, ,99 46,99 46,99 46, ,03 39,03 39,03 39, ,95 34,95 34,95 34, ,01 33,01 33,01 33, ,01 83,01 83,01 83, ,03 69,03 69,03 69, ,01 63,01 63,01 63, ,42 61,42 61,42 61, ,99 56,99 56,99 56, ,03 49,03 49,03 49, ,95 44,95 44,95 44, ,01 43,01 43,01 43, ,01 83,01 83,01 83, ,03 69,03 69,03 69, ,01 63,01 63,01 63, ,42 61,42 61,42 61, ,99 56,99 56,99 56, ,03 49,03 49,03 49, ,95 44,95 44,95 44, ,01 43,01 43,01 43, ,01 73,01 73,01 73, ,03 59,03 59,03 59, ,01 53,01 53,01 53, ,42 51,42 51,42 51, ,99 46,99 46,99 46, ,03 39,03 39,03 39, ,95 34,95 34,95 34, ,01 33,01 33,01 33,01 135

136 Arazöz 10 52,01 52,01 52,01 52, ,03 38,03 38,03 38, ,01 32,01 32,01 32, ,42 30,42 30,42 30, ,99 25,99 25,99 25, ,03 18,03 18,03 18, ,95 13,95 13,95 13, ,01 12,01 12,01 12,01 Ortalama ses basınç seviyesindeki atmosferik yutuş nedeniyle meydana gelecek azalma ise aşağıdaki formülle hesaplanmıştır. Frekans Mesafesi İlişkisine Göre Atmosferik Yutuşun Bulunması Tablo 5.19 da verilmektedir. Aatm = 7,4 x 10-8 x f² x r / Φ (Environmental Impact Analysis Handbook ) (3) Aatm : Atmosferik yutuş ile ses basınç düzeyindeki düşüş (dba) f : İletilen sesin frekansı r : kaynaktan uzaklık (m) Φ : Havanın bağıl nemi(kastamonu İlinde 35 yıllık rasat sonucunda ortalama nem muhtevası %69 civarındadır.) Tablo 5.19 Frekans Mesafesi İlişkisine Göre Atmosferik Yutuşun Bulunması Frekans (Hz) Mesafe (m) Atmosferik Yutuş (dba) 10 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

137 , , , , , , , ,1594 L = Lport Aatm L : Net ses basınç düzeyi Lport : Makine-ekipman ses basınç düzeyi Aatm : Atmosferik yutuculuk değeri Tablo 5.20 Mesafeye Göre Net Ses Basınç Düzeyi Gürültü Kaynağı Lastikli Loader Ekskavatör Hidrolik Kırıcı Damperli Kamyon Mesafe (m) Oktav Bantları (Hz) ,02 81,01 80,98 80, ,03 66,99 66,82 66, ,99 60,91 60,59 59, ,40 59,31 58,92 57, ,94 54,78 54,14 51, ,90 46,50 44,89 38, ,74 42,10 39,52 29, ,75 39,95 36,73 23, ,99 74,99 74,95 74, ,00 60,96 60,80 60, ,97 54,89 54,57 53, ,38 53,29 52,90 51, ,92 48,76 48,12 45, ,88 40,48 38,87 32, ,72 36,08 33,50 23, ,73 33,93 30,71 17, ,01 78,00 77,97 77, ,02 63,97 63,81 63, ,98 57,90 57,58 56, ,39 56,30 55,91 54, ,93 51,77 51,13 48, ,89 43,49 41,88 35, ,73 39,09 36,51 26, ,74 36,94 33,72 20, ,79 70,78 70,75 70, ,80 56,76 56,60 55, ,76 50,68 50,36 49, ,17 49,08 48,69 47, ,72 44,55 43,91 41, ,68 36,27 34,67 28,23 137

138 Silindir Greyder Dozer Delici Jumbo Arazöz ,51 31,87 29,30 19, ,52 29,72 26,50 13, ,01 73,00 72,97 72, ,02 58,97 58,81 58, ,98 52,90 52,58 51, ,39 51,30 50,91 49, ,93 46,77 46,13 43, ,89 38,49 36,88 30, ,73 34,09 31,51 21, ,74 31,94 28,72 15, ,01 83,00 82,97 82, ,02 68,97 68,81 68, ,98 62,90 62,58 61, ,39 61,30 60,91 59, ,93 56,77 56,13 53, ,89 48,49 46,88 40, ,73 44,09 41,51 31, ,74 41,94 38,72 25, ,01 83,00 82,97 82, ,02 68,97 68,81 68, ,98 62,90 62,58 61, ,39 61,30 60,91 59, ,93 56,77 56,13 53, ,89 48,49 46,88 40, ,73 44,09 41,51 31, ,74 41,94 38,72 25, ,01 73,00 72,97 72, ,02 58,97 58,81 58, ,98 52,90 52,58 51, ,39 51,30 50,91 49, ,93 46,77 46,13 43, ,89 38,49 36,88 30, ,73 34,09 31,51 21, ,74 31,94 28,72 15, ,01 52,00 51,97 51, ,02 37,97 37,81 37, ,98 31,90 31,58 30, ,39 30,30 29,91 28, ,93 25,77 25,13 22, ,89 17,49 15,88 9, ,73 13,09 10,51 0, ,74 10,94 7,

139 Tablo 5.21 Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekans (Hz) Düzeltme Faktörü 500-3, , Tablo 5.22 Ekipmanların Düzeltme Faktörlerine Göre Net Ses Basınç Düzeyleri Gürültü Kaynağı Mesafe (m) Oktav Bantları (Hz) Toplam 10 77,82 81,01 82,18 81,98 87, ,83 66,99 68,02 67,18 72, ,79 60,91 61,79 60,30 66,45 Lastikli Loader ,20 59,31 60,12 58,38 64, ,74 54,78 55,34 52,57 59, ,70 46,50 46,09 39,46 50, ,54 42,10 40,72 30,23 45, ,55 39,95 37,93 24,86 43, ,79 74,99 76,15 75,95 81, ,80 60,96 62,00 61,16 66, ,77 54,89 55,77 54,28 60,43 Ekskavatör ,18 53,29 54,10 52,35 58, ,72 48,76 49,32 46,55 53, ,68 40,48 40,07 33,44 44, ,52 36,08 34,70 24,21 39, ,53 33,93 31,91 18,84 37, ,81 78,00 79,17 78,97 84, ,82 63,97 65,01 64,17 69, ,78 57,90 58,78 57,29 63,44 Hidrolik Kırıcı ,19 56,30 57,11 55,37 61, ,73 51,77 52,33 49,56 56, ,69 43,49 43,08 36,45 47, ,53 39,09 37,71 27,22 42, ,54 36,94 34,92 21,85 40, ,59 70,78 71,95 71,75 76, ,60 56,76 57,80 56,95 62, ,56 50,68 51,56 50,07 56,22 Damperli Kamyon ,97 49,08 49,89 48,15 54, ,52 44,55 45,11 42,34 49, ,48 36,27 35,87 29,23 40, ,31 31,87 30,50 20,00 35, ,32 29,72 27,70 14,63 33, ,81 73,00 74,17 73,97 79, ,82 58,97 60,01 59,17 64,77 Silindir ,78 52,90 53,78 52,29 58, ,19 51,30 52,11 50,37 56, ,73 46,77 47,33 44,56 51, ,69 38,49 38,08 31,45 42,70 139

140 Greyder Dozer Delici Jumbo Arazöz ,53 34,09 32,71 22,22 37, ,54 31,94 29,92 16,85 35, ,81 83,00 84,17 83,97 89, ,82 68,97 70,01 69,17 74, ,78 62,90 63,78 62,29 68, ,19 61,30 62,11 60,37 66, ,73 56,77 57,33 54,56 61, ,69 48,49 48,08 41,45 52, ,53 44,09 42,71 32,22 47, ,54 41,94 39,92 26,85 45, ,81 83,00 84,17 83,97 89, ,82 68,97 70,01 69,17 74, ,78 62,90 63,78 62,29 68, ,19 61,30 62,11 60,37 66, ,73 56,77 57,33 54,56 61, ,69 48,49 48,08 41,45 52, ,53 44,09 42,71 32,22 47, ,54 41,94 39,92 26,85 45, ,81 73,00 74,17 73,97 79, ,82 58,97 60,01 59,17 64, ,78 52,90 53,78 52,29 58, ,19 51,30 52,11 50,37 56, ,73 46,77 47,33 44,56 51, ,69 38,49 38,08 31,45 42, ,53 34,09 32,71 22,22 37, ,54 31,94 29,92 16,85 35, ,81 52,00 53,17 52,97 58, ,82 37,97 39,01 38,17 43, ,78 31,90 32,78 31,29 37, ,19 30,30 31,11 29,37 35, ,73 25,77 26,33 23,56 30, ,69 17,49 17,08 10,45 21, ,53 13,09 11,71 1,22 16, ,54 10,94 8,92-4,15 14,43 Tablo 5.23 Faaliyet Alanında Kullanılan Gürültü Kaynaklarının Net Ses Basınç Düzeyi Mesafe (m) Lt (dba) 10 94, , , , , , , ,34 140

141 Proje alanında yapılacak çalışmalar gündüz saatlerinde gerçekleştirilecek olup, akşam ve gece saatlerinde çalışma gerçekleşmeyecektir. Dolayısıyla L akşam ve L gece değerleri için hesaplama yapılmamıştır. Faaliyet alanında tam kapasite ile çalışılması durumunda oluşacak gürültü düzeyinin kaynağa olan mesafeye göre değişimi Şekil 5.3 de grafik olarak verilmiştir. Şekil 5.3 Gürültünün Mesafe ile Değişim Grafiği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Tablo 4 de Endüstri Tesisleri İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri verilmiştir ve bu değerler Tablo 5.24 de sunulduğu gibidir. Tablo 5.24 Endüstri Tesisleri için Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Alanlar Lgündüz (dba) Lgece (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar Endüstriyel Alanlar Projeye konu faaliyetin gerçekleştirileceği alan; Tablo 5.24 de sunulan, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Ek-VII Tablo 4 de verilen Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar kapsamında olup; bu alanlar için verilen gündüz gürültü seviyesi sınır değeri 65 dba dır. Tablo 5.23 ve Şekil 5.3 den de görüleceği üzere tesiste oluşacak gürültü tesis sahasından yaklaşık 300m mesafeden itibaren 65 dba değerinin altına düşmekte ve Yönetmelik sınır değeri sağlanmaktadır. Faaliyet alanına en yakın yerleşim biriminin regülatöre, yükleme havuzuna ve 141

142 santral tesislerine olan kuş uçuşu uzaklığı sırasıyla 1,3, 1,4 ve 0,2 km dolayında olduğu düşünüldüğünde meydana gelecek gürültüden etkilenmeyeceği anlaşılmaktadır. Yapılan hesaplamalar sırasında makine ve ekipmanların hepsinin aynı anda ve aynı zamanda çalıştığı en elverişsiz durum göz önüne alınmıştır. Ancak inşaat çalışmaları süresince bütün araçların aynı anda ve aynı yerde çalışmaları söz konusu olmayacak olup, araçlar belli bir sıra halinde çalışacaktır. Diğer taraftan hesaplamalarda düz bir topografya olarak düşünülen, çalışma alanı ile yakınında bulunan meskûn alanlar arasında bulunan engebeli arazi ve tepeler nedeni ile hesaplanan gürültü değerlerinde azalmalar olacağı tahmin edilmektedir. Bu sebeplerden dolayı oluşacak olan gürültünün yerleşim birimlerinde bir risk oluşturmayacağı ön görülmektedir. Proje alanında meydana gelebilecek gürültü konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlere uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Motorlu Araçların Dış Gürültü Emisyonları ve Egzoz Sistemleri ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (70/157/AT) de verilen araç tipine bağlı ses seviyesine ilişkin sınırlama değerlerinin aşılmamasını sağlamak için trafik muayeneleri ve egzoz ölçümleri yapılan araçlar kullanılacaktır. Faaliyet sırasında meydana gelen gürültüden dolayı; çalışanların sağlığını koruyabilmek, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen çalışma sınırlarına uyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için ve sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde 22 de belirtilen önlemler alınarak; işçilerin başlık, kulaklık ve kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçleri kullanmaları sağlanacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, alınacak güvenlik önlemleri Arazi hazırlanması ve inşaat çalışmaları aşamasında 60 kişinin çalışması planlanmaktadır. Bu personel mümkün olduğu kadar bölgede yaşayan halk arasından temin edilecektir. Bu nedenle bölgeden temin edilecek kişiler için yatacak yer problemi olmayacağı ve Proje Sahası na geliş gidişlerinde uygun vasıflı servis araçları kullanılması planlanmaktadır. Personelin büyük çoğunluğunun yöreden temin edileceği düşünüldüğünde, hizmet ve gıda sektöründe canlanma beklenmektedir. Bu koşullar altında önerilen projenin bölgenin sosyal ve teknik altyapı sistemleri üzerinde olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak (kazı, patlatma gibi işlerden), ünitelerin açılmasına kadar sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, kümülatif değerler Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi nehir tipi bir tesistir. Regülatör yapısı arkasındaki depolamanın çok küçük olması nedeniyle dere yatağından gelen sular biriktirilmeden mansaba atıldığı için su kalitesi üzerinde olumsuz bir etki söz konusu değildir. 142

143 Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında insan sağlığı ve çevre için risk taşıyabilecek faaliyetler; iş kazaları, kırıcı ile geçilemeyecek alanlarda yapılacak patlatmalar, toz ve gürültü oluşumudur. İnşaat faaliyetleri, bu faaliyetler sırasında meydana gelebilecek kaza ve yaralanma risklerini ortadan kaldıracak şekilde ilgili mevzuata uygun olarak tüm iş sağlığı ve güvenliği önlemleri alınarak sürdürülecektir. Buna göre, inşaat malzemesi nakliyesi ve Proje Sahası nda iş makinalarının neden olacağı trafik nedeniyle meydana gelebilecek trafik kazalarının önlenmesi amacıyla personelin eğitimi, trafik işaretlerinin konulması, hız limitlerinin belirlenmesi ve araçların periyodik bakım ve kontrollerinin yapılmasına önem verilmektedir. İnşaat faaliyetleri kapsamında işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili işçiler için risk teşkil eden faktörler arasında, işçinin yüksekten düşmesi ya da üzerine yüksekten bir şey düşmesi, patlatma sırasında meydana gelebilecek kazalar, ağır iş makinalarının kullanımı sırasında oluşabilecek riskler sayılabilir. Bu bakımdan, sahada faal olarak çalışacak personelin, iskele, emniyet tutamaçlı merdiven, emniyet kemeri ve ağları kullanmaları tehlikeyi asgari düzeye indirecektir. Personel ve işçiler yapılacak işin gerektirdiği iş güvenliği malzemeleri ile donatılacak, sağlık ve iş güvenliği kurallarına uygun şartlar altında çalışmaları sağlanacaktır. İş kazası riskini en aza indirmek için kalifiye eleman çalıştırılacak ve personele iş emniyeti konusunda bilgiler verilecektir. İşçilerin sağlığı açısından en önemli potansiyel tehlike bulaşıcı hastalıklardır. Bunu asgariye indirmek için, işçiler periyodik muayeneden geçirilecektir. Önemli hastalık ve yaralanmalarda Kastamonu ve Bozkurt İlçesinde bulunan hastanelerden yararlanılacaktır. İşçi güvenliği konularında tüm riskleri ve tehlikeleri en aza indirmek için 6331 sayılı İş Kanunu, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurulları Hakkındaki Tüzük, İşyeri Hekimlerinin Çalışma Şartları ile Görev ve Yetkileri Hakkındaki Yönetmelik ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ile ilgili diğer kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla ekolojik peyzaj onarım planının hazırlanması Projenin inşaat döneminde regülatörler, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, farklılık göstermeye başlayacak olan peyzaj karakteri, işletme döneminde bazı ünitelerde geri dönüşümü olmayacak biçimde farklılıklara uğrayacaktır. Proje alanında, peyzaj değişimine neden olabilecek başlıca sebepler şu şekilde sıralanmaktadır: Tahrip olan ve bu tahrip sonucunda değişen yüzey örtüsü, Ortadan kaldırılacak olan bitki örtüsü, İnşa edilecek üniteler / kullanımlar, Arazi desenindeki / kullanımındaki değişim, Kazı dolgu çalışmaları sonucunda değişen topografya. Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim, regülatör, yükleme havuzu, cebri boru, stok sahaları ve santral binasında yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip 143

144 olurken, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması sağlanacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete kapandıktan sonra bu alanlar aslına uygun olarak bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Bunun için; Alanda sıyrılan üst toprak stabil hale getirilecektir. Proje alanında, doğal bitki örtüsü değerlendirilerek alanı temsil eden öncü, katılımcı ve hâkim türler tespit edilecektir. Tespit edilen bu türler ağaç, ağaççık, çalı ve orman alt örtüsü olarak sınıflandırılacaktır. Proje alanında yapılacak olan rehabilitasyon çalışmaları, bu türlerin tespiti doğrultusunda, alana uyumlu olarak gerçekleştirilecektir. İnşaat çalışmalarının ardından, eğimin yüksek olduğu ve toprak kaymasının görüldüğü bölgelerde, sekiler oluşturmak suretiyle, daha düz yüzeyler elde edilecek ve bu yüzeyler yukarıda bahsedilen sistematiğe göre bitkilendirilecektir. Bakı noktaları olarak tanımlanabilecek geniş vista sağlayan alanlarda görsel değişim oluşmaması bakımından, bu çalışmalar sistematik olarak yapılacaktır. Böylece; Projenin, proje inşaat ve kullanım süreci içerisinde çevreye olan etkilerini en aza indirgeyerek, alanda sürdürülebilirliği desteklenecek, İnşaat ve işletme aşamasında kaldırılan bitki örtüsü, sıyrılan üst toprak ve eğim nedeniyle oluşabilecek erozyon riskine karşı, erozyon kontrolünü sağlanacak, Bölgesel ve yerel karakter pekiştirilecek, Proje gerçekleştirildikten sonra, alanda arzu edilen mevcut görüntüye yakın bir görüntü oluşturulacak, Görüntü kirliliği oluşturabilecek yapıları (regülatör, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası v.b.) perdelenecek, Özellikle, dere kenarında görülen çeşitlilik gösteren, bitki türlerinin bir arada yaşaması ve farklı habitatların buluşması sonucu oluşan mevsimlik renkliliği, peyzaj yapısını karşılayacak nitelikte bir peyzaj tasarımı ile gerçekleştirilecektir. Batu Enerji, proje sahasını terk etmeden önce inşaat alanlarını uygun ağaç ve çalı türleri ile rekreatif bir hale getirecektir. Peyzaj çalışmaları sırasında kullanılacak olan bitkilerin yörenin meteorolojik, topografik yapısına uygun olmasına ve yörede yetişen bitkilerden seçilmesine özen gösterilecektir. Erozyonun görüldüğü bölgelerde gerçekleştirilecek olan bitkilendirme çalışmalarının başarıya ulaşması için, gerekli uyarı levhaları konulacak ve alana girişlerin azaltılması için, gerekli durumlarda çit ya da bitkisel bariyerler oluşturulacaktır. Yüzeyde bulunan bitkisel toprak kayıplarının önlenmesi büyük önem arz etmektedir. Bundan dolayı, inşaat çalışmaları öncesinde, ünite yerlerinde bulunan bitkisel toprak yüzeyden sıyrılacaktır. Bu toprak, santral binası etrafında 144

145 uygun alanda depolanacaktır.bitkisel toprağın özelliklerini kaybetmemesi için mümkün olan en geç zamanda yüzeyden sıyrılacak ve mümkün olan en erken zamanda yeniden yüzeye serilecektir. Ayrıca, bitkisel toprağın yağmur ve rüzgâr gibi etkenlerle kayıplarının önlenmesi için, üzeri kapatılacaktır. İnşaat çalışmalarının tamamlanmasının ardından yürütülecek olan peyzaj çalışmaları kapsamında, bitkisel toprak yeniden yüzeye serilecek ve üzeri bitkilendirilecektir. Ayrıca erozyon ve sediman kontrolü ve peyzaj öğelerinin stabilitesini sağlamak için inşaat sahalarında teraslama, kafa hendekleri açma gibi gerekli teknik önlemler de alınacaktır. V Projenin yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) mesafesi ve olabilecek etkilerin belirlenmesi Proje alanında yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıkları mevcut değildir. Bu sebeple olası bir etki söz konusu olmayacaktır. V Diğer Özellikler Fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkiler ve bu etkilerin önlenmesi hususunda bu bölümde aktarılacak başka bir husus yoktur. V.2. Projenin işletme aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin, hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri (santralin çalışma süreleri), ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları Batu Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi, İlişi Çayı üzerinde, kurulu gücü 4,16 MW olup, enerji üretimi ise yıllık kwh olması planlanan Deliklitaş Regülatörü ve HES projesidir. Faaliyet sahası 1/ ölçekli E31-b2 paftasında yer almaktadır. Regülatör yerine ulaşım için Bozkurt İlçesi köyleri ve çevre mahalleler arasında ulaşımı sağlayan devlet yolu bulunmaktadır. Regülatör aks yeri İlişi Çayı üzerinde 548 m talveg kotunda ve Deliklitaş HES ise yine İlişi Çayı üzerinde olup, m talveg kotunda inşa edilecektir. Deliklitaş regülatörü ile ortalama debi 1,002 m 3 /s su sağ sahilde m uzunluğundaki iletim sistemi ile Yükleme Havuzuna iletilecektir. Yükleme havuzundan ortalama 0,70 m çapında, m uzunluğunda cebri boru ile Deliklitaş HES tesisine iletilerek enerji üretimi sağlanacaktır. Enerjisi alınan sular, İlişi Çayına deşarj (500,00 m kuyruksuyu kotunda) edilecektir. Proje Karakteristikleri Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi Üniteleri Su alma yapısı Q 100 taşkın debisini (77,00 m³/saat) geçirecek şekilde projelendirilmiştir. Gelen feyezan debisinin tamamı dolu savağın üzerinden atılacaktır. Su alma yapısı talveg kotu 548,00 m, kret kotu ise 553,00 m dir. Priz sonrasında çökeltim havuzu yer almakta olup uzunluğu 15 m dir. 145

146 Priz yapısı 1 adet 2,00 m genişliğinde ve 1,00 m yüksekliğinde olacak şekilde önüne dalgıç perde ile inşa edilecektir. Ayrıca priz yapısı önünde rusubatın girişini engellemek amacıyla ızgara konulacaktır. Deliklitaş Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Priz yapısı sonrasında çökeltim havuzu yer almaktadır. Çökeltim havuzunda su hızı 0,30 m/sa nin altında olacak ve çökelecek partikül çapı 0,5 mm olacak şekilde projelendirilecektir. Çökeltim havuzu sonrası bir eşik ile su boru hattı giriş rakortmanına alınacaktır. Havuzda birikecek rusubatı atabilmek ve gerektiğinde havuzu boşaltmak için havuz sonunda 1,00x1,00 m boyutlarında kapak yerleştirilecektir. Havuza fazla su girdiği takdirde bu suyun tahliyesi amacıyla taşma savağı inşa edilecektir. Havuz taşma savağı uzunluğu 5 m dir. Taşma savağı kotu 552,86 m olacaktır. Su Alma Yapısı İlişi Çayı üzerinde su alma yapısı olarak dolu gövdeli bir regülatör inşa edilecektir. Dolusavak taşkın debisi m 3 /s dir. Priz kapağı ve çakıl geçidi sağ sahil üzerinde yer almaktadır. Priz Yapısı Kapağı 1x2.00x1.00m ve Çakıl Geçidi Kapağı 1x1.50x1.00m boyutlarında imal edilecektir. Kullanılacak kapaklar el kumandalı olacak şekilde DSİ Tip Projelerine uygun imal edilecektir. Priz sonrası çökeltim havuzuna alınacak olan su buradan iletim kanalına iletilecektir. Çökeltim havuzuna fazla giren suyun tahliyesinin sağlanması amacıyla bir taşkın savağı inşa edilecek, ayrıca havuzda biriken rusubatın temizlenmesi ve gerektiğinde havuzun tahliye edilmesinin sağlanması amacıyla kapaklı bir yıkama kanalı bırakılacaktır. Çökeltim havuzu boyu 15m ve genişliği 2.00 m dir. Havuz içerisinde su derinliği 3.00 m olacak ve böylece su hızı 0.30 m/s değerine düşürülerek rusubatın çökelmesi sağlanacaktır. Rusubatın dışarı atılmasını sağlamak amacıyla 1.00x1.00 m ölçülerinde bir kapak bırakılacaktır. İletim Yapısı İletim Hattı, dikdörtgen kesitli betonarme kanaldan oluşmaktadır. İletim hattı toplam uzunluğu m dir. Kanal eğimi 0,0005 olarak belirlenmiştir. Kanal dikdörtgen kesitli olarak inşa edilecektir. Yükleme Havuzu Kanal sonrasında su yükleme havuzuna gelmektedir. Cebri Boruya alınan suyun düzenli olması ve işletmenin daha verimli olabilmesi için yükleme havuzu inşa edilmektedir. Yükleme havuzu tabanında gelen rusubatın temizlenmesi ve gerektiğinde suyun tahliyesini sağlamak amacıyla dip tahliye vanası yerleştirilecektir. Dip tahliye vanasının çapı Ø500 mm olacaktır. Ayrıca türbinin yük atması durumunda suyun kabararak kontrolsüz olarak taşmasını engellemek amacıyla taşkın savağı yerleştirilecektir. Taşkın savağına alınan su dere yatağına bir kanal vasıtasıyla aktarılacaktır. Yükleme havuzu taşkın savağı 546,57 m kotuna yerleştirilmiş olup herhangi bir sebeple cebri borudan su iletimi kesildiği taktirde su geriye tepmeden savaktan tahliye olabilecektir. Cebri Boru Cebri Boru çelik malzemeden imal edilmiş olacaktır. Cebri boru çapı Ø700 mm olup et kalınlığı 5 ile 25,4 mm arasında değişmektedir. Cebri boru et kalınlıkları hesap edilirken su koçu darbesi 146

147 de dikkate alınarak işlem yapılmıştır. Cebri boru güzergahı inşaat öncesi uygun şekilde tesviye edilecek ve daha sonra borular mesnetler üzerine yerleştirilecektir. Boru güzergahındaki kırık noktalara beton tespit kitleleri yerleştirilecek, ayrıca her on metrede bir kayıcı mesnet yerleştirilecektir. Cebri boru, santral binasının hemen öncesinde iki kola ayrılacak ve kollar santrale ayrı ayrı giriş yapacaktır. Her bir kolun çapı Ø450 mm olacaktır. Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı Deliklitaş Regülatörü ve HES Santral Binası Betonarme olarak inşa edilecek ve çatısı çelik makas olacaktır. Santralden çıkışta kısa bir kanal vasıtası ile sular dereye bağlanacaktır. Santral türbin eksen kotu 53,00 m dir. Santralde üretilecek enerji çıkış hatlarına konacak olan 0,5 Cl doğruluk sınıflı aktif ve reaktif enerji değerlerini dört kadranda ve çift yönlü olarak ölçebilen, gerçek zaman senkronizasyonunu gerçekleştirebilen nümerik sayaçlarla yapılacaktır. Sayaçlar bir asil ve bir yedekli olarak teçhiz edilecektir. Şalt Sahası ve Enerji İletimi İç ihtiyaç trafosu ile ünite trafoları ve 2 ana baradan oluşan 33 kv lık şalt sahası santral binası dışındaki açık alanda teçhiz edilecektir. OG Şalt panoları, giriş çıkış panoları ve ölçü panoları ile AC, DC Dağıtım Kontrol Panoları ve Jeneratör Panosu santral binası içindeki kapalı hacimlere yerleştirilecektir. Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi, enerji nakil hattı ile yaklaşık 25 km uzaklıktaki İnebolu Trafo Merkezi binasına bağlanacaktır. Ulaşım Yolu Proje sahası, Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, regülatör yeri Bozkurt İlçesinin güney batısında Deliktaş köyüne kuş uçuşu yaklaşık 12 km uzaklıkta, Eğrioğlu mahallesi doğusunda yer alır, santral yapısı ise Bozkurt İlçesi sınırları içerisinde, İnceyazı köyü Yukarıköy mahallesinin güneyindedir. Regülatör yerine ulaşım için Bozkurt ilçesi köyleri ve çevre mahalleler arasında ulaşımı sağlayan devlet yolu bulunurken, diğer ünitelere ulaşım mevcut yollarla sağlanacak olup yeni bir yaklaşım yolu inşa edilmeyecektir. Santral tesisi sahası Görantaş grup köy yoluna cephe teşkil ettiğinden 2918 sayılı Karayolları trafik kanununun 17. Ve 18. Maddelerine dayanılarak hazırlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler hakkında yayınlanan Yönetmeliğin 22. Maddesine göre, ÇED süreci tamamlandıktan sonra Kastamonu İl Özel İdaresi Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğüne müracaat edilerek Geçiş Yolu Ön İzin Belgesi alınacaktır. Tesiste çalışma süreleri; hafta sonu tatilleri ve resmi tatil günleri de göz önünde bulundurularak yılda 12 ay, ayda 26 gün, günde 8 saat (tek vardiya) çalışma gerçekleştirilecek olup, kapasite hesabı buradan hareketle yapılmıştır. 147

148 V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelere birlikte (su kanalları, bentler, vs.) ekosistem üzerindeki etkilerinin kümülatif değerlendirilmesi ve kot bazında harita üzerinde gösterimi ve can suyu hesabında bu yapıların göz önünde bulundurulması Proje sahasında yapılan etütlerde Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi arasında İlişi çayı boyunca adı geçen çaydan sulama yapan tarım arazileri tespit edilmemiştir. Köylerin tarım arazileri ise vadi boyunca ormanlarla kaplı olan yamaçlardaki fındık ve kestane bahçeleri ile az miktarda karışık sebze ve son yıllarda tarımı yapılan çok az miktardaki kivi üretimidir. Proje sahası sınırları içerisinde regülatör il HES arasında balık çiftliği tespit edilememiştir. Proje sahasında dört adet değirmen bulunmaktadır. Bu değirmenler eskiden kullanılan fakat günümüze kadar varlığını sürdüremeyen tamamı yıkılmış ve harabe vaziyettedir. Söz konusu değirmenlerin iki adedi Deliklitaş köyünde, bir adedi Günvakti bir adedi Görentaş köyüne ait değirmenlerdir. Yıkılan değirmenlerin ileriki yıllarda kullanıma açılma ihtimali göz önünde bulundurularak ihtiyaç duyulan suyun bırakılması gerekmektedir. Değirmenler 12 ay çalışıyor gibi değerlendirilip 12 ay su bırakılması gerekmektedir. Su bir değirmenden çıkıp diğerini çalıştıracağı için bir değirmen için gerekli su diğer değirmene yetmektedir. Değirmenlerin su ihtiyacı 100 lt/s dir. Fakat değirmenler çalıştığı ve çiftçilerden talep geldiği müddetçe su bırakılacaktır. Enerji üretiminde kullanılan sular, 50 m kotu civarında yatağa bırakılacak ve eskiden olduğu gibi pompajlı halk sulamalarında kullanılacaktır. Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Diğer su ihtiyaçları için su alma yapısı mansabında; halk sulamaları için 60 lt/sn ve doğal hayatın devamı için 40 lt/sn olmak üzere toplam 100 lt/sn debideki su miktarı da yatağa bırakılacaktır. Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Proje Su alma Yapısı, Çökeltim havuzu, İletim kanalı, Yükleme havuzu, Cebri Boru,Santral Binası, olarak planlanmış olup, proje sahasında halihazırda işletilen, inşaatı devam eden ya da planlanan bir proje bulunmamaktadır. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi için hazırlanan Su Kullanım Hakları Raporu DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanmış olup, rapor ve onay yazısı ÇED raporu ekinde verilmiştir (Bknz. Ek-8). Ayrıca ilerleyen dönemlerde su hakkı tespit edilmesi durumunda söz konusu işletme çalışmasını yeni su haklarına göre revize edecektir. V.2.3. Regülatör yeri esas alınarak su kullanım haklarının belirlenmesi (ilgili idareden onaylı) (sulama suyu ihtiyacının ve sulama mevsimi dönemleri hakkında detaylı bilgi verilmesi) Proje sahasında yapılan etütlerde Deliklitaş Regülatörü ve HES tesisi arasında İlişi çayı boyunca adı geçen çaydan sulama yapan tarım arazileri tespit edilmemiştir. Proje sahası sınırları içerisinde regülatör il HES arasında balık çiftliği tespit edilememiştir. 148

149 Proje sahasında dört adet değirmen bulunmaktadır. Bu değirmenler eskiden kullanılan fakat günümüze kadar varlığını sürdüremeyen tamamı yıkılmış ve harabe vaziyettedir. Söz konusu değirmenlerin iki adedi Deliklitaş köyünde, bir adedi Günvakti bir adedi Görentaş köyüne ait değirmenlerdir. Yıkılan değirmenlerin ileriki yıllarda kullanıma açılma ihtimali göz önünde bulundurularak ihtiyaç duyulan suyun bırakılması gerekmektedir. Değirmenler 12 ay çalışıyor gibi değerlendirilip 12 ay su bırakılması gerekmektedir. Su bir değirmenden çıkıp diğerini çalıştıracağı için bir değirmen için gerekli su diğer değirmene yetmektedir. Değirmenlerin su ihtiyacı 100 lt/s dir. Fakat değirmenler çalıştığı ve çiftçilerden talep geldiği müddetçe su bırakılacaktır. Enerji üretiminde kullanılan sular, 50 m kotu civarında yatağa bırakılacak ve eskiden olduğu gibi pompajlı halk sulamalarında kullanılacaktır. Proje alanındaki küçük yerleşim yerlerinin içme suyu ihtiyaçları, yöredeki pınarlardan karşılanmaktadır. Projenin kaynak suyu kullanımlarına etkisi yoktur. Diğer su ihtiyaçları için su alma yapısı mansabında; halk sulamaları için 60 lt/sn ve doğal hayatın devamı için 40 lt/sn olmak üzere toplam 100 lt/sn debideki su miktarı da yatağa bırakılacaktır. Proje sahasında söz konusu İlişi Çayı ndan sulama yapan herhangi bir arazi tespit edilmediğinden dolayı bitkisel üretim için sulama suyu hesaplaması yapılmamıştır. İlerleyen dönemlerde mevcut su hakkı tespit edilmesi halinde Batu Enerji Üretim A.Ş., işletme çalışmasına tespit edilen su hakkına göre revize edecektir. İlgili idareden onaylı Su Hakları Kullanma Raporu Ek-8 de verilmiştir. V.2.4. Regülatörden mansaba bırakılacak su miktarı, işletme debileri, on-line sistemi hakkında bilgi, can suyu hesabında havzanın genel durumu (havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren grafiği ve/veya tablosu-şekiller, debi süreklilik eğrisinin Q96 Q99 arası akımları, nehirdeki akımın son 10 (on) yıllık akım değerleri, enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılacak su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri, mansap can suyu ile çevirme yapısı ve santral arasında kalan dere yatağına karışan ve sürekli akıma sahip yan kollar arasındaki ilişki, yağış alanını ve akım gözlem istasyonlarını gösteren çizimler,( havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması) Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. İlişi Çayı üzerinde yapımı planlanan Deliklitaş Regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 36 km 2 dir. Yıllık ortalama debi 0,354 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Projenin yer aldığı havzanın özellikleri Bölüm IV.2.8 de verilmiştir. Havzanın su verimi; DSİ nolu Akım Gözlem İstasyonlarının (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır. Proje alanı civarında bulunan AGİ ları Şekil 4.1 de gösterilmektedir. Bu AGİ lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Ekosistem Su İhtiyacının Belirlenmesinde bu verilerden yararlanılmış olup, aşağıda yöntemlerden detaylı olarak bahsedilmiştir. Projenin kurulacağı su kaynağı olan İlişi Çayına ilişkin uzun yıllara ait aylık ortalama debi değerleri( ) Tablo 4.15 de verilmiştir. 149

150 Islak Çevre Metodu Islak Çevre Metodunda; nehir yatağının genişleyerek su hızının ve su derinliğinin azaldığı kritik kesitlerde ıslak çevre (akarsu yatağının suyla temas halindeki çevresi) ile debi arasındaki ilişkiden yararlanılır. Bu amaçla boyutsuz debi ve boyutsuz ıslak çevre büyüklükleri söz konusu kesite ait eşel enkesit parametrelerinden yararlanılarak hesaplanır ve bu iki parametre Şekil 5.4 de gösterildiği gibi grafiğe aktarılır. Grafiğin kırılma noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değerinden yararlanılarak hesaplanan debi, minimum Çevresel/Akış su ihtiyacı olarak tanımlanır. Kırılma noktasından önce debide meydana gelen küçük değişimler ıslak çevrede dolayısı ile sucul canlıların yaşam alanlarında büyük değişimlere neden olmaktadır. Kırılma noktasından sonra ise debide meydana gelen büyük değişimler ıslak çevrede çok az değişime (ihmal edilebilir) neden olmaktadır. Bu yaklaşımda kritik kesitte ekosistem için yeterli yaşam alanı sağlanabiliyor ise nehrin diğer bölümlerinde de ekosistem için uygun koşulların sağlanabildiği varsayılır. Bu nedenle ekosistemin sürekliliği için, en az kırılma noktasına karşılık gelen debi sistemde bulunmalıdır. Şekil 5.4 Islak Çevre-Debi İlişkisi Kırılma noktası, boyutsuz ıslak çevre-debi eğrisinin eğiminin bire eşit olduğu nokta olarak tanımlanmaktadır. Islak çevre ile debi arasında matematiksel bir ilişki kurulduktan sonra kırılma noktası çok kolay bir biçimde belirlenmektedir (Karakaya N., Gönenç İ.E. 2006) (Okumuş, E., 2010). Islak çevre metodu ile minimum Çevresel/Akış su ihtiyacının belirlenmesi için projenin yürütüldüğü havzanın içerisinde yer alan DSİ nolu Akım Gözlem istasyonundaki (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır. İstasyona ait eşel enkesit parametreleri (Tablo 5.25) ve yine aynı istasyonda gözlemlenen aylık ortalama akımlar (Tablo 5.26 ) DSİ den temin edilmiştir. 150

151 Tablo 5.25 DSİ (AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar Ortalama debi Maksimum Debi Minimum Debi Aylar m 3 /sn m 3 /sn m 3 /sn Ocak 0,77 2,18 0,01 Şubat 0,84 1,73 0,11 Mart 0,82 2,66 0,11 Nisan 0,31 0,93 0,10 Mayıs 0,15 0,59 0,01 Haziran 0,13 2,84 0,01 Temmuz 0,016 0,22 0,01 Ağustos 0,017 0,45 0,00 Eylül 0,01 0,01 0,00 Ekim 0,11 0,83 0,01 Kasım 0,32 1,36 0,01 Aralık 0,66 2,77 0,01 Tablo 5.26 DSİ Nolu Akım Gözlem İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri Q (m 3 /s) Eşel seviye (m) Alan (m 2 ) Islak çevre (m) Ortalama derinlik (m) 0,01 0,01 0,125 2,32 0,03 0,017 0,02 0,154 3,10 0,04 0,113 0,18 0,418 3,25 0,16 0,314 0,38 0,713 4,40 0,32 0,657 0,60 1,03 3,75 0,56 0,768 0,68 1,11 3,86 0,63 0,821 0,74 1,56 4,23 0,66 0,835 0,78 1,59 4,65 0,67 Tablo 5.25 de listelenen verilerden yararlanılarak ıslak çevre ve debi değerleri boyutsuz hale getirilmiş ve sonuçlar Tablo 5.27 de verilmiştir. Tablo 5.27 de verilen boyutsuz ıslak çevre ve boyutsuz debi arasındaki ilişki Şekil 5.5 de verilmiştir. Tablo 5.27 Boyutsuz Islak Çevre Ve Boyutsuz Debi Değerleri Boyutsuz debi Q (m 3 /s) Alan (m 2 Boyutsuz ıslak çevre ) Islak çevre (m) (Q/Qmax) (IÇ/IÇmax) 0,01 0,01 0,125 2,32 0,50 0,02 0,017 0,154 3,10 0,67 0,14 0,113 0,418 3,25 0,70 0,38 0,314 0,713 4,40 0,73 0,79 0,657 1,03 3,75 0,81 0,92 0,768 1,11 3,86 0,83 0,98 0,821 1,56 4,23 0,91 1,00 0,835 1,59 4,65 1,00 151

152 Y= (0,8782 x 0,1283 X 0,1283 ) (0,8782 x 0,1283 X 0, )=1 0,112 X -0,871 =1 0,871 lnx= Ln 0,112 0,871 lnx= -2,189 lnx= -2,189/0,871 lnx= -2,513 İnvers lnx= 0,081 Boyutsuz debi ile boyutsuz ıslak çevre arasındaki matematiksel ilişki; olarak hesaplanmıştır. Denklemin boyutsuz debi değerine göre birinci türevinin 1 e eşitlenmesi ile kırılma noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değeri (Q/Qmax) olarak bulunmuştur. Bu değer her bir aya ait ortalama debiler ile çarpılarak her ay için bırakılması gereken Çevresel/akış suları hesaplanmıştır. Projenin yapılacağı alanda Nisan-Mayıs-Haziran ayları kurbağaların gelişme dönemini kapsamaktadır. Bu döneme ait debilerin en yüksek olduğu ay Qmax= 0,835 m 3 /s olduğu için Q e =0,067 m 3 /s esas alınarak bu aylara ilişkin Çevresel/Akış suyu değerleri hesaplanmıştır. Ortalama derinlik 0,11 m (11 cm) ve ortalama hız 0,20 m/s olarak tespit edilmiştir. Şekil 5.5 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Islak Çevre -Debi İlişkisi 152

153 Tablo 5.28 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Debi -Derinlik Verileri Q(m 3 /s) Ort. Derinlik (m) 0,01 0,04 0,017 0,23 0,113 0,34 0,314 0,40 0,657 0,56 Şekil 5.6 Deliklitaş Regülâtörü ve HES Ortalama Derinlik-Debi İlişkisi Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel/Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları Tablo 5.29 da; DSİ İstasyonuna Ait Eşel Enkesit Şekli ise Şekil 5.7 de verilmiştir. Aylar Tablo 5.29 Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel/Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları Ortalama debi (m 3 /sn) Çevresel /akış su ihtiyacı (m 3 /sn) Çevresel /akış su ihtiyacı (%) Kullanılacak su miktarı ( m 3 /sn) Ocak 0,77 0,067 % 8 0,703 Şubat 0,84 0,067 % 8 0,773 Mart 0,82 0,067 % 8 0,753 Nisan 0,31 0,067 % 21 0,243 Mayıs 0,15 0,067 % 44 0,083 Haziran 0,13 0,067 % 51 0,063 Temmuz 0,016 - Ağustos 0,017 - Eylül 0,01 - Ekim 0,11 0,067 % 60 0,043 Kasım 0,32 0,067 % 21 0,253 Aralık 0,66 0,067 % 10 0,593 *: Kullanılabilecek miktarı aylık ortalama debiden minimum çevresel/akış suyu ihtiyacının (0,067 m 3 /s) çıkarılması ile bulunmuştur. 153

154 DSİ Şekil 5.7 DSİ İstasyonuna Ait Eşel Enkesit Şekli Debi Süreklilik Eğrisi Yöntemi Debi Süreklilik Eğrisi yöntemi uzun süreli günlük akım verilerinden hareketle zamanın seçilen belirli bir yüzdesinde yataktan geçen debi değerlerinin kümülatif frekans dağılımının belirlenmesine dayalı bir istatistiksel yaklaşımdır. Bu yöntemde debi süreklilik eğrisi oluşturularak bir yıl içinde zamanın seçilen bir yüzdesinde (örn. %70 i, %99 u) gerçekleşen minimum debi değeri (örn. Q70, Q99) belirlenmektedir (Smakhtin, 2001). Uygulamada çoğunlukla Q90 ve Q95 değerleri kullanılmakla birlikte Q75, Q97 vb değerlerin kullanıldığı da izlenmektedir. Debi (Q m 3 /s) Zaman % Şekil 5.8 Deliklitaş Regülatörü Akım Süreklilik Eğrisi Deliklitaş Regülatör yerine ait debi-süreklilik eğrisine göre (Şekil 5.8) söz konusu kesitte zamanın %90 ında 0,080 m 3 /s, %95 inde 0,045 m 3 /s seviyesinde debi gözlenmektedir. Bu 154

155 çalışmada zamanın %95 inde gözlemlenen debiye eşit debi değeri (0,045 m 3 /s) Çevresel/Akış su ihtiyacı olarak belirlenmiştir. Bu debiye karşılık gelen ortalama su derinliği ve su hızı sırasıyla 0,07 m (07 cm) ve 0,16 m/sn bulunur. Baz Akım Yöntemi Proje kapsamında regülatör yeri onaylı aylık ortalama akımların zamansal değişimi Şekil 4.7 de verilmiştir. Grafikten düşük (baz) akım döneminin Temmuz-Mart ayları arasında, yüksek akım döneminin ise Nisan-Haziran ayları arasında ortaya çıktığı görülmektedir. Deliklitaş Regülatör yerinde ortalama yağışlı bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 0,612 m 3 /s, düşük akış döneminde ise 0,071 m 3 /s düzeyinde gerçekleşmektedir. Buna karşın, kurak bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 0,04 m 3 /s, düşük akım döneminde ise 0 m 3 /s düzeyinde gerçekleşmektedir. Bu değer, uzun süreli baz akım değeri olarak kabul edilmiştir. Bu değerin 0 m 3 /s çıkmasının sebebi derenin belli dönemlerde tamamen kurumasıdır. Bundan dolayıdır ki diğer yöntemlere göre bulunan çevresel/akış suları dere yatağına bırakılmalıdır. Deliklitaş Regülatörü için Temmuz-Mart dönemi için 0,045 m 3 /s (45 litre) ve Nisan-Mayıs- Haziran dönemi için ise 0,067 m 3 /s (67 litre) çevresel/akış suyunun bırakılması gerekmektedir. Bu çevresel/akış suyu değerleri için ortalama derinlik ve ortalama hız sırasıyla 45 litre için 0,07 m (7 cm), 0,16 m/s ve 67 litre için ise 0,11 m (11 cm), 0,20 m/s olarak tespit edilmiştir. Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için DSİ Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecek, ölçüm istasyonlarının yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. AGİ istasyonunun GPRS modemli cihazla donatılması ve istasyonun DSİ 23. Bölge Müdürlüğü ile online bağlantısı sağlanacaktır. Böylece biyolojik ihtiyaç suyunun kontrolü sağlanmış olacaktır. V.2.5. Regülatör dolusavak temizlenmesi ve biriken siltli suların boşaltılması sırasında ortaya çıkacak sorunların giderilmesi için alınacak önlemler Deliklitaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, regülatör yapısı yüksekliği topoğrafya da dikkate alınarak 5,00 m olarak belirlenmiştir. Su 5,00 m yükseklikten alınmakta olup depolamalı bir tesis değildir. Yapıdan su, priz yapısı ile alınacaktır. Ayrıca biriken rusubatın temizlenmesi amacıyla en düşük kota priz yanına çakıl geçidi projelendirilmiştir. Regülatör dolusavağı dolu gövdeli olup Q 100 taşkın debisi olan 77,00 m 3 /sa i güvenli geçirecek şekilde projelendirilmiştir. Priz sonrasında çökeltim havuzu yer almakta olup uzunluğu 15m dir. Priz yapısı 1 adet 2.00 m genişliğinde, 1.00 m yüksekliğinde olacak ve önüne dalgıç perde ile inşa edilecektir. Yapıdan su, priz yapısı ile alınacak olup, ayrıca biriken rusubatın temizlenmesi amacıyla en düşük kota priz yanına çakıl geçidi projelendirilmiştir. Ayrıca priz yapısı önünde rusubatın girişini engellemek amacıyla ızgara konulacaktır. Priz yapısı sonrası çökeltim havuzu yer almaktadır. Çökeltim havuzunda su hızı 0.30m/s nin altında olacak ve çökelecek partikül çapı 0.5 mm olacak şekilde projelendirilecektir. Çökeltim havuzu sonrası bir eşik ile su boru hattı giriş rakortmanına alınacaktır. Havuz içerisinde su derinliği 3.00 m olacak ve böylece su hızı 0.30 m/s değerine düşürülerek rusubatın çökelmesi sağlanacaktır. Havuzda birikecek rusubatı atabilmek ve gerektiğinde havuzu boşaltmak için havuz sonunda 1.00x1.00 m boyutlarında kapak yerleştirilecektir. 155

156 Yükleme havuzu tabanında gelen rusubatın temizlenmesi ve gerektiğinde suyun tahliyesini sağlamak amacıyla dip tahliye vanası yerleştirilecektir. Dip tahliye vanasının çapı Ø500 mm olacaktır. Suyun taşıyarak çökeltme havuzunda biriktireceği killi, kumlu vb. çöken malzemeler belli periyotlarla (dolduğunda) çökeltme havuzu hunisinden alınacak ve en yakın yerleşim yerlerine tarım ile uğraşan vatandaşlara, bahçelerde kullanılmak üzere ücretsiz olarak verilecektir. V.2.6. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, (uzun yıllar aylık yağış verileri kullanılarak enerjisulama-can suyu miktarlarının işletme tablosu halinde verilmesi) Pelophylax ridibundus son dönemlerde Türkiye den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa türlerindendir. Pelophylax ridibundus hedef tür olarak seçilmiştir. Bu tür su hızı düşük, sığ suları yaşam alanı olarak tercih ettiği söylenebilir (Geldiay,1999)(Kutrup,2000). Hedef tür için su yüksekliği minimum 5 cm su hızının maksimum 2,0 m/s olması yeterlidir. Çalışma kapsamında ortalama derinlik ve ortalama hız sırasıyla 45 litre için 0,7 m, 0,16 m/s ve 67 litre için ise 0,11 m, 0,2 m/s olarak belirlenmiştir. Dere yatağına bırakılacak çevresel/akış suyu miktarı ise Temmuz-Mart döneminde 0,045 m3/s ve Nisan-Mayıs-Haziran döneminde ise 0,067 m3/s olarak belirlenmiştir. Bu veriler dikkate alındığında sürdürülebilir ekosistem çeşitliliği bakımından projenin hayata geçirilmesinde hidrobiyolojik parametreler açısından önemli bir etki yapmayacağı sonucuna varılabilmektedir. Çevresel /akış suyu ve havzalardan eklenecek sular dere akımlarını olumlu yönde etkilemektedir. Bu sular sucul ekosistemin devamlılığı için yeterli olacaktır. Santral çıkısından bırakılacak olan kuyruk suyu ile dere normal debisine dönecek ve faaliyetin santralden sonraki dere doğal hayatına herhangi bir etkisi olmayacaktır. Deliklitaş Regülatörü ve HES projesi için hazırlanmış olan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-9 da verilmiştir. Balık Geçidi 1380 Sayılı Su Ürünleri kanunun gereğince su tutma yapıları üzerinde balık geçitlerinin yapılması zorunludur. Bu nedenle göç eden balıkların ya da diğer sucul organizmaların nehrin alt ve üst kesimleri arasındaki geçişlerinin sağlanması zorunluluktur. Fiziksel bir engel olarak regülatörler nehrin üst kısımları ve alt kısımları arasında hareket eden türlerin geçişini engellemektedir. Bölgede yaşayan bazı türleri derenin alt ve üst kotlarına göç etmektedirler. Yaşlı bireyler yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına göç ederken gençler daha fazla besin bulabilmek için aşağı kısımlara doğru göç ederler. Bu durum daha sonra tersine devam eder. Birçok tatlısu balığı alabalıklarda olduğu gibi, yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına göç ederken, tatlısu molluskları larvalarını bu göç eden balıklar üzerine yapıştırarak nehrin üst kısımlarına çıkarabilmektedir. 156

157 Odonata, Efemeroptera ve Trichoptera gibi ergin sucul böcekler, larvalarının sürüklenmelerini önlemek için nehrin üst kısımlarına hareket etmekte ve yumurtalarını buralara bırakmaktadırlar. Fakat regülatör gövdeleri bu tür göçleri farklı derecelerde engelleyebilmektedir. Göç eden canlılar yaşam döngülerinin ana fazları için farklı çevresel koşullara ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle regülatör üzerine kurulacak balık geçitleri bu canlıların alandaki mevcudiyetleri ve devamlılıkları açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle hem sucul yaşam açısından hem de ilgili kanun ve yönetmelikler gereği Deliklitaş Regülatörü gövde bölgesine balık geçidi yapılmalıdır. Deliklitaş Regülatörüne yapılacak balık geçitlerinin planları yapılırken, bölge balıklarının biyolojik ve ekolojik özelliklerinin dikkate alınarak düzenlenmesi gerekmektedir. Balıkların geçide yönlendirilmesi, basamaklar arasındaki mesafe ve genel eğimleri açısından yönlendirici ve uygun özelliklere sahip olmalıdır. Ayrıca balık geçitlerinin derinliği ve basamakların alt ve üst kesimlerindeki geçiş deliklerinin büyüklükleri ve konumlarına da dikkat edilmelidir. Balık geçidindeki ana yapı üniteleri ve özellikleri aşağıda verilmiştir. 1- Balık geçidi balık giriş veya su çıkış yapısı; Balıkların geçide girdiği, akarsuyun geçidi terk ettiği ve genelde kapak bulunmayan ve en düşük kotta yer alan uç yapısıdır. Bu yapının bir bölümü su içerisinde batıktır. Burada balığın rahatça girişini sağlaması bakımından su hızının düşük, türbülansları az olacak şekilde yapılacaktır. Nehir genişliği 50 m den az olduğundan tek balık geçidi, derenin sol sahilinde inşa edilecektir. Ayrıca giriş kısmında balıkların kanala girişini sağlamak için su şırıltısını oluşturmak üzere boru ile çağırma suyu bırakılacaktır. 2- Balık geçidi perdeleri ve bölmeleri; Balık geçidi havuzlarını birbirinden ayıran betondan yapılmış bölmelerdir. Bölme veya perdeler üzerinde balığın geçmesine uygun açıklıklar veya yarıklar bulunur. Bu açıkların tipine göre balık geçitleri isimlendirilir. Perdeler suyun hızını azaltır, türbülansları önler ve balığın perde gerisinde nispeten akıntının az olduğu yerde dinlenmesini sağlar. Balık perde gerisinde türlere göre değişiklik göstermekle beraber saniye ile 2-4 dakikaya varan süreler içerisinde dinlenirler. Daha sonra ani bir atakla, perdedeki delik (orifis) veya yarıktan geçerek bir sonraki bölme gerisinde ve havuzun nispeten durgun bir köşesinde dinlenirler. Bir süre dinlendikten sonra tekrar harekete geçerek tüm bölme ve havuzları geçerler. 3-Balık geçidi havuzları; Balık geçidi boyunca yer alan ve bölme duvarları ile ayrılan genelde dikdörtgen kesitte yapılardır.havuz uzunluğu, genişliği ve derinliği, balık geçidi tipine, düşü yüksekliklerine, balık türüne, su hızı ve debisine göre değişmekle beraber, genelde 1,2-3m uzunluğunda, 0,8-1,5m genişliğinde ve 0,6 1,2m derinliğinde inşa edilirler. Havuzlardaki su hareketi çok önemlidir. Bu nedenle balıkların membaya yüzerken dinlenmesini ve güç kazanmalarını temin eden havuzlarda su hızı mümkün olduğu kadar az ve istenmeyen girdap ve akıntılar yok edilecek şekilde tasarlanacaktır (Ortalama maksimum hız: 2,4 m/s ve su giriş hızı maksimum 1,2-2,4 m/s) (Kaynak: 1987 Ankara, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Balık Geçitleri). 157

158 Buraya inşa edilen yapı, balıkların nehir akıntısına doğru ve mansaptan membaya doğru hareket etmesini önler. Bir taraftan yapının kendisi engel teşkil ederken, diğer taraftan, yapı üzerinden savaklanan suda oluşan yüksek hıza karşı balıklar yüzemezler. Su jetine karşı atlamaya çalışan balıklar 2-3 m lik yükseklik farkını geçemezler. Şüt yüksekliklerinin yüksek tutulması balıkların hareketini önler, şüt yüksekliklerinin gereğinden az tutulması balık geçidi boyunu uzatacağından maliyet yükselir. Dolayısıyla geçidin yapılması ekonomik olmaz. Bu nedenle, yükseklik farkının kademeli olarak azaltılması ve ortalama 0,2-0,4 m ye düşürülmesi gerekmektedir. Bu nedenle balık geçidi şütler ihtiva edecek şekilde kademeli olarak inşa edilecektir. 4-Balık geçidi aydınlatma penceresi; Bu proje kapsamında tasarlanacak balık geçidi, topoğrafik yapının uygun olmasından dolayı, üstü açık olarak tasarlanacak ve inşa edilecektir. Dolayısıyla balık geçidi aydınlatma pencerelerinin yapılması söz konusu olmayacaktır. 5-Balık geçidi çıkışı ve priz kapakları; Balık geçidinin en üst noktasında ve balık geçidinin sonunda bulunan kapaklı yapıdır. Balık Geçiti Tipleri: Balıklar, çabuk bir şekilde geçit yapılarını bulabilmelidir ve geçitten gelen akıntılar balıkları doğal olarak girişe götürebilmelidir. Balıklar, genellikle, taban kısmındaki güçlü türbülanslı bölgelerden dolayı sürüklenip uzaklaşmaktadır. Böyle zonlara ulaşmadan hemen önce balıkların düzenli bir akıntı tarafından yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu akıntı güçlü olmakla birlikte balıkların yüzme kapasitelerini olumsuz yönde etkilememeli ve toplam akıntı oranının % 1-5 arasında olmalıdır. Erişebilirlilik önemli bir etkidir. Birçok balık geçidinin başarısız olması giriş yapılarının yetersizliğindendir. Balık geçitlerinin girişi farklı akıntı rejimlerine adapte olabilmelidir. Akıntı rejiminde çok büyük değişimler yapan regülatörlerin alt ve üst kısımlarının her ikisindeki seviyede değişimler görülmektedir. Balık geçitlerinin rezervuara açıldığı kısımlar uygun lokalitelerde olmalıdır. Balık geçitleri kanala ya da santrale su alan yapılardan uzak yerlerde konumlandırılmalıdırlar. Aksi halde mansaptan memba kısmına çıkan balıklar türbülansa kapılarak türbin ya da kanallara gidebilirler. Balık geçitlerinde yılın tüm zamanı su bulundurulmalıdır. Bunun için dere yatağına bırakılacak olan can suyu balık geçitlerinden bırakılmalıdır. Bununla birlikte bırakılacak olan su mevcut kanallardaki havuz bölmelerini dolduracak ve düzenli bir akıntı oluşturacak yeterlilikte olmalıdır. Balık geçitlerinin eğimi % 10 dan büyük olmamalıdır. Eğimin fazla olması, akıntı hızını arttıracağından dolayı olumsuz koşullar yaratabilecektir. Havuzlar arasında su geçişleri için oluşturulan bölmelerin ortalama büyüklüğü 20 cm den küçük olmamalıdır. Ayrıca havuzlarda suyun toplanabilmesi için yeterli derinlik olmalıdır, bu sayede balıkların dinlenebilecekleri durgun bölümler oluşabilecektir. Balık geçitleri ve onların giriş kısımları kuş ve karnivor balıklar gibi hedef türü tehlikeye sokacak canlılardan korunmalı ve balıkçılık bu zonlarda yasaklanmalıdır. Balık geçitleri, erozyon, sediman birikimi, akıntı ile gelen materyaller gibi birçok etkenden dolayı problemlerle 158

159 karşı karşıya kalabilir ve bu yüzden düzenli olarak bakım gerektirmektedir. Bu durum tercih edilecek olan sistem kadar önemlidir ve yapım aşamasında göz ardı edilmemelidir. Bu teknik özellikler dikkate alınarak, regülatör yapısına bağlı olarak değişik tiplerde balık geçitleri (havuzlu geçitler, dikey yarıklı geçitler, ters akışlı geçitler, balık asansörleri) bulunmaktadır. Deliklitaş regülatörünün özellikleri dikkate alındığında en uygun balık geçidi yapısının havuzlu geçitler olduğu öngörülmektedir. Havuzlu geçidin prensibi, membadan mansaba kadar bütün kanalı, ardışık basamaklı havuzlar oluşturacak şekilde perde duvarları ile bölümlere ayırmaktır. Su, genellikle perde duvarlarındaki açıklıklardan (orifislerden) geçer ve sudaki potansiyel enerji, havuzlarda kademeli olarak kırılır (Şekil 5.9). Şekil 5.9 Klasik Havuzlu Geçit (boy kesit ve havuz yapısı)(balık Geçitleri, Tasarım, Boyutlandırma Ve İzleme, DSİ Tercümesi) Balıklar, perde duvarlarda tabanda (batık orifisler) veya üstte bulunan (çentikler) açıklıkları kullanarak bir havuzdan diğerine geçer. Göç eden balıklar sadece perde duvarlardan geçişte yüksek akış hızları ile karşılaşırken, hızın düşük olduğu havuzlar sığınma ve dinlenme imkânı sağlar. Havuzlu geçitlerin dip canlıları tarafından aşılabilir olması için tabanın pürüzlü olması şarttır. Havuzlu geçitlerin tasarımı çoğunlukla membadan mansaba kadar doğrusaldır. Bununla birlikte, eğri geçitler veya yapı uzunluğunu kısaltan, 180 açıyla bir defa ya da daha fazla dönüş yapan katlı geçitler (Şekil 5.10) de kullanılmaktadır. Mümkün olan her yerde, ölü açı ve ölü nokta oluşmayacak şekilde su çıkışının bent veya türbin çıkışının altında olması gerekir. 159

KOÇ REGÜLATÖRÜ VE HES (7,773 MW m, 7,465 MW e )

KOÇ REGÜLATÖRÜ VE HES (7,773 MW m, 7,465 MW e ) KOÇ ELEKTRİK ÜRETİM LİMİTED ŞİRKETİ (7,773 MW m, 7,465 MW e ) ADIYAMAN İLİ, GÖLBAŞI İLÇESİ, HAMZALAR KÖYÜ, ÇORAK TEPE MALATYA İLİ, DOĞANŞEHİR İLÇESİ, KAPIDERE KÖYÜ, GÜVERCİN KAYASI MEVKİİ, KAPI DERESİ

Detaylı

ADO MADENCİLİK ELEKTRİK ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. ALAKIR-I REGÜLATÖRÜ VE HES KURULU GÜCÜ 3,968 MW m /3,79 MW e PROJESİ

ADO MADENCİLİK ELEKTRİK ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. ALAKIR-I REGÜLATÖRÜ VE HES KURULU GÜCÜ 3,968 MW m /3,79 MW e PROJESİ ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. ALAKIR-I REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ ANTALYA İLİ, KUMLUCA İLÇESİ, BÜYÜKALAN KÖYÜ, ALAKIR ÇAYI ARÜV ÇEVRE MÜH. MÜŞ. HİZ. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. ANTALYA-2013 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ

Detaylı

AER ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. İLHAN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRAL (HES) PROJESİ (9.28 MWm/9.00 MWe) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU

AER ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. İLHAN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRAL (HES) PROJESİ (9.28 MWm/9.00 MWe) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU İLHAN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRAL (HES) PROJESİ (9.28 MWm/9.00 MWe) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU ARTVİN İLİ, BORÇKA İLÇESİ ÇED Raporu x Nihai ÇED Raporu ANKARA-HAZİRAN 2014 Öveçler Huzur

Detaylı

ERENLER ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş.

ERENLER ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş. PROJESİ ANTALYA İLİ, AKSEKİ İLÇESİ, CEVİZLİ BELDESİ, GÜMÜŞDAMLA KÖYÜ, DEĞİRMEN DERESİ ÜZERİ ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu HAZİRAN 2013 AK-TEL MÜHENDİSLİK EĞT.TUR.GD.SAN.TİC.LTD. ŞTİ. Telefon Faks Mobil :

Detaylı

TÜFEKÇİKONAK HİDRO ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.

TÜFEKÇİKONAK HİDRO ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. TÜFEKÇİKONAK HİDRO ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. TÜFEKÇİKONAK HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) (5,4 MW m / 5.184 MW e Kapasiteli) REGÜLATÖR İLAVESİ VE PROJE DEĞİŞİKLİĞİ BURSA İLİ, İNEGÖL İLÇESİ TÜFEKÇİKONAĞI

Detaylı

6 O KOORDİNATLAR Koor. Sırası: Sağa,Yukarı. Datum : WGS-84 Türü : UTM. Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33. D.O.M. : -- Zon : 36

6 O KOORDİNATLAR Koor. Sırası: Sağa,Yukarı. Datum : WGS-84 Türü : UTM. Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33. D.O.M. : -- Zon : 36 i PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI YAĞMUR ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM SANAYİİ VE TİCARET A.Ş. Tekstilkent Koza Plaza Oruç Reis Mah. Tekstilkent Cad. No: 12 A Blok Kat: 13 No: 47 Esenler

Detaylı

HEDA ELEKTRİK ÜRETİM LİMİTED ŞİRKETİ

HEDA ELEKTRİK ÜRETİM LİMİTED ŞİRKETİ HEDA ELEKTRİK ÜRETİM LİMİTED ŞİRKETİ (8,04 MWm/7,72 MWe), KIRMA-ELEME-YIKAMA TESİSİ, Trabzon İli, Tonya İlçesi, Fol Deresi Üzerinde ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu Kabil Caddesi 1335. Sokak No: 20/10 Aşağıöveçler

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

4.5. DÖNEN SULAR İŞLETME ÇALIŞMALARI PROJE TAŞKIN DURUMU Taşkın Yinelenme Hidrografları Gözlenmiş Akımlard

4.5. DÖNEN SULAR İŞLETME ÇALIŞMALARI PROJE TAŞKIN DURUMU Taşkın Yinelenme Hidrografları Gözlenmiş Akımlard 1. ÖZET... 1 1.1. YÖNETİCİ BİLGİLENDİRME FORMU... 1 1.2. PROJENİN YERİ... 3 1.3. PROJENİN HAVZADAKİ DİĞER TESİSLERLE İLİŞKİSİNİ GÖSTERİR ŞEMATİK PLAN... 3 1.4. TEKLİF EDİLEN TESİSLER... 4 1.5. PROJE KARAKTERİSTİKLERİ...

Detaylı

ÖZGÜNTAŞ MERMER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.

ÖZGÜNTAŞ MERMER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. ÖZGÜNTAŞ MERMER SAN. VE 48556 RUHSAT NO LU II. GRUP MERMER OCAĞI ÇED RAPORU BURSA İLİ, ORHANELİ İLÇESİ, ORTAKÖY KÖYÜ ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu KONYA 2013 PROJENİN SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS

Detaylı

GLOBAL ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ A.Ş.

GLOBAL ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ A.Ş. GLOBAL ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ A.Ş. VE BETON SANTRALİ PROJESİ (10.063 MWm - 9.683 MWe) ÇED RAPORU ORDU İLİ, MERKEZ İLÇESİ, TURNASUYU DERESİ ÜZERİ X ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU MAYIS 2014 ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN

Detaylı

DEREKÖY REGÜLATÖRÜ VE HES (Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Tesisi) 4,502 MWm / 4,007 MWe

DEREKÖY REGÜLATÖRÜ VE HES (Yıkama-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Tesisi) 4,502 MWm / 4,007 MWe 4,502 MWm / 4,007 MWe ANTALYA İLİ, KUMLUCA İLÇESİ ÇED RAPORU PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFONU VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJENİN BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ)

Detaylı

(KIRMA-YIKAMA-ELEME TESİSİ VE BETON SANTRALİ DAHİL)

(KIRMA-YIKAMA-ELEME TESİSİ VE BETON SANTRALİ DAHİL) T..C.. ORMAN VE SU İİŞLERİİ BAKANLIIĞII DEVLET SU İİŞLERİİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 20.. BÖLGE (KAHRAMANMARAŞ) MÜDÜRLÜĞÜ KAVAKTEPE BARAJI SULAMASI, MALZEME OCAKLARI PROJESİ (KIRMA-YIKAMA-ELEME TESİSİ VE BETON SANTRALİ

Detaylı

ORSA I REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ PROJESİ. Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu

ORSA I REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ PROJESİ. Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu ORSA ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM VE TİCARET A. Ş. ORSA I REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ PROJESİ Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu Nihai Bartın İli-Ulus İlçesi Karabük İli-Safranbolu İlçesi Batı Karadeniz

Detaylı

BALIK AĞI ÜRETİMİ FAALİYETİ PROJE OZET DOSYASI

BALIK AĞI ÜRETİMİ FAALİYETİ PROJE OZET DOSYASI TİCARET ANONİM ŞİRKETİ BALIK AĞI ÜRETİMİ FAALİYETİ İSTİKLAL MAHALLESİ, YILDIRIM BEYAZID CADDESİ, NO: 14 ESENYURT / İSTANBUL F21D18C3C3D PAFTA, 159 ADA, 3 PARSEL URBAN ÇEVRE DANIŞMANLIK VE MÜHENDİSLİK TİC.

Detaylı

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI Tuğçehan Fikret GİRAYHAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 17.11.2015- ANTALYA İÇERİK Taşkın Kavramı ve Türkiye

Detaylı

ARGE ENERJİ İÇ VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ

ARGE ENERJİ İÇ VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ ARGE ENERJİ İÇ VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HES 4,511 MWe / 4,650 MWm ÇED RAPORU Od Ordu İli, Gölköy İlçesi, i Gölköy Çayı Üzerinde Kabil Caddesi 1335. Sokak No: 20/10 Aşağıöveçler /

Detaylı

TC ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇED ve PLANLAMA GENEL MÜDÜRLM MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI

TC ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇED ve PLANLAMA GENEL MÜDÜRLM MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARI VE PROJE TANITIM DOSYASINDA YER ALAN KONULAR 3 ANA GRUPTA TOPLANMAKTADIR 1- PROJE ALANI VE

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

KORUNAN ALANLARDA YAPILACAK PLANLARA DAİR YÖNETMELİK

KORUNAN ALANLARDA YAPILACAK PLANLARA DAİR YÖNETMELİK YETKİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI NIN TEŞKİLAT VE GÖREVLERİ HAKKINDA 644 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPAN 648 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME Madde-13/A. (c) Milli parklar, tabiat parkları,

Detaylı

HUNUT I-II-III REGÜLATÖRLERĠ VE HUNUT I- II-III HĠDROELEKTRĠK SANTRALLERĠ (HES), KIRMA ELEME TESĠSĠ ve HAZIR BETON TESĠSĠ PROJESĠ

HUNUT I-II-III REGÜLATÖRLERĠ VE HUNUT I- II-III HĠDROELEKTRĠK SANTRALLERĠ (HES), KIRMA ELEME TESĠSĠ ve HAZIR BETON TESĠSĠ PROJESĠ SUNEL ENERJĠ ÜRETĠM A.ġ. Adresi : Turan Güneş Bulvarı No:50/7 06450 Çankaya ANKARA Tel : 312 441 75 02 Faks : 312 441 85 95 HUNUT I-II-III REGÜLATÖRLERĠ VE HUNUT I- II-III HĠDROELEKTRĠK SANTRALLERĠ (HES),

Detaylı

İSTANBUL SABİHA GÖKÇEN ULUSLARARASI 2.PİST VE MÜTEMMİMLERİ İNŞAATI

İSTANBUL SABİHA GÖKÇEN ULUSLARARASI 2.PİST VE MÜTEMMİMLERİ İNŞAATI DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTANBUL SABİHA GÖKÇEN ULUSLARARASI HAVALİMANI 2.PİST VE MÜTEMMİMLERİ İNŞAATI İSTANBUL İLİ, PENDİK İLÇESİ, KURTKÖY X ÇED RAPORU NİHAİ ÇEDRAPORU ADRES: ŞEREFLİ

Detaylı

REİS RS ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ

REİS RS ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON, FAKS NUMARASI Armada İş Merkezi A Blok Kat:16 06520 Söğütözü/ ANKARA TEL : +90 (312) 219 21 99 FAKS : +90 (312) 219 01 80 REİS RS ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ MOTORLU ARAÇLAR

Detaylı

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce İÇERİK Enerji Kaynakları HES Faaliyetlerinin Aşamaları Düzce İlindeki HES Faaliyetleri Karşılaşılan Çevresel Sorunlar Çözüm

Detaylı

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1 İÇERİK 1. HAVZA KORUMA EYLEM PLANLARI 2. MARMARA VE SUSURLUK HAVZALARI 3. ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ 4. HAVZA YÖNETİM YAPILANMASI 5. NEHİR HAVZA YÖNETİM

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI Sayfa1 MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI 03.10.2013 tarihli ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği nin 5. Maddesi gereği, 26. Maddesi kapsamında yer

Detaylı

MERCAN ENERJİ ÜRETİM TİC. VE SAN. A.Ş.

MERCAN ENERJİ ÜRETİM TİC. VE SAN. A.Ş. TİC. VE SAN. A.Ş. TAGAR REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK ENERJİ SANTRALI ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU NİHAİ TUNCELİ İLİ, ÇEMİŞGEZEK İLÇESİ, TAGAR ÇAYI Gökkuşağı Mah. 1222. Cad. 1204. Sok. No:8/23 Cevizlidere/Çankaya/ANKARA

Detaylı

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU ODAŞ ELEKTRİK ÜRETİM SAN. TİC. A.Ş. 2015 ŞUBAT HİSAR HİDRO ELEKTRİK SANRALİ PROJE BİLGİ NOTU : Hisar Regülatörü ve HES projesi Marmara bölgesinde Sakarya Nehri üzerinde Bilecik

Detaylı

TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30

TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30 RAK İNŞAAT TURİZM DEMİR ELEKTRİK ÜRETİM SAN. TİC. A. Ş. SAMATLAR REGÜLATÖRÜ, HES (6,03 MWm / 5,428 MWe ) VE MALZEME OCAĞI PROJESİ (KIRMA-YIKAMA-ELEME TESİSİ VE BETON SANTRALİ DAHİL) NİHAİ ÇEVRESEL ETKİ

Detaylı

20058733 RUHSAT NOLU KALKER OCAĞI VE KIRMA-ELEME TESİSİ KAPASİTE ARTIŞI ÇED RAPORU GAZİANTEP İLİ ŞEHİTKAMİL İLÇESİ TAŞLICA MAHALLESİ

20058733 RUHSAT NOLU KALKER OCAĞI VE KIRMA-ELEME TESİSİ KAPASİTE ARTIŞI ÇED RAPORU GAZİANTEP İLİ ŞEHİTKAMİL İLÇESİ TAŞLICA MAHALLESİ SAN. VE TİC. A.Ş. 20058733 RUHSAT NOLU KALKER OCAĞI VE KIRMA-ELEME TESİSİ KAPASİTE ARTIŞI ÇED RAPORU GAZİANTEP İLİ ŞEHİTKAMİL İLÇESİ TAŞLICA MAHALLESİ Bahçelievler Mah. 52. Sok. (Eski 6. Sok) No: 15/4

Detaylı

PROJE SAHİBİNİN ADI ÇAKAR ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. Gaziantep Yolu, 7.km Karacasu Mevkii/KAHRAMANMARAŞ T : 0 344 251 30 00 F : 0 344 251 30 06 ADRESİ

PROJE SAHİBİNİN ADI ÇAKAR ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. Gaziantep Yolu, 7.km Karacasu Mevkii/KAHRAMANMARAŞ T : 0 344 251 30 00 F : 0 344 251 30 06 ADRESİ PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI ÇAKAR ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. Gaziantep Yolu, 7.km Karacasu Mevkii/KAHRAMANMARAŞ T : 0 344 251 30 00 F : 0 344 251 30 06 PROJENİN ADI Çakır Regülatörü

Detaylı

26 Santral Kuyruksuyu Kotu (m) m 27 İletim Yapısı CTP Boru (basınçlı) 28 İletim Yapısı Uzunluğu (m) İletim Yapısı Eğimi ( j ) Değişken

26 Santral Kuyruksuyu Kotu (m) m 27 İletim Yapısı CTP Boru (basınçlı) 28 İletim Yapısı Uzunluğu (m) İletim Yapısı Eğimi ( j ) Değişken 1. ÖZET 1.1. YÖNETİCİ BİLGİLENDİRME FORMU S.NO Açıklamalar 1 Proje Adı Kale Reg. Ve HES 2 Şirket Adı Asa Enerji Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. 3 Şirket Adresi Musazade Mah. Cumhuriyet Meydanı Molla

Detaylı

SUVERİ ELEKTRİK ÜRT. İNŞ. SAN. VE TİC. A.Ş.

SUVERİ ELEKTRİK ÜRT. İNŞ. SAN. VE TİC. A.Ş. SUVERİ ELEKTRİK ÜRT. İNŞ. SAN. VE TİC. A.Ş. ANKARA İLİ, GÜDÜL İLÇESİ, TAHTACIÖRENCİK MEVKİİ, BEYPAZARI İLÇESİ, URUŞ BELDESİ SÜVARİ ÇAYI ÜZERİ ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu AĞUSTOS-2013 AK-TEL MÜHENDİSLİK

Detaylı

BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK YERİ

BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK YERİ BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN ÇED DEKİ YERİ Barajların ÇED Yönetmeliği ndeki ndeki Yeri Ek-1 1 Listesi, Madde 15, Su depolama tesisleri (Göl( l hacmi 10 milyon m3 ve üzeri olan Baraj ve Göletler)

Detaylı

KIRIKKALE İLİ, YAHŞİHAN İLÇESİ, KILIÇLAR BELDESİ MGS PROJE MÜŞAVİRLİK MÜHENDİSLİK TİCARET LTD.ŞTİ. ANKARA

KIRIKKALE İLİ, YAHŞİHAN İLÇESİ, KILIÇLAR BELDESİ MGS PROJE MÜŞAVİRLİK MÜHENDİSLİK TİCARET LTD.ŞTİ. ANKARA ACWA GÜÇ ELEKTRİK İŞLETME VE YÖNETİM SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (ÇED) RAPORU KIRIKKALE İLİ, YAHŞİHAN İLÇESİ, KILIÇLAR BELDESİ MGS

Detaylı

Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi

Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi 3.ULUSAL TAŞKIN SEMPOZYUMU 29-30 NİSAN 2013 Haliç Kongre Merkezi, İSTANBUL Cemal KAYNAK Teknik Uzman -Y.Şehir Plancısı İller Bankası A.Ş. Mekansal

Detaylı

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi Not: Aralık 2006 tarihli bu kısım Ağustos 2006 da yayımlanmış olan Kısım VI.2.6.1 in yerine geçmiştir. Bu bağlamda, Aralık 2006 da Ek P eklenmiştir. VI.2.6.1. İnşaat ve Su Tutulması Aşamasında Aşağı Akış

Detaylı

SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE

SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE Bu doküman, Söke Rüzgar Enerji Santrali Projesi nin (Söke RES) Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1 AMAÇ... 3. 3.1 Su Temini ( Su Potansiyeli )... 3 3.1.1 Barajlarda Su Temini... 3. 3.2 Göletlerde Su Temini... 3

İÇİNDEKİLER 1 AMAÇ... 3. 3.1 Su Temini ( Su Potansiyeli )... 3 3.1.1 Barajlarda Su Temini... 3. 3.2 Göletlerde Su Temini... 3 İÇİNDEKİLER 1 AMAÇ... 3 2 KAPSAM... 3 3 ÇALIŞMA KONULARI... 3 3.1 Su Temini ( Su Potansiyeli )... 3 3.1.1 Barajlarda Su Temini... 3 3.2 Göletlerde Su Temini... 3 3.3 Regülatörlerde Su Temini... 3 3.3.1

Detaylı

PROJE SAHİBİNİN ADI TEMSU ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.

PROJE SAHİBİNİN ADI TEMSU ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. PROJE SAHİBİNİN ADI TEMSU ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. PROJENİN ADI SİLOPİ ENERJİ GRUBU (HEZİL BARAJI VE HES LERİ) 155 MWM/147.88 MWE, KIRMA ELEME TESİSLERİ, HAZIR BETON SANTRALLERİ VE MALZEME OCAKLARI PROJE İÇİN

Detaylı

OSMANİYE İLİ KADİRLİ İLÇESİ

OSMANİYE İLİ KADİRLİ İLÇESİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 6. BÖLGE (ADANA) MÜDÜRLÜĞÜ SAVRUN BARAJI SULAMASI, HES, MALZEME OCAKLARI, KIRMA-ELEME VE BETON SANTRALİ TESİSLERİ PROJESİ ÇED RAPORU OSMANİYE

Detaylı

KONUKLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. KONALGA REGÜLÂTÖRÜ ve HES PROJESİ

KONUKLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. KONALGA REGÜLÂTÖRÜ ve HES PROJESİ KONUKLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. KONALGA REGÜLÂTÖRÜ ve HES (Malzeme Ocakları, Kırma-Eleme Tesisi ve Beton Santrali) PROJESİ (30,566 MWm / 29,649 MWe) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU VAN İLİ, ÇATAK

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM SAN. ve TİC. A.Ş.

BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM SAN. ve TİC. A.Ş. PROJE SAHİBİ BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM SAN. ve TİC. A.Ş. PROJE ADI TAŞÇİFTLİK REGÜLATÖRÜ ve HES (3,794 MW m /3.681 MW e ) PROJE YERİ KASTAMONU İLİ, MERKEZ İLÇESİ, BAŞÖREN KÖYÜ KARAKAYA DERESİ HAZIRLAYAN

Detaylı

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ

NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRAL PROJELERİNDE ÇED SÜRECİ İhsan Kaş 1, Korhan Altındal 2 Özet Nehir Tipi Hidroelektrik Santraller bulunduğu bölgeye, büyüklüğüne, tipine göre farklılıklar gösterir. Bu farklılıklarda

Detaylı

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul Taşkınların Sebepleri, Ülkemizde Yaşanmış Taşkınlar ve Zararları, CBS Tabanlı Çalışmalar Taşkın Tehlike Haritaları Çalışmaları Sel ve Taşkın Strateji

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Bu Tebliğ, 12 Mart 1989 tarihli ve 20106 sayılı Resmî Gazete de yayınlanmıştır. Amaç Madde 1 - Bu tebliğ, 9 Ağustos 1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre

Detaylı

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ Sunan Dr. Burak Turan NFB Mühendislik ve Müşavirlik Dr. Burak TURAN 1, Fayik TURAN 2, M. Denizhan BÜTÜN 3

Detaylı

ÇEVRE İZİNLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET STANDARTLARI TABLOSU

ÇEVRE İZİNLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET STANDARTLARI TABLOSU ÇEVRE İZİNLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET STANDARTLARI TABLOSU SIRA NO HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLAMA SÜRECİ (EN GEÇ) 1 İl Müdürlüğü Uygunluk Yazısı 1-Başvuru Dilekçesi 30 GÜN 2-

Detaylı

BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME ve SÜT SIĞIRCILIĞI KAPASİTE ARTIŞI KOMPOST GÜBRE ve BİOGAZ ÜRETİM TESİSİ

BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME ve SÜT SIĞIRCILIĞI KAPASİTE ARTIŞI KOMPOST GÜBRE ve BİOGAZ ÜRETİM TESİSİ TAÇ TARIM ÜRÜNLERİ HAYVANCILIK GIDA SAN. VE TİC. A.Ş. BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME ve SÜT SIĞIRCILIĞI KAPASİTE ARTIŞI KOMPOST GÜBRE ve BİOGAZ ÜRETİM TESİSİ NİHAİ ÇED RAPORU DÜZCE İLİ, MERKEZ İLÇE, GÖLORMANI

Detaylı

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 H.Bülent KADIOĞLU Çevre Mühendisi Golder Associates Sunum

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

WGS 84, COĞRAFİK Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50. Datum : WGS-84 Türü : UTM. Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33. D.O.M.

WGS 84, COĞRAFİK Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50. Datum : WGS-84 Türü : UTM. Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33. D.O.M. SAYIN PREFABRİK İNŞ.SAN.VE TİC.LTD.ŞTİ PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ Sayın Prefabrik İnşaat Ticaret ve Sanayi Ltd.Şti. Organize Sanayi Bölgesi 1.Cadde 1.Sokak No:45 Afyonkarahisar TELEFON VE FAKS NUMARALARI

Detaylı

RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ. Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr

RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ. Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr SUNUM PLANI 1. RES lerin Enerji Sektöründeki Durumu 2. Strateji Hedeflerimiz 3. RES Yatırım Süreci

Detaylı

ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN VE LİSANSLAR HAKKINDA YÖNETMELİK KAPSAMINDA ATIKSULARINI DERİN DENİZ DEŞARJI YÖNTEMİ İLE DENİZE DEŞARJ YAPMAK

ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN VE LİSANSLAR HAKKINDA YÖNETMELİK KAPSAMINDA ATIKSULARINI DERİN DENİZ DEŞARJI YÖNTEMİ İLE DENİZE DEŞARJ YAPMAK ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN VE LİSANSLAR HAKKINDA YÖNETMELİK KAPSAMINDA ATIKSULARINI DERİN DENİZ DEŞARJI YÖNTEMİ İLE DENİZE DEŞARJ YAPMAK İSTEYEN KURUM VE KURULUŞLAR İÇİN ÇEVRE İZNİ BAŞVURU ŞARTLARI

Detaylı

HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu

HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu ALARTES ENERJİ A.Ş. HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu DENİZLİ İLİ, HONAZ İLÇESİ, DENİZLİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ AECOM

Detaylı

Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi

Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi T. C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Daire Başkanlığı 03 Aralık 2013 / Afyonkarahisar

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 10.10.2009 Resmi Gazete Sayısı: 27372 SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî

Detaylı

DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ANDIRAZ BARAJI (GÖL HACMİ 133,24 Hm 3 ), HES (36,73 MWm/ 36,0 MWe), MALZEME OCAKLARI, BETON SANTRALİ, KIRMA ELEME VE YIKAMA TESİSİ KASTAMONU İLİ, ARAÇ İLÇESİ, ÇANKIRI

Detaylı

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Planlama Alanı : Bolu ili, Mengen ilçesi, Kadılar

Detaylı

PROJE SAHİBİNİN ADI MURAT KAAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30

PROJE SAHİBİNİN ADI MURAT KAAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30 MURAT KAAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. KUZKAYA REGÜLATÖRÜ, HİDROELEKTRİK SANTRALİ VE MALZEME OCAĞI PROJESİ (KUZKAYA-1 REGÜLATÖRÜ VE 3,59 MW (3,700 MWm / 3,590 MWe) LIK HES İLE KUZKAYA-2 REGÜLATÖRÜ VE 2,928 MW

Detaylı

HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ?

HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ? HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ? Yrd.Doç.Dr. Oğuz KURDOĞLU KTÜ Orman Fakültesi Oğuz KURDOĞLU, 21.11.2013 Mövenpick-Ankara 2 Maliyetleri kim karşılayacak? Oğuz KURDOĞLU, 21.11.2013 Mövenpick-Ankara 3 Oğuz KURDOĞLU,

Detaylı

BALIKESİR İLİ, KARESİ İLÇESİ, KUVA-İ MİLLİYE MAHALLESİ, 20J-II PAFTA, 863 ADA, 3 PARSELE AİT

BALIKESİR İLİ, KARESİ İLÇESİ, KUVA-İ MİLLİYE MAHALLESİ, 20J-II PAFTA, 863 ADA, 3 PARSELE AİT BALIKESİR İLİ, KARESİ İLÇESİ, KUVA-İ MİLLİYE MAHALLESİ, 20J-II PAFTA, 863 ADA, 3 PARSELE AİT 1 / 1000 ÖLÇEKLİ UYGULAMA İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU ÇELİK ŞEHİR PLANLAMA KASAPLAR MH. VASIFÇINAR

Detaylı

HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu

HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu ALARTES ENERJİ A.Ş. HONAZ DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ PROJESİ (403 MWm / 397,1 MWe / 709,7 MWt ) Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu DENİZLİ İLİ, HONAZ İLÇESİ, DENİZLİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ AECOM

Detaylı

154 kv Tortum 380 TM-Ayvalı HES Enerji İletim Hattı ÇED Raporu

154 kv Tortum 380 TM-Ayvalı HES Enerji İletim Hattı ÇED Raporu TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. 154 kv Tortum 380 TM-Ayvalı HES Enerji İletim Hattı ÇED Raporu ERZURUM İLİ UZUNDERE, OLTU VE OLUR İLÇELERİ, ARTVİN İLİ YUSUFELİ İLÇESİ ANKARA - TEMMUZ 2013 PROJE SAHİBİNİN

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ

VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ KONYA ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ SIRA NO HİZMETİN ADI 1. A, B, C ve D tipi Mesire yerlerinin kuruluşu BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER 1.

Detaylı

PROJE SAHİBİNİN ADI AHMET HAKAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30

PROJE SAHİBİNİN ADI AHMET HAKAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. TELEFON VE FAKS NUMARALARI 0312 284 43 30 AHMET HAKAN ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş. ZALA REGÜLATÖRÜ, HES (5,760 MW m / 5,184 MW e ) VE MALZEME OCAĞI PROJESİ NİHAİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU KASTAMONU İLİ, ARAÇ İLÇESİ, ARAÇ ÇAYI ÇED RAPORUNU

Detaylı

KT KARACA TUNA ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ.

KT KARACA TUNA ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. KT KARACA TUNA ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. KAVAK REGÜLATÖRÜ VE HES (10,48 MW m /10,06 MW e ) BETON SANTRALİ KIRMA-YIKAMA-ELEME TESİSİ Kırıkkale İli, Merkez İlçesi, Hasandede Köyü ÇED RAPORU x NİHAİ ÇED RAPORU

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 RES PROJELERİNE İLİŞKİN KARŞILAŞILAN SORUNLAR 1) TEŞVİKLER 2) İZİNLER 3) ÖLÇÜMLER 4) YENİ BAŞVURULARIN ALINMASI 5) KAPASİTE ARTIŞI 6) BAĞLANTI

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ KASTAMONU ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ KASTAMONU ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ VATANDAŞA SUNULAN HİZMETLERDE İSTENİLEN BELGELER ve İŞ BİTİRME SÜRELERİ KASTAMONU ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ SIRA NO HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLANMA SÜRESİ GEÇ) (EN 1.Talep Dilekçesi

Detaylı

ZEYNEP ENERJİ ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş.

ZEYNEP ENERJİ ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. KURULU GÜCÜ 21,6 MW OLAN NEHİR TİPİ SANTRAL ve BETON SANTRALİ (AVANOS REGÜLÂTÖRÜ ve CEMEL HİDROELETRİK SANTRAL PROJESİ) REVİZE PROJESİ (SEÇME-ELEME KRİTERLERİNE GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.) NEVŞEHİR İLİ, AVANOS

Detaylı

DSİ 5. BÖLGE (ANKARA) MÜDÜRLÜĞÜ. ANKARA GÖLETLERİ (TEKKE) ve SULAMALARI PROJESİ KAPSAMINDA MALZEME OCAKLARI ve KIRMA-ELEME-YIKAMA TESİSİ PROJESİ

DSİ 5. BÖLGE (ANKARA) MÜDÜRLÜĞÜ. ANKARA GÖLETLERİ (TEKKE) ve SULAMALARI PROJESİ KAPSAMINDA MALZEME OCAKLARI ve KIRMA-ELEME-YIKAMA TESİSİ PROJESİ DSİ 5. BÖLGE (ANKARA) MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA GÖLETLERİ (TEKKE) ve SULAMALARI PROJESİ KAPSAMINDA MALZEME OCAKLARI ve KIRMA-ELEME-YIKAMA TESİSİ PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME RAPORU ANKARA İLİ, AYAŞ İLÇESİ,

Detaylı

ATIK KABUL TESİSLERİ İÇİN ÇEVRE LİSANSI İŞLEMLERİ

ATIK KABUL TESİSLERİ İÇİN ÇEVRE LİSANSI İŞLEMLERİ ATIK KABUL TESİSLERİ İÇİN ÇEVRE LİSANSI İŞLEMLERİ 1. Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 2. Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik 1- GEMİLERDEN ATIK

Detaylı

ATIKSU YÖNETİMİ ve SU TEMİNİ PROJEKSİYONLARI Aralık 2015. Dr. Dursun Atilla ALTAY Genel Müdür

ATIKSU YÖNETİMİ ve SU TEMİNİ PROJEKSİYONLARI Aralık 2015. Dr. Dursun Atilla ALTAY Genel Müdür ATIKSU YÖNETİMİ ve SU TEMİNİ PROJEKSİYONLARI Aralık 2015 Dr. Dursun Atilla ALTAY Genel Müdür Marmara Havzası ve Atıksu Yönetimi 1950'li yıllar Caddebostan Plajı 1980'li yıllar Ülkemizin en kalabalık şehri

Detaylı

İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ

İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ 1 AŞAĞIDA ADI GEÇEN TESİSİN BİRİMLERİ İÇİN ENTEGRE ÇEVRE İZNİ GEREKLİLİĞİ İÇİN TEMEL PROJE : YERLEŞKE ADRESİ: VERİLİŞ TARİHİ: HAZIRLAYAN KİŞİ 1 : Adı - Soyadı

Detaylı

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK Lisans başvurusu Düzenli depolama tesisleri için tesisin bulunduğu belediyeden usulüne göre alınmış izin veya ruhsat üzerine Bakanlıktan lisans alınması

Detaylı

İLKTES ELEKTRİK TESİSAT TİC.LTD.ŞTİ.

İLKTES ELEKTRİK TESİSAT TİC.LTD.ŞTİ. MERKEZ EFENDİ MAH. TERCÜMAN SİTESİ A/2 BLOK D.20 ZEYTİNBURNU/İSTANBUL Tel: (212) 679 74 50 Faks: (212) 679 74 54 OBELYA Mühendislik Çevre ve Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri Tic.Ltd.Şti. Atatürk Cad. Koruyucu

Detaylı

BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME TESİSİ KAPASİTE ARTIRIMI PROJESİ

BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME TESİSİ KAPASİTE ARTIRIMI PROJESİ TEKEOĞLU ZİRAAT EKİPMANLARI İNŞAAT NAKLİYE HAYVANCILIK VE BETON İŞLERİ SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. BOLU İLİ, DÖRTDİVAN İLÇESİ, MERKEZ MAHALLESİ, KASAPLAR MEVKİİ ÇED BAŞVURU DOSYASI ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU

Detaylı

154 kv ELİF HAVZA TM-ERZURUM I ENERJİ İLETİM HATTI VE ELİF HAVZA TRAFO MERKEZİ

154 kv ELİF HAVZA TM-ERZURUM I ENERJİ İLETİM HATTI VE ELİF HAVZA TRAFO MERKEZİ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 154 kv ELİF HAVZA TM-ERZURUM I ENERJİ İLETİM HATTI VE ELİF HAVZA TRAFO MERKEZİ Erzurum ili; Tortum, Yakutiye ve Palandöken İlçeleri ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu

Detaylı

ISPARTA İL ÖZEL İDARESİ HİZMET STANDARTLARI TABLOSU BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER

ISPARTA İL ÖZEL İDARESİ HİZMET STANDARTLARI TABLOSU BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER SIRA NO VATANDAŞA SUNULAN HİZMETİN ADI 1 Tarımsal Sulama Suyu İzinleri 2 3 Sulama Suyu, Toprak Analizi ve İçmesuyu Analizleri Gölet, Liman, Baraj gibi Projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat 4

Detaylı

KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER

KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER AMAÇ : Gaziantep iline içme ve kullanma suyu sağlayan kıta içi yüzeysel su kaynaklarından olan Kartalkaya Barajının mevcut su kalitesinin korunup, kullanımının sürdürülebilir

Detaylı

MEVZİİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU

MEVZİİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU SINIRLI SORUMLU KARAKÖY TARIMSAL KALKINMA KOOP. MEVZİİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU ÇANAKKALE İLİ BAYRAMİÇ İLÇESİ KARAKÖY KÖYÜ Pafta No : 1-4 Ada No: 120 Parsel No: 61 DANIŞMANLIK ÇEVRE

Detaylı

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT YÖNETİCİ ÖZETİ Düzce Valiliği ve Düzce Üniversitesi nin birlikte düzenlemiş olduğu

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI EK-2 FAALİYET BAŞVURU FORMU

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI EK-2 FAALİYET BAŞVURU FORMU 1. Başvuru sahibine ilişkin bilgiler: 1.1 Adı Soyadı 1.2 Adresi 1.3 T.C. Kimlik No 1.4 Telefon (GSM) 1.5 E-Posta 2. Firmaya ilişkin bilgiler: 2.1 Firma Adı 2.2 Adresi 2.3 Telefon No 2.4 Faks No 2.5 Sicil

Detaylı

İZMİR İLİ URLA İLÇESİ ZEYTİNELİ MAHALLESİ SARPDERE MEVKİİ GÜNEŞLENME İSKELESİ

İZMİR İLİ URLA İLÇESİ ZEYTİNELİ MAHALLESİ SARPDERE MEVKİİ GÜNEŞLENME İSKELESİ İZMİR İLİ URLA İLÇESİ ZEYTİNELİ MAHALLESİ SARPDERE MEVKİİ GÜNEŞLENME İSKELESİ 1/5000 ÖLÇEKLİ KORUMA AMAÇLI NAZIM İMAR PLANI 1/1000 ÖLÇEKLİ KORUMA AMAÇLI UYGULAMA İMAR PLANI PLAN ARAŞTIRMA VE AÇIKLAMA RAPORU

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

İçme Suyu Kaynağı Olarak Sapanca Gölü nün Bütünleşik Yaklaşımlı Havza Yönetimi İle Korunması Ve Güvenli Su Temini

İçme Suyu Kaynağı Olarak Sapanca Gölü nün Bütünleşik Yaklaşımlı Havza Yönetimi İle Korunması Ve Güvenli Su Temini İçme Suyu Kaynağı Olarak Sapanca Gölü nün Bütünleşik Yaklaşımlı Havza Yönetimi İle Korunması Ve Güvenli Su Temini Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü «Allah insanı yalnız ve yalnız kendisine kulluk etsin

Detaylı

Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi

Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi Marmara Kıyıları Hassas Alan Yönetimi Huri EYÜBOĞLU Şub. Müd. huri.eyuboglu@csb.gov.tr İSTANBUL SUNUM İÇERİĞİ SINHA PROJESİ Türkiye Kıyılarında Kentsel Atıksu Yönetimi: Sıcak Nokta ve Hassas Alanların

Detaylı

HUNUTLU ENTEGRE TERMİK SANTRALİ 2x(600 MW e /616 MW m /1.332,8 MW t ) (KÜL DEPOLAMA SAHASI VE İSKELE) PROJESİ

HUNUTLU ENTEGRE TERMİK SANTRALİ 2x(600 MW e /616 MW m /1.332,8 MW t ) (KÜL DEPOLAMA SAHASI VE İSKELE) PROJESİ HUNUTLU ENTEGRE TERMİK SANTRALİ 2x(600 MW e /616 MW m /1.332,8 MW t ) (KÜL DEPOLAMA SAHASI VE İSKELE) PROJESİ ADANA İLİ, YUMURTALIK İLÇESİ, SUGÖZÜ KÖYÜ ÇED BAŞVURU DOSYASI ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU ANKARA

Detaylı

HAKKIMIZDA A) ŞİRKET YAPISI VE ORGANİZASYON B) MİSYON VE VİZYON C) KALİTE YÖNETİMİ D) SORUMLULUK

HAKKIMIZDA A) ŞİRKET YAPISI VE ORGANİZASYON B) MİSYON VE VİZYON C) KALİTE YÖNETİMİ D) SORUMLULUK HAKKIMIZDA A) ŞİRKET YAPISI VE ORGANİZASYON B) MİSYON VE VİZYON C) KALİTE YÖNETİMİ D) SORUMLULUK D.1 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği D.2 Çevreye Duyarlılık D.3 Sosyal Sorumluluk A) ŞİRKET YAPISI VE ORGANİZASYON

Detaylı

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER IV.1. Önerilen Projenin Olası Etkilerinin Tanıtımı Diyarbakır AAT Projesi,

Detaylı

AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali

AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali Bu doküman, Ayvacık Rüzgar Enerji Santralinin Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak hazırlanmıştır ve projeye

Detaylı

Manisa İli, Soma İlçesi. Datum : Ed-50 Türü : Utm Ölçek : 6 Derece Koordinat : Sağa Yukarı

Manisa İli, Soma İlçesi. Datum : Ed-50 Türü : Utm Ölçek : 6 Derece Koordinat : Sağa Yukarı PROJE SAHİBİNİN ADI HİDRO-GEN ENERJİ İTH. İHR.DAĞ. TİC. A.Ş. Adresi Telefonu Ve Faks Numaraları Projenin Adı Projenin Bedeli Horasan Sok. No: 24 GOP/Ankara Tel: 0 312 447 17 00 Fax: 0 312 446 24 80 SOMA

Detaylı

PROJE SAHİBİNİN ADI ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ.

PROJE SAHİBİNİN ADI ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ. PROJE SAHİBİNİN ADI ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ. ADRESİ TELEFONU VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJENİN BEDELİ 22 231 974 $ Gölgeli Sok. No: 27/12 Gaziosmanpaşa-Çankaya/ANKARA Tel : 0-312 446 24 01

Detaylı

ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN

ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN ÇEVRE YÖNETY NETİMİ GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ İZİN N VE DENETİM M DAİRES RESİ BAŞKANLI KANLIĞI ÇEVRE İZNİ VE LİSANSI L ŞUBESİ ÇEVRE KANUNUNCA ALINMASI GEREKEN İZİN VE LİSANSLAR L HAKKINDA YÖNETMELİK ÇEVRE İZNİ

Detaylı