Türkiye Zeytinyağı Ekonomisine Genel Bir Bakış

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye Zeytinyağı Ekonomisine Genel Bir Bakış"

Transkript

1 Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 4, No: 2, 2009 (35-51) Electronic Journal of Food Technologies Vol: 4, No: 2, 2009 (35-51) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR e-issn: Derleme (Review) Fatma ÖZTÜRK 1 Mine Yalçın 1 Harun DIRAMAN 2* 1 Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Ekonomi İstatistik Şubesi, Bornova İZMİR. *2 Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Zeytinyağı Teknolojisi Şubesi, Bornova İZMİR. ÖZET Zeytinyağı üretimi en çoktan en aza doğru sırasıyla İspanya, İtalya, Yunanistan, Tunus, Türkiye, Suriye, Fas ve Portekiz gibi Akdeniz i çevreleyen ülkelerde toplanmıştır. Zeytin ağacı, dünya üzerindeki beş kıtada, Kuzey ve Güney yarım küresinde özellikle Akdeniz iklimine sahip derece enlemler arasında yayılmıştır. Akdeniz bölgesinde bulunan adı geçen bu sekiz ülke, dünya zeytinyağı üretimini %90 dan fazlasını tek başına sağlamaktadır. Türkiye nin yılları arasında yıllık zeytinyağı üretimi ortalama ton olup, Türkiye dünyanın altıncı büyük üreticisidir. Sağlıklı beslenme ve doğal gıda tüketiminden dolayı dünyanın farklı ülkeleri arasında son 10 yıldan beri zeytinyağına yüksek bir talep bulunmaktadır. Ayrıca, dünyadaki yüksek yaşam standartları ve artan gelir düzeyleri zeytinyağı tüketiminde yeni pazarların oluşmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Türkiye nin zeytinyağı sektörü hakkında genel bir değerlendirmeyi kapsamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye zeytinyağı sektörü yıllık istatistik değerleri ışığında üretim, tüketim ve ithal ihraç durumu ve ayrıca sektörün problemleri ve çözüm yolları alt başlıklar ile ele alınmıştır. Anahtar kelimeler: Türkiye, zeytinyağı, ekonomi An overview on the olive oil economy of Turkey Abstract. Olive oil production has normally been concentrated from maximun to minimum in the Mediterranean basin countries: Spain, Italy, Greece, Tunisia, Turkey, Syria, Morocco, and Portugal, respectively. Olive trees are spread between lattitudes of 30 and 45 degrees of Northern and Southern hemisphere, especially having Mediterannean climate conditions, over the five continents of the world. These eigth countries of Mediterranean zones provides alone account for 90% of world production. The olive oil production of Turkey is as average tones during years and our country is the world s fifth largest producer. There are highly demand on olive oil since last ten years among the different countries of world due to the healthy nutrition trends and natural foods consumption. In addition, increasing income levels and high life standards in the world gave rise to the new markets for the olive oil consumption. This study covers is an overview on the olive oil sector of Turkey. In this paper, olive sector in Turkey was dealt with those sub tittles production, consumption and export import situations, also inside the problems of the sector and their solutions, in the ligth of stastistical data based on yearly production. Key words: Turkey,olive oil, economy Bu makaleye atıf yapmak için Öztürk, F., Yalçın, M., Dıraman, H. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi 2009, 12(2) How to cite this article Öztürk, F., Yalçın, M., Dıraman, H. An overview on the olive oil economy of Turkey Electronic Journal of Food Technologies, 2009, 12(2) 35-51

2 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) GİRİŞ Zeytin ekonomik olarak dünyada derece enlemler arasında kuzey yarı kürede 30 ve güney yarı kürede de 8 ülkedeki sınırlı bir alanda yetiştiriciliği yapılan Akdeniz bitkisidir. Dünyadaki zeytin ağaç varlığının %98, Akdeniz havzası olarak da adlandırılan bu bölgede hâkim durumdadır [1]. Zeytin ağacının insanlık tarihindeki yeri tam olarak bilinmemekle birlikte yapılan çeşitli arkeolojik çalışmalar, zeytinin tarihi hakkında aydınlatıcı bilgiler vermektedir. Bu konuda eldeki en eski veri, Ege Denizi'nde Santorini adasında yapılan arkeolojik çalışmalara dayanmaktadır. Bu çalışmalarda 39 bin yıllık zeytin yaprağı fosilleri ortaya çıkarılmıştır. Kuzey Afrika'da Sahra bölgesinde gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalarda ise M.Ö. 12 bin yılına ait zeytin ağacı bulgularına rastlanmıştır. Kültürel anlamda zeytin yetiştiriciliği M.Ö yıl kadar önce başladığı bildirilmektedir. Mısır da M.Ö yıllarına ait zeytin ve zeytinyağı üretimine dayanan sağlam bulgular vardır. Diğer yandan Hatay ve Mardin illerinde zeytinin bilinen en eski kalıntılarına rastlanmıştır. Bu husus tarih uzmanlarının "Zeytinin Anavatanı Anadolu'dur" yargısını kuvvetlendirmektedir. Zeytin küçük Asya dan (Suriye-İran sınırı) Yunanistan a M.Ö yılında götürülmüştür. Zeytinin yabani formunu iyi bilen Yunanistan ın ilk yerleşimcileri Doğu Akdeniz den zeytinyağı üretim teknikleri ve zeytin yetiştiriciliği konularındaki bilgileri öğrenmişlerdir. İtalya da zeytin tarımı M.Ö. 7. yüzyılda başladığı, buradan da M.Ö. 6. yüzyılda Marsilya daki yerleşimciler vasıtasıyla Fransa ya yayıldığı düşünülmektedir. Zeytinin yeni kıtaya yayılması İspanyollar tarafından 16. yüzyılın başlarında olmuştur. Önce Meksika da başlayan zeytin üretimi buradan Peru, Arjantin ve Şili ye yayılmıştır. Zeytinin Birleşik Devletlere gelişi 18. yüzyılda Kaliforniya eyaletinde San Diego şehrinin kurucusu olan bir misyoner aracılığı ile olmuştur [2] yılı verilerine göre dünyada 8,3 milyon hektar alanda 17 milyon ton dane zeytin üretimi gerçekleşmiştir. Bu üretimin %90 ı 8 tipik Akdeniz ülkesinde gerçekleşmiştir. Bu ülkeler sırasıyla İspanya (%30,1), İtalya (%13,8), Yunanistan (%14,5), Türkiye (%8,9), Tunus (%4,7), Suriye (%3,8) ve Fas (%3,7) tır. Bu ülkeler ekonomik olarak esas zeytin üreticisi devletlerdir. Diğer yandan Güney yarımkürede de 8 kadar ülkede zeytin tarımı yapılmaktadır. Güney Afrika Cumhuriyeti, Arjantin, Şili, Brezilya, Peru, Uruguay ve Avustralya gibi güney ülkelerindeki üretimin payı çok düşüktür. Hemen eklemek gerekir ki, özellikle Avustralya ve Arjantin son yıllarda zeytin üretimine özenle yaklaşmış ve üretimi teşvik eden politikaları uygulamaya koymuştur [3]. Taşıdığı eşsiz antioksidan maddeler (fenolik bileşikler, tokoferol ve diğer aromatik maddeler) ile birlikte içerdiği yüksek düzeydeki tekli doymamış yağ asidi (oleik asit), sahip olduğu yüksek oksidatif stabilitesi ve sadece fiziksel (presleme, santrifüjleme ve perkolasyon) yöntemlerle elde edilen doğal bir meyve yağı (veya yağlı meyve suyu)dır. Bu özellikleri nedeniyle naturel zeytinyağı ısıl ve kimyasal işlemler içeren rafinasyon yöntemleri ile üretilen diğer yemeklik bitkisel yağlardan çok daha farklı özelliklere sahip olduğu bilinen naturel zeytinyağı [4], özellikle kalp hastalığı riskinin azaltıcı, iyi huylu kolestrolü (HDL) yükseltici, kötü huylu kolesterolü (LDL) azaltıcı ve bazı kanser türlerine karşı koruyucu etkisinden dolayı, uluslararası tıp bilim otoritelerince fonksiyonel bir gıda olarak kabul edilmiştir [5]. Özellikle zeytinyağının adı geçen bu tıbbi nitelikleri ve insan metabolizması üzerine etkileri yıllardır araştırıcıların ilgi alanı olmuştur. Bu alanda yapılan çalışmalar arttıkça, zeytinyağının her geçen gün yeni özelliği keşfedilmektedir. Örneğin zeytinyağı zengin doymamış yağ asitleri özelliği ile damar sertliğini azaltmakta ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kalp krizi riskini düşürmektedir. Ayrıca, naturel zeytinyağı sıcak ve soğuk tüketildiğinde mide asitliğini azaltarak gastrit veya ülsere karşı koruyucu bir rol oynamaktadır. Bağırsaklar tarafından en iyi emilen yağdır ve bağırsaklardan geçişi düzenleyici özelliği vardır. Safra taşı riskini azaltır ve taşların erimesine yardımcı olur. Kemik ve dişlerin gelişmesini, hücre ve dokuların yenilenmesini sağlar, yaşlanmayı geciktirir [6]. Bütün bu etkenler dikkate alınarak, Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından da 1 Kasım 2004 tarihinden itibaren, naturel zeytinyağının sağlığa yararlı etkisinin ambalajlara yazılmasına müsaade edilmiştir [7]. Beslenme fizyolojisi açısından sağlıklı bir yağ kaynağı olarak taşıdığı önem ve üstün duyusal nitelikleri, naturel zeytinyağına uluslararası ticarette de son derece artan bir talep ile ekonomik bakımdan büyük bir değer kazandırmaktadır. Çağlar boyu Akdeniz insanlarının beslenmesinde kısacası Akdeniz Diyeti nin tek 36

3 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) bitkisel yağ kaynağını oluşturan ve sağlıklı beslenmenin simgesi olan naturel zeytinyağı [8, 9], bugün artık dünyanın farklı mutfaklarında artarak yer almaktadır. Bu çalışmada, dünya üzerinde son yirmi yıldır üzerinde en çok çalışma yapılan ve uluslararası tıp otoriteleri tarafından sağlıklı beslenmenin örneği kabul edilen Akdeniz Diyeti nin temel yağ kaynağı olan naturel zeytinyağının Türkiye deki sektörel yapısı, sorunları ve çözüm yolları ana hatları ile ele alınmıştır. 2. TÜRKİYE DEKİ MEVCUT ZEYTİN ÇEŞİTLERİ VE BÖLGELERE GÖRE DAĞILIMI Türkiye de yoğun olarak Akdeniz ikliminin hakim olduğu Ege ve Akdeniz kıyılarında yaygın olan zeytin üretimi, bu bölgelerdeki tarım işletmelerinin ana üretim dallarından birini oluşturmaktadır yılı istatistiklerine göre hektar olan Türkiye zeytin üretim alanı, toplam tarım alanlarının %2,3 ini ve bağ-bahçe alanlarının ise %22 sini oluşturmaktadır. Toplam 81 ilin %46 sında (36 il), 843 ilçenin ise %32 sinde (270 ilçe) zeytin üretimine rastlanmaktadır. Söz konusu illerde ton üretim yapılmıştır. Türkiye tane zeytin üretiminin %77,6 karşılayan 7 önemli il sırasıyla Aydın (%17,7), İzmir (%13,6), Manisa (%11,3), Muğla (%11,1), Balıkesir (%10,9), Bursa (%18 ) ve Çanakkale (% 4,5) dir [10]. Türkiye zeytin ağaç sayısı 2005/2006 yılları ortalaması olarak 122 milyon adete ulaşmış, 2007 yılı itibariyle de 150 milyon ağaç varlığının olduğu tahmin edilmektedir. Ağaç başına zeytin verimi 23,0 kg ile en yüksek Akdeniz bölgesinde, en düşük 10,3 kg ile Karadeniz bölgesindedir. Türkiye geneli itibariyle ortama verim ise 15,9 kg/ağaçtır [11]. Üretilen dane zeytinin yaklaşık %65 70 i yağlık olarak değerlendirilirken geriye kalan %30-35 kısmı da sofralık olarak değerlendirilmektedir [12]. Çizelge 1 de Türkiye dane zeytin üretiminin 2006/2007 yılı ortalama değer olarak bölgelere göre değerlendirilmesi verilmiştir. Çizelge 1: Türkiye Tane Zeytin Üretiminin Bölgelere Göre Değerlendirilmesi (2006/2007 ort) BÖLGELER* Alan (ha) Toplam Yağlık Üretim % Üretim (ton) (ton) % Ege , ,5 Marmara , ,4 Akdeniz , ,8 Güneydoğu , ,3 Karadeniz ,2 8 0,0 TÜRKİYE , ,0 Kaynak: TÜİK, 2007 (*) 1.Ege Bölge: Balıkesir (Erdek ve Marmara hariç), Manisa, İzmir, Aydın, Denizli, Muğla 2.Marmara Bölge: Çanakkale, Balıkesir (Erdek ve Marmara), Bursa, Bilecik, Sakarya, Kocaeli, İstanbul, Yalova, Tekirdağ, Eskişehir 3. Akdeniz Bölge: Antalya, İçel, Adana, Osmaniye, Hatay, Kahramanmaraş, Karaman 4.Güneydoğu Anadolu Bölge: Gaziantep, Kilis, Adıyaman, Şanlıurfa, Mardin 5.Karadeniz Bölge: Zonguldak, Bartın, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu, Trabzon, Artvin. Ege bölgesi Türkiye zeytin dane üretimin genel olarak %62,8 ini karşılamakta olup, yaygın çeşitler Ayvalık, Memecik, Domat, Erkence, Uslu, Çakır, Çilli dir [13]. Bu çeşitlerin yanısıra son yıllarda Marmara bölgesi çeşidi olan Gemlik zeytin çeşidi de Akhisar, Salihli Manisa, İzmir ve Karacasu Aydın yörlerinde hızla yaygınlaşmaktadır. Yapılan çalışmalarda, bölgenin ana çeşidi durumundaki Memecik çeşidinin en uygun adaptasyon performansı verdiği ortaya konulmuştur [14]. Marmara Bölgesi Türkiye zeytin dane üretimin genel olarak %14,2 sini karşılamaktadır. Bölgenin en önemli çeşidi Gemlik olmakla birlikte Edincik Su, Beyaz Yağlık, Çelebi (İznik), Çizmelik (Tekirdağ), Erdek Yağlık, Eşek Zeytini (Tekirdağ), Karamürsel Su, Samanlı, Şam ve Siyah Salamuralık bölgede yetiştirilen diğer çeşitlerdir [13]. Gemlik çeşidinin %80 i bölgede siyah sofralık olarak değerlendirilmekte olup %20 si yağa işlenmektedir. Akdeniz bölgesi Türkiye zeytin dane üretiminin genelde %17,9 unu karşılamaktadır. Bölgenin çeşitleri; Büyük Topak Ulak, Çelebi (Silifke), Küçük Topak Ulak, Elmacık, Halhalı (Hatay), Karamani, Sarı Haşebi, Sarı Ulak, Saurani, Sayfi dir [13]. Güneydoğu Anadolu Bölgesi zeytin çeşitliliği bakımından en zengin bölgemiz olamsına karşın, Türkiye dane zeytin üretiminin yaklaşık %4,9 unu 37

4 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) karşılamaktadır. Bölgenin en yaygın çeşitleri; Kilis Yağlık, Nizip Yağlık, Halhalı (Derik), Eğriburun (Nizip) ve Kan Çelebi gibi çeşitleri çok yaygındır. Ayrıca Belluti, Hursuki, İri Yuvarlak, Eğriburun (Tatayn), Halhalı Çelebi, Hamza Çelebi, Hırhalı Çelebi, Kalembezi, Mavi, Melkabazı, Tesbih Çelebi, Yağlık Çelebi, Yağlık Sarı Zeytin, Yuvarlak Çelebi, Yuvarlak Halhalı, Yün Çelebi ve Zoncuk diğer bölge çeşitleridir [13, 14]. Karadeniz Bölgesi için ekonomik anlamda kayda değer bir zeytinyağı üretimi mevcut değildir. Türkiye de ekonomik açıdan önem arzeden yağlık zeytin çeşitlerinin bölgesel olarak genel bir dağılımı ( hasat yılı için) Harita 1 de verilmiştir. Ana üretim bölgeleri olarak Ege Bölgesi dane zeytin üretiminin yaklaşık %76 sı yağlık olarak değerlendirilirken diğer üretim bölgesi olan Marmara Bölgesinde ise danelerin %73 ü sofralık olarak işlenmektedir. Diğer bir ifade ile Türkiye zeytinyağı üretiminin en büyük kısmı Ege Bölgesinden gelmektedir. Türkiye açısından dane zeytin üretininin değerlendirilmesini ifade edilecek olursa yıllara göre çok az da olsa farklılık içerse de üretimin %71,30 yağlık ve %28,70 sofralık olarak değerlendirilmektedir [12]. Türkiye Zeytin Üretiminin Bölgesel B Dağılımı ( ) 2005) %13.2 (Gemlik %80) %0.2 %63,0(Memecik %50)(Ayvalık%25) %5,3(Kilis Yağlık %50) (Nizip Yağlık %38) %18.4 Kaynak : DİE TÜRKİYE DEAĞAÇ VARLIGINA GÖRE G ÇEŞİTLER Memecik %45, Ayvalık k %20, Gemlik %11, Kilis Yağlık%2,8 k%2,8 Nizip yağlık k %2, Domat%1,4 Uslu %1 Harita 1. Türkiye de ekonomik açıdan önem arzeden yağlık zeytin çeşitlerinin bölgesel olarak genel bir dağılımı. Son yıllarda yerel zeytin çeşitlerinin orijin bölgelerinde giderek azalması ve hatta yok olması tehlikesine karşı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı na bağlı Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü tarafından bugüne kadar yapılan araştırma bulgularının ışığında dört önemli ana bölge için zeytin tavsiye listesi yayınlanmıştır [15]. Buna göre; Kuzey Ege; Ayvalık, Gemlik, Uslu, Domat, Çelebi (Eşek Zeytini), Güney Ege; Memecik, Domat, Yamalak Sarısı, Erkence, Tavşan Yüreği, Manzanilla, Marmara Bölgesi; Gemlik, Karamürsel Su, Domat, Samanlı çeşitleri, Batı Akdeniz; Tavşan Yüreği, Kan Zeytini, Büyük Topak Ulak (Çilli), Uslu, Gemlik, Doğu Akdeniz; Sarı Ulak, Büyük Topak Ulak, Halhalı, Gemlik, Ayvalık, Güney Doğu Anadolu Bölgesi; Nizip Yağlık, Kilis Yağlık, Halhalı, Edincik Su, Tavşan Yüreği çeşitleri yer almıştır. Ayrıca Güney Doğu Anadolu Bölgesi için Gemlik ve Ayvalık çeşitlerinin daha ziyade bölgede yer alan barajlar çevresindeki nisbi rutubeti yüksek bölgelerde yetiştirilebileceği özellikle Gemlik çeşidinden kuru 38

5 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) yetiştiricilik şartlarında beklenen sonuçların elde edilemeyeceği dikkate alınmalıdır şeklinde bir uyarı da yapılmıştır. Uzun yılları kapsayan gözlem, araştırma ve tecrübeler sonucunda hazırlanan bu liste, ülke zeytinciliğinin bilimsel ve ekonomik anlamda geliştirilmesi ve çiftçilere yol göstermesi açısından son derece önem taşıyan bir belgedir [15]. 3. DÜNYA VE TÜRKİYE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİNE GENEL BİR BAKIŞ Dünya zeytinyağı üretimine ait (2005/ /09) yılları arasındaki ortalama değerler [3] Çizelge 2 de verilmiş olup, buna göre söz konusu sezonlarının ortalaması olarak üretimin en büyük kısmının (%75,2) AB ülkelerinde (İspanya, İtalya, Yunanistan) gerçekleştiği dikkat çekmektedir. Dolayısıyla zeytinyağı arzına AB ülkelerinin hâkim olduğu söylenebilir. Türkiye 2.707,1 milyon ton olan dünya zeytinyağı üretiminden %4,7 lik pay almakta ve dünya sıralamasında 5. sırada yer almaktadır. Dünya üretiminin %39,8'nü başta İspanya, %19,9 unu İtalya, %13,6 sını, Yunanistan, %6,6'sını, Tunus karşılamaktadır [3]. Grafik 1 de [16] Türkiye zeytinyağı üretiminin genel bir bilançosou verilmiştir. Türkiye zeytinyağı üretimi zeytinin karakteristik özelliği olan periyodisiteye bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Örneğin 1990/91 döneminde 80 bin ton olan üretim 1996/97 döneminde 200 bin ton civarında olarak gerçekleşmiştir. Periyodisiteye bağlı olarak zeytinyağı üretimindeki benzer durumlar 2001/02 (az) ve 2002/03 (çok) üretim sezonlarında gözlenmiştir. (Grafik 1) [16]. Önemli zeytin üreticisi ülkelere ait periyodisite katsayıları Çizelge 3 te verilmiştir. Çizelge 3 te de görüleceği üzere en yüksek periyodisite katsayısı Türkiye dedir. Bunun nedeni yetersiz agronomik uygulamalardır. Özellikle son yıllarda üretimde artan bu dalgalanmayı - kontrol edilemeyen iklim faktörleri dışında - bazı agronomik tedbirlerle örneğin, az periyodisite gösteren uygun çeşit kullanımı, uygun ekoloji tercihi, budama-sulamagübreleme-hastalık zararlılarla mücadelenin zamanında yapılması gibi uygulamalar ile azaltma imkânları bulunmaktadır. Türkiye ilk zeytinyağı ihracatını 1967 yılında başlatmış olup kendi kendine yeterli net ihracatçı bir ülke konumundadır. Bu durum Türkiye nin ihracatın istenilen düzeyde olmasından ziyade iç tüketiminin AB ülkelerine göre daha düşük düzeyde seyretmesinden kaynaklanmaktadır. İncelenilen 1970 yılından bu yana üretime bağlı olarak ülke ihracatında da dalgalanmalar meydana gelmektedir. Son yıllarda ülke ihracatı artma eğiliminde olduğu ifade edilebilir. İncelenilen yaklaşık 40 yıllık bir dönem içerisinde zeytinyağı iç tüketiminde önemli bir değişiklik meydana gelmemiştir. Ortalama bin ton civarında tüketimden bahsetmek mümkündür [3, 12]. Çizelge 2: Dünya zeytinyağı üretimi (2005/ /09) Ülkeler Miktar (1000 ton) % AB 2.035,4 75,2 İspanya 1.077,5 39,8 İtalya 539,1 19,9 Yunanistan 367,8 13,6 Diğer AB Ülkeleri 49,2 1,9 Suriye 119,8 4,4 Tunus 177,5 6,6 Türkiye (5.sırada) 127,0 4,7 Diğer Ülkeler 249,2 9,1 Dünya Toplamı 2.707,1 100,0 Kaynak: UZK, 2009 [3]. 39

6 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Çizelge 3: Zeytinyağı Üretiminde Önem Taşıyan Periyodisite Katsayılarının Katsayılarının Zeytin Üreticisi Ülkelere Göre Dağılımı ÜLKE Varyasyon (%) Dünya 26,7 AB 23,4 Tunus 49,8 Suriye 36,4 Türkiye 59,7 Fas 40,5 Grafik 1. Türkiye Zeytinyağı Genel Bilançosu (1990/ /07 yılları arası) (ZAE Ekonomi ve İstatistik Şubesi Özel Kayıtlar) [16]. 250,0 200, ton 150,0 Üretim 100,0 50,0 0,0 1990/ / / / / / /9 7 Üretim 80,0 60,0 56,0 48,0 160,0 40,0 200,0 40,0 170,0 70,0 175,0 65,0 175,0 75,0 145,0 115,0 140,0 İthalat 0,0 0,0 1,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1,0 2,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 1997/9 8 Tüketim 55,0 50,0 50,0 54,0 55,0 63,0 75,0 85,5 85,0 60,0 72,5 55,0 70,0 60,0 52,0 50,0 60,0 İhracat 10,0 10,5 5,5 9,0 55,0 19,0 40,5 35,0 86,0 16,5 92,0 28,0 74,0 93,0 78,0 73,0 75,0 Dönem Sonu Stok 20,5 20,0 22,0 7,0 57,0 15,0 99,5 19,0 19,0 14,5 25,0 7,0 38,0 13,0 25,0 17,0 22,0 1998/ / / / / / / / /0 7 Ülkemizde zeytinyağı, daha ziyade üretimin yoğun olarak yapıldığı başta Ege Bölgesi olmak üzere Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yaygın biçimde tüketilmektedir. Özellikle Ege Bölgesi ndeki zeytinyağı tüketimi, diğer bölgelerden ve özellikle de Türkiye genelinden oldukça yüksek seviyede olup, AB ülkeleri seviyesinin yarısı düzeyindedir (kişi başına 5-6 kg). Ancak, Türkiye genelinde zeytinyağı tüketimine bakıldığında ise tüketimin 1 kg civarında olduğu bilinmektedir. Türkiye de kişi basına düşen zeytinyağı tüketiminin düşük olmasının en önemli nedeni zeytinyağı fiyatlarının ikame ürünlerin (bitkisel yağlar) fiyatlarından yaklaşık olarak 2,5-3 kat daha yüksek olusudur. Ürünler arasındaki bu fiyat farkı, özellikle orta ve düşük gelirli nüfusun yağ talebini bitkisel yağlara kaydırmaktadır. Ayrıca, zeytinyağının değerinin tüketici tarafından yeterince anlaşılamaması ve genel olarak tüketicinin gelir ve alım gücünün düşük olması gibi nedenlerle talebin doğal olarak ikame ürün olan diğer yağlara kayması da zeytinyağı tüketimini olumsuz etkilemektedir [16]. Türkiye zeytinyağı üretiminde kendine yeterli konumda olması nedeniyle ithalatı yok denecek düzeydedir. Üretimin yetersiz olduğu hallerde ve ihraç pazarlarımızın kaybedilmemesine yönelik olarak arzda süreklilik sağlamak amacıyla Dâhilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında izin verilen dönemlerde Yunanistan, İtalya, Mısır gibi ülkelerden ithalat yoluna gidilmiştir dane zeytin üretiminin %75 i yağlık olarak değerlendirilirken, yılları ortalamasında zeytinyağına ayrılan zeytin miktarı %60 lara kadar gerilemiştir. Zaman içinde meydana gelen bu değişimin nedeninin, sofralık zeytin kar marjlarının zeytinyağına göre nispeten daha yüksek düzeyde oluşması olabilir [17]. 40

7 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) ZEYTİNYAĞI ÇEŞİTLERİ VE KALİTE NORMLARI ÜZERİNE GENEL BİLGİLER Zeytinyağı sektörünün temel amacı, daha kaliteli ve ekonomik ürün (naturel sızma [extra virgin olive oil] kalitesinde yağ) elde etmektir. Zeytinyağı kalitesinden söz edildiği zaman çok çeşitli teknik, ekonomik ve ekolojik şartların belirleyici olduğu bilinmektedir. Naturel zeytinyağı kalitesine etki eden faktörlerin etki derecelerine bakıldığında; zeytinin olgunluk derecesinin %50, zeytin hasat tekniğinin %30, yağ çıkarma sisteminin %15 ve muhafaza şeklinin de %5 kaliteye etki etmekte olduğu bildirilmektedir [18]. Zeytinyağları Zeytin ağacı (Olea europaea sativa Hoffm. et Link) meyvesinden, doğal özelliklerini değiştirmeyecek bir sıcaklıkta sadece mekanik veya fiziksel işlemler (presleme, santrifüjleme [iki, üç fazlı kontinü sistemler] ve perkolsayon [sinolea] yöntemleri) uygulanarak elde edilen, berrak, yeşilden sarıya değişebilen renkte, kendine özgü tat ve kokuda olan doğal halinde gıda olarak tüketilebilen yağlardır. Naturel zeytinyağının değerlendirilmesinde, bu konuda en yetkin organ olan Madrit teki (İspanya) Uluslararası Zeytinyağı Konseyi (UZK) tarafından kalite ve saflık analizleri olarak iki ana kriter konulmuştur. Revize edilen Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği de [19] uygulanacak analizler konusunda ülke şartlardan gelen özellikler nedeniyle UZK normlarına göre bazı farklılıklar göstermekle birlikte temelde aynı unsurları kapsamaktadır. Naturel zeytinyağında UZK normlarına göre temel kalite analizleri dört adet olup; 1. Serbest yağ asitliği (% oleik asit olarak), 2. Peroksit sayısı (en çok 20 meq aktif oksijen/kg yağ), nm. de Ultraviyole Işığında Özgül Soğurma ve Delta E, 4. Duyusal Özellikler (Panel testleri) olarak sıralanmaktadır. Bu temel analizler AB muktesebatında da aynen geçerlidir. Özellikle serbest yağ asitlik değeri naturel zeytinyağlarının ticari sınıflandırılmasında (naturel sızma, naturel birinci ve naturel ikinci ve lampant olarak) ve fiyatlandırılmasına önem taşımaktadır. Ayrıca, naturel zeytinyağının uluslararası ticaretinde fiziksel ve kimyasal özelliklerinin yanında ve ağırlıklı olarak duyusal özelliklerinin etkili olacağı UZK yönetmeliğinde açıkça belirtilmektedir. Şurası bir gerçektir ki, analitik özellikleri tam olduğu halde duyusal yönden kusurlu veya yetersiz naturel zeytinyağlarına her zaman rastlamak mümkündür. Bu kusurlu yağlar analitik bakımdan (serbest yağ asitliği, peroksit sayısı, UV deki özgül soğurma, yağ asitleri ve sterol bileşenler gibi) kodekse uygun olsa dahi lampant sınıfına girmekte ve ticari açıdan rafinajlık olarak değerlendirilmektedir. Bu açıdan naturel zeytinyağlarının değerlendirilmesinde duyusal özellikler daima analitik özelliklerden önce gelmektedir [18]. Bütün bu faktörlerden dolayı, duyusal testler Türk Gıda Kodeksinin ilgili tebliğine dahil edilmiştir [19]. Bu analizlerin ilk üçünün uygulanmasında ülkemiz için halihazırda teknik açıdan herhangi bir problem yoktur. 03 Ağustos 2007 de yürürlüğe giren ve Uluslararası Zeytinyağı Kodeksi (UZK) ve Avrupa Birliği (AB) normları ile uyumlu Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina yağı tebliğine [19] göre zeytinyağları kendi aralarında 4 ana grup (naturel zeytinyağları [virgin olive oil], rafine zeytinyağı [refined olive oil], riviera [pure olive oil], çeşnili zeytinyağı) olarak sınıflandırılır. Naturel zeytinyağları da kendi içinde 4 alt grup (sızma [extra virgin olive oil], naturel birinci [virgin olive oil] ve naturel ikinci [ordinary olive oil], ham zeytinyağı [lampant]) altında piyasaya verilirler. Bunların içinde en yüksek kalite arzeden grup naturel sızma [extra virgin olive oil] zeytinyağı olup, kokusu ve tadında kusur olmayan, doğrudan tüketime uygun serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en çok %0,8 olan naturel zeytin yağıdır. Naturel sızma zeytinyağı her tür yemeklere uygun olmakla beraber salatalar için idealdir. Diğer naturel zeytinyağları doğrudan tüketime uygun, ancak serbest yağ asitliği değerleri (oleik asit cinsinden) sırasıyla en çok %2 ve %3,3 olanlardır. Lampant özellikteki ham zeytinyağları (%3,3 ün üzerinde serbest yağ asidi içeren) doğal trgliserid yapısında değişkliğe yol açmayan fiziksel veya kimyasal rafinasyona tabi tutulmak suretiyle rafine zeytinyağına (en çok %0,3 serbest yağ asidi içeren) dönüştürülmektedir. Rafine zeytinyağına da belli oranda (%1 20) naturel zeytinyağı ilave edilerek riviera tipi zeytinyağı (en çok %1,0 serbest yağ asidi içeren) elde edilmektedir. Bu çalışmada daha çok kalitesi en yüksek zeytinyağı çeşidi olan naturel sızma zeytinyağlarının ekonomisi ve bu husustaki sorunlar, çözüm yolları ele alınacaktır. Rafine ve riviera 41

8 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) zeytinyağı üretimi ülkemizde yapılmakla birlikte, bunların ekonomisi ayrı bir önem taşıdığından dolayı bu çalışmada bunlardan çok kısa bir şekilde bahsoluncaktır. 5. TÜRKİYE ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜNE BİR BAKIŞ 5.1. Türkiye de Zeytinyağı Sanayisinde Mevcut Durum Zeytinyağı sektörü; zeytin ağacının meyvesi olan zeytin danesinin normal iriliğini aldığı ve yağ teşekkülünün en yüksek seviyeye ulaştığı dönemde hasat edilerek çeşitli fiziksel metotlarla yağın çıkarılmasını sağlayan sektör olarak tarif edilmektedir [20]. Bu sektörde zeytinyağı ile beraber yan ürün olarak prina (küspe), prina yağı ve karasu elde edilmektedir. Sektörde tarımsal bir ürün olan zeytin danesi hammadde olarak işlendiği için aynı zamanda sanayi sektörünün tarıma dayalı bölümünü teşkil etmektedir. Türkiye deki zeytinyağı sanayisinde mevcut durumu inceleyecek olursak, çeşitli ölçeklerde olmak üzere 950 civarında zeytinyağı fabrikasının bulunduğu, üretim kapasitesinin tonu aştığı tahmin edilmektedir. Modern sistemle (santrifüjlemeye dayalı) işleyen (üç fazlı) kontinü zeytinyağı fabrikalarının sayısı son yıllarda (1990 lı yıllardan sonra) önemli oranlarda artışlar meydana gelmiştir yılında 1 adet olan kontinü fabrika sayısı günümüzde 500'ü aştığı ifade edilmektedir. Klasik sistem olarak tanımlanan sulu pres (yaklaşık 500 adet) ve kuru (süper) pres (yaklaşık 100 adet) sayılarında azalma görülmektedir (Çizelge 4) [16]. Çizelge 4 ün incelenmesinde de açıkça görüleceği üzere klasik sistem olarak adlandırılan hidrolik (sulu pres) ve süper (kuru sistem) preslerin sayısının 1990 lardan itibaren azalmaya başladığı, üç fazlı kontinü sistemlerin ise sürekli bir artışa geçtiğidir. Duyusal açıdan en kaliteli naturel zeytinyağını sağlayan ve (perkolasyon yüzey gerilimi) esasına göre çalışan Sinolea dan (Rapanelli firmasının tescilli yöntemidir) ülkemizde 6-7 adet bulunmaktadır. Bunların çoğu Ege Bölgesindedir. Üretimdeki yoğunluğa bağlı olarak fabrikaların %50'si İzmir, Aydın ve Balıkesir illerinde yoğunlaşmıştır li yılların başlarından itibaren de Türkiye deki üç fazlı kontinü zeytinyağı fabrikalarının hemen hemen tamamı iki fazlı siztem (ekolojik makine ve çevre dostu olarak anılan) düzene geçilebilecek şekilde dizayn edilmişlerdir. Zeytin üretimindeki peryodisite nedeniyle "çok ürün" yıllarında kapasite yetersizliği, "az ürün" yıllarında ise atıl kapasite ortaya çıkmaktadır. Genelde kapasite kullanımı %50 civarındadır [20]. Çizelge 4. Türkiye Zeytinyağı Fabrika Sayısı ve Kurulu Kapasiteleri Kurulu Kapasite Kapasite Klasik Sistemler Modern Sistem Fabrika Yıllar (1.000 ton) (1) Kullanım Oranı (%) Hidrolik Pres (sulu) Süper Pres (kuru) Kontinü (Santrifüj) Sayısı (adet) 1982/83 204,7 78, /93 225,6 24, /94 231,6 20, /95 243,0 65, /96 251,3 17, /97 292,8 68, /98 300,0 13, /99 303,6 56, /00 304,0 23, /01 317,6 63, /02 331,5 19, /03 343,0 51, Ort. 279,1 41,8 Kaynak: Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Ekonomi ve İstatistik Şubesi, Bornova/İzmir 5.2. Türkiye de Zeytinyağı Ticareti Zeytinyağı genel olarak pazara yönelik üretilen ve pazarlama oranının yüksek olduğu bir üründür. Türkiyedeki zeytiyağını pazarlama organizasyonu da Şekil 1 de verilmiştir [11]. Şekil 1 den de görüleceği üzere, Türkiye de zeytinyağının üreticiden tüketiciye ulaşması iki şekilde olmaktadır: 42

9 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Birinci şekil zeytinyağının yoğun olduğu yerlerde yapılan pazarlama şeklidir. Yani genellikle küçük üreticiler ürünü yağhanede sıktırdıktan sonra belli bir kısmını kendi ihtiyaçları için ayırmakta, kalanı ise mahalli pazarlarda satmaktadır. İkinci şekil ise: karşımıza çıkan ilk aracı sınıfı küçük toptancılardır. Bunlar üreticiden ürünü aldıktan sonra ya kendi tüketiminde kullanmakta ya özel zeytinyağı işleme tesisine vermekte ya da mahalli pazarlarda satmaktadır. Zeytinyağında ikinci olarak üreticilerden veya küçük toplayıcılardan ürün alan gurup büyük toplayıcılardır. Bunlarda aldıkları ürünü depoladıktan sonra genellikle fiyat hareketlerini takip ederek borsada satış yapmaktadırlar. Üreticiden ürünü alan diğer bir kısım ise büyük yağ fabrikalarıdır. Piyasaya alıcı olarak giren yağ fabrikaları ürünü alıp işledikten sonra yurtiçi ve yurtdışı pazara sürmektedir. Zeytinyağı pazarlama kanalı içinde oldukça önemli bir yere sahip olan bir başka gurup ise yağhanelerdir. Bunlar getirilen ürünün belli bir yüzdesini sıkma payı olarak aldıkları gibi ayrıca uygun olmayan depolama koşullarının elverdiği ölçüde üreticiden zeytinyağı alımı da yapmaktadır. Bu kişiler aldıkları zeytinyağı ya da zeytinden sıkma ile kazandıkları zeytinyağlarının zeytinyağı fabrikalarına büyük toplayıcılara ya da borsaya pazarlamaktadır. Pazarlanan zeytinyağları da türlü kanallardan geçtikten sonra nihai tüketicisine ulaşmaktadır (Şekil 1). Şekil 1. Türkiye de Zeytinyağı Pazarlama Organizasyonu [11] Türkiye 2.707,1 milyon ton olan dünya zeytinyağı üretiminden %4,7 lik pay almakta ve dünya sıralamasında 5. sırada (2005/ /09 üretim döneminde ortalaması) yer almaktadır (Çizelge 2). Türkiye naturel zeytinyağı üretimi yaklaşık %25 30 olup, bunun çok küçük bir kısmı naturel sızma olup rafine zeytinyağı üretimi ise yaklaşık %70 75 civarındadır. AB ülkelerinde naturel zeytinyağı üretimi yaklaşık %80 90 oranındadır. Bu durum zeytinyağı ihracatımızı da olumsuz etkilemektedir. 43

10 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Türkiye ilk zeytinyağı ihracatını 1967 yılında başlamış olup kendi kendine yeterli net ihracatçı bir ülke konumundadır. Bu durum ihracatımızın istenilen düzeyde olmasından ziyade iç tüketimimizin AB ülkelerine göre daha düşük düzeyde seyretmesinden kaynaklanmaktadır yılından bu yana üretime bağlı olarak ihracatımızda da dalgalanmalar meydana gelmektedir. Dünya zeytinyağı üretiminin yaklaşık % 19 u ihracat edilmektedir. En önemli ihracatçılar sırasıyla, AB, Tunus, Türkiye, Suriye ve Fas dır [21]. Son yıllarda ihracatımızın artma eğiliminde olduğu ifade edilebilir. Grafik 2 de Türkiye nin son yıllarda yaptığı zeytinyağı ihracatının kıtalara göre dağılımı görülmektedir. Buna göre ihracatın en büyük kısmını Avrupa ülkeleri (İtalya, İspanya, Rusya, Almanya) oluşturmakta, bunu Amerika kıtası (ABD, Kanada), Asya (Japonya) ve Afrika (Fildiş Sahili) izlemektedir. İhraç edilen zeytinyağları çeşidi olarak da rafine ve riviera nın (toplam % 65) en büyük kısmı teşkil ettiği ancak sızma kalitesindeki naturel zeytinyağın da (toplam %35 gibi) ciddi bir düzeyde olduğu görülmektedir (Grafik 3) [2]. Sektörde katma değeri en yüksek olan ticari ürün olan sızma zeytinyağındaki artış naturel zeytinyağı kalitesinin geliştirilmesinde ümit verici bir gelişme olarak görülmelidir. Ortadoğu,Türk Cum. 5% Afrika 1% Uzakdoğu 6% Amerika 32% Naturel 2 3% Naturel 1 10% Riv iera 34% Avrupa 56% Sızma 22% Grafik 2. Türkiye Zeytinyağı İhracatının Kıtalara Göre Dağılımı (2006/2007 sezonu) (solda) Grafik 3. Türkiye zeytinyağı ihracatının zeytinyağı çeşidine göre dağılımı (2006/2007 sezonu)(sağda) Kaynak: Ege İhracatçılar Birliği, 2008 Rafine 31% 6. ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜNÜN SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Zeytincilik sektörünün genel sorunları alt sektör olan zeytinyağı sektörünü de olumsuz etkilemektedir. Bu açıdan incelenildiğinde sorunları üretim aşamasındaki sorunlar, tüketim aşamasındaki sorunlar ve zeytinyağı teknolojisi açısından sorunlar olmak üzere üç başlık altında incelemekte fayda görülmüştür Ham Dane Zeytin Üretimi Açısından Sorunlar 1. Tarım işletmelerinin %8 i zeytin işletmeleri olup ortalama 12,5 da büyüklüğündedir. Ayrıca işletmelerin %12 si ovada %88 i kır-taban veya dağlık arazilerde olup genellikle küçük işletmelerde ekstansif tarım yapılmaktadır. 2. Sulama yetersiz olup üretimin %80 i kuru şartlarda yapılmaktadır. Zeytinlik tesisinde ve sulama gibi önemli alt yapı yatırımlarında finansman maliyeti yüksek olup özel bir destekleme yoktur. Oysa AB de bu konuda çok yönlü üretici yardımları bulunmaktadır. Örneğin Yunanistan bu imkândan çok yararlanmış bulunmaktadır. 3. Zeytinliklerimizde, özellikle kültürel tedbirlerin tekniğine uygun ve zamanında uygulanmaması nedeniyle verim oldukça düşüktür arası yaklaşık 30 yıllık dönemde ağaç başına ortalama verim 11 kg civarındadır. Ayrıca düzensiz ürün verme özelliği olarak ifade edilen Alternans oldukça belirgindir. Örneğin 1996/97 döneminde ton olan zeytinyağı üretimi bir sonraki sezonda 1997/98 döneminde ton olarak gerçekleşmiştir. Arada 6 kata varan fark bulunmaktadır (Grafik 1). Son istatistiklerde bu oran düşmekle birlikte yinede yeterli değildir. 2005/06 sezonunda ton olan 44

11 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) zeytinyağı üretimi 2006/07 üretim sezonunda tona düşmüştür. UZK tarafından 1997 yılında yapılan bir çalışmada, bin anlamda peryodisite katsayısı olarak kabul edeceğimiz Üretimde Varyasyon Katsayısı ; dünya da 19,5, AB de 20,2 iken Türkiye de 48,2 olarak belirlenmiştir. 4. Zeytin üreten işletmelerde bugüne kadar yapılan kırsal sosyoloji ve ekonomi çalışmalarında üretici geliri ile zeytinliklere bakım arasında yüksek bir korelasyon saptanmıştır. Verimliliğin ve kalitenin artması, üretici gelirindeki artışla doğrudan ilgilidir. Bu nedenle son yıllarda geliri azalan üreticiler, zeytinliklerine gerekli bakımı göstermemekte ve verimin azalmasını hızlandırmaktadır. 5. Üreticiler çeşit seçimi (sofralık, yağlık) konusunda tutucu davranmakta, arazinin yapısı, konumu, iklim ve toprak özellikleri dikkate alınarak çeşit seçiminde uzmanlara veya araştırma enstitülerine danışmamaktadırlar. Bu yaklaşım başta kaliteyi ve satış fiyatını doğrudan olumsuz etkilemektedir. 6. Üreticiler, hala zeytin budama teknikleri konusunda yetersizdirler. Bu konuda TARİŞ ve yayım servislerinin olumlu çabaları yeterli değildir. 7. Ağaçların yaklaşık %40 ı yaşlanma ve çeşitleri nedenlerle verimden düşmekte, gençleştirilmesi gerekmektedir. 8. Zeytin işletmelerinde diğer ürünlerle ilişkileri (ara ziraatı, otlatma, yem bitkileri vb.) dikkate alan üretim sistemleri geliştirilmemiştir. 9. Sertifikasyon esaslarına uygun fidan üretimi ve kontrolü bulunmamaktadır. 10. Üretici bazında örgütlenme son derece düşüktür. Örneğin İspanya da üretilen yağlık zeytinin %60, kooperatiflere gönderilmektedir (Türkiye %13). Bu oran İtalya da daha yüksektir Çözüm Önerileri 1. Etkin bir üretici örgütlenmesi sağlanmalı ve kooperatifleşme oranı arttırılmalıdır. 2. Fidanlık tesisi, sulama vb. yatırımlar için yatırım teşvikleri yanında özellikle hasatta işletme kredisi verilmelidir. 3. Tarımsal araştırma ve geliştirme (AR-GE) çalışmalarına daha fazla kaynak tahsisi (finansman, bilgi, eleman vb.) sağlanmalıdır. 4. Aktif yayım hizmeti uygulamaları başlatılmalıdır. 5. Zeytincilikle ilgili yasal düzenlemelerin gerektirdiği yaptırımlar uygulamaya aktarılmalıdır. Örneğin hala 4086 sayılı kanuna göre Türkiye de zeytine elverişli (optimal) alanlar belirli değildir. 6. Etkin bir pazarlama organizasyonu yolu ile üretici geliri ve verimliliğin yükseltilmesi sağlanmalıdır. 7. Fidan üretiminde sağlıklı bir planlama ve uygulanmalıdır. 8. Prim Sistemine dayalı destekleme politikası uygulamalarına kapsamlı bir şekilde devam edilmelidir. 45

12 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Zeytinyağı Tüketimi Açısından Sorunlar 1. Türkiye kişi başına zeytinyağı tüketimi diğer dünya ülkeleri ile karşılaştırıldığında oldukça düşüktür ve 2007 yılları itibariyle kişi başına zeytinyağı tüketimi (kg/kişi) Dünya 0,3 0,5 AB 3,3 5,0 Yunanistan 20,0 23,9 İspanya 10,0 13,1 İtalya 9,5 12,9 Tunus 5,5 6,0 Türkiye 1,0 1,0 ABD 0,4 3,3 Japonya 0,03 0,3 Kaynak: UZK, Zeytinyağının, kişi başına toplam bitkisel yağ tüketimi içindeki payı da düşüktür. [3]. İspanya % 36,2 İtalya % 52,3 Türkiye % 8,0 3. Zeytinyağının insan sağlığı üzerine olumlu etkileri, yani tıbbi değeri, diğer yağlara göre üstün nitelikleri tüketiciler tarafından tam olarak bilinmemektedir. 4.Tüketiciler, zeytinyağının ve sofralık zeytinin kalite grupları hakkında bilgileri yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla fiyat-kalite ilişkisini kuramamakta, diğer bitkisel yağlar ile mukayese yapamamaktadırlar. 5. Türkiye de zeytinyağı üretiminde kendine yeterlilik oranı yüksek olup tüketim yeteri kadar uyarılamamıştır. Bugüne kadar zeytinyağının faydalarını anlatan organize bir tanıtım programı uygulanmamıştır. 6. Zeytinyağı/ayçiçeği fiyat oranı 2 civarında iken son aylarda süpermarketlerdeki yoğun promosyon ile riviera zeytinyağı fiyatının ayçiçeği yağı fiyatına eşitlendiğine de rastlanılmaktadır. Bu da gösteriyor ki tüketim artışı için yalnız fiyat faktöründeki değişiklik yeterli değildir. Halkın zeytinyağı tüketim alışkanlığını diğer yöntemlerle sağlamak gerekir Çözüm Önerileri 1. Türkiye de belirgin bir zeytinyağı politikası yoktur. Türkiye de üretime bağlı bir tüketim politikasından hızla uzaklaşmalıdır. Bir yandan üretimde, diğer yandan tüketimde istikrarlı bir artış trendi mutlaka oluşturulmalıdır. Bunun için tüm sektör organlarının içinde yer aldığı ortak katkı ve sorumluluk içinde ULUSAL BİR ZEYTİNYAĞI TANITIM PROĞRAMI nın yapılması zorunludur. Bunun için uzmanların yer aldığı bir komite ile veya bir tanıtım firması kanalı ile sistematik ve sürekli bir çalışma programı uygulanmalıdır [21]. 2. Tanıtım programına devletin de katkısı sağlanmalıdır. 3. Söz konusu çalışma içinde, mutlaka Ticaret Bakanlığı, Tüketici Servisleri, Tüketici Dernekleri yer alarak sistemin oto-kontrol sağlanmalıdır. 46

13 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Yıllık yağ ihtiyacı bin ton ile bin civarında olan Türkiye bitkisel yağ açığını kapatmak için ton civarında ithalat yaparken diğer yandan stok zeytinyağlarını nasıl değerlendiririm çelişkisinden kurtulmalıdır Zeytinyağı Teknolojisi Açısından Sorunlar Türkiye zeytinciliğinin dünya zeytinciliği ile entegre olabilmesi bakımından 1999 yılından itibaren üyeliğinden tek taraflı olarak ayrıldığımız Uluslararası Zeytinyağı Konseyine (UZK) yeniden üye olmak AB ne giriş hazırlıklarının da bir parçası olacaktır [21]. Son yıllarda modern kontinü sistemlerin ülke çapında artışına ve klasik sistemlerin azalışına rağmen, kaliteli zeytinyağı üretiminde bazı olumsuzluklar görülebilmektedir. 1. Bazı yağhanelerde yerden toplanan zeytinler ağaçtan toplanan zeytinlerle beraber işlenmektedir. 2. Genellikle zeytinler yıkanmamaktadır; yaprak, dal parçacıkları, sürgünler, toprak ve taş parçacıkları önceden ayrılmamaktadır. Modern yağhanelerde bu yıkanma ve ayırma işlemi uygulanmaktadır. 3. Taş kırıcılara fazla zeytin yüklenmektedir. Bu nedenle, kırma iyi ve homojen olamamaktadır. 4. Hasattan sonra çiftçi bahçesinde ve fabrika avlusunda zeytinler uzun süre ile naylon veya jüt çuvallarda bekletilmektedir. 5. Geleneksel yağhanelerdeki preslerde yağın daha kolay ayrılması için çok sıcak su (40 ºC den yüksek ısıl işlem uygulaması) kullanılmaktadır. Aynı duruma üç fazlı kontinü sistemlerde de zaman zaman rastlanılmaktadır. 6. Çoğu yağhanede üreticinin zeytini işlenmektedir. 7. Naturel zeytinyağları (doğrudan tüketime elverişli olmayan lampant yağlar dahil) uygun olmayan (kalitesiz plastik bidon gibi) şartlarda depolanması kalite kaybına neden olmaktadır. 8. Türkiye de naturel zeytinyağlarının tadımı (Panel testleri) konusunda kısmen akademik düzeyde ve bir kısım özel sektörde de bazı aktiviteler olmakla birlikte; Zeytincilik Araştırma Enstitüsü (ZAE) bünyesinde oluşturulmuş ve UZK tarafından akredite edilerek 1998 yılına kadar faaliyet göstermiş oluşumdan sonra halen legal boyutta bir kamu ve özel sektörde bir Tadım Paneli mevcut değildir. 9. Dünyadaki ekonomik anlamda en yüksek düzeyde naturel zeytinyağı üreten Akdeniz ülkelerinin (İtalya, İspanya, Yunanistan, Fransa, Tunus, Cezayir ve Fas gibi) aksine, Türk naturel zeytinyağlarının fizikokimyasal ve duyusal özelliklerine dayalı olarak çeşit/bölgesel karakterizasyonu konusunda çok az bilgi bulunmaktadır Çözüm Önerileri 1. Ekonomik anlamda önem taşıyan mevcut yağlık çeşitlerin (Ayvalık, Memecik, Kilis Yağlık, Nizip Yağlık, Gemlik ve Erkence, Kalembezi vs) her birisinin yağları pazarda değişik değer bulabilmektedir. Sadece tek (özellikle yıllarca sadece Kuzey Ege bölgesinin en önemli çeşidi olan Ayvalık) çeşidin yağı yemeklik olur şeklindeki bir anlayış bilimsel olarak doğru değildir. Bütün çeşitlerin yağları yemeklik olabilir. Genetik açıdan kötü yağ veren bir zeytin çeşidi yoktur. Ancak her zeytin çeşidinin özellikle duyusal yağ nitelikleri; hasat zamanı (erken veya geç hasat), çeşit, yöre, toprak özellikleri (kıraç sulak) ve yağ işlemede kullanılan teknoloji (klasik modern veya perkolasyon) gibi değişik faktörlerin etkisi ile değişik olabilir. 2. Kaliteli zeytinyağı üretmek için sağlam ve hasarsız zeytin elde edilmesi ilk önemli şart olup, bu bakımdan elle veya makine ile hasat yapılmalıdır. 47

14 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Zeytinyağında tad, aroma ve lezzetin korunması açısından dip dal zeytin ayırımı kesinlikle yapılmalıdır. Dip ve dal zeytinler ayrı olarak yağa işlenmelidir. Bunların yağları kesinlikle karıştırılmamalıdır. 4. Zeytinlerin taşınması çuvallar içinde değil hava alan delikli ve plastik kasalarda olmalıdır. 5. Zeytinler yağa işleme öncesinde asitlik, peroksit değerlerinin artmaması, tad, koku ve aromalarının bozulmaması açısından kesinlikle uzun süre bekletilmemelidir. Bu nedenle hammaddenin işletmelere randevulu sistem ile getirilmesi uygun olacaktır. 6. Modern kontinü sistem yağ çıkarma sistemli yağhaneler günümüzde hızla çoğalmaktadır. Modern kontinü (üç fazlı, çevre dostu olarak bilinen iki fazlı, hatta yüzey gerilimi esaslı çalışan Sinolea) sistemlerinin yaygılaştırılması ve bunların teknolojik işlemlerinin doğru ve düzenli olarak uygulanması kaliteyi artıracaktır. Bu sistemlerde kontrollü ısıl işlem uygulanmalıdır. Hamur yoğurma sıcaklığı ºC arası ve sıcak su sıcaklığı en çok 40 ºC olmalıdır). 7. Belli sürelerde dışarıdan ithal edilen makinelerin gümrüksüz girişinin sağlanması; modernizasyon ve ülke ekonomisi açısından önemli, yerli makinelerin kopyalama da olsa imali, yararlı olacaktır.3 faz işleme tekniği yerine 2 fazlı işleme tekniğine geçişin ülkemiz koşullarına uygunluğu araştırılmalıdır. 8. Kaliteli yağ üretimi sağlanması halinde tüketim (ihracat ve iç tüketim) artacaktır. Yabancı müşteri kaliteli mal üretimi halinde lampant yağ yerine naturel yemeklik yağları rahatlıkla alabilir. 9. Türkiye şartlarında yağ üretimi için zeytin hasadının erkene alınması birçok avantajlar sağlayabilir. Erken hasat (pembe olum ve hatta yeşil olum yağları gibi) naturel zeytinyağı üretimi teşvik edilmelidir. 10. Üretilen naturel zeytinyağının asitlik, peroksit değerleri ve duyusal niteliklerine göre paslanmaz çelik tanklarda, 15ºC sıcaklık altında ve eğer mümkün ise azot gazı altında depolanması gerekmektedir. Naturel zeytinyağlarının bünyelerine yabancı kokuları yüksek düzeyde ve çabuk absorbe etmelerinden dolayı taşıma-depolamada ortamın temiz ve yabancı kokulardan uzak olmasına dikkat etemelidir. Yağın fiziksel ve duyusal özelliklerinin korunması için depoların yalıtımı yapılarak ısı ve ışık geçirmesi önlenmeli ve farklı çeşitler farklı tanklarda depolanmalıdır. 11. Küçük ve kendine özgü yöresel niteliği olan üretim yerlerinde çok kaliteli ve bölgenin toprak, iklim ve çeşit özelliklerini karakterize eden yağ üretimine (butik yağ) geçilmelidir. Üretilen yağların bütün özellikleri (fiziko kimyasal vs) ve duyusal nitelikleri ambalaj üzerinde kullanılmalıdır. 12. Naturel zeytinyağlarının pazarlanmasında ithalat ve ihracatın zeytinyağının fiziksel ve kimyasal özelliklerinin yanında ağırlıklı olarak duyusal özelliklerinin etkili olacağı Uluslararası Zeytinyağı Konseyi (UZK) yönetmeliğinde belirtilmektedir tarihinde yürürlüğe giren yeniden düzenlenmiş Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği nde AB uyumuna da bağlı olarak naturel zeytinyağlarının duyusal özellikleri de resmen zorunlu analiz kapsamına alınmıştır. Hali hazırda İtalya da 28, İspanya da 12, Almanya da 2 ve Yunanistan da 1 adet olmak üzere toplam 43 adet UZK nezdinde kabul görmüş paneller mevcuttur. Ülkemizde ise UZK tarafından tescil edilmiş bir panel mevcut değildir. Bu handikapın aşılabilmesi için, ülkemizin resmi olarak UZK ca akredite edilmiş bir panele ve panelistlere ihtiyacı bulunmaktadır. UZK ca akredite edilmiş panellerden yetişen yetkili bu panelistler iç ve dış piyasa için (ithal ve ihraç) tüm zeytinyağlarının duyusal özelliklerini tespit edebileceklerdir. Bu nedenle, Bunun için Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü nün alet ve ekipman yönünden alt yapı imkanları mevcut olup UZK ca yetiştirilecek ve yetkili 2 panelist ile 2 adet 12 şer kişilik panelin kısa zamanda kurulması mümkün olabilecektir. Bunun sağlanabilmesi de ancak UZK ya üyelikle mümkün bulunmaktadır.bu paneller öncelikle yöre ve çeşide bakmaksızın naturel sızma zeytinyağlarının genel 48

15 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) duyusal özellklerini ortaya koymalıdır. Daha sonra yerel düzeyde oluşturulacak panel grupları ile çeşit/bölge esaslı duyusal karakterizasyon çalışmlarına geçilmelidir. 13.Naturel zeytinyağlarında çeşit (monokültür yağ) ve coğrafi orijin karakterizasyonuna gidilmelidir. AB nezdinde resmi düzenlemelerin olması, buna bağlı olarak Yunanistan, İtalya ve İspanya da bu ürünlerin orijin garantisini içeren yasal sertifikaların hızla artması bu ürünlerin kontrolünü gerekli kılmaktadır. Naturel zeytinyağlarında çeşit ve coğrafi köken karakterizasyonunda genetik markörlerden yararlanıldığına ilişkin bazı çalışmaların olduğu bilinmekle birlikte, daha çok fiziko-kimyasal (saflık kriterleri, fenolik bileşenler, aromatik profil) ve duyusal özellikler çoklu veri analiz tekniklere (kemometrik yöntemler) dayalı olarak değerlendirilmektedir. Dünyadaki ekonomik anlamda en yüksek düzeyde naturel zeytinyağı üreten Akdeniz ülkelerinin (İtalya, İspanya,Yunanistan, Fransa, Tunus,Cezayir ve Fas gibi) aksine, Türk naturel zeytinyağlarının çeşit/bölgesel karakterizasyonu konusunda çok az bilgi bulunmaktadır.bu amaçla ulusal ve uluslararası projeler yapılarak bu konuda yapılacak olan coğrafi işaret çalışmaları için, elzem olan sağlıklı veri (data) tabanlarının teşkil edilmesi gerekmektedir. 14. Zeytin ve zeytinyağı sektörü açısından Coğrafi İşaret Sistemi önemli olup kurumlar arası işbirliği yapılıp bu konuda zeytinyağı sektörünü kucaklayan bir kontrol altyapısı hazırlanarak coğrafi işaret verilmelidir. Böylelikle kaliteli zeytin ve zeytinyağlarımız güvence altına alınacaktır. Aksi takdirde haksız kazançlara ve karışıklıklara neden olacaktır. 15. Zeytinyağına hile amacıyla başka bitkisel yağların (özellikle ayçiçeği, mısırözü, pamuk ve kimyasal bileşimi kısmen zeytinyağına benzeyen fındık, kolza, kanola ve avokado yağı gibi) karıştırılması alan tağşişin belirlenmesi ve engellenmesi, ayrıca naturel zeytinyağlarının saflık kalite kriterlerin izlenmesi için UZK tarafından akredite olmuş modern laboratuarların kurulması teşvik edilmelidir. Bu konuda devlet ve özel sektör destekli araştırma/denetim amaçlı periyodik surveyler yapılmalıdır. Diğer bir hile yolu olan naturel zeytinyağlarına yine kendi türevleri olan rafine zeytinyağı, ikinci ekstraksiyon zeytinyağları, yemeklik rafine pirina yağı ilavesinin de önlenmesi için gereken yasal yapı (denetim ve laboratuvarlar) oluşturulmalı ve gereken bilimsel çalışmalar teşvik edilmelidir. 16. Tüketimi artırmada; yurt içi ve yurt dışı tüketicilere kaliteli yağ sunularak yeni potansiyel tüketici grupları oluşturulmalıdır. 17. Karasuyun tam arıtımı oldukça pahalı bir iş olmakla birlikte, Türkiye deki işletmelerin bu konuda hassas davranmaları ve arıtma tesislerine yönelik yatırımlar yapmaları gerekmektedir. Zeytinlerin yağa işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde edilen kara suyun çevreye verdiği zararı en aza indirmek amacıyla ekolojik olarak adlandırılan iki faz çalışan kontinü sistemlerin kullanılması desteklenmelidir. Ayrıca karasuyun çevreye verdiği etkileri en aza indirebilmek için Ar-Ge çalışmaları teşvik edilmelidir. 7. SONUÇ Türkiye, zeytinyağında üretim hacmi açısından dünyada 5. sırada, yer almaktadır (zaman zaman Suriye nin gerisine düşebilmektedir.) Özellikle son 5 6 yılda üretim artışı açısından önemli bir gelişme ve değişme içerisine girmiştir. Son yıllarda ki fidan dikimleri ile birlikte ağaç varlığımız da oldukça artmıştır. Türkiye sektörde net ihracatçı bir ülke olmakla birlikte kişi başına tüketimler oldukça düşük seviyededir. Diğer yandan bitkisel yağ hammadde ihtiyacımız ithalat yoluyla karşılanmaktadır. AB ülkeleri, sektörde üretimden tüketime kadar olan aşamalarda, sektörü her açıdan desteklemekte ve dış ticarette ülkemizi rekabet konusunda zayıf düşürmektedir. Türkiye coğrafi konumu nedeniyle içinde bulunduğu avantajları iyi değerlendirerek üretim ve verimini artırmalı, iç tüketimin artırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık vermeli ve ihracat odaklı büyüme ile mevcut pazarlara ilave olarak yeni pazarlarda markalaşma yoluna girmelidir. Sonuç olarak, her üründe olduğu gibi zeytinyağında da amaç ve araçları belirli, uygulamaları kararlı olan madde politikalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Yapılacak her uygulamanın 49

16 Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Türkiye koşullarını da göz önüne alacak şekilde yönlendirilmesi, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Bu nedenlerle sektör üretimden tüketim aşamasına kadar bütün alanlarda uzun vadeli programlar çerçevesinde desteklenmelidir. 8. KAYNAKLAR 1. Karakır, N., Zeytin Üretimi, İklim ve Toprak İstekleri ile Hasat Şekilleri, Standard Dergisi, Yıl:31, Sayı:372, Ankara. 2. Anonymous, Ege İhracatçılar Birliği, Zeytin ve Zeytinyağı Çalışma Raporu, İzmir. (Basılmamış) (UZK Uluslararası Zeytinyağı Konseyi) 4.Visioli, F., Gali, C.,1998. Olive oil phenols and their potential effects on human health. J. Agric. Food. Chem. 46, Harwood, J.L., Yaqoop, P., Nutritional and health aspects of olive oil. Eur.J.Lipid Sci. Technol.104, Beslenme, Zeytin ve Zeytinyağı 7. FDA, Ciğerim, N., Akdeniz Diyeti, Zeytinyağı ve Sağlıklı Beslenme. I.Uluslararası Altınoluk Antandros Zeytincilik Sempozyumu Nisan,2000.Altınoluk Belediyesi. Sempozyum Kitabı: Atlantis İletişim Tasarım, Ankara 9. Kavas, A., Sağlıklı Yaşam İçin Doğru Beslenme. Literatür Yayınları No : 37. Literatür Yayıncılık Dağıtım, Pazarlama, Sanayi ve Tic. A.Ş. İstiklal Cad. No: 133.Kat 1-2.TR , Beyoğlu, İstanbul. 10. Anonymous, (Çeşitli Yıllar), İzmir Ticaret Borsası Rekolte Tahminleri, İzmir, (Yayınlanmamış veriler) 11. Öztürk, F., Yalçın, M., Zeytin ve Zeytinyağı Sektörünün Sorunları,Çözüm Önerileri ve Ürünlerin Pazarlanması. İçinde: Zeytin (Ed: N Varol,L. Erten ve Turanlı T.). Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü, Yay-Çep Yayın Dairesi, No: 52, s: , Ankara Türkiye İstatistik Kurumu, Zeytin İstatistikleri. 13. Canözer, Ö., Standart Zeytin Çeşitleri Katoloğu. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. TÜGEM. Mesleki Yayınlar Genel No: 334, Seri 16, Ankara. 14. Arsel, H. Sefer, F., Bazı Önemli Yerli ve Yabancı Çeşitlerin Bölgelerimize Adaptasyonu (Çalıştay). Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Sempozyumu ve Sergisi,15-17 Eylül, 2006 İzmir. TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Yayını Sempozyum Kitabı (Editörler: M.Gül, S.Umdu) İçinde Sayfa: TMMOB Kimya Mühendisleri Odası. İzmir Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Zeytin Çeşitleri. 16. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Ekonomi İstatistik Şubesi (Yayınlanmamış Özel Dosya Kayıtları) Bornova - İzmir. 17. Dizdaroğlu T., Aksu, B., Dönmez, S., Ege ve Güney Marmara Bölgelerinde Yağlık ve Sofralık Zeytin Yetiştiriciliğinin Ekonomik Analizi. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayın No: 101, Ankara 18. Dıraman, H., Yağ Teknolojisi (Zey 208) Ders Notları. Celal Bayar Üniversitesi Akhisar Meslek Yüksek Okulu Zeytin Yetiştiriciliği ve Değerlendirme Bölümü (Çoğaltma Yayın) 89 sayfa, Bornova - İzmir. 50

17 Öztürk F, Yalçın M, Dıraman H. Teknolojik Araştırmalar : GTED 2009 (2) Anonymous, Türk Gıda Kodeksi. -Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina Yağı Hakkında Tebliğ 2007/ 36.- TC. Resmi Gazete 03 Ağustos, 2007, Sayı: Ankara. 20. Anonymous, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı, Gıda Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu ( ), Ankara. 21. Anonymous, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Zeytin ve Zeytinyağı ile Diğer Bitkisel Yağların Üretiminde ve Ticaretinde Yaşanan Sorunların Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu, Dönem:23 (S. Sayısı 296) Yasama Yılı 2 Ankara. 51

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 Günümüzde

Detaylı

ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI

ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI Zir. Yük. Müh. Mine YALÇIN Tarım Ekonomisi Bölümü Zeytincilik Araştırma İstasyonu Bornova 26 Kasım 2014 Tablo 1. Dünya Tane Zeytin

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO : 421.4 ARMONİZE NO : 1509 Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, İtalya, İspanya,

Detaylı

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ARAŞTIRMASI Ömür GENÇ Kd.Uzman ARAŞTIRMA MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2004 ANKARA İÇİNDEKİLER Sayfa No TABLOLAR LİSTESİ... ii GRAFİKLER LİSTESİ... iii GİRİŞ... 1 1. SEKTÖRÜN

Detaylı

ZEYTİNYAĞI VE PİRİNA YAĞI TEBLİĞİ

ZEYTİNYAĞI VE PİRİNA YAĞI TEBLİĞİ ZEYTİNYAĞI VE PİRİNA YAĞI TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yayımlandığı R.Gazete: 07.08.2010-27665 Tebliğ No: 2010/35 Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, zeytinyağları ve pirina yağlarının tekniğine

Detaylı

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ. Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ. Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Zeytin; tarih boyunca barışın sembolü kabul edilmiştir. Kutsal sayılmış ve bir çok efsaneye konu olmuştur.

Detaylı

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton)

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton) NARENCİYE DOSYASI Kökeni Güneydoğu Asya olan turunçgillerin, çağdaş anlamda üretimi 19. yüzyılda ABD`de başlamış ve hızla yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece

Detaylı

SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU

SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2004-2005 SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2004 2005 sezonu zeytin ve zeytinyağı rekoltesini tespit etmekle görevlendirilen heyetimiz, çalışmalarına 06.09.2004 tarihinde

Detaylı

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013 Türkiye de Üretim Zeytin ağacında periyodisiteden dolayı zeytin üretimi yıllara göre inişli çıkışlı bir grafik izlemekte ve üretime bağlı olarak bir yıl düşük (yok yılı) bir yıl yüksek (var yılı) ürün

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina Yağı Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete 1 Aralık 2000 - Sayı: 24247

Türk Gıda Kodeksi Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina Yağı Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete 1 Aralık 2000 - Sayı: 24247 Türk Gıda Kodeksi Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina Yağı Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete 1 Aralık 2000 - Sayı: 24247 Resmi Gazete 25 Nisan 1998 - Sayı: 23323 Tarım ve Köyişleri

Detaylı

ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞININ BESİN DEĞERİ (Sayfa 1) ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI NIN İNSAN SAĞLIĞI BAKIMINDAN ÖNEMİ (Sayfa 1)

ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞININ BESİN DEĞERİ (Sayfa 1) ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI NIN İNSAN SAĞLIĞI BAKIMINDAN ÖNEMİ (Sayfa 1) ZEYT İ NYAĞI SEKT ÖRRAPORU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞININ BESİN DEĞERİ (Sayfa 1) ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI NIN İNSAN SAĞLIĞI BAKIMINDAN ÖNEMİ (Sayfa 1) ÜRÜN GELİŞİMİ VE ÇEŞİTLERİ (Sayfa 1-2) SEKTÖRÜN TANIMI (Sayfa

Detaylı

TÜRKİYE DE SOFRALIK ZEYTİN İŞLETMECİLİĞİ VE SEKTÖRÜN SORUNLARI

TÜRKİYE DE SOFRALIK ZEYTİN İŞLETMECİLİĞİ VE SEKTÖRÜN SORUNLARI Zeytinin adı TÜRKİYE DE SOFRALIK ZEYTİN İŞLETMECİLİĞİ VE SEKTÖRÜN SORUNLARI İbrahim MİNARECİ Genel Müdür 1 ZEYTİN Zeytin bir Akdeniz bitkisi olup, dünyaya Anadolu dan yayılmıştır. 2 DÜNYA VE ÜLKEMİZDE

Detaylı

TÜRKİYE DE ZEYTİN ve ZEYTİNYAĞI

TÜRKİYE DE ZEYTİN ve ZEYTİNYAĞI TÜRKİYE DE ZEYTİN ve ZEYTİNYAĞI TÜRKİYE DE ZEYTİN ve ZEYTİNYAĞI TARİHİ Zeytin; tarih boyunca barışın sembolü kabul edilmiştir. Kutsal sayılmış ve bir çok efsaneye konu olmuştur. Zeytinin; Ege, Anadolu

Detaylı

ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ 1 GİRİŞ AKDENİZBİRLİK

ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ 1 GİRİŞ AKDENİZBİRLİK GİRİŞ ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ 1 1 Zeytin kültürü, çok eski bir tarihe sahiptir. Columella adlı yazar zeytini bütün ağaçların ilki olarak tanımlamıştır. Nitekim, tarihi gelişimi içinde bir çok efsaneye

Detaylı

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2010 yılı verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran dır. Ancak

Detaylı

YURT İÇİ SERTİFİKALI FİDAN/ÇİLEK FİDESİ VE STANDART FİDAN KULLANIMI DESTEKLEMESİ HAKKINDA TEBLİĞ YAYINLANDI

YURT İÇİ SERTİFİKALI FİDAN/ÇİLEK FİDESİ VE STANDART FİDAN KULLANIMI DESTEKLEMESİ HAKKINDA TEBLİĞ YAYINLANDI YURT İÇİ SERTİFİKALI FİDAN/ÇİLEK FİDESİ VE STANDART FİDAN KULLANIMI DESTEKLEMESİ HAKKINDA TEBLİĞ YAYINLANDI Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Tarım sektörünün yapısal özellikleri ve stratejik önemi nedeniyle dünyada

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 27.12.2015 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0

Detaylı

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Türkiye de Üretim İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı

Detaylı

Zeytinyağı Sektöründe Yapılması Gereken AB Uyum Çalışmaları. Evren GÜLDOĞAN AB Uzmanı 18 Nisan 2008, Đstanbul

Zeytinyağı Sektöründe Yapılması Gereken AB Uyum Çalışmaları. Evren GÜLDOĞAN AB Uzmanı 18 Nisan 2008, Đstanbul Zeytinyağı Sektöründe Yapılması Gereken AB Uyum Çalışmaları Evren GÜLDOĞAN AB Uzmanı 18 Nisan 2008, Đstanbul Kapsam Dünya Zeytin Piyasası Sektörel Büyüklük ve Nitelikler AB Zeytincilik Politikaları Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Şebnem BORAN Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Tarım sektörü; insanlar için gerekli gıdaları karşılayan, sanayiye hammadde kaynağı oluşturan, nüfusun

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu TÜBİTAK TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu Uluslararası Pazar Analizi 17 Aralık

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2014 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2014 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2014 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU ŞUBAT 2015 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.. 2 2. DÜNYA ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ, İHRACATI, İTHALATI VE TÜKETİMİ...

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

İznikli Zeytin ve Zeytinyağı

İznikli Zeytin ve Zeytinyağı İznikli Zeytin ve Zeytinyağı Zeytinin yolculuğu Bahar ve yaz aylarında çiçeklerle süslenen zeytin ağaçlarımız bakım ve budama döneminden sonra kasım ayında hasat ile yolculuğuna başlar; Gün ağardıktan

Detaylı

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Antakya/HATAY Güney Amerika kökenli bir bitki olan patates

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI RAPORU ŞUBAT 2014 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.. 2 2. DÜNYA ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ, İHRACATI, İTHALATI VE TÜKETİMİ...

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

UZZK Kalite Kontrol Programı

UZZK Kalite Kontrol Programı Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) tarafından, sektörde yüksek kalitede zeytin ve zeytinyağının üretimi, piyasada izlenmesi, tüketicilerin bilgilendirilmesi taklit ve tağşişle mücadeleye yönelik

Detaylı

MISIR DOSYASI. Türkiye`de mısır; yem, nişasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır.

MISIR DOSYASI. Türkiye`de mısır; yem, nişasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır. MISIR DOSYASI Mısır, genellikle çok nemli iklim bölgelerinde yetiştirilebilen, tek yıllık Buğdaygiller familyasından, özellikle yağı doymamış yağ grubunda olan bir tarım bitkisidir. Mısır bitkisi, insan

Detaylı

Denizli, Türkiye ve Dünyada Mısır Üretimine İlişkin Gelişmeler

Denizli, Türkiye ve Dünyada Mısır Üretimine İlişkin Gelişmeler Denizli, Türkiye ve Dünyada Mısır Üretimine İlişkin Gelişmeler 1. Genel Bakış Mısırın temel tahıllardan birisi olması ve hayvansal yem olarak kullanılması yanında son 20-30 yıldır enerji üretiminde mısırdan

Detaylı

TMO FINDIK SEKTÖR RAPORU

TMO FINDIK SEKTÖR RAPORU TMO FINDIK SEKTÖR RAPORU A) DÜNYADA FINDIK SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ: 1- ÜRETİM Fındık bademden sonra dünyada en yaygın yetiştiriciliği yapılan sert kabuklu meyvedir. Fındığın kültür çeşitleri Türkiye, İtalya,

Detaylı

1900 lü yılların başından beri Gemlik te zeytin ve zeytinyağı ticareti yapan bir ailenin mensubuyum. Siyah zeytin, yeşil zeytin, dilimli

1900 lü yılların başından beri Gemlik te zeytin ve zeytinyağı ticareti yapan bir ailenin mensubuyum. Siyah zeytin, yeşil zeytin, dilimli GEMLİK ZEYTİNİ 1900 lü yılların başından beri Gemlik te zeytin ve zeytinyağı ticareti yapan bir ailenin mensubuyum. Siyah zeytin, yeşil zeytin, dilimli zeytin,zeytinyağı, zeytin ezmesi ve bunlarınçeşitlerini

Detaylı

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI MART 2011 Tohumculuk Sanayisi Nedir? Tohumculuk Hangi İş ve Aşamalardan Oluşur? Tohumculuk İçin AR-GE

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ GIDA İŞLEME MAKİNELERİ 1. SEKTÖRÜN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 8417.20 Ekmek, pasta, bisküvi fırınları (elektriksiz) 8419.31 Tarım ürünleri için kurutucular 8419.89 Pastörize, kondanse etme vb. işler için

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO : 421.4 ARMONİZE NO : 1509 Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, İtalya, İspanya,

Detaylı

AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI

AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI Türkiye de tarımı yapılan yağlı tohumlar; ayçiçeği, çiğit, susam, kolza, soya, yerfıstığı ve haşhaştır. Ancak bu yağ bitkileri içerisinde tohumundan ortalama % 38-50

Detaylı

BT 10 DALINDAN VE YERDEN TOPLANAN ZEYTİNLERDEN ELDE EDİLEN YAĞLARIN KALİTELERİNİN SAPTANMASI

BT 10 DALINDAN VE YERDEN TOPLANAN ZEYTİNLERDEN ELDE EDİLEN YAĞLARIN KALİTELERİNİN SAPTANMASI BT 10 DALINDAN VE YERDEN TOPLANAN ZEYTİNLERDEN ELDE EDİLEN YAĞLARIN KALİTELERİNİN SAPTANMASI Edma Perini, Dilek Turan, Mehmet Gönen, Evren Altıok Kimya Mühendisliği Bölümü, Mühendislik Fakültesi, İzmir

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

NİZİP TİCARET ODASI NİZİP ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ANALİZİ RAPORU 2014. Hazırlayan. www.yondes.com

NİZİP TİCARET ODASI NİZİP ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ANALİZİ RAPORU 2014. Hazırlayan. www.yondes.com NİZİP TİCARET ODASI NİZİP ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ANALİZİ RAPORU 2014 Hazırlayan www.yondes.com BU PROJE 2013 YILI DOĞRUDAN FAALİYET MALİ DESTEK PROGRAMI KAPSAMINDA T.C. İPEKYOLU KALKINMA AJANSI TARAFINDAN DESTEKLENMİŞTİR.

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR Gözde SEVİLMİŞ Giderek artan nüfusa paralel olarak gıda maddeleri tüketimi ve dolayısıyla bitkisel yağ tüketimi artmaktadır. Diğer yandan artan gıda

Detaylı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GİRİŞ Sulamanın amacı kültür bitkilerinin ihtiyacı olan suyun, normal yağışlarla karşılanmadığı hallerde insan eliyle toprağa verilmesidir. Tarımsal

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman 422 1. SEKTÖRÜN TANIMI Ana metal sanayii ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 27 no lu gruplandırma içinde yer almaktadır.

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ARAŞTIRMASI Bölgesel Sonuçlar 2004-2013 İşgücü ve Yaşam Koşulları Daire Başkanlığı İşgücü İstatistikleri Grubu İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ... 5 YE İLİŞKİN İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ,

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

20,00 TL + kdv. 30,00 TL + kdv. 120,00 TL + kdv. 100 ml TADIM NUMUNESİ. 500 ml KOYU CAM ŞİŞE 5 LT TENEKE

20,00 TL + kdv. 30,00 TL + kdv. 120,00 TL + kdv. 100 ml TADIM NUMUNESİ. 500 ml KOYU CAM ŞİŞE 5 LT TENEKE 100 ml TADIM NUMUNESİ 20,00 TL + kdv 500 ml KOYU CAM ŞİŞE 30,00 TL + kdv 5 LT TENEKE 120,00 TL + kdv ÜRÜN KODU: 13100 ÜRÜN KODU: 13500 KOLİ İÇİ ADEDİ: 12 ÜRÜN KODU: 13005 KOLİ İÇİ ADEDİ: 4 NATÜREL SIZMA

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

ZEYTİN / ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU. Dış Ticaret Uygulama Servisi Meltem Duran

ZEYTİN / ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU. Dış Ticaret Uygulama Servisi Meltem Duran ZEYTİN / ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU Dış Ticaret Uygulama Servisi Meltem Duran Temmuz 2006 İÇİNDEKİLER 1. ÜRÜN TANIMI VE KAPSAMI 1.1. Tanımı 1.2. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numaraları 1.3. Zeytin ve

Detaylı

ÖNSÖZ VE PAYDAŞ KATKILARI

ÖNSÖZ VE PAYDAŞ KATKILARI NİZİP ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ANALİZİ RAPORU ÖNSÖZ VE PAYDAŞ KATKILARI Yaşar KARADENİZ Nizip Kaymakamı Antepfıstığı, zeytin ve zeytin ürünleri ile sanayi kuruluşları Nizip ekonomisinde ilk üç sırada yer almaktadır.

Detaylı

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı Anadolu dan, önce Suriye ve Filistin e sonrasında buradan da Çin ve Hindistan a yayılmıştır. Dünya kuru incir üretimine

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 PİRİNA

Detaylı

HATAY DA YETİŞTİRİLEN HALHALI, SARI HAŞEBİ VE GEMLİK ZEYTİN ÇEŞİTLERİNİN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNİN VE YAĞ VERİMLERİNİN BELİRLENMESİ *

HATAY DA YETİŞTİRİLEN HALHALI, SARI HAŞEBİ VE GEMLİK ZEYTİN ÇEŞİTLERİNİN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNİN VE YAĞ VERİMLERİNİN BELİRLENMESİ * HATAY DA YETİŞTİRİLEN HALHALI, SARI HAŞEBİ VE GEMLİK ZEYTİN ÇEŞİTLERİNİN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNİN VE YAĞ VERİMLERİNİN BELİRLENMESİ * Determination of Some Physical Poperties and Oil Yields of Halhalı,

Detaylı

TÜRKİYE DE ANTREPOLAR

TÜRKİYE DE ANTREPOLAR DIŞ TİCARET DÜNYASI/2 TÜRKİYE DE ANTREPOLAR DIŞ TİCARET ŞUBESİ R.A.B / 01 Nisan 2010 TÜRKİYE DE ANTREPOLAR Türkiye de toplam antrepo sayısı 1326 dır. Bu antrepoların adresi belirtilmeyen az sayıda olanlar

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılı Ekim ayından bu

Detaylı

2006-2007 SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU

2006-2007 SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2006-2007 SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2006 2007 Ege ve Marmara Bölgesi zeytin ve zeytinyağı rekoltesini tespit etmekle görevlendirilen heyetimiz, çalışmalarına 11.09.2006

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1 Mayıs 2013 - Düzce 1 İçerik Giriş Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinde En Somut Ara Yüzler: Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Bölgesel

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

TR63 BÖLGESİ ZEYTİNCİLİK SEKTÖR RAPORU VE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI

TR63 BÖLGESİ ZEYTİNCİLİK SEKTÖR RAPORU VE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI TR63 BÖLGESİ ZEYTİNCİLİK SEKTÖR RAPORU VE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI İÇİNDEKİLER Çizelgeler...4 Grafikler...5 Şekiller...5 ÖNSÖZ...7 1. GİRİŞ...10 Yayın Sahibi : Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı (DOĞAKA) Yönetim

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2012 Yılı Gülçiçeği Raporu Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2012 YILI GÜLÇİÇEĞİ RAPORU OCAK 2013 İÇİNDEKİLER 1- GİRİŞ 2- ÜRETİM 1- Dünya

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2 TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2 TÜRKİYE DE BİTKİSEL YAĞ AÇIĞI 1. Giriş Berrin TAŞKAYA TOP Dünyada giderek artan nüfusa paralel olarak

Detaylı

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 364 1. SEKTÖRÜN TANIMI Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında

Detaylı

Türkiyede Bölgelere Göre Yetişen Ürünler

Türkiyede Bölgelere Göre Yetişen Ürünler On5yirmi5.com Türkiyede Bölgelere Göre Yetişen Ürünler Ülkemizde yetişen başlıca ürünler. Yayın Tarihi : 24 Nisan 2012 Salı (oluşturma : 10/21/2015) TAHILLAR Buğday:İlk yetişme döneminde (ilkbaharda) yağış

Detaylı

TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA 2014 ĠÇĠNDEKĠLER 1. DÜNYADA FINDIK SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ. 2 1.1. Üretim 2 1.2. İhracat 2 1.3. İthalat. 3 2. TÜRKİYE DE FINDIK SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ 4 2.1. Üretim

Detaylı

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu T.C. ANTALYA VALİLİĞİ Tarım İl Müdürlüğü MEVZUATLAR KANUNLAR 6968 Sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu. 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0 GIDA İŞLEME MAKİNELERİ SEKTÖRÜN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 8417.20 Ekmek, pasta, bisküvi fırınları (elektriksiz) 8419.31 Tarım ürünleri için kurutucular 8419.89

Detaylı

KOK KÖMÜRÜ, RAFİNE EDİLMİŞ PETROL ÜRÜNLERİ VE NÜKLEER YAKIT İMALATI Hazırlayan Seher OZAN DÜNDAR Kıdemli Uzman 302 1. SEKTÖRÜN TANIMI Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

Detaylı

Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi

Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi Faik Genç AgriPro Ltd. FOI 2010 -Fats& Oils Istanbul 2-3 Aralık 2010 Ana Başlıklar 1. Dünya Yağ ve Yağlı Tohumlar 2. Türkiye 3. TR Yağ ve Yağlı Tohum Ticaret Dengesi

Detaylı

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması 2010 yılında 113,9 milyar dolar olan Türkiye ihracatı, 2011 yılında

Detaylı

ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 2.ÜLKEMĠZ SÜT HAYVANCILIĞINDA MEVCUT DURUM

ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 2.ÜLKEMĠZ SÜT HAYVANCILIĞINDA MEVCUT DURUM ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 1.GĠRĠġ Ülkelerin teknolojik alanda hızlı gelişmeleri, ülkede yaşayan bireylerin sağlıklı ve yeterli beslenmeleri

Detaylı

TÜRKİYE'NİN DIŞ TİCARETİ

TÜRKİYE'NİN DIŞ TİCARETİ 0 MEYVE SULARI Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları Ürün Adı GTİP No Portakal Suyu (Dondurulmuş) 200911 Diğer Portakal Suları 200912, 200919 Greyfurt Suyu 200921, 200929 Diğer Turunçgil

Detaylı

2014-2015 İNCİR, KESTANE, ZEYTİN ZEYTİNYAĞI ve PAMUK SEKTÖR RAPORLARI

2014-2015 İNCİR, KESTANE, ZEYTİN ZEYTİNYAĞI ve PAMUK SEKTÖR RAPORLARI 2014-2015 İNCİR, KESTANE, ZEYTİN ZEYTİNYAĞI ve PAMUK SEKTÖR RAPORLARI NAZİLLİ TİCARET BORSASI Cumhuriyet Mah. 228 Sok. No:33 Nazilli / AYDIN Tel: 0 256 313 14 18-313 14 19 Faks: 0 256 313 22 88 info@nazillitb.org.tr

Detaylı

Türkiye de Organik Tarım

Türkiye de Organik Tarım Türkiye de Organik Tarım Ülkemizde organik tarım, 1984-85 sezonunda geleneksel ihraç ürünlerimizden kuru üzüm ve kuru incir ihracatı ile başlamış ve daha sonraki yıllarda hızla gelişme göstererek 2008

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Lezzet kataloğu. Siyah Zeytinler. Yeşil Zeytinler. Endüstriyel Grup

Lezzet kataloğu. Siyah Zeytinler. Yeşil Zeytinler. Endüstriyel Grup Lezzet kataloğu Siyah Zeytinler Yeşil Zeytinler Endüstriyel Grup Kaanlar Gıda Grubu olarak peynir üretimindeki verimliliğimizi ve markamızın oluşturduğu güveni, zeytincilik sektörüne de taşımak amacıyla

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI KALIP AVRASYA 2014 BURSA METAL İŞLEME TEKNOLOJİLERİ FUARI BURSA SAC İŞLEME TEKNOLOJİLERİ FUARI 2014 BELEX 2014 BURSA 5. HIRDAVAT VE İŞ GÜVENLİĞİ FUARI 2014 4 7 Aralık 2014 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ

EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ SAYI 12 EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ 2014 2. Çeyrek Yıllar İtibariyle Yatırım Teşvik Belgeli Yatırım Bilgileri YATIRIM TEŞVİK İSTATİSTİKLERİ (ENERJİ YATIRIMLARI HARİÇ) Kaynak: Ekonomi Bakanlığı Bölgemizde

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 EGE BÖLGESİ

Detaylı

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL YERLEŞİMLERDEKİ NÜFUS %'Sİ... 4 EK 1.2... 6 KİŞİ BAŞI REEL GSYİH,

Detaylı

SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ

SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ Sayfa 1 / 12 İLLER BAZINDA SURİYE YAPILAN İHRACAT -2011 Sayfa 2 / 12 GAZIANTEP SURİYE 98.011.759,68 HATAY SURİYE 102.197.108,56 SAKARYA SURİYE 2.432.730,63

Detaylı

Nesrin AKTEPE TANGU. ntangu@yalovabahce.gov.tr. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı 2012

Nesrin AKTEPE TANGU. ntangu@yalovabahce.gov.tr. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı 2012 KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı Nesrin AKTEPE TANGU Unvan Mühendis (Dr.) Telefon 02268142520/1210 E-mail ntangu@yalovabahce.gov.tr Doğum Tarihi - Yeri 22.08.1970/Kalecik Fotoğraf Doktora Yüksek Lisans Lisans

Detaylı

Ayakkabı Sektör Profili

Ayakkabı Sektör Profili Ayakkabı Sektör Profili Elif UĞUR Ayakkabı, çok eski çağlarda insanların zorlu coğrafya ve iklim koşullarında ayaklarını muhafaza etmek ve zarar görmelerini engellemek amacıyla kullanılırken günümüzde

Detaylı

2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi

2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi 2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi İhracat: 2014 YILI ADANA DIŞ TİCARET RAPORU Türkiye İstatistik Kurumu 2014 Haziran ayı sonu

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 20142012 YILI ALANSAL YILI YAĞIŞ YAĞIŞ DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2014

Detaylı

BURTARIM 2014 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI

BURTARIM 2014 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI BURTARIM 2014 Bursa 12. Uluslararası Tarım, Tohumculuk, Fidancılık ve Süt Endüstrisi Fuarı BURSA 7. ULUSLARARASI HAYVANCILIK VE EKİPMANLARI FUARI 14 18 Ekim 2014 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI Bursa

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU CEYHAN TİCARET ODASI CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU 2013 YILI Ceyhan Ticaret Odası 2013 CEYHAN T İ CARET ODASI BAŞKANDAN; Değerli Ceyhanlılar, Bilindiği gibi Ceyhan Adana nın en eski ilçelerindenn birisi

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SERAMİK SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye'de seramik ve çini yapımı, kökleri 8000 yıl öncesine uzanan

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı