Marmara Medical Journal

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Marmara Medical Journal"

Transkript

1

2 Marmara Medical Journal Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi DERGI HAKKINDA Marmara Medical Journal, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yayınlanan multidisipliner Ulusal ve uluslararası tüm tıbbi kurum ve personele ulaşmayı hedefleyen bilimsel bir dergidir. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, tıbbın her alanını içeren klinik ve deneysel çalışmaları, ilginç olgu bildirimlerini, derlemeleri, davet edilmiş derlemeleri, Editöre mektupları, toplantı, haber ve duyuruları, klinik haberleri ve ilginç araştırmaların özetlerini, ayırıcı tanı, tanınız nedir başlıklı olgu sunumlarını, soru-cevaplar, tıp gündemini belirleyen güncel konuları ve özellikle Halk Sağlığı ve Tıp Eğitimi ile ilgili çalışmaları ve tıp öğrencilerinin yaptıkları çalışmaları yayınlar. Periyodu: Yılda 3 sayı olarak Ocak, Mayıs ve Ekim aylarında yayınlanmaktadır. Yayına başlama tarihi : 1988 e-yayına başlama tarihi: 2004 (2004 yılından 2011 yılına kadar sadece elektronik ortamda yayınlanmıştır.) Yayın Dili : Türkçe, İngilizce ISSN : eissn : Temel Hedef Kitlesi: Tıp alanında tüm branşlardaki hekimler, uzman ve öğretim üyeleri, tıp öğrencileri İndekslendiği dizinler: EBSCO, SCOPUS, EMBASE- Excerpta Medica, DOAJ (Directory of Open Access Journals), Cross Ref, ULRICH s Database, Google Scholar, British Library, ULAKBİM Tıp Veri Tabanı (Türk Tıp Dizini), Türkiye Atif Dizini, Türk Medline (Ulusal Atif İndeksi), Türkiye Klinikleri Tıp Veri Tabanı, Milli Kütüphane-Türkiye Makaleler Bibliyografyası Makalelerin ortalama değerlendirme süresi: 2 haftadır Yayın Hakları: Marmara Medical Journal in basılı ve web ortamında yayınlanan yazı, resim, şekil, tablo ve uygulamalar yazılı izin alınmadan kısmen veya tamamen herhangi bir vasıtayla basılamaz. Bilimsel amaçlarla kaynak göstermek kaydıyla özetleme ve alıntı yapılabilir. Makale takibi - İletişim Seza Arbay Marmara Medical Journal (Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi) Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı, Tıbbiye cad No:49 Haydarpaşa 34668, İstanbul Tel: Faks: E-posta: Yayınevi Marmara Üniversitesi Yayınevi Göztepe Kampüsü, Kadıköy İstanbul Tel , Faks E-posta: Yayın Hizmetleri BAYT Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti. Ziya Gökalp Cad. 30/31, Kızılay Ankara Tel Faks: E-posta: Baskı Tarihi: Mayıs 2013 Dergi asitsiz kağıda basılmaktadır. ABOUT The Marmara Medical Journal is a multidisciplinary, academic publication of Marmara University, School of Medicine. It is an open access, double blind peer-reviewed journal. The journal aims to publish papers of general interest relating to advances in medical practice and novel treatments that will be of interest to general practitioners, medical students, and senior practitioners and specialists. We especially welcome papers on Public Health and Medical Education. MMJ also aims to publish all types of research conducted by medical students. It includes original research papers, case reports, reviews, articles about clinical and practical applications and editorials, short reports, letters to the editor and occcasionally a photo-quiz. Frequency : Three times a year ( January, May, October) Year of first print issue : 1988 Year of first online issue : 2004 (Between 2004 and 2011 the Journal was published solely in an electronic format.) Print ISSN : eissn : Language : English and Turkish The articles published in the Marmara Medical Journal are indexed or abstracted in: EBSCO, SCOPUS, EMBASE / Excerpta Medica, DOAJ (Directory of Open Access Journals), Cross Ref, ULRICH S Database, Google Scholar, The British Library, Turkish Academic Network and Information Center (ULAKBİM)-Turkish Medical Database, TURK MEDLINE - Türk Sağlık Bilimleri İndeksi (Index of Turkish Health Sciences), Türkiye Makaleler Bibliyografyası (Bibliography of Articles in Turkish Periodicals), Türkiye Klinikleri Tıp Dizini (Turkish Citation Index) We aim to reach a decision on all manuscripts within two weeks of submission. Permission Request: Manuscripts, tables, graphics, figures and pictures published in the Marmara Medical Journal cannot be reproduced, archieved in a system, used in advertisement materials, without a written permision. Citations can be included only in scientific articles with referral. Correspondence and communications Seza Arbay Marmara Medical Journal (Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi) Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı, Tıbbiye cad No:49 Haydarpaşa 34668, İstanbul, Turkey Tel: Faks: Publishing House Marmara Üniversity Press Göztepe Kampüsü, Kadıköy İstanbul, Turkey Tel , Faks Publishing Services BAYT Scientific Research Publishing and Presentation Co. Ltd. Ziya Gökalp Cad. 30/31, Kızılay Ankara, Turkey Tel Fax: Printing Date: May 2013 The Journal is printed on acid-free paper. Sahibi Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi adına / Owner, In the name of Deanship of Marmara University, School of Medicine Dekan / Dean Prof. Dr. Hasan Fevzi Batırel Editör / Editor-in-Chief Prof. Dr. Dilek Gogas Yavuz Editör Yardımcıları /Associate Editors Prof. Dr. Işıl Barlan Prof. Dr. Atila Karaalp Doç. Dr. Asım Cingi Doç. Dr. Beste Atasoy Doç. Dr. Evrim Karadağ Saygı Doç. Dr. Arzu Akşit İlki İstatistik Editörü / Statistics Editor Prof. Dr. Nural Bekiroğlu Koordinatörler / Coordinators Seza Arbay, MS Dr. Vera Bulgurlu Uluslararası Editörler Kurulu / International Editorial Board Adnan Dağçınar, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Athanasios Fassas, Arkansas, ABD / Arkansas, USA Ayşegül Atmaca, Samsun, Türkiye / Samsun, Turkey Cem Ergon, İzmir, Türkiye / Izmir, Turkey Christoph Grüber, Frankfurt, Almanya / Frankfurt, Germany Christos Mantzoros, Boston, ABD / Boston, USA Devrim Dündar, Kocaeli, Türkiye / Kocaeli, Turkey Dilek Seçkin, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Emin Kansu, Ankara, Türkiye / Ankara, Turkey Esen Akpek, Baltimore, ABD / Baltimore, USA Evren Yaşar, Ankara, Türkiye / Ankara, Turkey Feray Cinevre Soyupak, İsparta, Türkiye / Isparta, Turkey George Velmahos, Boston, ABD / Boston, USA Hakkı Arıkan, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey İbrahim Şahin, Malatya, Türkiye / Malatya, Turkey İhsan Nuri Akpınar, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Isac I Schnirer, Tel Aviv, İsrail / Tel Aviv, Israel Jan Lotvall, Gothenburg, İsveç / Gothenburg, Sweden Kaan Boztuğ, Viyana, Avusturya / Vienna, Austria Kayıhan Uluç, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Kazunori Okabe, Ube, Japonya / Ube, Japan Lydia Ioannido Mouzaka, Atina, Yunanistan / Athens, Greece Muzaffer Metintaş, Eskişehir, Türkiye / Eskisehir, Turkey Neşe Perdahlı Fiş, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Neşe Tuncer Elmacı, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Nima Rezaei, Tahran, İran / Tehran, Iran Oğuzhan Deyneli, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Olcay Yeğin, Antalya, Türkiye / Antalya, Turkey Önder Ergönül, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Özge Ecmel Onur, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Özlem Yenice, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Rainer W Guillery, Oxford, İngiltere / Oxford, England R Lucian Chirieac, Boston, ABD / Boston, USA Robert W Mahley, San Francisco, ABD / San Francisco, USA Scott J Swanson, Boston, ABD / Boston, USA Seval Güneşer, Adana, Türkiye / Adana, Turkey Todor A Popov, Sofya, Bulgaristan / Sofia, Bulgaria Toni Lerut, Leuven, Belçika / Leuven, Belgium Yoshifumi Naka, New York, ABD / New York, USA Yusuf Yazıcı, New York, ABD / New York, USA Tevfik Yoldemir, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey Ziya Salihoğlu, İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey

3 Marmara Medical Journal Yazarlara Bilgi Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi Marmara Medical Journal - Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisine ilginize teşekkür ederiz. Derginin elektronik ortamdaki yayınına erişim adresinden serbesttir. Marmara Medical Journal tıbbın klinik ve deneysel alanlarında özgün araştırmalar, olgu sunumları, derlemeler, davet edilmiş derlemeler, mektuplar, ilginç, fotoğraflı soru-cevap yazıları (photo-quiz), editöre mektup, toplantı, haber ve duyuruları, klinik haberleri ve ilginç araştırmaların özetlerini yayınlamaktadır. Yılda 3 sayı olarak Ocak, Mayıs ve Ekim aylarında yayınlanan Marmara Medical Journal hakemli ve multidisipliner bir dergidir. Gönderilen yazılar Türkçe veya İngilizce olabilir. Değerlendirme süreci Dergiye gönderilen yazılar, ilk olarak dergi standartları açısından incelenir. Derginin istediği forma uymayan yazılar, daha ileri bir incelemeye gerek görülmeksizin yazarlarına iade edilir. Zaman ve emek kaybına yol açılmaması için, yazarlar dergi kurallarını dikkatli incelemeleri önerilir. Dergi kurallarına uygunluğuna karar verilen yazılar Editörler Kurulu tarafından incelenir ve en az biri başka kurumdan olmak üzere iki ya da daha fazla hakeme gönderilir. Editör, Kurulu yazıyı reddetme ya da yazara(lara) ek değişiklikler için gönderme veya yazarları bilgilendirerek kısaltma yapmak hakkına sahiptir. Yazarlardan istenen değişiklik ve düzeltmeler yapılana kadar, yazılar yayın programına alınmamaktadır. Marmara Medical Journal gönderilen yazıları sadece online olarak adresinden kabul etmektedir. Yazıların bilimsel sorumluluğu yazarlara aittir. Marmara Medical Journal yazıların bilimsel sorumluluğunu kabul etmez. Makale değerlendirmek için gönderildiği sırada Yayın Hakkı Devir Formu ve çıkar çatışması formu imzalanıp dergiye iletilmelidir. Gönderilen yazıların dergide yayınlanabilmesi için daha önce başka bir bilimsel yayın organında yayınlanmamış olması gerekir. Daha önce sözlü ya da poster olarak sunulmuş çalışmalar, yazının başlık sayfasında tarihi ve yeri ile birlikte belirtilmelidir. Yayınlanması için başvuruda bulunulan makalelerin, adı geçen tüm yazarlar tarafından onaylanmış olması ve çalışmanın başka bir yerde yayınlanmamış olması ya da yayınlanmak üzere değerlendirmede olmaması gerekmektedir. Çalışma ile ilgili herhangi bir mali ya da diğer çıkar çatışması var ise çıkar çatışması formunda belirtilmelidir. ( 1, 2 ) Yazıların hazırlanması Derginin yayın dili İngilizce veya Türkçe dir. Türkçe yazılarda Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğü (http://tdk.org.tr) esas alınmalıdır. Anatomik terimlerin ve diğer tıp terimlerinin adları Latince olmalıdır. Gönderilen yazılar, yazım kuralları açısından Uluslararası Tıp Editörleri Komitesi tarafından hazırlanan Biomedikal Dergilere Gönderilen Makalelerde Bulunması Gereken Standartlar a (Uniform Requirements For Manuscripts Submittted to Biomedical Journals) uygun olarak hazırlanmalıdır. (http://www. ulakbim.gov.tr /cabim/vt) Makale içinde kullanılan kısaltmalar Uluslararası kabul edilen şeklide olmalıdır (http://www.journals.tubitak.gov.tr/kitap/ maknasyaz/) kaynağına başvurulabilir. Birimler, Ağırlıklar ve Ölçüler 11. Genel Konferansı nda kabul edildiği şekilde Uluslararası Sistem (SI) ile uyumlu olmalıdır. Makaleler Word, WordPerfect, EPS, LaTeX, text, Postscript veya RTF formatında, şekil ve fotoğraflar ise ayrı dosyalar halinde TIFF, JPG, BMP, Postscript veya EPS formatında kabul edilmektedir. Yazı kategorileri Yazının gönderildiği metin dosyasının içinde sırasıyla, Türkçe başlık, özet, anahtar sözcükler, İngilizce başlık, özet, İngilizce anahtar sözcükler, makalenin metini, kaynaklar, her sayfaya bir tablo olmak üzere tablolar ve son sayfada şekillerin (varsa) alt yazıları şeklinde olmalıdır. Metin dosyanızın içinde, yazar isimleri ve kurumlara ait bilgi, makalede kullanılan şekil ve resimler olmamalıdır. Özgün araştırma makaleleri Türkçe ve İngilizce özetler yazı başlığı ile birlikte verilmelidir. (i) Özetler: Amaç (Objectives), Gereç ve Yöntem (Materials and Methods) ya da Hastalar ve Yöntemler (Patients and Methods), Bulgular (Results) ve Sonuç (Conclusion) bölümlerine ayrılmalı ve 200 sözcüğü geçmemelidir. (ii) Anahtar Sözcükler İngilizce anahtar kelimeler Medical Subject Headings (MeSH) e, Türkçe anahtar kelimeler ise Türkiye Bilim Terimleri (TBT) ne uygun olarak seçilmelidir. Yazının diğer bölümleri, (iii) Giriş, (iv) Gereç ve Yöntem / Hastalar ve Yöntemler, (v) Bulgular, (vi) Tartışma ve (vii) Kaynaklar dır. Başlık sayfası dışında yazının hiçbir bölümünün ayrı sayfalarda başlatılması zorunluluğu yoktur. Maddi kaynak, çalışmayı destekleyen burslar, kuruluşlar, fonlar, metnin sonunda teşekkürler kısmında belirtilmelidir. Olgu sunumları İngilizce ve Türkçe özetleri kısa ve tek paragraflık olmalıdır. Olgu sunumu özetleri ağırlıklı olarak mutlaka olgu hakkında bilgileri içermektedir. Anahtar sözcüklerinden sonra giriş, olgu(lar) tartışma ve kaynaklar şeklinde düzenlenmelidir. Derleme yazıları İngilizce ve Türkçe başlık, İngilizce ve Türkçe özet ve İngilizce ve Türkçe anahtar kelimeler yer almalıdır. Kaynak sayısı 50 ile sınırlanması önerilmektedir. Kaynaklar Kaynaklar yazıda kullanılış sırasına göre numaralanmalıdır. Kaynaklarda verilen makale yazarlarının sayısı 6 dan fazla ise ilk 3 yazar belirtilmeli ve İngilizce kaynaklarda ilk 3 yazar isminden sonra et al., Türkçe kaynaklarda ise ilk 3 yazar isminden sonra ve ark. ibaresi kullanılmalıdır. Noktalamalara birden çok yazarlı bir çalışmayı tek yazar adıyla kısaltmamaya ve kaynak sayfalarının başlangıç ve bitimlerinin belirtilmesine dikkat edilmelidir. Kaynaklarda verilen dergi isimleri Index Medicus a (http://www.ncbi.nim.nih.gov/sites/ entrez/query.fcgi?db=nlmcatalog) veya Ulakbim/Türk Tıp Dizini ne uygun olarak kısaltılmalıdır. Makale: 1. Yazici D, Taş S, Emir H, Sunar H. Comparison of premeal mixed insulin three times daily and basalbolus insulin therapy started post-operatively on patients having coronary artery bypass graft surgery. Marmara Med J 2011; 25:16-9. doi: /MMJ Walker M, Hull A. Preterm labor and birth. In: Taeusch HW, Ballard RA, eds. Avery s Diseases of the Newborn. Philadelphia: WB Saunders, 1998: 144,153. Kitap: Norman IJ, Redfern SJ, (editors). Mental health care for elderly people. New York: Churchill Livingstone, Kitaptan Bölüm: Phillips SJ, Whisnant JP Hypertension and stroke. In: Laragh JH, Brenner BM, editors. Hypertension: Pathophysiology, Diagnosis, and Management. 2nd ed. New York: Raven Pres, 1995: Kaynak web sitesi ise: Kaynak makalerdeki gibi istenilen bilgiler verildikten sonra erişim olarak web sitesi adresi ve erişim tarihi bildirilmelidir. Kaynak internet ortamında basılan bir dergi ise: Kaynak makaledeki gibi istenilen bilgiler verildikten sonra erişim olarak URL adresi ve erişim tarihi verilmelidir. Kongre Bildirileri: Bengtsson S, Solheim BG. Enforcement of data protection, privacy and security in medical informatics. In: Lun KC, Degoulet P, Piemme TE, Rienhoff O, editors. MEDINFO 92. Proceedings of the 7th World Congress on Medical Informatics; 1992 Sep 6-10; Geneva, Switzerland. Amsterdam: North-Holland; 1992: Tablo, şekil, grafik ve fotoğraf Tablo, şekil grafik ve fotoğraflar yazının içine yerleştirilmiş halde gönderilmemeli. Tablolar, her sayfaya bir tablo olmak üzere yazının gönderildiği dosya içinde olmalı ancak yazıya ait şekil, grafik ve fotografların her biri ayrı bir imaj dosyası ( jpeg) olarak gönderilmelidir. Tablo başlıkları ve şekil altyazıları eksik bırakılmamalıdır. Şekillere ait açıklamalar yazının gönderildiği dosyanın en sonuna yazılmalıdır. Tablo, şekil ve grafiklerin numaralanarak yazı içinde yerleri belirtilmelidir. Tablolar yazı içindeki bilginin tekrarı olmamalıdır. Makale yazarlarının, makalede eğer daha önce yayınlanmış alıntı yazı, tablo, şekil, grafik, resim vb var ise yayın hakkı sahibi ve yazarlardan yazılı izin almaları ve makale üst yazısına ekleyerek dergiye ulaştırmaları gerekmektedir. Tablolar metin içinde atıfta bulunulan sıraya göre romen rakkamı ile numaralanmalıdır. Her tablo ayrı bir sayfaya ve tablonun üst kısmına kısa ancak anlaşılır bir başlık verilerek hazırlanmalıdır. Başlık ve dipnot açıklayıcı olmalıdır. Sütun başlıkları kısa ve ölçüm değerleri parantez içinde verilmelidir. Bütün kısaltmalar ve semboller dipnotta açıklanmalıdır. Dipnotlarda şu semboller: ( ) ve P değerleri için ise *, **, *** kullanılmalıdır. SD veya SEM gibi istatistiksel değerler tablo veya şekilin altında not olarak belirtilmelidir. Grafik, fotoğraf ve çizimler ŞEKİL olarak adlandırılmalı, makalede geçtiği sıraya göre numaralanmalı ve açıklamaları şekil altına yazılmalıdır Şekil alt yazıları, ayrıca metinin son sayfasına da eklenmelidir. Büyütmeler, şekilde uzunluk birimi (bar çubuğu içinde) ile belirtilmelidir. Mikroskopik resimlerde büyütme oranı ve boyama tekniği açıklanmalıdır. Etik Marmara Medical Journal a yayınlanması amacı ile gönderilen yazılar Helsinki Bildirgesi, İyi Klinik Uygulamalar Kılavuzu, İyi Laboratuar Uygulamaları Kılavuzu esaslarına uymalıdır. Gerek insanlar gerekse hayvanlar açısından etik koşullara uygun olmayan yazılar yayınlanmak üzere kabul edilemez. Marmara Medical Journal, insanlar üzerinde yapılan araştırmaların önceden Araştırma Etik Kurulu tarafından onayının alınması şartını arar. Yazarlardan, yazının detaylarını ve tarihini bildirecek şekilde imzalı bir beyan ile başvurmaları istenir. Çalışmalar deney hayvanı kullanımını içeriyorsa, hayvan bakımı ve kullanımında yapılan işlemler yazı içinde kısaca tanımlanmalıdır. Deney hayvanlarında özel derişimlerde ilaç kullanıldıysa, yazar bu derişimin kullanılma mantığını belirtmelidir. İnsanlar üzerinde yapılan deneysel çalışmaların sonuçlarını bildiren yazılarda, Kurumsal Etik Kurul onayı alındığını ve bu çalışmanın yapıldığı gönüllü ya da hastalara uygulanacak prosedürlerin özelliği tümüyle kendilerine anlatıldıktan sonra, onaylarının alındığını gösterir cümleler yer almalıdır. Yazarlar, bu tür bir çalışma söz konusu olduğunda, uluslararası alanda kabul edilen kılavuzlara ve TC. Sağlık Bakanlığı tarafından getirilen ve 28 Aralık 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Klinik araştırmaları Hakkında Yönetmelik ve daha sonra yayınlanan 11 Mart 2010 tarihli resmi gazete ve sayılı Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapıldığına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulduğunu belirtmeli ve kurumdan aldıkları Etik Komitesi onayını göndermelidir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar için de gereken izin alınmalı; yazıda deneklere ağrı, acı ve rahatsızlık verilmemesi için neler yapıldığı açık bir şekilde belirtilmelidir. Hasta kimliğini tanıtacak fotoğraf kullanıldığında, hastanın yazılı onayı gönderilmelidir. Yazı takip ve sorularınız için iletişim: Seza Arbay Marmara Universitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı, Tıbbiye Caddesi, No: 49, Haydarpaşa 34668, İstanbul Tel: Faks: e-posta:

4 Marmara Medical Journal Instructions to Authors Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi The Marmara Medical Journal publishes original scientific research, case reports, reviews and letters. Manuscripts submitted under multiple authorship are reviewed on the assumption that all listed authors concur with the submission and that a copy of the final manuscript has been approved by all authors and tacitly or explicitly by the responsible authorities in the laboratories where the work was carried out. ( 3 ) Manuscripts are accepted for review with the understanding that no substantial portion of the study has been published or is under consideration for publication elsewhere. Regular articles should be approximately pages doublespaced, including references, with margins of 2.5 cm. Review articles should be similar in length to a regular article with approximately 50 references. Manuscript files must be prepared in Word, WordPerfect, EPS, LaTeX, text, Postscript, or RTF format. Figures/Images should be embedded in the Manuscript file or sent as external files in TIFF, JPG, BMP, Postscript, or EPS format. The Marmara Medical Journal is in compliance with the Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals created by International Committee for Medical Editors. Preparation of Manuscript a. The Title page should contain the article title, authors names and academic or professional affiliations, and the address for manuscript correspondence (including address and telephone and fax numbers). Pages should be numbered consecutively and organized as follows: (1) two structured abstracts (Turkish and English) of not more than 200 words each must be included. The abstracts should be divided into the following sections: Objective, Methods, Results and Conclusion, (2) Keywords (3-6 keywords, in Turkish and English should be taken from Medical Subject Headings (MeSH) from Index Medicus), (3) Introduction, (4) Materials and Methods, (5) Results, (6) Discussion and (7) References. b. Introduction. State why the investigation was carried out, note any relevant published work, and delineate the objective of the investigation. c. Methods. New methods or significant improvements of methods or changes in old methods must be described. Details regarding animal housing conditions should be given. All clinical studies must contain : 1) a statement that all experimental protocols have been approved by the Ethical Committee of the Institution prior to the commencement of the studies, 2) a statement that all participants gave informed consent. d. Results. Duplication between the text of this section and material presented in tables and figures should be avoided. Tabular presentation of masses of negative data must be avoided and replaced with a statement in the text whenever possible. The results must be presented clearly, concisely and without comment. e. Discussion. This section must relate the significance of the work to existing knowledge in the field and indicate the importance of the contribution of this study. Unsupported hypotheses and speculation should be omitted. f. References. The style of references is that of the Index Medicus. List all authors when there are six or fewer, when there are seven or more list the first three, then add et al.. Unpublished results or personal communications should be cited as such in the text. Please note the following examples: 1. Yazici D, Taş S, Emir H, Sunar H. Comparison of premeal mixed insulin three times daily and basal-bolus insulin therapy started post-operatively on patients having coronary artery bypass graft surgery. Marmara Med J 2011; 25:16-9. doi: /MMJ Walker M, Hull A. Preterm labor and birth. In: Taeusch HW, Ballard RA, eds. Avery s Diseases of the Newborn. Philadelphia: WB Saunders, 1998: 144, Lawton J, Ahmad N, Hallowell N, Hanna L, Douglas M. Perceptions and experiences of taking oral hypoglycaemic agents among people of Pakistani and Indian origin: qualitative study. BMJ 2005;30: doi: / bmj eo 4. WONCA Ad Hoc Task Force on Tobacco Cessation. november/09.htm. g. Figures. Diagrams and illustrations should be given Arabic numerals. All figure legends should be grouped and written on a separate page. Each Figure should be in one of the following preferred formats: Tiff, JPEG, PDF, and EPS. h. Tables. Tables should be numbered consecutively with Roman numerals in order of appearance in the text. Type each table double-spaced on a separate page with a short descriptive title directly above and with essential footnotes below. Units will be in general accordance with the International System (SI) as adopted by the 11th General Conference on Weights and Measures. Compliance with the principles of Declaration of Helsinki is accepted as a policy by Marmara Medical Journal. Manuscripts which do not properly consider ethical issues for humans or animals will not be accepted for publication. a) Marmara Medical Journal requires that investigations performed on human subjects have the prior approval of the institutional Committee on Human Experimentation. Authors are required to submit a signed statement as to the date and details of the appropriate review. b) When studies involve the use of experimental animals, manuscripts should briefly describe the procedures employed for animal care and handling. Where drugs are used at particular concentrations in intact animal systems, the author should indicate some rationale for selection of the particular concentration. Role of the Funding Source. All sources of funding should be declared as an acknowledgment at the end of the text. Conflict of Interest: All authors are required to disclose all potential conflicts of interests, including financial interests and relationships and affiliations (other than those listed in the title page of the manuscript) relevant to the subject of the manuscript. Also editors, all participants in the peer-review and publication process must disclose all relationships that could be viewed as potential conflicts of interests. ( 4 ) Authorship: Marmara Medical Journal asks the corresponding author to attest that the authors: a) had access to all the study data b) took responsibility for the accuracy of the analysis c) had the authority over manuscript preparation and the decision to submit the manuscript for publication. All manuscripts are examined by the editorial board and refereed critically by two or more reviewers, at least one from another institution. The editor reserves the right to reject or to return the manuscript to the author(s) for additional changes. A copyright release form will be sent automatically by once your article is received by the Editor. Correspondence and communications regarding manuscripts and editorial material should be sent to: Seza Arbay Marmara Medical Journal Marmara University School of Medicine Tıbbiye cad. No: 49 Haydarpaşa İSTANBUL, TURKEY Phone: Fax:

5 Marmara Medical Journal Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi Contents / İçindekiler Volume / Cilt 26 Issue / Sayı 2 May / Mayıs 2013 Reviews / Derlemeler 53 Pegvisomant tedavisi sonuçlarımız ve literatürün gözden geçirilmesi The results of pegvisomant treatment in acromegaly and review of the literature Elif Kılıç Kan, Gülçin Cengiz Ecemiş, Çiğdem Tura Bahadır, Ayşegül Atmaca, Hulusi Atmaca, Ramis Çolak 58 Çocuk gelinler Child brides Perran Boran, Gülbin Gökçay, Esra Devecioğlu, Tijen Eren 63 Çoklu doğrusal regresyon sonuçlarının Jackknife tekniği ile tekrarlanabilirliğinin değerlendirilmesi Evaluating replicability of multiple linear regression results using the Jackknife technique Nural Bekiroğlu, Rana Konyalıoğlu, Dilara Karahan Original Articles / Özgün Araştırmalar 68 Hastanede yatan hastalarda hiperglisemi sıklığı Hyperglycemia in hospitalized patients Dilek Gogas Yavuz, Dilek Yazıcı, Sevim Özcan, Özlem Tarçın, Oğuzhan Deyneli, Sema Akalın 72 Muscarinic agonist, antagonists and signaling pathway inhibitors change c-fos and cyclin D1 expression in K562 cells K562 hücrelerinde muskarinik agonist, antagonist ve sinyal ileti yolağı inhibitörleri c-fos ve siklin D1 ekspresyonlarını değiştirir Hülya Cabadak, Banu Aydın, Beki Kan 77 The effect of prolonged time for achieving ovarian suppression before starting stimulation on pregnancy rates in ART cycles ART sikluslarında stimulasyona başlamadan önce uzamış ovaryen süpresyonun gebelik oranlarına etkisi Tevfik Yoldemir 82 Acil serviste hasta memnuniyetini etkileyen faktörlerin araştırılması The investigation of factors affecting the patient satisfaction in emergency services Kerem Kabaroğlu, Serkan Emre Eroğlu, Özge Ecmel Onur, Arzu Denizbaşı, Haldun Akoğlu 90 S100B protein levels in patients admitted to an emergency service due to seizures Acil servise nöbet şikayeti ile başvuran hastalarda S100B protein düzeyi Fatma Sarı Doğan, Arzu Denizbaşı Altınok, Özge Ecmel Onur, Özlem Güneysel, Haldun Akoğlu 94 Serebral palsili çocukların annelerinde depresyon ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi Assessment of depression and quality of life in mothers of children with cerebral palsy Banu Dilek, İbrahim Batmaz, Mehmet Karakoç, Mustafa Akif Sarıyıldız, Abdulkadir Aydın, Hüsamettin Çavaş, Remzi Çevik Case Reports / Olgu Sunumları 99 Isolated tubal torsion in a woman who had laparoscopic tubal ligation by bipolar electrocoagulation Bipolar elektrokoteri ile bilateral tuba ligasyonu olan kadında izole tubal torsiyon Tevfik Yoldemir, Mithat Erenus 102 A case of foot drop secondary to a giant extraneural ganglion cyst close to the peroneal nerve Düşük ayağa yol açan, peroneal sinir komşuluğunda dev ekstranöral ganglion kisti olgusu Elif Ilgaz Aydınlar, Cihangir Tetik, Gökalp Silav, Behram Kaya, Serdar Özgen 105 Huntington hastalığına bağlı psikotik bozukluk ve tedaviye dirençli obsesif kompulsif bozukluk Treatment resistant obsessive compulsive disorder and psychosis due to Huntington s disease Nurhan Fıstıkcı, Ömer Saatcioğlu, Evrim Erten, Görkem Yilmaz, Çağrı Çalcı, Ali Keyvan Photo Quiz 108 An old man with desquamative extensor skin lesions and periorbital changes Vitorino Modesto Dos Santos, Thiago Pereira Loures, Fabio Henrique De Oliveira Silva, Alessandra Maria Rodrigues Oliveira Santos, Kayursula Dantas De Carvalho

6 Marmara Medical Journal 2013; 26:53-7 DOI: /MMJ DERLEME / REVIEW Pegvisomant tedavisi sonuçlarımız ve literatürün gözden geçirilmesi The results of pegvisomant treatment in acromegaly and review of the literature Elif KILIÇ KAN, Gülçin CENGİZ ECEMİŞ, Çiğdem TURA BAHADIR, Ayşegül ATMACA, Hulusi ATMACA, Ramis ÇOLAK ÖZET Akromegali, artmış büyüme hormonu (BH) sekresyonu ve artmış insülin benzeri büyüme hormonu-1 (IGF-1) seviyeleri ile karakterize kronik bir hastalıktır. Akromegalide tedavi seçenekleri cerrahi, radyoterapi ve medikal tedavidir. Medikal tedavide somatostatin analogları, dopamin agonistleri ve pegvisomant kullanılmaktadır. Pegvisomant, büyüme hormonu reseptör antagonisti olup etkisini reseptör dimerizasyonunun engellenmesi ile birlikte IGF-1 salınımı için gerekli intraselüler yolakları engelleyerek gösterir. Cerrahi ve maksimum doz ve kombinasyonda medikal tedaviye rağmen biyokimyasal yanıt sağlanamayan hastalarda üçüncü basamak tedavide kullanılır. Bu derlemede, akromegali tedavisinde diğer seçeneklere göre nispeten yeni olan pegvisomant tedavisi kliniğimizdeki tedavi sonuçlarımız ile birlikte güncel literatür ışığında tekrar gözden geçirilmiştir. Anahtar kelimeler: Akromegali, Pegvisomant, Büyüme hormonu reseptör antagonisti ABSTRACT Acromegaly is a chronic disease characterized by the elevated growth hormone (GH) and insulin-like growth factor-1 (IGF-1) levels. Treatment options for acromegaly are surgery, radiotherapy and medical treatments. Somatostatin analogues, dopamine agonists and pegvisomant are the options for medical treatment. Pegvisomant is a GH receptor antagonist that shows its effect by blocking GH receptor dimerization and the intracellular pathways required for the release of IGF-1. Pegvisomant is used as a third line treatment option, if biochemical improvement cannot be achieved despite surgery and maximum doses of other medical treatments. In this review, we will present acromegaly patients who recieved pegvisomant in our clinic, in light of the current literature. Key words: Acromegaly, Pegvisomant, Growth hormone receptor antagonist Giriş Akromegali, artmış büyüme hormonu (BH) sekresyonu ve artmış insülin benzeri büyüme hormonu-1 (IGF-1) seviyeleri ile karakterize kronik bir hastalıktır. Somatotrof hücrelerden kaynaklanan adenomlar aşırı BH salgılanmasına neden olur. Büyüme hormonu artışı akromegali kliniğine sebep olan IGF-1 in karaciğerden sekresyonunu uyarır. Hastalığın karakteristik bulguları dekadlar boyunca sinsice gelişir ve tanıda 7-10 yıllık bir gecikmeye neden olur [1]. Akromegali insidansı milyonda 3-4, prevalansı ise milyonda 60 tır. Erkek ve kadınlar eşit oranda etkilenmekte olup ortalama 44 yaşında tanı almaktadırlar [2]. Akromegalide mevcut tedavi seçenekleri cerrahi, radyoterapi ve medikal tedavidir. Medikal tedavi seçenekleri dopamin agonistleri, somatostatin analogları ve BH reseptör antagonisti (pegvisomant) olarak sıralanır. Pegvisomant, akromegalide cerrahi ve maksimum doz ve kombinasyonda medikal tedaviye rağmen biyokimyasal yanıt sağlanamayan hastalarda üçüncü basamak tedavide Cerrahi kür (+) IGF-1 ile izlem Akromegali Cerrahi Cerrahi kür (-) SSA ile medikal Cerrahi kontrendike, kür beklentisi yok Kür (+) Kür (-), yan etki SSA ile tedaviye devam MRG ile hipofizer kitle etkisini değerlendir Elif Kılıç Kan ( ), Gülçin Cengiz Ecemiş, Çiğdem Tura Bahadır, Ayşegül Atmaca, Hulusi Atmaca, Ramis Çolak Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, 19 Mayıs Üniversitesi, Samsun, Türkiye Gönderilme/Submitted: Kabul/Accepted: Şekil 1. Akromegali tedavi algoritması Var Radyoterapi Yok Pegvisomant 53

7 54 Kılıç Kan et al. Akromegalide pegvisomant tedavisi Marmara Medical Journal 2013; 26:53-7 kullanılır [3] (Şekil 1). Pegvisomant, BH reseptörünü bloke etmek amacıyla kullanılan ve IGF-1 salınımını engelleyen BH reseptör antagonistidir. Bu derlemede, akromegali tedavisinde diğer seçeneklere göre nispeten yeni olan pegvisomant tedavisi kliniğimizdeki tedavi sonuçlarımız ile birlikte güncel literatür ışığında tekrar gözden geçirilmiştir. Olgular Kliniğimizde 12 akromegali hastası (6 kadın) ortalama 7.5 aydır pegvisomant tedavisi ile takip edilmektedir. Hastaların ortalama yaşları 46.1 (25-60) yıl olup, ortalama akromegali süresi 11.3 (2-26) yıldır. Oniki hastanın tümüne cerrahi uygulanmış, yedi hastada ise birden fazla cerrahi öyküsü mevcuttur. Birden fazla cerrahi uygulanan yedi hastanın hepsine cerrahi sonrası konvansiyonel radyoterapi veya gamma-knife tedavisi uygulanmıştır. Hastaların hepsi en az bir yıldır maksimum dozda uzun etkili somatostatin analoğu, altı hasta ise ilave olarak dopamin analoğu kullanmakta idi. Bu tedavilere rağmen serum IGF-1 düzeyleri yaşa ve cinsiyete göre belirlenmiş referans aralığının üstünde seyreden hastalara pegvisomant tedavisi planlandı. Tedavi öncesinde hastalar relaps veya rezidüel kitleler açısından hipofiz magnetik görüntüleme (MRG) ile değerlendirildi. Üç hastada makroadenom, altı hastada mikroadenom saptandı. Üç hastada lezyon yoktu. Tedavi öncesi ortalama IGF-1 değeri 545 ng/ml ( ) olan hastalara 40 mg pegvisomant yükleme dozu sonrasında 10 mg/gün idame tedaviye başlandı. Hastaların ortalama tedavi süresi 7.5 ay olup en uzun tedavi süresi 27 aydı. Bir hastada tedavinin ikinci ayında lipodistrofi geliştiği için pegvisomant tedavisi kesildi. Dokuz hastada 10 mg/gün idame tedavi ile IGF-1 normalizasyonu sağlandı, iki hastada ise doz titrasyonu ile 15 ve 20 mg/gün pegvisomant tedavilerine geçildi. 20 mg/ gün pegvisomant kullanılan hastada IGF-1 normalizasyonu sağlandı. Tedavi süresi 1 yıla tamamlanan 4 hasta olup hiçbirinin kontrol MRG sinde kitlede büyüme gözlenmedi. Takiplerde hiçbir hastada karaciğer enzim bozukluğu gözlenmedi. Dört hastada Tip 2 diabetes mellitus mevcut olup 3 ü oral antidiyabetik, 1 tanesi intensif insülin tedavisi kullanmaktaydı. Pegvisomant tedavi öncesi ve tedavinin 6. ayında bakılan ortalama glikohemoglobin (HbA1c) düzeyleri % 8 olarak tespit edildi. 0nbir hasta halen uzun etkili somatostatin analoğu ve pegvisomant kombinasyonları ile izlenmektedir. Hastaların klinik ve laboratuvar özellikleri Tablo I de özetlenmiştir. Tartışma ve Literatürün Gözden Geçirilmesi Pegvisomant büyüme hormonu reseptör (BHR) antagonisti grubunun tek üyesidir. Büyüme hormonu reseptörünü bloke etmek amacıyla gelistirilmistir. Onbeş yıl önce BH reseptörünün yapısı ve fonksiyonu anlaşıldıktan sonra bulunmuştur. Büyüme hormonu, 191 aminoasit içeren, 22 kda ağırlığında, 2 disülfit bağı ve 4 alfa heliksten oluşan peptid yapıda bir hormondur. Etkisini BHR ye bağlanarak gösterir. Metabolik etkilerini IGF-1 üzerinden yapar. Büyüme hormonu; 1. ve 2. bağlanma bölgesi ile BHR üzerinde yer alan 1. ve 2. bağlanma bölgelerine sırayla bağlanır ve BHR de fonksiyonel olarak dimerizasyon gerçekleşerek ikinci sinyal yolağı ile IGF-1 üretimi ve sekresyonu başlar. Büyüme hormonunun bağlanma bölgesi 2 üzerinde yer alan 120. lokalizasyondaki glisin BHR bağlanması ve biyolojik aktivitesi için önemlidir. Glisinin, arjinin (G120R) veya lizin (G120K) ile yer değiştirmesi ile oluşan molekülün nativ BH ile benzer BHR affinitesi gösterdiği ancak serum Tablo I. Hastaların klinik ve laboratuvar özellikleri Hasta Cinsiyet Yaş Teşhis yılı Pegvisomant öncesi IGF-1 Pegvisomant sonrası 6. ay IGF-1 Pegvisomant öncesi ALT Pegvisomant sonrası 6. ay ALT 1 F F F F F F M M M M M * F *Lipodistrofi nedeni ile 2. ayda pegvisomant tedavisi kesilen hasta.

8 Marmara Medical Journal 2013; 26:53-7 Kılıç Kan et al. Akromegalide pegvisomant tedavisi 55 IGF-1 seviyesini ve büyümeyi azalttığı gösterilmiştir [4]. Bu keşiften sonra pegvisomant (B2036), genetik mühendisliği ile BH analoğu olarak keşfedilmiştir. Wild tip BH dan 1. bağlanma bölgesindeki 8 aa ve 2. bağlanma bölgesinde yer alan 120. pozisyondaki glisinin alanin ile olan değişimi ile ayrılır. İkinci bağlanma bölgesindeki değişiklikle birlikte ikinci BHR bağlanma bölgesine bağlanma önlenir ve reseptör dimerizasyonu gerçekleşemediğinden IGF-1 salınımı için gerekli intraselüler yolaklar aktifleşemez [5]. Akromegalide artmış IGF-1 seviyelerinin artmış mortalite ile ilişkili olduğu gösterilmiştir [6]. Pegvisomantın IGF-1 üzerine etkisi değişik çalışmalarda incelenmiştir. Yüzoniki aktif akromegali hastasının alındığı 12 haftalık plasebo kontrollü, çift kör, randomize çalışmada 10, 15, 20 mg pegvisomant kullanan gruplarda çalışma süresince IGF-1 seviyelerinde plasebo grubuna oranla istatistiksel anlamlı azalma sağlanmıştır [7]. IGF-1 deki azalma doza bağımlı olup 20 mg kullanan hasta grubunda %89 oranında IGF-1 normalizasyonu sağlanmıştır. Serum IGF-1 düzeyleri normal seviyeye gelinceye kadar veya maksimum 40 mg/gün dozunda oluncaya kadar titrasyon sağlanmıştır. Çalışmanın sonunda %97 hastada IGF-1 normalizasyonu sağlanmıştır. Pegvisomant tedavisinin uzun dönem etkinliği ve güvenilirliği kanıtlanmıştır. 10 ülkenin katılımı ile gerçekleşen ve toplam 792 hastanın alındığı ACROSTUDY çalışmasının 2009 da yayınlanan ilk 5 yıllık sonucunda 1 yıl sonunda %62 hastada IGF-1 normalizasyonu sağlanmış ve tedavi süresince bunun stabil kaldığı gözlenmiştir [8]. Pegvisomantın akromegalide kullanılan diğer tedavi seçenekleri ile direkt karşılaştırıldığı bir çalışma yoktur. Yapılan çalışmalarda diğer medikal, cerrahi ya da radyoterapi seçeneklerinin kullanıldığı fakat kür sağlanamayan hastalarda pegvisomant kullanılmış olup IGF-1 üzerine etkinliği diğer tedavi seçeneklerinden üstün bulunmuştur. Pegvisomant ile BH büyük oranda homoloji gösterdiğinden takiplerde BH da ölçüm hatasına bağlı artışlar olabilir. Pegvisomant ile yapılan çalışmalarda etkinliğin gösterilmesinde IGF-1 ölçümleri kullanılmıştır. Trainer ve ark. tarafından yapılan bir çalışmada 10, 15 ve 20 mg pegvisomant kullanan gruplarda plaseboya göre 12 haftalık tedavi sonunda BH nunda istatistiksel anlamlı yükseklik bulunmuştur [7]. Bu sonuçla birlikte uzun süreli tedavide artışın devam edip etmeyeceği ve tümör boyutu üzerine etkisi merak konusu olmuştur. Van der Lelly ve ark. tarafından yapılan 18 aylık bir çalışmada ortalama BH deki artışın IGF-1 deki azalmanın ayna görüntüsü şeklinde olduğu ve artışın ilk 6 aylık dönemde olup, sonrasında tedavi süresince plato çizdiği gözlenmiştir [9]. Aynı çalışmada pegvisomant tedavisi alan 131 akromegali hastasında tedavi öncesi ve sonrası aynı radyolog tarafından yapılan değerlendirmede özellikle daha önce radyoterapi almamış olan 53 hastada tümör boyutunda istatistiksel olarak anlamlı bulunmayan bir artış saptanmıştır. İki hastada tümör boyutunda anlamlı büyüme olduğu ancak bu hastaların cerrahi öncesinde optik kiazmaya bası yapan makroadenomları olduğu ve sonrasında radyoterapi almadıkları gözlenmiştir. Büyüme hormonu artışı ile tümör büyümesi ilişkisiz bulunmuştur [9]. Yapılan 304 hastalık başka bir çalışmada pegvisomant tedavisi öncesinde radyoterapi almamış 9 hastada tümör büyümesi gözlenmiştir [10]. Altı hastada pegvisomant tedavisi öncesinde de tümör boyutunda artış olduğu saptanmış olup iki hastada ise tümör büyümesi kullanılan somatostatin analoglarının kesilmesine rebound etki olarak yorumlanmıştır da yapılan 61 hastanın dahil edildiği prospektif bir çalışmada standardize MRG kullanılarak bazal, 6, 12 ve 24. aylardaki tümör volümleri incelendiğinde 3 hastada istatistiksel anlamlı artış saptanmıştır [11]. Hepsinin ilk yılda büyüdüğü ve bu sonucun tedavi değişikliği ve somatostatinin bırakılmasının rebounduna bağlı olduğu yorumlanmıştır. Pegvisomant tedavisinin uzun dönem güvenilirliği ile ilgili yapılan 1288 vakanın alındığı geniş ölçekli bir çalışmada 936 vaka MRG ile volüm değişikliği açısından değerlendirilmiş, 2 yıllık takipte sadece %3,2 vakada önemli volüm artışı tespit edilmiş ve pegvisomant tedavisinin tümör büyümesi üzerine istatistiksel anlamlı etkisi olmadığı gözlenmiştir [12]. Ancak çalışmanın lokal MR görüntülerinin santralde okunması, sekans ve makinelerin rezolüsyon değişiklikleri yorum farklılığına neden olabileceğinden tümör volümü üzerine olan etkisinin net söylenebilmesi için daha standardize edilmiş değerlendirmelerin gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla pegvisomant tedavisi altında tümör boyutlarının periyodik olarak kontrolu önerilmektedir. Bizim vakalarımız içerisinde de toplam 4 hastada tedavi süresi 1 yıla tamamlanmış olup hiçbir vakada tümör boyutlarında değişiklik izlenmemiştir. Büyüme hormonu glukoz üretimini artırmaktadır. Bunu lipolizi stimüle ederek glukoz üretimi için gerekli serbest yağ asitleri ve gliserol metabolitlerini sağlayarak ve insülinin hepatik glukoneogenetik etkisini bloke ederek yapmaktadır [13]. Glukoz intoleransı ve diabetes mellitus akromegali hastalarında %50 oranında görülmektedir. Yapılan bir çalışmada oktreotid LAR kullanan hastaların tedavileri pegvisomant ile değiştirildiğinde 32 hafta sonunda hem açlık plazma glukozu hem de HbA1c düzeylerinde istatistiksel anlamlı düzelme saptanmıştır [14]. 229 hastalık bir çalışmada pegvisomant kullanan 56 diyabetli hastada açlık plazma glukozu, HbA1c düzeyi ve ilaç ihtiyacında zamanla doğru orantılı olarak istatistiksel azalma saptanmıştır [15]. Oktreotid yiyecek alımı ile gerçekleşen gastrin, insülin, kolesistokinin ve pankreatik polipeptidin fizyolojik salınımını inhibe eder. Dolayısıyla oktreotid kullanan hastalarda artmış açlık kan şekeri, azalmış açlık plazma insülini ve bozulmuş glukoz toleransı gözlenir. Somatostatin analogları, BH ve insülin sekresyonunu inhibe ederek glukoz homeostazını değiştirir. Pegvisomant ise direkt BH reseptör antagonisti olduğundan insülin sekresyonu üzerine direkt bir etkisi yoktur. Klinik araştırmalardan çıkan sonuçlara göre pegvisomant tolere edilebilirliği ve güvenilirliği yüksektir hastalık çok merkezli pegvisomantın uzun dönem güvenilirliği ile ilgili ACROSTUDY çalışmasında hastalar ortalama 2.1 yıl izlenmiştir [12]. Yüzyirmidört (%9,6) hastada gelişen 192

9 56 Kılıç Kan et al. Akromegalide pegvisomant tedavisi Marmara Medical Journal 2013; 26:53-7 yan etki pegvisomantla ilişkili bulunmuştur. Gözlenen yan etkiler; tümör volümünde artış, karaciğer enzim yüksekliği ve enjeksiyon bölgesinde reaksiyon olarak sıralanabilir. Yirmi sekiz (%2,2) hastada enjeksiyon bölgesi ile ilgili lipodistrofi, lipohipertrofi, kaşıntı, enjeksiyon bölgesi distrofisi ve hemorajisi gibi yan etkiler saptanmıştır. Bizim de bir vakamızda tedavinin ikinci ayında lipodistrofi nedeni ile tedavi kesilmek zorunda kalınmıştır. Sıklık süreleri net olmamakla birlikte enjeksiyon yerlerinin sık rotasyonu ile lipodistrofi riskinin azaltılabileceği söylenmektedir [16]. Pegvisomant tedavisinde gözlenen diğer bir yan etki karaciğer enzim yüksekliğidir. Bir çalışmada, tedavi başlangıcında karaciğer enzimleri normal olan 1178 hastanın 30 unda (%2,5) tedavi başlandıktan sonra AST ve ALT düzeyleri üç kat artmıştır [12]. Ancak 19 hastada pegvisomant ile birlikte somatostatin analoğu kullanımı olduğu tespit edilmiş, 23 hastada pegvisomant dozunun azaltılması veya kesilmesi ile aspartat transaminaz (AST) ve alanin aminotransferaz (ALT) düzeylerinin başlangıç değerlerine döndüğü gözlenmiştir. Pegvisomant ve somatostatin analoglarının kombine kullanımının karaciğer enzimlerini bilinmeyen mekanizmalarla artırdığını gösteren başka çalışmalar da bulunmaktadır [17]. Bernabue ve ark. pegvisomantın indüklediği karaciğer hasarının Gilbert sendromunun UGT1A1*28 polimorfizmi ile ilişkili olduğunu raporlamışlardır [18]. Ancak bununla ilgili ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Bizim vakalarımızın hepsi pegvisomant tedavisi ile birlikte uzun etkili somatostatin analoğu kullanmakta olup hiçbir hastanın takibinde karaciğer enzim yüksekliği saptanmamıştır. Pegvisomant tedavisi öncesinde karaciğer enzimleri mutlaka değerlendirilmelidir. Tedavi altında karaciğer enzimlerinde ılımlı yükseklik olan hastalarda (<3 kat) ortak bir öneri olmamakla birlikte 2-4 hafta aralıklarla karaciğer enzimlerinin takip edilmesi önerilmektedir [12]. Tedavi başlangıcında ve tedavi süresince karaciğer enzim takipleri Tablo II de gösterilmiştir. Tablo II. Pegvisomant tedavi başlangıcında ve sürecinde karaciğer enzim takibi KCFT İlk 6 ay Sonraki 6 ay Sonraki yıl Normal Aylık takip 3 ayda bir Yılda 2 kere <3 kat Ayda bir takip Yılda 2 kere >3 kat 3 - <5 kat ve Bilürubinler normal 5 kat veya >3 kat+bilürubin Kolelitiazis dışlanır İlaca başlama Nedeni araştır İlaca başlanmışsa yakın takip Hepatit belirti/bulgusu yoksa ve diğer nedenleri ekarte ederek haftalık takiple tedaviye devam İlacı kes, nedeni araştır KCFT normalleşirse ilaca başla ve yakın takip Pegvisomant akromegalide geçerli diğer medikal tedaviler ile kombine kullanılabilir. Kombinasyon tedavisi ile optimal kontrolün sağlandığı pegvisomant dozu belirgin azalmaktadır. Uzun etkili somatostatin analoğu ile kombine kullanılması ile birlikte gereken pegvisomant dozu haftalık 77 mg a düşmektedir [19]. Monoterapide kullanılan ortalama pegvisomant dozu ise 130 mg/haftadır [20]. Bir çalışmada yüksek doz pegvisomant monoterapisi ile iyi kontollü 2 akromegali hastasında tedavi, haftalık pegvisomant ve aylık 120 mg uzun etkili lanreotid kombinasyonuna dönüştürülmüş ve pegvisomant dozunda; IGF-1 seviyelerinde değişiklik olmadan 80 ve 150 mg azalma sağlanmıştır [21]. Çalışmalar önemli miktarda doz azaltımının özellikle monoterapide yüksek doz pegvisomant kullanan hasta grubunda sağlandığını göstermiştir. Özellikle pegvisomant terapisinin maliyeti düşünüldüğünde kombinasyonla sağlanan doz azaltımının maliyet-etkinlik açısından önemli olduğu söylenebilir. Uzun etkili somatostatin analoğu kullanımı ile birlikte portal insülin ve karaciğerde BH reseptörleri azalmaktadır. Somatostatin analogları aynı zamanda direkt olarak hepatositlerden IGF-1 salınımını da azaltabilirler [22]. Bu mekanizmalarla uzun etkili somatostatin analoglarının kullanımı ile birlikte karaciğer, rölatif bir BH direnci oluştururken diğer organ ve dokularda BH aktivasyonu devam edebilmektedir. Yapılan bir çalışmada sadece cerrahi ile IGF-1 normalizasyonu sağlanan hasta grubu ile kıyaslandığında uzun etkili somatostatin analoğu kullanan hasta grubunda normal IGF-1 düzeylerine rağmen BH yüksek bulunmuştur [23]. Ekstra hepatik akromegali denen bu kavramla birlikte tedaviye düşük doz haftalık pegvisomant eklenmesi BH ilişkili belirti ve bulguların ve hayat kalitesinin düzelmesini sağlayabilir [24]. Somatostatin analoglarının glukoz metabolizmasına olan negatif yan etkileri bilinmektedir. Karbonhidrat metabolizması üzerine olumlu etkileri açısından tedavi protokolleri; pegvisomant monoterapisi, kombinasyon tedavisi ve uzun etkili somatostatin analogları olarak sıralanabilir [21]. Pegvisomant monoterapsisi tümör büyümesini engellemede yetersizdir. Seksen altı hastanın alındığı bir çalışmada pegvisomant ve uzun etkili somatostatin kombinasyon terapisi ile 14 hastada tümör boyutlarında istatistiksel anlamlı oranda ( %20) küçülme sağlandığı gösterilmiş ve hiçbir hastada tümör volümünde artış saptanmamıştır [25]. Kombinasyon tedavisi uzun etkili somatostatin analoglarında olduğu gibi tümör volümünde küçülme sağlarken pegvisomant monoterapisinde olduğu gibi etkinliği de yüksek bir tedavi modalitesidir. Gerek monoterapide gerekse kombinasyon tedavisinde pegvisomantın beklenen yan etkisi karaciğer enzim yüksekliğidir. Somatostatin analogları ile oluşan enzim yükseklikleri kolestatik olup pegvisomant ile gözlenen ise genellikle geçici ve hepatoselüler tiple karşımıza çıkar. Karaciğer enzim yüksekliklerinde bazal transaminaz ya da kolestatik enzimlerin dağılımına dikkat etmek önemlidir. Yine de tüm vakalar için kolelitiazis olmadığının gösterilmesi de

10 Marmara Medical Journal 2013; 26:53-7 Kılıç Kan et al. Akromegalide pegvisomant tedavisi 57 önem arzeder. Üst limitten 3 kat fazla yükselen transaminaz yüksekliği prevalansı kombinasyon tedavilerinde daha yüksek bulunmuştur [19]. On kat ve üzeri transaminaz yüksekliklerinde pegvisomant tedavisi kesilmelidir. Bütün bu verilere bakıldığında uzun etkili somatostatin analoğu ve pegvisomant kombinasyonu etki açısından tamamlayıcı olduklarından akromegali tedavisinde dikkat çekmektedir. Kombine tedavinin etkin, güvenilir ve iyi tolere edilebilir bir tedavi olduğu söylenebilir. Pegvisomant tedavisi için diğer bir avantaj yarılanma ömrünün 70 saat olmasıdır. Uzun yarılanma ömrü haftalık kullanımı gündeme getirmiştir. Kombinasyon tedavisinde haftalık 40 mg pegvisomant ile başlanıp 6 haftada bir IGF- 1 normalizasyonu sağlanana kadar 20 mg artırılır. Gereken doz mg ı aşarsa uygulama haftada eşit 2 doza bölünür. IGF-1 normalizasyonu sonrasında 3-4 aylık periodlarla IGF-1 takibi yeterli olmaktadır [26]. Sonuç olarak; pegvisomant tedavisi IGF-1 normalizasyonu sağlanmasında önemli bir ajan olup uzun dönem güvenilirlik çalışmaları ile etkiliği ve güvenilirliği kanıtlanmış bir ajandır. Kaynaklar 1. Rajasoorya C, Holdaway IM, Wrightson P, Scott DJ, Ibbertson HK. Determinants of clinical outcome and survival in acromegaly. Clin Endocrinol 1994;41: doi: /j tb03789.x 2. Holdaway IM, Rajasoorya C. Epidemiology of acromegaly. Pituitary 1999;2: Melmed S, Colao A, Barkan A, et al. Guidelines for acromegaly management: An update. J Clin Endocrinol Metab 2009;94: doi: /jc Kopchick JJ, Parkinson C, Stevens EC, Trainer PJ. Growth hormone receptor antagonists: discovery, development, and use in patients with acromegaly. Endocr Rev 2002;23: doi: /Fer Higham CE, Trainer PJ. Growth hormone excess and the development of growth hormone receptor antagonists. Exp Physiol 2008;93: doi: /expphysiol Biermasz NR, Dekker FW, Pereira AM, et al. Determinants of survival in treated acromegaly in a single center: Predictive value of serial insuline growth factor 1 measurements. J Clin Endocrinol Metab 2004;89: Trainer PJ, Drake WM, Katznelson L. Treatment of acromegaly with the growth hormone reseptor antagonist pegvisomant. N Engl J Med 2000;342: doi: /NEJM Trainer PJ. ACROSTUDY: the first five years. Eur J Endocrinol 2009;161: Van der Lely AJ, Hutson RK, Trainer PJ, et al. Long-term treatment of acromegaly with pegvisomant, a growth hormone receptor antagonist. Lancet 2001;358: doi: /S (01) Jimenez C, Burman P, Abs R, et al. Follow-up of pituitary tumor volume in patients with acromegaly treated with pegvisomant in clinical trials. Eur J Endocrinol 2008; 159: doi: /EJE Buhk JH, Jung S, Psychogios MN, et al. Tumor volume of growthhormone secreting pituitary adenomas during treatment with pegvisomant: a prospective multicenter study. J Clin Endocrinol Metab 2010;95: doi: /jc Van der Lely AJ, Biller BM, Brue T, et al. Long term safety of pegvisomant in patients with acromegaly: comprehensive review of 1288 subjects in ACROSTUDY. J Clin Endocrinol Metab 2012;97: doi: /jc Clemmons DR. The relatives roles of growth hormone and IGF-1 in controlling insülin sensitivity. J Clin Invest 2004;113:25-7. doi: /JCI Barkan AL, Burman P, Clemmons DR, et al. Glucose homeostasis and safety in patients with acromegaly converted from long-acting octreotide to pegvisomant. J Clin Endocrinol Metab 2005;90: doi: /jc Schreiber I, Buchfelder M, Droste M, et al. Treatment of acromegaly with the GH receptor antagonist pegvisomant in clinical practice: Safety and efficacy evaluation from the German Pegvisomant Observational Study. Eur J Endocrinol 2007;156: doi: / eje Bonert VS, Kennedy L, Petersenn S, Barkan A, Carmichael J, Melmed S. Lipodystrophy in patients with acromegaly receiving pegvisomant. J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: doi: /jc Neggers SJ, van der Lely AJ. Combination treatment with somatostatin analogues and pegvisomant in acromegaly. Growth Horm IGF Res 2011;21: doi: /j.ghir Bernabeu I, Marazuela M, Lucas T, et al. Pegvisomant-induced liver injury is related to the UGT1A1*28 polymorphism of Gilbert s syndrome. J Clin Endocrinol Metab 2010;95: doi: / jc Neggers SJ, Van der Lely AJ. Somatostatin analog and pegvisomant combination therapy for acromegaly. Nat Rev Endocrinol 2009;5: doi: /nrendo Van der Lely AJ, Hutson RK, Trainer PJ, et al. Long-term treatment of acromegaly with pegvisomant, a growth hormone receptor antagonist. Lancet 2001;358: doi: /S (01) Neggers SJ, de Herder WW, Feelders RA, Van der Lely AJ. Conversion of daily pegvisomant to weekly pegvisomant combined with longacting somatostatin analogs, in controlled acromegaly patients. Pituitary 2011;14: doi: /s Murray RD, Kim K, Ren SG, Chelly M, Umehara Y, Melmed S. Central and peripheral actions of somatostatin on the growth hormone-igf-i axis. J Clin Invest 2004;114: doi: / JCI Rubeck KZ, Madsen M, Andreasan CM, Fisker S, Frystyk J, Jorgansen JO. Conventional and novel biomarkers of treatment outcome in patients with acromegaly: discordant results after somatostatin analog treatment compared with surgery. Eur J Endocrinol 2010;163: doi: /EJE Neggers SJ, van Aken MO, de Herder WW, et al. Quality of life in acromegalic patients during long-term somatostatin analog treatment with and without pegvisomant. J Clin Endocrinol Metab 2008;93: doi: /jc Neggers SJ, de Herder WW, Janssen JA, Feelders RA, Van der Lely AJ. Combined treatment for acromegaly with long-acting somatostatin analogs and pegvisomant: long-term safety for up to 4.5 years (median 2.2 years) of follow-up in 86 patients. Eur J Endocrinol 2009;160: doi: /EJE Neggers SJ, Van Aken MO, Janssen JA, Feelders RA, de Herder WW, Van der Lely AJ. Long-term efficacy and safety of combined treatment of somatostatin analogs and pegvisomant in acromegaly. J Clin Endocrinol Metab 2007;92:

11 Marmara Medical Journal 2013; 26:58-62 DOI: /MMJ DERLEME / REVIEW Çocuk gelinler Child brides Perran BORAN, Gülbin GÖKÇAY, Esra DEVECİOĞLU, Tijen EREN ÖZET Onsekiz yaş altında evlenme olarak tanımlanan erken evlilik, okulu bırakma nedeniyle düşük eğitim seviyesi, adolesan gebelik, anne ve bebek mortalite ve morbiditesinde artış, yoksulluk gibi çeşitli olumsuz sonuçlara yol açmaktadır. Bu olumsuz sonuçlar sadece kişileri değil, onların çocuklarını ve toplumu da etkileyebilme potansiyeline sahiptir. Bu derleme yazıda, ülkemizde ve dünyada çocuk gelinler konusundaki durumun incelenmesi ve erken evliliğin önlenmesine yönelik önerilerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yoksulluk ve düşük eğitim seviyesi çocuk evliliğine katkıda bulunan en önemli faktörlerdir. Erken evliliklerin önlenmesinde en etkin çözüm,kızların eğitimine odaklanan ve sosyal eşitsizliğin azaltılmasını hedef alan program stratejileri olarak görülmektedir. Anahtar kelimeler: Erken evlilik, Çocuk gelinler, Adolesan gebelik ABSTRACT Early marriage, defined as marriage before 18 years of age, has been associated with a variety of negative outcomes such as low education status due to dropping out of school, teenage pregnancies, increased maternal and infant mortality and poverty. The negative outcomes have the potential to affect not only the individuals but also their children and the community. This review article aimed to investigate the issue of child marriage in our country and around the globe, and to evaluate the recommendations for the prevention of early marriage. Poverty and low education status are the most important factors contributing to child marriage. Promoting strategies focusing on girls education and targeting social inequalities seem to be the most effective solutions to prevent child marriage. Key words: Early marriage, Child brides, Teenage pregnancy Perran Boran ( ) Sosyal Pediatri Bilim Dalı, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Tıp Fakültesi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, Türkiye Gülbin Gökçay, Esra Devecioğlu, Tijen Eren Sosyal Pediatri Bilim Dalı, Çocuk Sağlığı Enstitüsü, Tıp Fakültesi, İstanbul Üniversitesi, Istanbul, Türkiye Gönderilme/Submitted: Kabul/Accepted: Giriş Bu yazıda, ülkemizde ve dünyada çocuk gelinler konusundaki durumun incelenmesi ve önlenmesine yönelik önerilerin değerlendirilmesi amaçlandı. Çocuk evlilikleri, diğer adıyla erken evlilik, 18 yaş altında, çocuğun fiziksel, fizyolojik ve psikolojik olarak evlilik ve çocuk sahibi olmak gibi sorumlulukları taşımaya hazır olmadan yapılan evlilik olarak tanımlanmaktadır [1-4]. Erken evlilikler erkeklerden çok kızları etkilediğinden, daha çok çocuk gelinlerle karşılaşılmaktadır. Erkeklerin sadece %5 inin 19 yaşına gelmeden evlendiği görülmektedir [2, 3]. Oysa bu oran kızlarda %35-60 arasında değişmektedir [2, 3]. Ülkemizdeki hukuk sisteminde Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Koruma Yasasına göre çocuk gelin kavramı için sırasıyla 17 yaşını doldurmamış, 15 yaşını doldurmamış ve 18 yaşını doldurmamış kızlar olarak farklı tanımlara rastlamak mümkündür. Dünya da erken evlilikler Tüm dünyada yaş arası kadınların %36 sının 18 yaşına ulaşmadan evlendiği belirtilmektedir [5]. Erken evliliklerin en sık görüldüğü Güney Asya da, yaş arası kişilerin %48 inden fazlasının 18 yaşına gelmeden evlendiği saptanırken [3], Afrika da bu oranın %42 (Doğu ve batı Afrika da %60 lara varan oranlar bildirilmektedir.), Latin Amerika ve Karayibler de ise %29 civarında olduğu bilinmektedir [3]. Orta doğu da erken evliliklerin sık görüldüğü Yemen ve Filistin de, 18 yaş altındakilerin yaklaşık %50 sinin evli olduğu saptanmıştır [6]. Hindistan da ise kız çocuklarının %40-60 ını çocuk gelinler oluşturmaktadır. Afganistan da kızların %54 ü, Bangladeş te ise %51 i 18 yaşına gelmeden evlenmektedir [7]. Ülkemizde erken evlilikler Erken evlilikler, genellikle herhangi bir evlilik töreni yapılmaksızın resmiyetin söz konusu olmadığı ve yasal anlamda bağlayıcı hakları beraberinde getirmeyen dini evlilikler biçiminde gerçekleşmektedir [8]. Erken evliliklerin gerçek sıklığının belirlenmesi resmi olmayan evliliklerin kayıt dışı olması ve evlenme istatistiklerini belirlemek için 58

12 Marmara Medical Journal 2013; 26:58-62 Boran ve ark. Çocuk gelinler 59 kullanılan veri toplama yöntemleri sebebiyle mümkün değildir. Ankete dayalı bir çalışma olan, Aile Yapısı Araştırması 2006 verilerine göre, ülkemizde evlenen bireylerin %2 sinin 18 yaş altında evlendiği tespit edilmiştir (kentte %17, kırsal bölgelerde %24,8). Yine aynı çalışmada kadınlar arasında 18 yaş altı evlenme oranı %32 olarak erkeklere göre (%7) daha yüksek bulunmuştur [8]. Aile Yapısı Araştırması 2011 verilerine göre ise, 18 yaşından küçük evlilikler %18,2 olarak saptanmış, erkeklere göre kadınların küçük yaşlarda daha fazla (%29,2) evlendikleri görülmüştür [9]. Kadınlarda döneminde ilk evliliklerini yapan kadınların yüzdesi 7,6 olarak görülmektedir [9]. Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) istenilen son 10 yılı içeren verilere göre, kadınlar arasında 18 yaş altı evlenme oranları, ilk evlenme yılına göre 2002 de %7,3 iken bu oran 2011 yılında %7,2 olarak hesaplanmaktadır.bu oranlar sadece resmi evlilikleri kapsamakta olup, kayıt dışı ve dini nikahları kapsamamaktadır. Ülkemizde TÜİK evlenme istatistikleri verilerine göre ortalama ilk evlenme yaşı kadınlar için 2001 yılında 22,2 iken, 2010 yılında 23,2 ye yükselmiştir [9]. Erkekler için ise aynı dönemde, 25,5 den 26 5 e yükselmiştir. Ortalama evlenme yaşı artıyor gibi gözükmekle birlikte, bu durumun toplumun bazı kesimlerinin erken evlilik yaşlarını maskeleyebileceği unutulmamalıdır [10]. Türk Medeni Kanununa göre ergin olma ve evlenme yaşı Medeni Kanuna göre fiil ehliyeti, bir kimsenin kendi fiil ve işlemleriyle kendi lehine haklar ve aleyhine borçlar yaratabilme iktidarı olarak tanımlanır [11]. Bu ehliyete sahip olabilmek için bir kimsenin kanunun belirlemiş olduğu yaş sınırını aşmasına ergin olmak ve bu yaşa da erginlik yaşı denir [11]. Her devlet, kendi toplumunun şartlarına göre erginlik yaşını belirler. İsviçre den aldığımız Medeni Kanunda erginlik yaşı yirmi yaştan, iki yaş küçültülmek suretiyle on sekiz yaşın tamamlanması olarak belirlenmiştir [11]. Bazı özel durumlarda kişi onsekiz yaşını doldurmamış olmasına karşın ergin sayılabilir, bunlardan biri evlenme ile ergin olma, diğeri ise ergin kılınmadır. Medeni Kanun madde 11/II ye göre evlenme kişiyi ergin kılar [12]. Hakim, olağanüstü hallerde ve önemli bir sebepten dolayı onaltı yaşını doldurmuş erkeğin veya kadının evlenmesine izin verebilir, bu yaşa da olağanüstü evlenme yaşı denir [12]. Kanunun yürürlüğe girdiği 1926 yılında normal evlenme yaşı erkek ve kadın için sırasıyla onsekiz, onyedi olarak farklı belirlenirken, 1938 yılında yapılan bir değişiklikle evlenme yaşı indirilmiş, erkek için onyedi, kadın için onbeş yaşın bitirilmesi olarak belirlenmiştir. Bu uygulama 2002 ye kadar devam etmiş ve Yeni Medeni Kanunla, normal evlenme yaşı kadın erkek farkı ortadan kaldırılarak her iki cins için de onyedi yaşın doldurulması olarak belirlenmiştir [12]. Olağanüstü evlenme yaşı ise eski Medeni kanunda ana, baba veya vasinin dinlenmesi şartıyla erkek için onbeş, kadın için ise ondört yaş olarak belirlenmişken, Yeni Medeni Kanunda bu yaş olanak bulundukça karardan önce anne ve baba veya vasinin dinlenmesi şartıyla her iki cins için onaltı olarak belirlenmiştir [12]. Olağanüstü sebeplere, evlenecek kızın gebe kalmış olması, kimsesiz ve bakımsızlık içinde bulunması, erkeğin ölüm tehlikesiyle karşı karşıya bulunması örnek gösterilmiştir [12]. Türk Ceza Kanunu na göre cinsel istismar Türk Ceza Kanunu 103. Maddesinde çocukların cinsel istismarı onbeş yaşını tamamlamamış veya tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olanlara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış olarak tanımlanmıştır [13]. Cebir, tehdit ve hile olmaksızın, onbeş yaşını bitirmiş olanla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır [13]. Ülkemizde çocuk hakları konusundaki diğer yasal düzenlemeler Çocuk Haklarına dair Sözleşme (ÇHS) (Convention on the Rights of the Child (CRC)), Birleşmiş Milletler Genel kurulu tarafından 1989 yılında kabul edilmiştir. Bu sözleşme Uluslararası planda bütün çocukların yaşama hakkı, eksiksiz biçimde gelişme hakkı, zararlı etkilerden, istismar ve sömürüden korunma hakkı, aile, kültür ve sosyal yaşama eksiksiz katılma hakkını tanımlayan bir sözleşme olup, onsekiz yaşın altında olan çocuk olarak tanımlamaktadır [14, 15]. Türkiye, 43. Ülke olarak 14 Eylül 1990 tarihinde imzaladığı sözleşmeyi 4 Mayıs 1995 tarihi itibariyle yürürlüğe sokmuştur yılında kabul edilen Çocuk Koruma Yasası, Çocuk Haklarına dair Sözleşme de yer alan hakların çoğunu içerdiğinden çocuklar açısından Türkiye deki en ileri yasadır [16]. Bu yasaya göre, çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile, onsekiz yaşını doldurmamış kişiyi ifade eder. Erken evlilik nedenleri Çocuk evliliklerinin nedenleri bölgeden bölgeye, topluluktan topluluğa değişiklikler göstermektedir. Düşük eğitim seviyesi: Çocuk yaştaki evlilikler, eğitimli kızlarda daha düşük oranda görülmektedir. Aile Yapısı Araştırması nda 2006 yılında, okur-yazar olmayanların %48 inin 18 yaş altında evlilik yaptıkları, üniversite ve lisansüstü eğitim yapanların ise sadece binde 6 sının, 18 yaş altında evlilik yaptığı görülmektedir [8]. Eğitim düzeyi ve ortanca ilk evlenme yaşı arasında da pozitif bir ilişki saptanmıştır. Lise ve üzeri eğitim almış kadınlar için ortanca ilk evlilik yaşı 24,1 olarak bildirilmektedir. Bu değerin ilköğretim ikinci kademeyi tamamlamış kadınların ortanca yaşından 3 yıl, eğitimi olmayan veya ilkokulu bitirmemiş kadınların ortanca yaşından ise 5 yıl fazla olduğu görülmüştür [8]. Eğitim düzeyi ile erken evlilik ilişkisi

13 60 Boran ve ark. Çocuk gelinler Marmara Medical Journal 2013; 26:58-62 Tablo I. Erken evliliklerin çocuk, aile ve toplum üzerine etkileri Çocuk İnsan hakları ihlali (çoğu zaman kendi rızası olmadan) Çocuk olma ihlali Çocukluğun, ergenliğin ve kişisel özgürlüklerin yok sayılması Beden sağlığı üzerine etkileri Fiziksel olarak evliliğe ve çocuk doğurmaya hazır değil Doğumda ölmese bile idrar/dışkı kaçırmasıyla sonlanan obstetrik fistül gibi kronik komplikasyonlar sık Cinsel yolla bulaşan hastalıklar açısından riskli Erken ve sık gebelikler Anne ölüm hızı: Doğum sırasında anne ölüm riski yüksek Bebek ölüm hızı: Düşük doğum ağırlıklı bebek Eğitim: Eğitim ve sosyal gelişimden yoksunluk, okulu bırakma Yoksulluk: Ekonomik olarak bağımlı, işsizlik ve aile gelirine katkıda bulunamama Ruh sağlığı üzerine etkileri: Bilişsel ve psikolojik olarak evliliğe ve çocuk doğurmaya hazır değil Aile içi şiddet sık Fiziksel ve cinsel şiddete maruziyet Sosyal destekten yoksun Evde tek başına, mutsuz, kendine güveni olmayan kadın ve anneler Aile/toplum Binyıl hedeflerine engel Aşırı yoksulluk ve açlığın yok edilmesi Evrensel ilköğretim Cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlendirilmesi Çocuk ölüm oranlarının azaltılması Anne sağlığının iyileştirilmesi HIV/AIDS, sıtma ve diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar Toplum kadınların ve onların çocuklarının entelektüel ve finansal olarak katkısından yoksun, yoksulluk döngüsünün devamı, daha çok çocuk ancak gelir yok Eğitimsiz, genç annelerin çocukları da daha eğitimsiz oluyor, kısıtlı imkanlar Erkekler üzerine ekonomik sorumluluk yükü, onlar da eğitimden mahrum Cinsiyet eşitsizliği, kadınların tüm özgürlüklerinin elinden alınarak güçsüzleştirilmesi Çocuk ölüm oranlarında artış Anne sağlığının bozulması Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda artış dünyada da farklı değildir. UNICEF in çalışmasında 47 ülkede yaş arası kızlarda eğitim seviyesi daha yüksek olanlarda evlilik oranının da düşük olduğu saptanmıştır [5]. Yoksulluk: 2006 Aile Yapısı Araştırması nda, en yüksek refah düzeyindeki kadınların, en düşük refah düzeyindeki kadınlardan üç yıl daha geç evlendikleri görülmüştür (sırasıyla 22,5 ve 19,2). Ayrıca geliri 400 TL den az olanların %22 sinin 18 yaş altında evlilik yaptığı görülmüştür [8]. Erken evlilikler sıklıkla yoksul ailelerde ekonomik olarak refaha erme yolu, sosyal ve ekonomik destek, aynı zamanda kız çocuklarını bir çeşit koruma yolu, yoksulluk, savaş gibi aşırı baskı altındaki toplumlarda dengenin sağlanması amaçlı bir kaçış yolu olarak görülmektedir [7]. Tercihler sıklıkla aile reisi veya ebeveynler tarafından yapılmakta, evlilik kişisel tercihlerden ziyade bir çeşit ekonomik ayarlama olarak görülmektedir. Kızların cinsel istismara açık olduğu veya ekonomik yük olarak görüldüğü toplumlarda, erken yaşta evliliklerle cinsel istismara maruziyetleri ortadan kaldırılmakta ve ekonomik yük bir başkasına devredilmektedir. Aileler düzenli bir erkek hakimiyetine girerek kız çocuklarının korunacağına inanmakta, evlilik cinselliğin önlenmesinin bir yolu olarak görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde, evlilik sosyal statü, zenginlik, diğer aile bireylerinin güvenliğinin sağlanması için gerekli bir kurum olarak karşımıza çıkmaktadır [7]. Erken evlilikler bir nevi ailenin ekonomik kurtuluşu olarak görülmektedir. Birçok toplumda uygulanan başlık parası bunun bir örneğidir. Ülkemizde Aile Yapısı Araştırması nda başlık parası verilme oranı 2006 verilerine göre %17,6 olarak bildirilmiştir (kentte %14, kırsal bölgelerde %24) [8]. Alt gelir grubu ve alt öğrenim düzeyindeki bireyler arasında uygulama en yüksek saptanırken, yaş küçüldükçe başlık parasıyla evlenenlerin oranının azaldığı görülmektedir [8]. Sonuç olarak düşük eğitim seviyesi ve yoksulluk erken evliliklerde en önemli nedenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Erken evliliklerin etkileri Erken evliliklerin çocuk, aile ve toplum üzerine olan olumsuz etkileri Tablo I de özetlenmiştir [1-7, 18-20]. Erken evlilikler, kızlarda iç güveysi olarak girdikleri ailelerde bir çeşit köle olarak kullanılmaları ile sonuçlanmaktadır. Evlilik bireyin seçim yapabileceği bir durumken, erken evlilikler bireyin seçim hakkını elinden almaktadır. Çocukluk çağındaki evlilikler insan hakları ihlalinin bir çeşidi olup, özellikle kız çocuklarında görülen cinsel istismarın en sık görülen biçimidir. Erken evliliklerde sıklıkla kadının eşi birkaç yaş, bazen iki kat yaşında olabilmektedir. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA)-2008 verilerine göre eşler arasındaki yaş farklılıklarına bakıldığında ortalama yaş farkının en büyük olduğu grubun özellikle 20 yaşın altındaki (6,6 yıl) genç kadınlar olduğu saptanmıştır [17]. Kanun karşısında erişkin bir erkeğin reşit olmayan bir kızla birlikteliği suç teşkil ederken, evlilik içinde bu tip davranışlar normal sayılmaktadır. Erken evlilikler, evlenen kişinin kocasının ve ailesinin yanına taşınarak, kayınvalidesinin yardımcısı rolünü

14 Marmara Medical Journal 2013; 26:58-62 Boran ve ark. Çocuk gelinler 61 üstlenmesi, eşlerin büyükler tarafından görücü usulüyle seçilmesi, kadının ev dışında bir görevinin olmaması, anne ve evde yardımcı olması dışında bir kimliğinin olmamasıyla sonuçlanmaktadır. Erken evliliklerde çocuk yaştaki gelin, ailesi ve yakın çevresinden uzaklaştırılmakta, okuldan alınarak eğitim şansı elinden alınmakta ve kendi yaşıtlarıyla iletişim özgürlüğü engellenmektedir. Erken evliliklerde aile içi şiddet de daha fazla görülmektedir. Özellikle yaş arası genç kızlarda, eğitim düzeyi düşük olanlarda eşi tarafından fiziksel ve cinsel şiddet görme riski daha yüksek saptanmıştır [3]. Bangladeş in kırsal bölgesinde yaş arası kızların %48 i son 12 ay içerisinde eşi tarafından fiziksel, cinsel veya her iki şiddete maruz kaldığı belirtilmiştir [18]. Erken yaşta evlilikler o toplumun kalkınmasında en büyük hedefleri olan yoksulluğun azaltılması, eğitimin yaygınlaştırılması, cinsiyet eşitliğinin sağlanması, çocuk yaşamlarının korunması ve sağlığın geliştirilmesinde bir engel olarak ortaya çıkmaktadır. Erken gebelik, cinsel yolla bulaşan hastalıklara maruz kalma diğer sağlık risklerini oluşturur. Adölesan annelik TNSA-2008 verilerine göre, ortanca ilk doğum yaşı son beş yılda artış göstererek 21,8 den 22,3 e yükselmesine karşın, adölesan dönemde olan kızların %6 sının çocuk doğurmaya başladığı görülmektedir [17]. Adölesan annelik, kırsal yerleşim yerlerinde %9 oranla, kentsel alanlara (%5) göre daha yaygındır [17]. TNSA-2008 verilerine göre, adölesan annelik, eğitim düzeyi düşük kadınlar arasında eğitimli kadınlara göre daha sık görülmektedir [17]. Refah düzeyine göre bakıldığında, en yüksek refah düzeyine sahip hanelerde adölesan annelik % 2, refah düzeyi düşük olanlarda ise oran % 8-11 e yükselmektedir [17]. Çocuk evlilikleri adölesan dönemde çocuk doğurmaya neden olduğundan çoğunlukla erken ve sık gebeliklere yol açmakta ve anne ve çocuk ölüm riskini artırmaktadır. Gebelik ve ilk bebekte anne yaşının küçülmesiyle birlikte cinsel yolla bulaşan hastalıklara yatkınlık aynı oranda artmaktadır yaş arası kızlarda gebeliğe bağlı ölümler bu yaş grubunda ki en sık ölüm nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır [3]. Onbeş yaş altı gebeliklerde ölüm riski yirmili yaşlara göre 5 kat daha fazladır [3]. Adölesan annelerin, özellikle de 18 yaşından genç olanların, daha ileri yaşlarda anne olan kadınlara göre, düşük veya ölü doğum yapmaları veya anne ölümlülüğü riskine maruz kalmaları daha olasıdır [7, 19]. Fiziksel olarak olgun olmamaları, vezikovajinal veya rektovajinal fistül riskinin yüksekliği mortalite ve morbidite nedenleri arasında gösterilmektedir [19]. Anne yaşının 18 yaş altı olması durumunda, bebeğin ilk bir yılda ölme riski, geç yaştaki annelere göre %60 daha fazladır [7]. Ayrıca daha erken yaşlarda evlenen kadınlar ortalama olarak daha uzun süre gebelik riski altına girmekte, bu da genellikle yaşam boyunca daha fazla sayıda doğuma yol açabilmektedir. Adolesan annelerin topluma ve ailesine ekonomik olarak katkısı olamamakta, bebeği de bu yoksulluk döngüsünün bir parçası olmaktadır. Erken evlilikler, özgürlüklerinin kısıtlanması, kişisel gelişim şansının alınması, sağlık ve eğitim hakkının elinden alınması, adil, erkeklerle eşit bir çalışma ortamından mahrum bırakılma ve erken gebeliklerle sonuçlanmaktadır. Sonuç olarak erken evlilikler bebek ve anne ölüm oranlarının artışına yol açmakta dolayısıyla toplumun geleceğini olumsuz yönde etkilemektedir. Erken evliliklerin önlenmesi Uluslararası Kadın Araştırmaları Merkezi (International Center for Research on Women (ICRW)) tarafından 2011 yılında, erken evliliklerin engellenmesine yönelik müdahale programlarının derlendiği makalede 5 ana amaç belirlendiği görülmüştür [20]. Kız çocuklarının bilgi, beceri ve destek ağlarıyla güçlendirilmesi, ebeveyn ve toplumun bireylerinin eğitilmesi ve harekete geçirilmesi, kız çocukları için örgün eğitim kalitesi ve erişebilirliğin arttırılması, kız çocukları ve aileleri için ekonomik desteğin sunulması, yasal çerçevenin etkinleştirilmesi bu programların hedeflerini oluşturmaktadır [20]. Bu stratejiler içerisinde erken evliliğin önlenmesinde kızların eğitimi en güçlü müdahale yöntemi olarak ortaya çıkmıştır. Kızların okulda olması onların halen çocuk olarak görülmesine yardımcı olmakta, dolayısıyla evlenilebilir olmaktan çıkarmakta, aynı zamanda kız çocuklarının okuldaki eğitimle bilgi ve becerilerini arttırmaları, sosyal ağlarını geliştirmeleri kendi çıkarları için en iyisine karar vermelerini sağlamakta, kaliteli ve ileri eğitimle sağladıkları ekonomik gelir aileleri ve topluma faydalarının daha görünür olmasını sağlamaktadır [20]. Eğitimle paralel olarak ilk evlenme yaş ortalamasının arttığı görülmektedir [9]. Ülkemizde de Milli Eğitim Bakanlığı ile UNICEF arasında imzalanan protokolle başlatılan kız çocuklarının okullulaşmasına destek ve cinsiyete dayalı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılması amaçlı Haydi kızlar okula, ilköğretim/lise kız öğrenci bursları, Baba beni okula gönder gibi projelerin çocuk gelinlerin önlenmesi açısından önemlidir [21, 22]. Sonuç olarak, toplumda çocuklar ekonomik bir yük olarak değil, toplumun değerli bireyleri olarak görülmelidir. Önce ailede daha sonra toplumda, özellikle kız çocuklarının eğitimi için olanak sağlanmalı, kadının iş yaşamındaki yerini alması özendirilmelidir. Çocuk gelinlerin önlenmesinde en önemli koruyucu faktörler tüm çocukların, özellikle kız çocuklarının eğitiminin sağlanması ve sosyal eşitsizliklerin en aza indirilmesidir. Kaynaklar 1. Mathur S, Greene M, Malhotra A. Too young to wed: The lives, rights, and health of young married girls, Washington: International Centre

15 62 Boran ve ark. Çocuk gelinler Marmara Medical Journal 2013; 26:58-62 on Research on women, Too-Young-to-Wed-the-Lives-Rights-and-Health-of-Young-Married- Girls.pdf (erişim ) 2. Nour NM. Child marriage: a silent health and human rights issue. Rev Obstet Gynecol 2009; 2: International planned parenthood federation (IPPF) and the forum on marriage and the rights of women and girls. Ending child marriage-a guide for global policy action pub_file/662_filename_endchildmarriage.pdf (erişim ) 4. United Nations. Assessing the status of women: a guide to reporting under the Convention on the Elimination of all forms of Discrimination against Women. General recommendation 21, New York.http:// www1.umn.edu/humanrts/iwraw/assessing-english%201.pdf(erişim ) 5. United Nations Children s Fund, the State of the World s Children 2006, UNICEF.http://www.childinfo.org/files/The_State_of_the_ Worlds_Children_2006.pdf (erişim ) 6. United Nations Children s Fund, Early Marriage: A harmful traditional practice: A statistical exploration, UNICEF, New York, 2005: (erişim ) 7. Early marriage: Child spouses. Florence, Italy: UNİCEF inndig, 2001.http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf (erişim ) 8. T.C Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Aile yapısı araştırması 2006; Ankara 2010: tr/upload/athgm.gov.tr/mce/eskisite/files/kutuphane_60_aile_yapisi_ Arastirmasi.pdf (erişim ) 9. Türkiye de aile yapısı araştırması TC Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Ankara. mce/2013/taya_kitap_butun.pdf(erişim ) 10. İstatistiklerle Kadın 2011, TÜİK. do?istab_id=238(erişim ) 11. Akıntürk T, Karaman DA. Gerçek kişinin ehliyetleri. Medeni Hukuk. İstanbul:Beta Basım, 2012; Akıntürk T, Karaman DA. Evlenme. Medeni Hukuk. İstanbul:Beta Basım, 2012; Yurtcan E. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar. Yeni Türk Ceza Kanunu. İstanbul Barosu Yayın Kurulu 2005; Çocuk haklarına dair sözleşme. UNICEF Türkiye asayis.pol.tr/belge/cocuk_haklari_sozlesmesi.pdf (erişim ) 15. TBMM İnsan haklarını inceleme komisyonu. Çocuk haklarına dair sözleşme, http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/ pdf01/ pdf (erişim ) 16. Çocuk koruma kanunu. Resmi gazete ; sayı:25876http:// oges.meb.gov.tr/doc2012/5395_sayili_cocuk_koruma_ KANUNU.pdf (erişim ) 17. T.C Sağlık Bakanlığı, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008.http://www.hips.hacettepe. edu.tr/tnsa2008-anarapor.pdf (erişim ) 18. World Health Organization. WHO multi-country study on women s health and domestic violence against women: initial results on prevalence, health outcomes and women s responses: summary report. Geneva 2005: 8. publications/2005/ _eng.pdf (erişim ) 19. UNFPA. State of world population 2003: Making 1 billion count: investing in adolescents health and rights, New York.http://www. unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2003/ swp03_eng.pdf (erişim ) 20. Malhotra A, Warner A, McGonagle A, Lee-Rife S. Solutions to end child marriage, what the evidence shows. International Center for Research on Women Solutions-to-End-Child-Marriage.pdf (erişim ) 21. (erişim ) 22. (erişim )

16 Marmara Medical Journal 2013; 26:63-7 DOI: /MMJ DERLEME / REVIEW Çoklu doğrusal regresyon sonuçlarının Jackknife tekniği ile tekrarlanabilirliğinin değerlendirilmesi Evaluating replicability of multiple linear regression results using the Jackknife technique Nural BEKİROĞLU, Rana KONYALIOĞLU, Dilara KARAHAN ÖZET Gerek sosyal bilimlerde gerekse sağlık bilimlerinde oldukça kullanılan bir yöntem olan çoklu doğrusal regresyonun, az örnek sayısı içeren bir veri tabanına uygulanması sonucunda elde edilen Beta katsayılarına ait tahminlerin ilgili anakitle için genelleştirilip genelleştirilemeyeceği sorusu oldukça önemlidir. Bu derlemede, Jackknife tekniği uygulayarak Beta katsayılarının örneğe özel bir durum nedeniyle anlamlı olduğuna yanıt aranmış ve sonuçlarımız ilgili literatür ışığında gözden geçirilmiştir. Anahtar kelimeler: Jackknife tekniği, Tekrarlanabilirlik, Çoklu regresyon analizi, Pseudo R 2 değerleri ABSTRACT Multiple linear regression analysis is a frequently used method, both in social sciences and health sciences. The question below becomes important when an estimation of Beta coefficients obtained from multiple linear regression analyses is applied to studies with small sample size. The question is, Can we generalise Beta coefficients obtained regarding the whole population?. The aim of this study is to find the answer to this question by applying the Jackknife technique and review the relevant literature. Key words: Jackknife technique, Replicability, Multiple regression analysis, Pseudo R 2 Nural Bekiroğlu ( ) Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim Anabilim Dalı, Tıp Fakültesi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, Türkiye Rana Konyalıoğlu ARK İstatistiksel Danışmanlık, İstanbul, Türkiye Dilara Karahan Psikiyatri Anabilim Dalı, Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstanbul, Türkiye Gönderme/Submitted: Kabul/Acceepted: Giriş Bilimsel açıdan bakıldığında tekrarlanabilirlik (replicability), diğer bütün olası koşulların sabit tutulması halinde, farklı zamanlarda aynı gözlemin yapılması ilkesidir. Araştırmacı, bir çalışma yaparken varsayımlarını kurar ve çalışmasını bu varsayımları desteklemesi için tasarımlar ve bulgularını yayınladıktan sonra da, gelecek araştırmalara bir temel oluşmasını sağlamış olur. Bilimsel yöntemler, araştırmacıları ampirik (deneye dayalı) sonuçlar aracılığı ile bir kuramı çürütmeye veya ispat etmeye iter. Özellikle örnek büyüklüğünün ya da denek sayısının göreceli olarak az olduğu klinik çalışmalar çok iyi tasarımlansa da, özenle yürütülse de, tekrarlama eksikliği olduğu düşünüleceği için çalışmanın spesifik bir örneğe ait sonuçları temel alan yargılar içerdiği söylenebilir. Benzer başkaca araştırmalarda aynı değerler elde edilmez ise, araştırma bulguları anakitle değeri gibi kabul görmez böylece o örneğe sınırlı bir değere sahip olur. Bu çalışmada, gerek sosyal bilimlerde gerekse sağlık bilimlerinde oldukça kullanılan bir yöntem olan çoklu doğrusal regresyonun, örnek büyüklüğü ya da denek sayısı az olan bir çalışmaya uygulanması sonucunda elde edilen tahminler ile yine aynı örneğe Jackknife tekniği uygulayarak elde edilen tahminlerin bir karşılaştırılması yapılarak, Jackknife tekniği sonucu elde edilmiş tahminlerin ilgili anakitle için kabul edilebilir ve genelleştirilebilir olduğunu adım adım bir örnekle çözümleyip, elde edilen sonuç, literatür bilgileri ile derlenmiştir. Örnek sunum Bu çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul etmiş 15 kişiye iki ölçek kullanılmıştır. Bu ölçeklerin işlevi, bireyin belirli sayıda veya belirli tekniklere dayalı olarak seçilmiş test maddelerine (item) verilen yanıtların derecesini ve bir boyut üzerindeki konumunu belirlemektir. Bu bağlamda, Psikiyatri Polikliniğine ayaktan başvuran, DSM-IV obsesifkompülsif bozukluk tanı ölçütlerini karşılayan yaş arasında kadın ve erkek hastalara, Young Şema Ölçeği (Young Schema Questinonnaire-YSQ) ve çocukluk çağının 63

17 64 Bekiroğlu ve ark. Çoklu doğrusal regresyon sonuçları ve Jackknife tekniği Marmara Medical Journal 2013; 26:63-7 temel gereksinimlerini temin eden Anne-Baba Tutumlarını ölçen Young Anne-Baba Tutum Ölçeği (Young Parenting Inventory -YPI M-F) uygulanmıştır [1]. Türkçe geçerlik ve güvenilirliği Karaosmanoğulları A. ve ark. tarafından yapılan her iki ölçeği de hastanın kendisi yanıtlamıştır [2]. Bağımlı değişken olarak, Young Şema Ölçeği, Y=YSQ değerleri alınmış ve bu değişkeni tahmin etmek için bağımsız değişkenler olarak X1=anne tutumu, (X1(anne)) ve X2=baba tutumu, (X2(baba)) ölçümleri regresyon analizi için kullanılmıştır. Yeterince güçlü, anakitle için de genelleştirilebilir ve güvenilir bir regresyon denkleminde, her bir bağımsız değişken için yaklaşık 15 kişi gerekmektedir. Çoklu regresyon analizinde denek sayısı (n) ve bağımsız değişkenlerin (p) sayısı, anakitleyi en doğru şekilde yansıtan güçlü tahminlerin elde edilebilmesi bakımından büyük önem taşır. Güçlü bir tahmin için önerilen oran n/p dır. Bu oranın düşük olması durumunda çalışmanın gücünden şüphe edilir [3]. Örnek büyüklüğü az olan bu çalışmada (n=15), bağımlı değişkeni tahmin etmede hangi bağımsız değişkenlerin anakitleye ne ölçüde genelleştirilebileceği Jackknife tekniği kullanılarak gösterilmiştir. Çoklu doğrusal regresyon ve varsayımları Gerek sosyal bilimlerde gerekse sağlık bilimlerinde herhangi bir bağımlı değişkeni yani sonucu tek bir bağımsız değişken ya da bir sebeple açıklamak mümkün değildir. Birçok bağımsız değişken bir araya gelerek bir bağımlı değişkeni etkileyebildikleri durumda Çoklu Regresyon Analizi nden bahsedilmiş olunur. Çoklu doğrusal regresyon modelinde p tane bağımsız değişken olduğu varsayıldığında anakitle modeli şöyle ifade edilir; Doğrusal regresyon modeli bazı varsayımlara dayanmaktadır. Söz konusu varsayımlar hata teriminin bölünmesi, hata terimi ile serbest değişkenler arasındaki ve serbest değişkenler arasındaki ilişki ile ilgili olup şöyledir; Anakitle hata payları birer rastlantısal değişken olup matematik ümitleri 0 dır. E(e i ) = 0 Hata terimi normal dağılıma sahiptir. Diğer bir deyişle her X i değeri için hata teriminin değerleri kendi ortalamaları etrafında çan eğrisi biçiminde simetrik bir bölünme gösterir. ε ~N(0, σ 2 ) Hata terimlerinin ardışık değerleri birbirlerinden bağımsızdır. Diğer bir deyişle, birbirini izleyen hata terimleri arasında otokorelasyon yoktur. Bu varsayıma göre i j olmak üzere e i ve e j nin kovaryansı sıfıra eşittir: Cov (e i,e j )=0 Alt anakitle hata payları e i lere ilişkin varyans her alt anakitle için aynıdır (eşitvaryanslık-homoskedastisite). Diğer bir deyişle, bütün X değerleri için ε hata terimleri kendi ortalamaları etrafında aynı değişkenliğe sahiptir. Var (e i / X i )= E(e i2 ) = σ e 2 Bağımsız değişkenler arasında basit doğrusal ilişki yoktur. Bağımsız değişkenler arasındaki basit doğrusal korelasyon katsayılarının 0 veya 0 a çok yakın olması şartı şeklinde de açıklanabilen bu varsayıma, istatistikte Çoklu Doğrusal Bağlantı (Multicolinearity) olmama durumu adı verilmektedir. Bu nedenle bağımsız değişkenler seçilirken, bunların bağımlı değişkenlerle olan korelasyon katsayılarının yüksek (1 e yakın) ancak birbirleri arasındaki korelasyon katsayılarının ise düşük (0 veya 0 a yakın) olmasına dikkat edilmelidir. β nın tahminlerinin hesaplanmasında En Küçük Kareler Tekniği nden yararlanılabilir [4]. Jackknife tekniği ile çift çapraz-geçerlilik (double cross-validation) ve özyükleyici (bootstrap) yöntemleri Örnek büyüklüğünün ya da denek sayısının göreceli olarak az olduğu klinik çalışmalar söz konusu olduğunda, aynı çalışmayı yeni bir örnek grubunda tekrarlamadan sonuçların tekrarlanabilirliğini sağlayan Jackknife tekniği ile çift çapraz-geçerlilik (double cross-validation) ve özyükleyici (bootstrap) yöntemleri birer iç tekrarlama yöntemleri olup, bu yöntemlerle tek bir örnekten yola çıkarak elde edilen tahminlerin anakitle için de geçerli ve kabul edilebilir tahminler olup olamayacağı araştırılır. - Jackknife yönteminde, her seferinde örnekten bir kişi atılarak işlem gerçekleşir. - Çift çapraz geçerlilik yöntemi 3 adımda gerçekleşir: a) orijinal veri tabanı rastgele ikiye ayılır b) her iki örnekte de analizler ayrı ayrı yapılır, c) ve sonuçlar ampirik olarak karşılaştırılır. - Bootstrap yöntemi ise; çok büyük bir veri seti (ör: n=1000) oluşturmak için orijinal verilerden (x1, x2,,xn gibi) iadeli örneklemeyle n örnek büyüklüğünde rastgele örnekler üretilerek gerçekleştirilir. Bu örneklerin her biri bootstrap (özyükleyici) örnek diye adlandırılır ve ilgili parametrenin bir tahminini verir. Bu oluşum çok kez tekrarlandığında tahmin edicinin değişkenliği hakkında istenilen bilgiye ulaşılır. Jackknife tekniğinin uygulaması Jackknife tekniği, bilinen yollardan elde edilmesi zor olan durumlarda tahmindeki biası azaltan ve güven aralıklarını yaklaşık olarak veren bir tekniktir. Yöntemin esası; her bir örneklem elemanını veri setinden sırayla atmak suretiyle her biri (n-1) büyüklüğünde n tane farklı örnek üretmektir. İlgilenilen parametre, Ơ, bu alt örneklemlere ait ơ 1, ơ 2,.,ơ n gibi bir dizi tahminler yardımıyla tahmin edilir. Parametrenin Jackknife tahmin edicisi şöyle hesaplanır;

18 Marmara Medical Journal 2013; 26:63-7 Bekiroğlu ve ark. Çoklu doğrusal regresyon sonuçları ve Jackknife tekniği 65 Tablo I. Veri seti (n=15) Vaka Y=YSQ X1(anne) X2(baba) Ji (Ơ) = n Ơ (n-1)ơi, i=1,,n Bu değerlere pseudo (yalancı) değerler denir. Burada Ơ, n gözlem yani tam veri seti kullanılarak elde edilmiş bir tahmin edicidir. Jackknife tahmin edicisinin ortalama pseudo değerleri ise şöyle tahmin edilir [5]. J(Ơ)= [Σ Ji (Ơ)] / n, i=1,,n Tukey, Crask ve Perrault ya göre Jackknife tahmin edicisi normal dağılmaktadır. Bu nedenle, Jackknife tahmin edicisinin kararlılığıyla (stability) tahmin ediciye ait güven aralıkları oluşturulabilir [6, 7]. Bu çalışmada çoklu doğrusal regresyon sonuçlarının elde edilmesinde SPSS 15.0 kullanılmıştır. Tablo II. Korelasyon Katsayıları Y(YSQ) X1(anne) X2(baba) Y(YSQ) X1(anne) 0.612* X2(baba) ** * a=0.05 istatistiksel anlamlılık ** a=0.01 istatistiksel anlamlılık Tablo I de Jackknife tekniğinin uygulanacağı veri seti verilmiştir. Tablo II de korelasyon katsayıları verilmiştir. Bağımlı değişken olan YSQ ile sadece X1 (anne) arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (r=0.612, p<0.05). Tablo III de çoklu regresyon sonuçları verilmiştir. Model istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.005). Ayrıca R 2 = tür. Tablo IV te, pseudo değerlerinin hesaplanması için gerekli olan ve X1, X2 değişkenlerine ait standardize regresyon katsayıları (standardized regression coefficients) yani Beta katsayıları verilmiştir. X1, X2 ve R 2 ye ait Jackknife tekniği ile hesaplanmış ortalama ve standard sapma içeren pseudo(yalancı) değerleri şöyle bulunmuştur. X1 için; ±0.2015, X2 için; ± ve R 2 için; ± Hesaplanan t-değerleri ise, X1 için (p<0.05), X2 için (p<0.05), R 2 için (p<0.05) olarak bulunmuş olup istatistiksel anlamlıdırlar. Böylece Beta katsayılarına ait değerlerin sağlamlılığı ve örnekten örneğe değişmezliği gösterilmiş olmaktadır. Tablo V te ise, Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayıların, X1, X2 ve R 2 ye ait %95 Güven Aralıkları (GA) Tablo III. Çoklu Regresyon Sonuçları (n=15) Model Özeti İstatistiklerdeki Değişim Model R R 2 Düzeltilmiş R 2 Std.Hata R 2 deki Değişim F Değişim Serbestlik derecesi 1 Serbestlik derecesi 2 p Kestirici (Sabit), X1 (anne), X2 (baba) Varyans Analizi (ANOVA) Model Kareler Toplamı Serbestlik derecesi Ortalama Kare F p Regresyon Artık(residual) Toplam Kestiriciler : (Sabit), X1 (anne), X2 (baba) Bağımlı Değişken YSQ Katsayılar Model Standardize olmayan Katsayılar Standardize Katsayılar t p B SH Beta Sabit X1 (anne) X2 (baba) Bağımlı Değişken :YSQ

19 66 Bekiroğlu ve ark. Çoklu doğrusal regresyon sonuçları ve Jackknife tekniği Marmara Medical Journal 2013; 26:63-7 Tablo IV. Pseudo(yalancı) değerler, Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayı ve t-değerleri Beta katsayıları Çıkarılan Vaka Pseudo değerler Pseudo değerler Pseudo değerler X1(anne) X2 (baba) R 2 Hiç Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayı Tablo V. Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayıların %95 Güven Aralıkları (GA) X1(anne) X2(baba) R 2 Orijinal Katsayı * * * Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayı Alt sınır %95 GA Üst sınır %95 GA Standart Hata Hesaplanan t-değeri * * * t-kritik değer (d.f.=14, a=0.05) *katsayının sağlamlığını ve değişmezliğini göstermektedir * Orijinal katsayıların, Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayıların %95 Güven Aralıkları içinde kaldığını göstermektedir. bulunmaktadır ve sırasıyla şöyledir; (0.784, 1.607), (-1.211, ) ve (0.2283, ). Tartışma Carver, bir yazısında Tekrar, bilimin köşe taşıdır. demektedir [8]. Böylece tekrarlama ile elde edilen tutarlı sonuçlar varsayımdan türetilen teoriyi ve varsayıma olan güveni kuvvetlendirir. Bununla beraber, literatürdeki, tekrarlanabilir sonuç, genelleştirme, örnek seçiciliği ve invaryans test gibi kullanılan değişik terimler aslında gelecek araştırmalarda da aynı sonuçları elde etme benzerliğine işaret eder [9]. Maalesef, çok az araştırmacı tekrarlanabilirlik konusuna önem vermektedir [10]. Thompson, istatistiksel anlamlılık, sonucun önemliliği ve tekrarlanabilirlik ifadelerinin farklı konular olduğunu belirtmekte ve araştırmacıların özellik ile bu konulara dikkat etmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca bu 3 konuya sadece istatistiksel anlamlılık testleriyle yanıt bulunamayacağını da eklemektedir [9]. Çünkü istatistiksel anlamlılık; bir çalışma tekrarlandığında (replication) aynı sonuçları elde etme olasılığı hakkında hiçbir bilgi vermemektedir. Kaldı ki, anlamlılık testleri sıfır varsayımına odaklanır ve bilinmeyen evren parametrelerini örnekten elde edilen istatistiklerle değerlendirir. Araştırmacılar, hesaplanan istatistiğe göre sıfır varsayımını kabul veya reddeder ve p değerini güvenilir veya tekrarlanabilir olarak yorumlar. Oysa bu doğru değildir, çünkü anlamlılık testlerinin bir sınırlaması bulunmaktadır. Unutmamak gerekir ki, anlamlılık testi öncelikle örnek büyüklüğüne bağlı bir fonksiyondur ve örnek büyüklüğü arttıkça, istatistiksel olarak anlamsız olan sonuçlar anlamlı hale gelebilmektedir [10, 11]. Tahmin sonuçlarının benzer olduğunu ve anakitle için genelleştirilebileceğini incelemenin bir yolu da, yeni örnek grubu(rla) ile çalışmayı tekrarlayarak tekrarlanabilirliğini göstermektir. Ancak bu durum araştırmacılar tarafından pek tercih edilmeyebilir, çünkü zaman, personel istihdamı, para ve enerji gerektirir. Oysa yeni bir örnek oluşturmadan varolan bir çalışmayı tekrarlayabilmek de olasıdır. Aynı çalışmayı yeni bir örnek grubu ile tekrarlamadan, sonuçların tekrarlanabilirliğini yani anakitle için genelleştirilebilecek güvenli tahminler elde edilebilmeyi araştıran bazı yöntemler bulunmaktadır. Bunlar; Jackknife, çift çapraz-geçerlilik (double cross-validation) ve özyükleyici (bootstrap) yöntemleridir [6, 7, 9, 12, 13]. Bunlardan Jackknife ve bootstrap yöntemleri, özellikle örnek büyüklüğünün küçük olduğu klinik araştırmalarda en çok tercih edilen tahmin yöntemlerdir. Ancak Jackknife yönteminin diğer iki yönteme karşı bazı önemli üstünlükleri vardır. Jackknife yöntemi her seferinde örnekten bir gözlem atarak defalarca işlem gerçekleştirildiğinden, verilerdeki uç noktalara (outlier) karşı oldukça hassas bir yöntemdir [3]. Jackknife yaklaşımı tüm veriyi de dikkate aldığı için atipik vakaların örneğe girmesinden kaynaklanan yanlılığı (biası) da giderir. Jackknife yaklaşımının anakitleye ait özellikleri tahmin etmede; gerçek, en az yansız ve oldukça muhafazakâr bir yaklaşım olduğu Crask ve Perrault tarafından gösterilmiştir [6]. Jackknife yöntemi, birçok hazır istatistiksel paket programlarında da bulunmaktadır.

20 Marmara Medical Journal 2013; 26:63-7 Bekiroğlu ve ark. Çoklu doğrusal regresyon sonuçları ve Jackknife tekniği 67 Bizim çalışmamızda, X1, X2 ve R 2 için Jackknife tekniği ile hesaplanmış katsayılar ile orijinal Beta katsayıları ve R 2 değerleri birbirlerine çok yakın bulunmuştur. Özellikle, Tablo IV te tüm örneklerde Jackknife yöntemi ile hesaplanmış tahmin edicilerin, standart hataları ve hesaplanan t-değerleri oluşturularak, Jackknife tahmin edicisinin örnekten örneğe değişmezliği bir anlamda kararlılığı (stability) gösterilmiştir. Sonuç olarak, örneğimizdeki X1 (anne) ve X2 (baba) değişkenlerinin sırasıyla ve Beta katsayı değerleriyle ile kararlılık gösterdiği saptanmıştır. Bunun anlamı, aynı çalışmayı tekrarlayacak araştırmacıların bu iki değişken için benzer Beta katsayılarını elde etmeleridir. Böylece Jackknife tekniğinin uygulanmasıyla çalışmamızdaki Beta katsayılarının örneğe özel bir durum nedeniyle anlamlı olmadığını ve anakitleye de genelleştirilebilecek tahminler olduğunu söyleyebiliriz. Örneğimizde, Jackknife yöntemi ile hesaplanan R 2 = olup ve standart hatası da olarak bulunmuştur. Hesaplanan t-değerinin kritik değeri geçmesi R 2 nin de genelleştirilebileceğini gösterir. R 2 nin tekrarlanabilirliğinin X1 (anne) ve X2 (baba) değişkenlerine ait beta katsayılarının kararlılığından etkilenmiş olduğu söylenebilir. Bir başka deyişle, bağımlı değişken olan Y=YSQ, X1(anne) ve X2(baba) değişkenlerince istatistiksel olarak anlamlıdır ve bu değişkenler Y=YSQ bağımlı değişkeninin % 63.7 sini açıklamaktadır. Çoklu doğrusal regresyon analizi varsayımlarının zorlandığı, bağımlı değişken ile X2 değişkeni arasındaki korelasyon katsayısının anlamlı olmaması ve X1 değişkeni ile X2 değişkeni arasındaki korelasyon katsayısının anlamlı olması durumunu denek sayısının azlığı ile açıklanabilir. Zaten bu sebeplerden dolayı Jackknife tekniğinin neden kullanılması gerektiğinin önemi üzerinde durulmaktadır [14-17]. Jackknife tekniğinin, diğer iç tekrarlama yöntemlerine (bootstrap ve double cross-validation) göre birçok avantajı vardır. Küçük örnekler için elverişlidir, bir tarafsız tahmin edici (unbiased estimator) gibi güçlüdür ve örnekleme hatasındaki değişimleri tahmin etme kapasitesine sahiptir. Bu sebeplerden dolayı, örnek büyüklüğü az olan bir veri seti için çoklu doğrusal regresyon yönteminin kullanılması gerektiği zaman, anakitledeki gerçek değere yakın ve güçlü tahminlerin elde edilmesi için uygulanan Jackknife tekniğinde izlenecek süreç, bir uygulamayla adım adım verilmiş ve literatür derlenerek, çalışmamızın diğer çalışmalara göre önemli bir farklılık gösterdiği ortaya konmuştur. Son olarak, tüm orijinal değerlerin Jackknife yöntemi ile oluşturulan parametre tahmin edicilere ait güven aralıklarının içinde yer aldığı görülmektedir. Böylece, yeni bir örnekle aynı çalışmayı tekrarlamak yerine Jackknife tekniği kullanarak gerçekleştirilen tekrarlanabilirlik ile araştırma sonuçlarına olan güvenin kuvvetlendiği bu derleme ile anlatılmaya çalışılmıştır. Kaynaklar 1. Young JE, Klasko J, Weishaar EM. Schema therapy for practitioner s guide(hardcover). Schema Assessment and Education. New York: Guilford Press, ISBN: Kapçı EG, Hamamcı Z. Aile işlevi ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişki:erken dönem uyum bozucu şemaların aracı rolü. Klinik Psikiyatri 2010;13: Ang RP. Use of the jackknife statistic to evaluate result replicability. J Gen Psychol 1998; 3: doi: / Genceli M. Ekonometride İstatistik İlkeler. İstanbul: Filiz Kitabevi, ISBN: Quenouille MD. Notes on bias in estimation. Biometrika 1956; 43: doi: /biomet/ Crask MR, Perrault WD. Validation discriminant analysis in marketing research. J Marketing Res 1977; 14:60-8. doi: / Adkins LC. Small sample performance of jackknife confidence intervals for the james-stein estimator. Commun Stat Simulat 1990; 19: doi: / Carver RP. The case against statistical significance testing. Harvard Educ Rev 1978; 48: Thompson B. Statistical significance; result importance, and result generalizability: Three noteworthy but somewhat different issues. Meas Eval Couns Dev 1989; 22: Cohen J. The earth is round (p<0.05). Am Psychol 1994; 49: doi: / X Knapp RT. Comments on the statistical significance testing articles. Research in The Schools 1998; 5: Diaconis P, Efron B. Computer intensive methods in statistics. Sci Am 1983; 248: doi: /scientificamerican Efron B, Gong G. A leisurely look at bootstrap, the jackknife and cross validation. The Am Stat 1983; 37: doi: / Tyagi P, Edwards DR, Coyne MS. Use of selected chemical markers in combination with a multiple regression model to assess the contribution of domesticated animal sources of fecal pollution in the environment. Chemosphere 2007; 69: Zadzińska E, Karasińska M, Jedrychowska-Dańska K, et al. Sex diagnosis of subadult specimens from Medieval Polish archaeological sites: metric analysis of deciduous dentition. Homo 2008;59: doi: /j.jchb Kiesel A, Miller J, Jolicoeur P, et al. Measurement of ERP latency differences: a comparison of single-participant and jackknife-based scoring methods. Psychophysiology 2008 Mar;45: Löffler-Stastka H, Rössler-Schülein H, Skale E. Predictors of dropout during psychoanalytic treatments of patients with personality disorders. Z Psychosom Med Psychother 2008;54:63-76.

Akromegali Tedavisinde GH Reseptör Antagonisti ve Somatostatin Reseptör Analoğu Kombinasyonu

Akromegali Tedavisinde GH Reseptör Antagonisti ve Somatostatin Reseptör Analoğu Kombinasyonu Akromegali Tedavisinde GH Reseptör Antagonisti ve Somatostatin Reseptör Analoğu Kombinasyonu Doç. Dr. Hulusi Atmaca Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı Uzun Etkili Somatostatin

Detaylı

Tarih Araştırmaları Dergisi Yazım Kuralları

Tarih Araştırmaları Dergisi Yazım Kuralları Tarih Araştırmaları Dergisi Yazım Kuralları Tarih Araştırmaları Dergisi nde özgün araştırma, inceleme, deneme ve çeviri yayınlarına yer verilmektedir. Yayınlanmak üzere gönderilen yazıların, hakem değerlendirmesine

Detaylı

YAYIN İLKELERİ VE YAZIM KURALLARI

YAYIN İLKELERİ VE YAZIM KURALLARI YAYIN İLKELERİ VE YAZIM KURALLARI Yazıların nitelikleri Cumhuriyet YERBİLİMLERİ Dergisi nde yayınlanması istemiyle gönderilecek yazıların, yerbilimlerinin herhangi bir alanında (jeoloji, maden, jeofizik,

Detaylı

Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi nin resmi yayın organıdır.

Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi nin resmi yayın organıdır. YAYIN KURALLARI GENEL BİLGİLER Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi nin resmi yayın organıdır. Dergide klinik veya deneysel araştırmalar, derlemeler,

Detaylı

Tıp Bilişimi 05 Bildiri Hazırlama Kılavuzu

Tıp Bilişimi 05 Bildiri Hazırlama Kılavuzu Tıp Bilişimi 05 Bildiri Hazırlama Kılavuzu Osman SAKA a, K. Hakan GÜLKESEN a, Neşe ZAYİM a a Akdeniz Üniversitesi, Antalya Abstract Özet The abstract should be clear, descriptive and no longer than 400

Detaylı

Tıp Bilişimi 08 Bildiri Hazırlama Kılavuzu

Tıp Bilişimi 08 Bildiri Hazırlama Kılavuzu Tıp Bilişimi 08 Bildiri Hazırlama Kılavuzu Osman SAKA a, Mustafa ÖZMEN b a Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi AD, Akdeniz Üniversitesi, Antalya b Radiodiyagnostik AD, Hacettepe, Ankara Guidelines for Submission

Detaylı

MAKALE YAZIM KURALLARI

MAKALE YAZIM KURALLARI YAYIN KURALLARI Dergimizde, özgün araştırma ve inceleme makalesi, derleme makalesi, çeviri, arşiv belgeleri, kitap eleştirisi ve tanıtımı, ölüm ve sempozyum vb. haberleri yayınlanır. Yazıların başka bir

Detaylı

Teknoloji Servisleri; (Technology Services)

Teknoloji Servisleri; (Technology Services) Antalya International University Teknoloji Servisleri; (Technology Services) Microsoft Ofis Yazılımları (Microsoft Office Software), How to Update Office 365 User Details How to forward email in Office

Detaylı

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY ANKARA ÜN VERS TES ECZACILIK FAKÜLTES DERG S JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol : 37 Sayı / No : 2 Yıl / Year : 2008 Ankara 22/01/2010 ANKARA ÜNİVERSİTESİ İncitaşı Sokak No:10

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI Tezin yazımında kullanılacak kağıt A4 standardında olmalıdır. Metin yazılırken her sayfanın sol kenarından, sağ kenarından

Detaylı

MAKALE YAZIM KURALLARI

MAKALE YAZIM KURALLARI YAYIN KURALLARI Dergimizde, özgün araştırma ve inceleme makalesi, derleme, çeviri, arşiv belgeleri, nekroloji, kitap eleştirisi ve tanıtımı, sempozyum vb. haberleri yayınlanır. Yazıların başka bir yerde,

Detaylı

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES by Didem Öztürk B.S., Geodesy and Photogrammetry Department Yildiz Technical University, 2005 Submitted to the Kandilli Observatory and Earthquake

Detaylı

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL Sağlık bilimlerinde süreli yayınlar bilimsel iletişim ortamlarının yaratılmasında

Detaylı

TELİF HAKKI DEVİR SÖZLEŞMESİ Bornova Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Dergisi Makalenin Başlığı:......... Yazar/Yazarlar ve tam isimleri:............ Yayından sorumlu yazarın adı-soyadı, adresi

Detaylı

Türk öroloji Dergisi Yazım Kuralları

Türk öroloji Dergisi Yazım Kuralları Türk öroloji Dergisi Yazım Kuralları Türk öroloji Dergisi, Türk öroloji Derneği nin süreli yayını olup üç ayda bir olmak üzere yılda 4 sayı olarak yayınlanmaktadır. Derginin yayın dili Türkçe ve Đngilizcedir.

Detaylı

Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD)

Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD) Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD) Yazım Kuralları: Çalışmanın metni 12 punto, 1,5 satır aralığında, Times New Roman yazı karakterinde, iki yana yaslı şekilde, MS Word programında yazılmalıdır.

Detaylı

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY ANKARA ÜN VERS TES ECZACILIK FAKÜLTES DERG S JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol : 37 Sayı / No : 1 Yıl / Year : 2008 Ankara 11/12/2009 ANKARA ÜNİVERSİTESİ İncitaşı Sokak No:10

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

Civil-Military Relations and Coup Risk in the 21st Century: A Comparative Analysis of Turkey and Thailand's Bumpy Roads to Democracy

Civil-Military Relations and Coup Risk in the 21st Century: A Comparative Analysis of Turkey and Thailand's Bumpy Roads to Democracy See discussions, stats, and author profiles for this publication at: http://www.researchgate.net/publication/279948007 Civil-Military Relations and Coup Risk in the 21st Century: A Comparative Analysis

Detaylı

ELEKTRONİK SAĞLIK BİLİMLERİ SÜRELİ YAYINLARININ WEB İÇERİK ÖZELLİKLERİ VE ANALİZİ

ELEKTRONİK SAĞLIK BİLİMLERİ SÜRELİ YAYINLARININ WEB İÇERİK ÖZELLİKLERİ VE ANALİZİ ELEKTRONİK SAĞLIK BİLİMLERİ SÜRELİ YAYINLARININ WEB İÇERİK ÖZELLİKLERİ VE ANALİZİ ÖZET Güssün GÜNEŞ-Huriye ÇOLAKLAR Amaç: Türkiye de tıp ve sağlık bilimleri alanında yayınlanan, ULAKBİM in Tıp Veri Tabanı

Detaylı

ARCHIVUM ANATOLICUM / ANADOLU ARŞİVLERİ YAYIN İLKELERİ

ARCHIVUM ANATOLICUM / ANADOLU ARŞİVLERİ YAYIN İLKELERİ ARCHIVUM ANATOLICUM / ANADOLU ARŞİVLERİ YAYIN İLKELERİ 1. ARCHIVUM ANATOLICUM Hititoloji, Latin Dili ve Edebiyatı, Sumeroloji, Yunan Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalları (= Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya

Detaylı

IEEE Online Mühendislikte Günümüz Araştırmacılarının Temel Bilgi Kaynağı. UASL Eğitim Programı. 10 Mayıs, 2006

IEEE Online Mühendislikte Günümüz Araştırmacılarının Temel Bilgi Kaynağı. UASL Eğitim Programı. 10 Mayıs, 2006 IEEE Online Mühendislikte Günümüz Araştırmacılarının Temel Bilgi Kaynağı UASL Eğitim Programı TÜBİTAK-ULAKBİM 10 Mayıs, 2006 2004 MIKRO 1 Institute of Electrical and Electronics Enineers (IEEE) Hakkında

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

Marmara Medical Journal

Marmara Medical Journal Marmara Medical Journal Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi DERGI HAKKINDA Marmara Medical Journal, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yayınlanan multidisipliner ulusal ve uluslararası

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

EDUCATION Degree University Department / Program Years

EDUCATION Degree University Department / Program Years Dr. Aytunga BAĞDATLI EDUCATION Degree University Department / Program Undergrad Çanakkale Mart University Food Engineering 000-00 M.S. Celal Bayar University Food Engineering 00-00 Ph.D. Celal Bayar University

Detaylı

Dr. Semih Demir. Tez Danışmanı. Doç.Dr.Barış Önder Pamuk

Dr. Semih Demir. Tez Danışmanı. Doç.Dr.Barış Önder Pamuk T.C. İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ GEÇİRİLMİŞ GESTASYONEL DİYABETES MELLİTUS ÖYKÜSÜ OLAN BİREYLERDE ANJİOPOETİN BENZERİ PROTEİN-2 ( ANGPTL-2

Detaylı

Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı DM TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR DM TEDAVİSİ VE KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı Slide 1 Sunum planı DM ve kardiyovasküler hastalık-riskleri

Detaylı

CULTURE EUROPEAN CAPITAL OF CULTURE AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE FROM PAST TO PRESENT İSTANBUL DA SAĞLIK HEALTH IN ISTANBUL

CULTURE EUROPEAN CAPITAL OF CULTURE AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE FROM PAST TO PRESENT İSTANBUL DA SAĞLIK HEALTH IN ISTANBUL GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE İSTANBUL DA SAĞLIK HEALTH IN ISTANBUL FROM PAST TO PRESENT AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTİ EUROPEAN CAPITAL OF CULTURE CULTURE İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ TÜRK TIP TARİHİ KURUMU ISTANBUL UNIVERSITY

Detaylı

HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU

HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU BOLU HALKIN EGITIMINI GELISTIRME VE DESTEKLEME DERNEGI TARAFINDAN ORGANİZE EDİLEN YAYGINLAŞTIRMA FAALİYETLERİ - TURKİYE Bolu Halkın Egitimini Gelistirme ve Destekleme

Detaylı

Yazım Kurallarına uygun hazırlanmayan makaleler değerlendirmeye alınmayacaktır. Araştırma Yazıları

Yazım Kurallarına uygun hazırlanmayan makaleler değerlendirmeye alınmayacaktır. Araştırma Yazıları YAZIM KURALLARI Journal of Academic Research in Medicine- JAREM, çift- kör hakemli bir dergi olarak, tıp alanında yapılan deneysel, temel, özgün klinik çalışmaları; mezuniyet sonrası eğitim, olgu sunumları,

Detaylı

7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Mikail YALÇIN 2. Doğum Tarihi: 1985 3. Unvanı: Araştırma Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İlköğretim Matematik Öğretmenliği Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

E-Bülten. Bilgi Merkezi Araç Çubuğu nu (Toolbar) yükleyebilirsiniz. http://sdu.mylibrarytoolbar.com. Bilgi Merkezi Araç Çubuğu nun Avantajları

E-Bülten. Bilgi Merkezi Araç Çubuğu nu (Toolbar) yükleyebilirsiniz. http://sdu.mylibrarytoolbar.com. Bilgi Merkezi Araç Çubuğu nun Avantajları E-Bülten Temmuz 2007 Sayı: 2 Bu Sayıda Bilgi Merkezi Araç Çubuğu (Toolbar) Journal Citation Reports BMJ Online Journals 1 2 7 Bilgi Merkezi Araç Çubuğu nu (Toolbar) yükleyebilirsiniz. http://sdu.mylibrarytoolbar.com

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004092007 MAKİNA PROJESİ II Zorunlu 4 7 4

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004092007 MAKİNA PROJESİ II Zorunlu 4 7 4 Ders Öğretim Planı Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004092007 MAKİNA PROJESİ II Zorunlu 4 7 4 Dersin Seviyesi Lisans Dersin Amacı Dersin amacı Makina Mühendisliği bölümü Lisans öğrencilerine

Detaylı

CLINICAL and I. pissn 1309-8578 eissn 1309-6621. Citation Abbreviation: J Clin Exp Invest. Published four times a year

CLINICAL and I. pissn 1309-8578 eissn 1309-6621. Citation Abbreviation: J Clin Exp Invest. Published four times a year A A Journal of N O o f H EALTH N V E S T CLNCAL and T G C SO S A T O N S EXPERMENTAL NVESTGATONS pssn 1309-8578 essn 1309-6621 Volume 3 ssue 2 June 2012 Citation Abbreviation: J Clin Exp nvest Published

Detaylı

ANKARA ÜNĐVERSĐTESĐ, OSMANLI TARĐHĐ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZĐ (OTAM) DERGĐSĐ

ANKARA ÜNĐVERSĐTESĐ, OSMANLI TARĐHĐ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZĐ (OTAM) DERGĐSĐ ANKARA ÜNĐVERSĐTESĐ, OSMANLI TARĐHĐ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZĐ (OTAM) DERGĐSĐ OTAM, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi Bahar ve Güz olmak üzere yılda iki sayı yayımlanır.

Detaylı

JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER

JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER VOLUME: XXVII NOVEMBER 2011 NUMBER: 81 Mart, Temmuz ve Kasım Aylarında Yayımlanan Hakemli Dergi Peer Reviewed Journal Published in March, July and November ATATÜRK KÜLTÜR,

Detaylı

Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır:

Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır: Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır: Her bir sınıf kontenjanı YALNIZCA aşağıdaki koşullara uyan öğrenciler

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ YAYIN KOŞULLARI VE YAZIM KURALLARI İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi hakemli bir dergidir. Dergi her akademik yılın Güz ve Bahar

Detaylı

Dr. Yasemin ESEN ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçent Doktor. Ankara Üniversitesi. Sosyal Bilgiler Eğitimi. esenyasemin@hotmail.com. yesen@ankara.edu.

Dr. Yasemin ESEN ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçent Doktor. Ankara Üniversitesi. Sosyal Bilgiler Eğitimi. esenyasemin@hotmail.com. yesen@ankara.edu. Dr. Yasemin ESEN ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ünvanı: Kurumu: Fakültesi: Bölümü: Anabilim Dalı: Yasemin Esen Yardımcı Doçent Doktor Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri İlköğretim Sosyal Bilgiler Eğitimi Tel (İş):

Detaylı

Ramazan Cengiz Derdiman

Ramazan Cengiz Derdiman 103 Volume:2 Number:3 June 2013 Relationship Between Democracy And Economic Performance Lamiha Gün Analizi Sok Udom Deth, Serkan Bulut Ramazan Cengiz Derdiman Volume:2 Number:3 June 2013 Volume: 2 Number:

Detaylı

YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ

YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ ÖĞRENCİ NİN STUDENT S YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ STAJ DEFTERİ TRAINING DIARY Adı, Soyadı Name, Lastname : No ID Bölümü Department : : Fotoğraf Photo Öğretim Yılı Academic Year : Academic Honesty Pledge I pledge

Detaylı

.. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT

.. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT .. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY... /... AKADEMİK YILI... DÖNEMİ... /... ACADEMIC YEAR... TERM ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT Deneyimleriniz hakkındaki bu rapor, Mevlana Değişim Programı nın amacına

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERGİSİ

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERGİSİ ISSN: 1300-6045 e-issn: 1309-2251 KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF THE FACULTY OF VETERINARY MEDICINE, KAFKAS UNIVERSITY (OCAK - ŞUBAT) (JANUARY - FEBRUARY) Cilt/Volume: 20 Sayı/Number:

Detaylı

İLAÇ DIŞI KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU FORMU

İLAÇ DIŞI KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU FORMU A. BAŞVURUNUN YAPILDIĞI YER Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ve Etik Kurula yapılacak olan başvurular için aynı form kullanılmalı ve ilgili kutu işaretlenmelidir. A.1. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu

Detaylı

BİR MAKALENİN MİMARİSİ. Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak

BİR MAKALENİN MİMARİSİ. Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak BİR MAKALENİN MİMARİSİ Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak Charles Darwin «Sadece gözlem yapsa ve hiç yazmak zorunda olmasa bir doğa bilimcinin yaşamı çok zevkli olurdu» Çin Atasözü «Söz uçar, Yazı kalır» Bilimsel

Detaylı

KTO KARATAY UNIVERSITY FACULTY OF ENGINEERING

KTO KARATAY UNIVERSITY FACULTY OF ENGINEERING <DEPARTMENT NAME> KTO KARATAY UNIVERSITY FACULTY OF ENGINEERING INTERNSHIP REPORT 2013 2014 Name and Surname : [Name Surname] Student ID : [Student ID] Field of Work : Internship Start

Detaylı

YAZARLARA BİLGİLER. Etik Sorumluluk

YAZARLARA BİLGİLER. Etik Sorumluluk YAZARLARA BİLGİLER Beslenme ve Diyet Dergisi, Türkiye Diyetisyenler Derneği nin yayın organıdır ve Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında yılda 3 kez yayınlanır. Dergi, Beslenme ve Diyetetik alanındaki orijinal

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (6) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ Atilla Senih MAYDA*, Türker ACEHAN**, Suat ALTIN**, Mehmet ARICAN**,

Detaylı

Öğr. Gör. Dilruba BİNBOĞA

Öğr. Gör. Dilruba BİNBOĞA Öğr. Gör. Dilruba BİNBOĞA ÖZGEÇMİŞ 1958 Eskişehir doğumludur. 1982. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Lisans, 2002 Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsünde hemşirelik esaslarında yüksek

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

Bu sayının Hakemleri

Bu sayının Hakemleri Bu sayının Hakemleri Doç. Dr. Osman Aydınlı (Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) Doç. Dr. Metin Bozkuş (Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) Doç. Dr. İbrahim Görener (Erciyes Üniversitesi İlahiyat

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : Suzan BAYER. : Adnan Menderes Bulvarı (Vatan Cad.) P.K.: 34093 Fatih / İstanbul : (212) 523 22 88 - Dahili 1139 :

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : Suzan BAYER. : Adnan Menderes Bulvarı (Vatan Cad.) P.K.: 34093 Fatih / İstanbul : (212) 523 22 88 - Dahili 1139 : ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Suzan BAYER İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail : Adnan Menderes Bulvarı (Vatan Cad.) P.K.: 34093 Fatih / İstanbul : (212) 523 22 88 - Dahili 1139 : : : 2. Doğum Tarihi : 3.

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

TÜBİTAK ULAKBİM "TÜRKİYE DERGİLERİ DİZİNİ

TÜBİTAK ULAKBİM TÜRKİYE DERGİLERİ DİZİNİ ULAKBİM "TÜRKİYE DERGİLERİ DİZİNİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ NELER OLMALIDIR? Başkan: Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU Prof. Dr. Berna ARDA Prof. Dr. Burçin EROL Prof. Dr. Metin GÜRÜ Prof. Dr. Hakan YARDIMCI Dr.

Detaylı

FATĠH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNĠVERSĠTESĠ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER OFĠSĠ. YABANCI ÖĞRENCĠ BAġVURU FORMU *

FATĠH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNĠVERSĠTESĠ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER OFĠSĠ. YABANCI ÖĞRENCĠ BAġVURU FORMU * FATĠH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNĠVERSĠTESĠ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER OFĠSĠ PHOTO 34083 Fatih, İstanbul TÜRKİYE Telefon : +90 212 521 81 00 Faks : +90 212 521 84 84 E-posta : intoffice@fatihsultan.edu.tr Web:

Detaylı

COCHRANE LİBRARY. http://brainshark.com/wiley/cochranetr COCHRANE KİTAPLIĞI NEDİR?

COCHRANE LİBRARY. http://brainshark.com/wiley/cochranetr COCHRANE KİTAPLIĞI NEDİR? COCHRANE LİBRARY Klinik incelemelerin tam metinlerinin yer aldığı; The Cochrane Database of Systematic Reviews (Cochrane Reviews), Database of Abstracts of Reviews of Effects (DARE), The Cochrane Central

Detaylı

Thomson Reuters WoS Dergi Seçim Süreci

Thomson Reuters WoS Dergi Seçim Süreci 1 Thomson Reuters WoS Dergi Seçim Süreci Thomson Reuters; kullanıcılarının güncel ve geriye dönük bilgi ihtiyaçlarını karşılamak üzere dünyanın en önemli ve etkili dergilerini geniş kapsamlı olarak sağlamaktadır.

Detaylı

BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY

BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY Monthly Magnetic Bulletin May 2015 BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY http://www.koeri.boun.edu.tr/jeomanyetizma/ Magnetic Results from İznik

Detaylı

Araştırma Yöntemleri. SPSS Uygulamalı. IBU Publications

Araştırma Yöntemleri. SPSS Uygulamalı. IBU Publications Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı IBU Publications Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı Authors: Prof. Dr. Hüseyin PADEM Yrd. Doç. Dr. Ali GÖKSU Arş. Gör. Zafer KONAKLI hpadem@ibu.edu.ba agoksu@ibu.edu.ba

Detaylı

ONLİNE MAKALE GÖNDERME

ONLİNE MAKALE GÖNDERME ONLİNE MAKALE GÖNDERME DİKKAT! Online yazım kuralları bir makalenin dergi yönetimine elektronik ortamda gönderilmesi sırasında dikkat edilmesi gereken kuralları içermektedir. Bu kurallar "makale yazım

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl. Görev Ünvanı Görev Yeri Yıl. VKV Amerikan Hastanesi Eylül 1998 - Şubat, 2000

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl. Görev Ünvanı Görev Yeri Yıl. VKV Amerikan Hastanesi Eylül 1998 - Şubat, 2000 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Ülkü ÖZDEMİR 2. Doğum Yeri ve Tarihi : Giresun 18.11.1976 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Derece Bölüm / Program Üniversite Yıl Y. Lisans Sağlık Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. Unvan Alan Kurum Yıl Prof. Dr. Doç. Dr. Yrd. Doç. Dr. Görev Kurum Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. Unvan Alan Kurum Yıl Prof. Dr. Doç. Dr. Yrd. Doç. Dr. Görev Kurum Yıl Arş. Gör. Dr. Çiğdem APAYDIN ÖZGEÇMİŞ Adres Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Dumlupınar Bulvarı, Kampus, 07058/ Antalya E-posta cigdemapaydin@akdeniz.edu.tr Telefon 0 242-310 2077 Faks 0 242-2261953

Detaylı

MARMARA COĞRAFYA ------------DERGİSİ----------- MARMARA GEOGRAPHICAL REVİEW

MARMARA COĞRAFYA ------------DERGİSİ----------- MARMARA GEOGRAPHICAL REVİEW MARMARA COĞRAFYA ------------DERGİSİ----------- SAYI: 7 OCAK 2003 İSTANBUL MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 7 OCAK 2003 İSTANBUL MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ ISSN 1303-2429 Yazı Kurulu Prof. Dr. Ramazan ÖZEY

Detaylı

Doç. Dr. Halil Coşkun. Dr. Hüseyin Kazim Bektaşoğlu

Doç. Dr. Halil Coşkun. Dr. Hüseyin Kazim Bektaşoğlu Doç. Dr. Halil Coşkun Dr. Hüseyin Kazim Bektaşoğlu GİRİŞ 2010 verilerine göre dünyada erişkinlerde (20-79 yaş) diabet prevalansı %6,4 (285 milyon). 2030 da bu oranın %7,7 ye (439 milyon) yükseleceği öngörülüyor.

Detaylı

LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS

LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS İsminizi yazınız. LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS The Trainee Last name (s) Soyadınız First name (s) adınız Date of birth Doğum tarihiniz Nationality uyruğunuz Sex [M/F] cinsiyetiniz Academic year

Detaylı

CHANGE GUIDE BSP Turkey

CHANGE GUIDE BSP Turkey IATA TRAVEL AGENT CHANGE GUIDE BSP Turkey CHECKLIST - IATA TRAVEL AGENT CHECK LIST Change of Ownership/Legal Status of Ownership Commercial Registry Gazette ( Ticaret Sicil Gazetesi ) containing information

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçent Bakırköy Sağlık Yüksekokulu İstanbul Üniv. 2009-2010. Yardımcı Doçent Sağlık Bilimleri Fakültesi İstanbul Üniv.

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçent Bakırköy Sağlık Yüksekokulu İstanbul Üniv. 2009-2010. Yardımcı Doçent Sağlık Bilimleri Fakültesi İstanbul Üniv. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Fatma AY 2. Doğum Tarihi : 05.10.1972 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik İstanbul Üniversitesi 1994 Y. Lisans Hemşirelik

Detaylı

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTE DERGİSİ GENEL YAYIN İLKELERİ YÖNERGESİ

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTE DERGİSİ GENEL YAYIN İLKELERİ YÖNERGESİ ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTE DERGİSİ GENEL YAYIN İLKELERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1-(1)Bu yönergenin amacı, Ardahan Üniversitesi

Detaylı

Acil Tıpta Güncel Bilgiye Erişim

Acil Tıpta Güncel Bilgiye Erişim Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi Acil Tıpta Güncel Bilgiye Erişim SB İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İzmir, 24-27 Mart 2011 Sunumu Hazırlayan Öğr. Gör. Uzm. Dr. Neşe Çolak

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004832007 KALİTE KONTROLÜ Seçmeli 4 7 3 Dersin Amacı Günümüz sanayisinin rekabet ortamında kalite kontrol gittikçe önem kazanan alanlardan birisi

Detaylı

HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE?

HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE? KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ-SENATURK MAKALE HAZIRLAMA VE SUNUM KURSU 11 Ocak 2013 HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE? Bahadır M. GÜLLÜOĞLU Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı ÇALIŞMA İÇİN DOĞRU

Detaylı

ISSN: 2147-8775. 2016 Volume4 Issue2 ABOUT THIS JOURNAL

ISSN: 2147-8775. 2016 Volume4 Issue2 ABOUT THIS JOURNAL ISSN: 2147-8775 2016 Volume4 Issue2 ABOUT THIS JOURNAL Journal of Tourism and Gastronomy Studies is an academic, refereed and online journal publishing research, review, and theoretical articles in the

Detaylı

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe]. ofsport Sciences 2004 1 15 (3J 125-136 TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN ış TATMiN SEViYELERi Ünal KARlı, Settar KOÇAK Ortadoğu Teknik

Detaylı

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE 2007- sonrası Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE Nadir hastalık ve yetim ilaç tanımı Ülkemizdeki durum Nadir hastalıkların

Detaylı

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ -

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - Necla YILMAZ Yüksek Lisans Tezi Çorum

Detaylı

İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi

İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:2 Sayı:1 Bahar 2012 ISSN: 1308-5549 Çankırı Karatekin University Journal of the Faculty of Economics & Administrative Sciences

Detaylı

Numune Kodu ve parti no

Numune Kodu ve parti no Numune Kodu ve parti no Numune tipi Kimin tarafından üretildiği Numune formu ve şekli Sertifikalandıran Kurum Konsantrasyonlar Elde edilen konsantrasyon değerleri Ortalama Standart Sapmalar % 95 Karbon

Detaylı

Draft CMB Legislation Prospectus Directive

Draft CMB Legislation Prospectus Directive Draft CMB Legislation Prospectus Directive Ayşegül Ekşit, SPK / CMB 1 Kapsam İzahname Konulu Taslaklar İzahname Yayınlama Zorunluluğu ve Muafiyetler İzahnamenin Onay Süreci İzahname Standartları İzahnamenin

Detaylı

DERGİ HAKKINDA BİLGİ

DERGİ HAKKINDA BİLGİ DERGİ HAKKINDA BİLGİ 1- Dergi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi nin süreli bilimsel yayınıdır ve yılda 2 sayı yayınlanır. 2- Derginin amacı, tıp fakültesi öğrencilerinin özellikle tıp alanında olmak üzere hemen

Detaylı

RumeliDE. Uluslararası Hakemli. rumelide.com. ISSN: 2148-7782 (page) / 2148-9599 (online) Yıl 2015, sayı 2 (Nisan) / Year 2015, issue 2 (April)

RumeliDE. Uluslararası Hakemli. rumelide.com. ISSN: 2148-7782 (page) / 2148-9599 (online) Yıl 2015, sayı 2 (Nisan) / Year 2015, issue 2 (April) RumeliDE Uluslararası Hakemli DİL VE EDEBİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ rumelide.com ISSN: 2148-7782 (page) / 2148-9599 (online) Yıl 2015, sayı 2 (Nisan) / Year 2015, issue 2 (April) RumeliDE International

Detaylı

Sayfa 1 KİŞİSEL BİLGİLER. Başvuru Sahibinin Adı Soyadı: *Çalıştığı Kurum: Yazışma Adresi

Sayfa 1 KİŞİSEL BİLGİLER. Başvuru Sahibinin Adı Soyadı: *Çalıştığı Kurum: Yazışma Adresi Sayfa 1 TÜRK ANESTEZİYOLOJİ VE REANİMASYON DERNEĞİ YURT DIŞI EĞİTİM BURSU BAŞVURU FORMU İnönü Caddesi Zambak Ap. 7/4 Taksim İstanbul 34437 Tel:0212 251 75 55 - Faks:0212 251 75 56 E- Posta:merkez@tard.org.tr

Detaylı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ YAZIM KURALLARI

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ YAZIM KURALLARI İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ YAZIM KURALLARI 1. Dergiye gönderilen makaleler, 6.000 12.000 (en fazla 30 sayfa) kelimeden oluşmalıdır. Kitap incelemeleri

Detaylı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı TURİZM PAZARLAMASINDA TÜKETİCİLERİN TURİSTİK SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDE ETKİLİ OLAN WEB SİTESİ TASARIM ÖZELLİKLERİNİN NÖROGÖRÜNTÜLEME

Detaylı

Katılım Sertifikası: Toplantı katılım sertifikası 5 Aralık 2015 tarihinde Toplantı Kayıt masasından dağıtılacaktır.

Katılım Sertifikası: Toplantı katılım sertifikası 5 Aralık 2015 tarihinde Toplantı Kayıt masasından dağıtılacaktır. BİLİMSEL PROGRAM Genel Bilgiler Bilimsel Program: Her zaman olduğu gibi katılımcılarımız için doyurucu bir bilimsel program hazırlanacaktır. Bilimsel program güncel konularla düzenlenmiş genel oturumlar

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

Cilt Volume Sayı Issue Ocak January

Cilt Volume Sayı Issue Ocak January Cilt Volume Sayı Issue Ocak January 11 1 2013 Editörler Kurulu/Editorial Board Cem BABADOĞAN Koray BAŞAR Gonca ELÇİN Muzaffer FİNCANCI Serhat ÜNAL Danışma Kurulu/Editorial Advisory Board Hacettepe AIDS

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ Journal of the Istanbul Faculty of Medicine. www.itfdergisi.com

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ Journal of the Istanbul Faculty of Medicine. www.itfdergisi.com ISSN 1305-6433 (Basılı Dergi) ISSN 1305-6441 (Elektronik Dergi) İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ Journal of the Istanbul Faculty of Medicine www.itfdergisi.com Cilt/Volume: 75 Sayı/Number:

Detaylı

Technical Assistance for Increasing Primary School Attendance Rate of Children

Technical Assistance for Increasing Primary School Attendance Rate of Children This Project is co-financed by the European Union and the Republic of Turkey. Technical Assistance for Increasing Primary School Attendance Rate of Children This project is co-financed by the European

Detaylı

Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi CRISTAL Common References in Sustainable Training in Adult Learning 2011-2013

Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi CRISTAL Common References in Sustainable Training in Adult Learning 2011-2013 Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi CRISTAL Common References in Sustainable Training in Adult Learning 2011-2013 Bu proje Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilmektedir. İletişim: Afyonkarahisar İl

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN ISO 19011:2011 Ocak 2012 ICS 13.120.10;13.020.10 KALİTE VE ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ TETKİK KILAVUZU Guidelines for quality and/or environmental management systems

Detaylı

Gelişen Bilgi Dünyası: Neden EBSCO? Cem Karamehmetoglu EBSCO Antalya

Gelişen Bilgi Dünyası: Neden EBSCO? Cem Karamehmetoglu EBSCO Antalya Quality Quality Content Content Resource Resource Management Management Access Discovery Integration Consultation Consultation Gelişen Bilgi Dünyası: Neden EBSCO? Cem Karamehmetoglu EBSCO Antalya Değişen

Detaylı

YAZARLARA BİLGİ Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi II. Dergiye Gönderilecek Yazı Türleri ve Özellikleri A. Araştırma Makaleleri:

YAZARLARA BİLGİ Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi II. Dergiye Gönderilecek Yazı Türleri ve Özellikleri A. Araştırma Makaleleri: YAZARLARA BİLGİ Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi SDÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, S.D.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü nün yayın organıdır. Yılda 3 kez, Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında

Detaylı

YAZIM KURALLARI. Not: Örnek format diğer sayfadadır.

YAZIM KURALLARI. Not: Örnek format diğer sayfadadır. YAZIM KURALLARI Ankara Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu nun yayın organı olan Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi yılda iki kez, Türkçe ve İngilizce çalışmalar yayınlanmaktadır. Yazıların

Detaylı

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 212;13(4):186-19 doi: 1.555/134.853.212.35119 KLİNİK ÇALIŞMA - ORIGINAL ARTICLE Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu

Detaylı

DAHİLİ VE CERRAHİ BİLİMLER YOĞUN BAKIM DERGİSİ JOURNAL OF MEDICAL AND SURGICAL INTENSIVE CARE MEDICINE

DAHİLİ VE CERRAHİ BİLİMLER YOĞUN BAKIM DERGİSİ JOURNAL OF MEDICAL AND SURGICAL INTENSIVE CARE MEDICINE EISSN 1309-6222 DAHİLİ VE CERRAHİ BİLİMLER Özgün Araştırmalar / Original Investigations Yüksek Frekanslı Göğüs Duvarı Osilasyonu High-Frequency Oscillation Technique Gülseren Elay ve ark.; Kayseri, Denizli,

Detaylı

T H O M S O N S C I E N T I F I C MİKRO BİLGİ A.Ş. Web of Science 7.0. UASL Eğitim Programı TÜBİTAK-ULAKBİM. 10 Mayıs, 2006

T H O M S O N S C I E N T I F I C MİKRO BİLGİ A.Ş. Web of Science 7.0. UASL Eğitim Programı TÜBİTAK-ULAKBİM. 10 Mayıs, 2006 Web of Science 7.0 UASL Eğitim Programı TÜBİTAK-ULAKBİM 10 Mayıs, 2006 Köken: The Web of T H O Science M S O N S C I E ve N T I Atıf F I C MİKRO Dizinlemesi BİLGİ A.Ş. Dr. Eugene Garfield: Bilgi bilimi

Detaylı

Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN

Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 1987-1992 Lisans Celal Bayar Üniversitesi İnşaat Mühendisliği 2001-2004 Y. Lisans

Detaylı

Cilt: 2 Sayı: 1 Yıl: 2015 ISSN: 2148-3264

Cilt: 2 Sayı: 1 Yıl: 2015 ISSN: 2148-3264 Cilt: 2 Sayı: 1 Yıl: 2015 ISSN: 2148-3264 Artuklu İlahiyat Bilimleri Dergisi Journal of Artuklu Academia Cilt: 2 Sayı: 1 Yıl: 2015 ISSN: 2148-3264 Mardin Artuklu Üniversitesi İlahiyat Bilimleri Fakültesi

Detaylı