Prokaryotlarda durum. Gen düzenleyici proteinler ve gen anlatımının düzenlenmesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prokaryotlarda durum. Gen düzenleyici proteinler ve gen anlatımının düzenlenmesi 11.10.2012"

Transkript

1 Gen düzenleyici proteinler ve gen anlatımının düzenlenmesi Prokaryotlarda durum 2 PROKARYOTLARDA GEN ANLATIMININ NEGATĐF KONTROLÜ Negatif Đndüklenebilen Operonlarda, düzenleyici bir repressör normalde operatöre bağlanarak transkripsiyonu önler. Aktivatör (Đnaktif) (aktif) Repressör (inaktif) Eğer bir indükleyici molekül varsa repressöre bağlanarak yapısal değişikliğe neden olur. Bu değişiklik repressörün operatöre bağlanmasını engeller ve transkripsiyon gerçekleşir. Negatif Baskılanabilen Operonlarda, operonun transkripsiyonu normal olarak gerçekleşir. Repressör proteinler regülatör bir gen tarafından üretilir ancak normal konformasyonu ile operona bağlanamaz. Aktivatör (aktif) Aktivatör (Đnaktif) 3 (inaktif) Ancak, korepressör (son ürün) repressör Repressör proteine bağlanır ve konformasyonal bir (aktif) değişiklik yaparak repressörü aktif hale getirir. Aktive repressör operatöre bağlanır ve Doç.Dr. Erdal transkripsiyonu BALCAN engeller. 4 1

2 PROKARYOTLARDA GEN ANLATIMININ POZĐTĐF KONTROLÜ aktivatör Aktivatör (Đnaktif) Aktivatör (aktif) Pozitif indüklenebilir operonlarda, aktivatör proteinler normalde DNA ya bağlanamazlar. Bir indüktör, aktivatör proteine bağlandığı zaman yapısal değişiklik yaparak aktivatörün DNA ya bağlanmasını ve transkripsiyonun gerçekleşmesini sağlar. LAC OPERONUN NEGATĐF KONTROLÜ ORTAMDA LAKTOZ YOK Bakteri enerjiden tasarruf yapar. Baskılayıcı gen tarafından sentezlenen baskılayıcı protein operatöre bağlanır. Bu bağlanma RNA polimerazın aktivitesine engel olur enzim sentezi gerçekleşmez. lac I P O lac Z lac Y lac A aktivatör Aktivatör (aktif) Aktivatör (Đnaktif) Pozitif Baskılanabilir operonlarda, aktivatör protein normalde DNA segmentine bağlanabilir. Ancak, bir korepressör aktivatör ile birleştiğinde aktivatörün DNA ya bağlanması gerçekleşmez ve transkripsiyon durur. Baskılayıcı protein RNA pol. ENZĐM SENTEZĐ YOK NEGATĐF ĐNDÜKLENEBĐLEN OPERON 5 6 LAC OPERONUN NEGATĐF KONTROLÜ ORTAMDA LAKTOZ VAR Laktoz baskılayıcıya bağlanır. Baskılayıcı yapısal değişikliğe uğrar. Bu değişiklik baskılayıcının operratöre bağlanmasını engeller RNA polimeraz yapısal genlerin transkripsiyonunu gerçekleştirir. TRANSKRĐPSĐYON VAR lac I P O lac Z lac Y lac A TRANSKRĐPSĐYON Lac -repressor ENZĐM SENTEZĐ BAŞLAR TRANSKRĐPSĐYON YOK NEGATĐF ĐNDÜKLENEBĐLEN OPERON 7 8 2

3 LAC OPERONUN POZĐTĐF KONTROLÜ KATABOLİT AKTİVATÖR PROTEİN (CAP) LAC OPERONUN POZĐTĐF KONTROLÜ ORTAMDA GLUKOZ VARSA CAP ORTAMDA GLUKOZ YOKSA CAP-cAMP kompleksi RNA pol. bağlama bölgesi bağlanma bölgesi Transkripsiyonel aktivatör protein P O lac Z lac Y lac A P O lac Z lac Y lac A camp TRANSKRĐPSĐYON Ortamda glukoz yokken CAP RNA polimerazın promotora bağlanmasını kolaylaştırarak POZĐTĐF KONTROL etkisi yaratır. Ancak CAP ın promotor bölgeye bağlanabilmesi için camp ile kompleks oluşturması gerekir. camp adenilat siklaz enzimi ile ATP den sentezlenir. Glukoz adenilat siklazı baskılayarak camp düzeyini düşürür. POZĐTĐF ĐNDÜKLENEBĐLEN OPERON 9 Adenilat siklaz camp TRANSKRĐPSĐYON AZALIR CAP ortamda glukoz varken LAC operonu baskılar. KATABOLĐK REPRESYON denilen bu olayda ortamda laktoz olsa bile lac operon aktive olmaz Hücre enerji kaynağı olarak Doç.Dr. glukozu Erdal BALCAN kullanır. 10 ÖKARYOTLARDA Gen düzenleyici proteinler ve gen anlatımının düzenlenmesi Ökaryotik genomik yapının özellikleri Çok büyük Kompleks Ökaryotik genomun bir transkripsiyonel ünitesinde sadece bir gen bulunur. Ökaryotik genomda çok sayıda tekrarlayan dizi bulunur. Birçok ökaryotik gende çok sayıda non-koding dizi vardır

4 ÖKARYOTLARDA Gen Anlatımının Düzenlenmesi Promotor Gen (kırmızı) intron (yeşil) 1. DNA replikasyon Plasmid 2. Transkripsiyon 3. Posttranskripsiyonal süreç 4. Translasyon Primer transkript olgun mrna mrna yıkımı 5. Posttransyonel süreç inaktif protein Protein harabiyeti aktif Doç.Dr. protein Erdal BALCAN Gen anlatımının Hücre İçindeki Etkileri Gen artışı (amplifikasyon) Gen Kaybı Yeniden düzenleme Hücrenin ortama ayak uydurması Gelişim, çoğalma ve farklılaşmanın kontrolü Düzenlenme Biçimine Göre Genler Konstitutif Genler: sürekli anlatım yapan genler (Konstitutif genler çevresel koşullardan etkilenmezler, anlatımları sadece promotor ve RNA polimeraz arasındaki etkileşimle düzenlenir). İndüklenebilen (ve baskılanabilen) Genler: Anlatımları çevresel değişikliklere yanıt olarak gerçekleşen ya da hücre döngüsüne bağımlı olan genler (anlatımları promotor ile RNA polimeraz arasındaki etkileşim dışında başka faktörlerle de düzenlenir. Bu genlerin düzenleme bölgelerinde özel diziler yer alır). Fakültatif Genler: Gereksinim olduğunda transkribe olan genler

5 GENEL KAVRAMLAR transkripsiyon regülasyon faktörleri Transkripsiyon regülasyon faktörlerinin çoğu trans-acting faktörlerdir, Bir kaçı cis-acting proteinler olarak bulunur trans-acting faktör- cis-acting protein (trans regülasyon-cis regülasyon) protein A trans-acting protein trans-acting faktör trans-regülasyon Bakteri, maya ve insan genomunda düzenleyici kısımlar. PA A PB B protein B cis-acting cis-regülasyon protein GENEL KAVRAMLAR Cis-actingelementler: Ökaryotikgen anlatımında düzenleyici DNA kısımlarıdır. Promotor, enhancer ve silencerleri içerir. Trans-acting faktörler: Gen ifadesini kontrol etmek için cis-acting dizilere (elementlere)-bağlanan proteinler. Trans-acting faktör cis-acting elementler Ökaryotlarda cis-acting elementlerin ve trans ya da cis -acting faktörlerin yapısı upstream silencer başlangıç sitesi ATG intron Poly A sitesi AATAAA, 30bp TAA downstream enhancer Gen düzenleyici proteinler 5 3 enhancer gene silencer -10kb kb to -50kb to +50kb Çeşitli kontrol dizileri Transkripsiyon Başlangıç kompleksi TATA kutusu RNA pol II Gen düzenleyici proteinler n-1 n upstream promotor enhancer GC kutusu CAAT kutusu ekzon TATA kutusu sonlandırıcı trans ya da cis-acting faktörler koding dizi Kalıp dizi downstream silencer 5

6 enhancer GENEL KAVRAMLAR Proteinlere (trans-acting faktörler ve transkripsiyon faktörlerine) bağlanarak transkripsiyon düzeyini arttıran kısa DNA dizileri. DNA daki bazı düzenleyici kısımlar promotor bölgeye yakın olabilir (proksimal). Bazıları ise oldukça (binlerce nukleotid) uzaktadırlar (distal) enhancer Enhancerin etkisinin transkripsiyon başlangıç bölgesinden uzaklığı ile ilgilisi yoktur. Transkripsiyon başlangıç bölgesinden çok uzakta olabilir ve upstream ve downstream bölgelere yerleşebilir, hatta intron içinde de olabilir. Enhancer-2-10kb to -50kb Gen düzenleyici proteinler Enhencer-1 transkripsiyon başlangıç kompleksi TATA box RNA pol II gen Gen düzenleyici proteinler Enhancer-3 +10kb to +50kb insulator GENEL KAVRAMLAR Promotorları enhancerin etkisinden koruyan DNA dizisi. IBP lerin bağlandığı insulator diziler enhancerin loop dışında etki göstermesine engel olur Omurgalılarda en iyi bilinen IBP, CTCF dir (CCCTC-bağlayan Faktör) GENOMĐK IMPRINTING Diploid organizmalarda somatik hücrelerde genomun biri anneden biri de babadan gelen iki kopyası bulunur. Dolayısıyla her otozomal gen iki kopya ( ya da allel) ile ifade edilir. Otozomal genlerin büyük çoğunluğunda her iki allelin de ekspresyonu söz konusudur. Bazı durumlarda (%1 den daha az oranlarda) genler imprint durumdadır. Yani gen ekspresyonu sadece bir allelden gerçekleşir (gen kopyalarının bir tanesi eksprese edilirken diğeri sessiz kalır). Genomik imprinting, bazı genlerin ebeveynlerden sadece bir tanesinde eksprese olması fenomenidir Watson et al.,

7 H19 Igf2 Bir hücrede H19 geninin sadece bir (anneden gelen) kopyası eksprese edilir. Babadan gelen diğer kopya ise kapalıdır. Igf2 geninde ise babadan gelen gen açıkken anneden gelen gen kapalıdır. Teorik olarak enhancer, aktivatör tarafından bağlandığında her iki geni de aktive etmelidir. Soru: enhancer neden sadece anneden gelen kromozomda H19 u (ya da sadece babadan gelen kromozomda Igf2 yi) aktive ediyor? Yanıt: Insulator ün rolü ve bu bölgenin metilasyonu. aktivatör Bu genlerin farklı ekspresyonlarında iki düzenleyici bölge önemlidir: ENHANCER (H19 geninin downstream bölgesinde) INSULATOR (H19 ve Igf2 genleri arasında) Watson et al., 2008 GENEL KAVRAMLAR DNA nın bükülmesi, transkripsiyon faktörlerinin enhancerlere bağlanmasını ve transkripsiyonu başlatıcı kompleksinin etkileşim halinde olmasını sağlar. Enhancere bağlanarak bir genin transkripsiyonunu sağlayan transkripsiyon faktörüne Aktivatör denir. Enhancer anneden gelen kromozomda Igf2 genini aktive edemez, çünkü bu kromozomda insulator e bağlanan bir protein olan CTCF, Igf2 genini aktive edecek enhanceri bloke eder (a). Babadan gelen kromozomda insulator ve H19 promotor metillenmiştir. Bu durumda transkripsiyon faktörleri H19 promotoruna bağlanamaz. Sonuçta enhancer Igf2 genini aktive eder (b). H19 geni daha sonra babadan gelen kromozomda MeCP2 nin metillenmiş insulator e bağlanması ve bu proteinin histon deasetilazları çağırması ile Doç.Dr. baskılanır. Erdal BALCAN 27 Aktivatörler, enhancere bağalanarak promotor ile RNA polimeraz arasındaki bağlantıyı ve transkripsiyon başlangıç kompleksinin oluşumunu kolaylaştıran proteinlerdir 28 7

8 10/11/2012 Erdal Balcan 29 Tipik bir ökaryotik gen çok sayıda aktivatör protein içerir. Bu gen regülatör proteinler RNA polimeraza, genel transkripsiyon faktörlerine ve mediatör adı verilen tüm proteinleri promot bölgeye toplayan proteinlere yardımcı olurlar. Ayrıca aktivatörler ATP bağımlı kromatin remodeling kompleksler ve Histon deasetilazlara da etki ederler. Figure 6-19 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 30 silencer GENEL KAVRAMLAR Transkripsiyon faktörlerine bağlanarak transkripsiyonu baskılayan DNA dizileri. Enhancerlerin tersine gen transkripsiyonunda negatif elementlerdir. Silencerler özel düzenleyici proteinlere bağlanarak gen transkripsiyonunu baskılarlar. Genel Transkripsiyon Faktörleri RNA polimerazin promotor ile bağlanması için gereklidir. RNA polimerazın bir bileşeni olarak da değerlendirilebilir. Transkripsiyon Faktörleri Tipleri Bazı transkripsiyon inhibitörleri direkt olarak DNA ile etkileşmez, genel transkripsiyon faktörü II-D ye ya da bazı transkripsiyon aktivatörlerine bağlanır ve transkripsiyonu baskılar. GENEL KAVRAMLAR Özel Transkripsiyon Faktörleri Özel genlerin transkripsiyonu için gereklidir. Özel transkripsiyon faktörlerinin çoğu transkripsiyon aktivatörüdür, çok az bir kısmı transkripsiyon inhibitörüolarak hareket eder. Transkripsiyon aktivatörü enhancer Transkripsiyon inhibitörü silencer

9 RNA PolI nin Transkripsiyon Faktörleri TF Moleküler ağırlık, kd Fonksiyon TF II A 12, 19, 35 TF II D nin stabilizasyonu TF II B 33 RNA pol II nin DNA ile bağlanmasını hızlandırır TF II D TBP/38, TAP/ TATA kutusunu tanır TF II E 57(α), 34(β) ATPaz TF II F 30, 74 helikaz TF II H RNA pol II nin karboksi terminal ucunun fosforilasyonu TF II I 120 TF II D nin TATA bağlanmasını güçlendirir 33 Enhancer:proteinlere (trans-acting faktörler ve transkripsiyon faktörlerine) bağlanarak transkripsiyon düzeyini arttıran kısa DNA dizileri. Insulator: Enhancerlerin uygun olmayan genleri aktive etmesine engel olan DNA elementleridir. Enhancer ile promotor arasındaki iletişimi bloke eder. Trans-acting faktörler gen ifadesini kontrol etmek için cis-acting dizilere (elementlere)- bağlanan proteinler. GENEL KAVRAMLAR Cis-acting elementler bir genin yakınında bulunan ve gen ekspresyonu için gerekli DNA dizileri (promotor, enhancer ve silencerleri içerir). Silencer: Transkripsiyon faktörlerine Trans-regulatör elementler: transkripsiyon bağlanarak transkripsiyonu baskılayan Doç.Dr. Erdal faktörlerini BALCAN kodlayan DNA dizileri 34 DNA dizileri Figure 1-39 Molecular Biology of the Cell, Fifth Edition ( Garland Science 2008) GEN DÜZENLEYİCİ PROTEİNLER NASIL ÇALIŞIR Hücre zarındaki reseptör proteini çevresel sinyali algılar Protein kodlama bölgeleri Gen düzenleyici protein aktive olur. ve düzenleyici DNA ya bağlanır bir başka proteinin üretimini sağlayacak bir genin aktivasyonunu sağlar oluşan bu protein diğer regülatör bölgelere bağlanır GENETİK ANAHTARLARIN İKİ ÖNEMLİ BİLEŞENİ KISA DNA DİZİLERİ GEN DÜZENLEYİCİ PROTEİNLER düzenleyici bölge Gen düzenleyici proteinleri de içeren çok sayıda protein üretilir 35 Maya aktivatör Gal4 dimer olarak DNA da 17 bç lik tanıma bölgesine bağlanır. DNA bağlanma bölgesi Doç.Dr. aktivasyon Erdal BALCAN domaininden ayrıdır. 36 9

10 KISA DNA DİZİLERİ-GENETİK ANAHTARLARIN ANA BİLEŞENLERİ DNA sarmalı üzerinde bulunan 20 baz çiftinden küçük bazı özel nukleotid dizileri moleküler karakterleri belirleyen genetik anahtarlar olarak görev yaparlar. Bu özel diziler özel gen düzenleyici proteinlerin bağlanmaları için tanıma bölgeleri oluştururlar. 37 Table 7-1 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 38 ÖKARYOTİK GEN AKTİVATÖR PROTEİNLER -Enhancerlere bağlanırlar -Đki domainden oluşurlar -Bir domain özel DNA dizisini tanır - Diğer domain (aktivasyon domaini) transkripsiyonu aktive eder. ÖKARYOTİK GEN AKTİVATÖR PROTEİNLER Genel transkripsiyon faktörlerinin, mediatörün ve RNA pol II nin transkripsiyon başlangıç bölgesine gelmesi, pozisyon alması aktivatör proeininin görevidir. Figure 7-45 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008)

11 Spacer DNA, transkribe edilmeyen ve DNA nın bükülmesi için gerekli esnekliği sağlayan DNA dır. Tandem olarak tekrarlayan genler arasında bulunur Figure 7-44 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) GEN DÜZENLEYİCİ PROTEİNLERDE DNA BAĞLAMA MOTİFLERİ Trans-acting faktörler ya da cis acting proteinler ile cisactingelementlerin bağlanması. Non-kovalent etkileşim Sonuçta DNA-protein kompleksi oluşur Düzenleyici proteinlerin bir çoğu cis-acting elementlere bağlanmadan önce homodimer, heterodimer, homopolimer ya da heteropolimer yapı oluştururlar. Bazı düzenleyici proteinlerin cis-acting elementlere bağlanma yeteneği polimerizasyondan sonra artar ya da azalır. BÜYÜK OLUK-KÜÇÜK OLUK Gen düzenleyici proteinleri (transkripsiyon faktörleri gibi) DNA yapısında spesifiknukleotiddizilerini tanımak zorundadırlar. Daha önceleri bu proteinlerin DNA sarmalının içtarafında baz çiftleri arasındaki hidrojen bağlarına ulaşması gerektiği düşünülmekteydi. Günümüzde bu proteinlerin (bir DNA dizisini diğerinden ayırt edebilmek için) çift sarmalın açılmaya gerek kalmadan sarmalın dış yapısındaki stereokimyasalkısımları tanıdığı belirlenmiştir

12 BÜYÜK ve KÜÇÜK OLUKLAR NEDEN VAR? Şekerler glikosidik bağlarla bazlara asimetrik olarak bağlanırlar. Bu durum, baz çiftlerinin karşılıklı kenarlarında büyük ve küçük olukların oluşumu ile sonuçlanır. 53.htm 10/11/2012 Erdal Balcan H-bağı alıcısı H-bağı vericisi Hidrojen atomu Figure 7-7 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) Her bir baz çiftinin sınırı çift sarmalın bir yüzeyini (büyük ya da küçük oluk) oluşturur. Bu yüzeyler proteinler tarafından tanınacak farklışekillerde hidrojen bağı alıcıları, hidrojen bağı vericileri ve hidrofobik kısımları içerir. Metil grubu 47 Her bir baz çifti büyük ve küçük oluklarında baz çiftini belirleyecek stereokimyasal ortamlar (hidrojen bağı vericileri, alıcıları ve van der Waals yüzeyleri) oluşturur. Bu etkileşim ortamları büyük olukta (küçük oluğa göre) daha komplekstir. Watson et al., 2008 A: hidrojen bağı alıcısı D: Hidrojen bağı vericisi H: non-polar hidrojenler M: Metil grupları BÜYÜK OLUK-KÜÇÜK OLUK 48 12

13 Sadece büyük oluk baz çifti eşleşmesinin 4 kombinasyonunda tamamen farklıdır. Bu nedenle gen düzenleyici proteinler genellikle büyük oluğa bağlanırlar. Figure 7-8 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) H-bağı alıcısı H-bağı vericisi Hidrojen atomu Metil grubu 49 H bağ alıcılarındaki spesifik geometri nedeniyle argini guanini tam olarak tanır. Figure 7-25 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 50 DNA BAĞLAYAN YAPISAL MOTĐFLER Replikasyon, tamir, depolama, kovalent modifikasyonlar (DNA metilasyonu gibi). 1.Heliks Turn Heliks 2.Homeodomain 3.Zinc-Finger 4.Lösin Zipper Motif 5.Heliks Loop Heliks

14 Prokaryotlarda Genetik Anahtarlar Triptofan repressör trp operonu GENETĐK ANAHTARLAR NASIL ÇALIŞIR Beş yapısal gen arka arkaya sıralanmıştır (trp E, D, C, B ve A). Bu enzimler triptofan biyosentezinde rol alacak enzimlerin sentezini düzenleyen tek bir polisistronik mrna olarak transkribe olur. 53 Figure 7-34 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 54 TRİPTOFAN REPRESYONU Negatif düzenleme 55 Figure 7-35 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 56 14

15 Ökaryotlarda Genetik Anahtarlar ÖkaryotikGen Kontrol Bölgesi-Anahtar Kompleksi Ökaryotlarda bir genin anlatımını kontrol eden DNA dizileri genellikle uzun DNA dizisi boyunca bir dağılım gösterir. Gen Kontrol Bölgesi- Bir genin düzenlendiği ve transkripsiyonun başlatıldığı, promotoru ve düzenleyici bölgeleri de içeren geniş DNA bölgesine verilen isim. Figure 7-36 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) Figure 7-44 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) Spacer DNA, transkribe edilmeyen ve DNA nın bükülmesi için gerekli esnekliği sağlayan DNA dır. Tandem olarak tekrarlayan genler arasında bulunur. Ökaryorik kromozomun diğer bölgeleri gibi gen kontrol bölgelerinde bulunan DNA lar da nukleozomlarda paketlenmiştir. 59 ÖKARYOTİK GEN AKTİVATÖR PROTEİNLER KROMATİN YAPISINI MODİFİYE EDER Kromatin yapısında değişiklik yapmanın 4 ana yolu: 1. Nukleozomun yeniden şekillenmesi 2. Histon modifikasyonları 3. Histonların (nukleozomun) uzaklaştırılması 4.Nukleozom yapısının yeniden oluşturulması Gen aktivatör proteinler 1.Kromatin remodeling kompleksler 2.Histon modifikasyon enzimleri 3. Histon şaperon proteinleri 60 15

16 1 3 4 HĐSTON ASETĐLASYONU Lizinlerin asetilesyonu kromatin yapısının gevşemesine neden olur. Çünkü asetil gruplarının lizineeklenmesi bu amino asitlerin pozitif yükünü uzaklaştırır ve bunun sonucunda kuyruğun nukleozoma afinitesi azalır. Böylece asetillenmişnukleozomlar transkripsiyonel olarak aktif kromozom bölgeleri ile ilişkilidir. Tersine, deasetillenmiş nukleozomlar transkripsiyonel olarak baskılanmış kromatin ile ilişkilidir. Kondanse Kromatin. 2 Pozitif yükte azalma, Kromatin daha az kondanse. Figure 7-46 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) BİR GENİN TRANSKRİPSİYONUNUN BAŞLAMASI SÜRECİNDEKİ OLAYLAR DİZİSİ Gen Aktivatör Proteinler kromatine bağlanır Kromatin remodeling Histon modifikasyonu KRK Histonmodifikasyon enzimleri Diğer aktivatör Proteinler Diğer aktivatör Proteinler TRANSKRİPSİYONUN BAŞLAMASI Promotor bölgede preinitiationkompleksin kümelenmesi Mediatör GTF RNA pol II Gen düzenleyici bölgelere diğer aktivatör proteinlerin bağlanması 63 ÖKARYOTİK GEN BASKILAYICI PROTEİNLER A) Gen aktivatörproteinler ve gen baskılayıcı proteinler aynı düzenleyici gen bölgesine bağlanmak için yarışırlar. B) Her iki tip protein de DNA ya bağlanabilir, ancak baskılayıcı aktivatörproteinin aktivasyon domaininebağlanarak aktivasyon fonksiyonunun gerçekleşmesine engel olur. Bu stratejinin bir varyasyonu olarak baskılayıcı DNA ya direkt olarak bağlanmaksızın aktivatörebağlanabilir. C) Baskılayıcı genel transkripsiyon faktörlerinin kümelenmesini bloke eder D) Baskılayıcı promotor bölgenin nukleozomal durumunu pre-transkripsiyonal formda tutacak olan kromatin remodelingkompleksini çağırır. E) Baskılayıcı, bir histon modifiye edici enzimi (örn. histon deasetilazı) promotora çeker. F) Baskılayıcı, histonlarınpozisyonlarının değişimine neden olacak histonmetil transferazları çağırır

17 Gen aktivatör proteinler ve gen baskılayıcı proteinler aynı düzenleyici gen bölgesine bağlanmak için yarışırlar. Her iki tip protein de DNA ya bağlanabilir, ancak baskılayıcı aktivatör proteinin aktivasyon domainine bağlanarak aktivasyon fonksiyonunun gerçekleşmesine engel olur. Figure 7-50a Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 65 Figure 7-50b Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 66 Baskılayıcı genel transkripsiyon faktörlerinin kümelenmesini bloke eder. Baskılayıcı promotor bölgenin nukleozomal durumunu pretranskripsiyonal formda tutacak olan kromatin remodeling kompleksini çağırır. Figure 7-50c Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 67 Figure 7-50d Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 68 17

18 Baskılayıcı, bir histon modifiye edici enzimi (örn. histon deasetilazı) promotora çeker. Baskılayıcı, histonların pozisyonlarının değişimine neden olacak histon metil transferazları çağırır. Figure 7-50e Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 69 Figure 7-50f Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 70 HĐSTON ASETĐLASYONU Lizinlerin asetilesyonu kromatin yapısının gevşemesine neden olur. Çünkü asetil gruplarının lizineeklenmesi bu amino asitlerin pozitif yükünü uzaklaştırır ve bunun sonucunda kuyruğun nukleozoma afinitesi azalır. Böylece asetillenmişnukleozomlar transkripsiyonel olarak aktif kromozom bölgeleri ile ilişkilidir. Tersine, deasetillenmiş nukleozomlar transkripsiyonel olarak baskılanmış kromatin ile ilişkilidir. Kondanse Kromatin. Pozitif yükte azalma, Kromatin daha az kondanse

19 NUKLEAR RESEPTÖR SÜPER AİLESİ Nüklearreseptörler-Liganda bağımlı gen düzenleyici proteinler Çeşitli hidrofobiksinyal molekülleri plazma membranını geçerek hücre içindeki reseptörlerine bağlanır. Bu reseptörler aynı zamanda gen düzenleyici proteinlerdir. Steroid hormanlar Tiroid hormonları Retinoidler Vitamin D Sinyal molekülleri Yapıları farklı, etki mekanizmaları benzer Nuklear reseptörler (NR) embriyogenez, farklılaşma ve homeostazisin devamı gibi birçok biyolojik süreçte rol alan transkripsiyon faktörleridir. Bu nedenle, NR ler kanser ve inflamatör hastalıklar gibi birçok bozukluğun transkripsiyonel kontrolünün belirlenmesinde kullanılır. GELİŞİM HOMEOSTASİS METABOLİZMA Shi, 2007 Lee et al., 2008 Ligand bağlı değil inaktif lipofilik sinyalleme molekülleri TF transkripsiyonel yanıt Endokrin hücrelerden salınan klasik steroid hormonlar kanda taşınma hedef hücre hücre içine difüzyon reseptöre bağlanma aktivasyon hedef genlerin modülasyonu Ligand bağlı aktif Christopher KG & Sumito O (2006) Combinatorial roles of nuclear receptors in inflammation and immunity Nat Rev Immu6: doi: /nri Figure 15-14c Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 19

20 NUKLEAR RESEPTÖR AİLESİ SINIF 1: STEROİD RESEPTÖRLER (adopted orphan receptors) Androjen reseptörü (AR) Östrojen reseptörü (ER) Glukokortikoid reseptörü (GR) SINIF 2: NON-STEROİD RESEPTÖRLER Retinoik asit reseptörü (RAR) Tiroid hormon reseptörü (TR) SINIF 3: ORPHAN NUKLEAR RESEPTÖRLER 77 Östrojen reseptörle ilişkili reseptör alfa (ERRα) Retinoik asit ile ilişkili reseptör (ROR) Kısa heterodimerik partner (SHP) Human nuklear faktör 4 (HNF4) Liver reseptör homolog protein-1 (LHR-1) Lee et al., 2008 Shi, 2007 Lee et al., 2008 scienceblogs.com/.../cellcell_interactions.php NR ler gen ekspresyonunu liganda bağımlı olarak düzenleyen transkripsiyon faktörleridir. NR lerin görevi, pozitif (coaktivatör) ya da negatif (corepressor) düzenleyici proteinlerin yardımı ile hormonlara ve diğer metabolikligandlara karşı transkripsiyonelyanıtları düzenlemektir. Monomer(steroidogenic faktör, SF-1), homodimer (ER ve AR) ya da heterodimer (retinoikasit X reseptör, RXR) formda diğer NR lere bağlanarak işlev gösterirler. 20

21 NR lar hedef genleri ile etkileştiklerinde co-regülatör (koregülatör) kompleksleri çağırır. Bu koregülatörler NR lerle etkileşen ve RNA polimeraz II aktivitesini modüle edecek histon asetiltransferaz ya da histon deasetilaz aktivitesine sahip koaktivatör veya korepressör kompleksleri içerirler. Bu nedenle, nukleozomlarda histonların modifikasyonlarına neden Koaktivatörler: gen ekspresyonunu arttıran proteinler. RNA polimeraz holoenzimin oluşumunu güçlendirerek transkripsiyonun başlamasını arttırırlar. Koaktivatörler transkripsiyonun diğer bazı adımlarını da (örn. uzama, RNA splicing, sonlanma ve koaktivatör-tf kompleksinin haraplanması gibi) kontrol ederler. olurlar. McKenna and O'Malley 2002 Glass and Rosenfeld, 2000 Rosenfeld and Glass, koaktivator matriks. SWI/SNF (SWItch/Sucrose NonFermentable, p300 Rosenfeld M G et al. Genes Dev. 2006;20: by Cold Spring Harbor Laboratory Press 21

22 Korepressörler: Prokaryotlarda: Baskılayıcı proteinin DNA ya bağlanmasını sağlayan küçük sinyal molekülleri. Ökaryotlarda: Histon deasetilaz aktivitesine sahip gen ekspresyonunu baskılayan proteinlerdir. Histon deasetilaz: lizin amino asitlerinden asetil gruplarının uzaklaşmasını katalizleyen enzimler. Deasetile lizin içeren histon proteinleri pozitif yüklü hale gelir ve DNA ile daha sıkı etkileşir heterokromatin organizasyon. Rosenfeld and Glass, by Cold Spring Harbor Laboratory Press korepressor matriks. Rosenfeld M G et al. Genes Dev. 2006;20:

23 89 Figure 7-51 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 90 KAYNAKLAR 1. AlbertsB, Johnson A, Lewis J, RaffM, RobertsK, Walter P. Molecular Biologyof thecell 5th ed Watson JD, Baker TA, BellSP, GannA, LevineM, LosickR Molecular Biologyof thegene 5th ed Watson JD, Baker TA, BellSP, GannA, LevineM, LosickR Molecular Biologyof thegene 6th ed Christopher KG & SumitoO (2006) Combinatorial roles of nuclear receptors in inflammation and immunity Nat Rev Immu 6: doi: /nri Kouzarides T. Chromatin-modifying enzymes in transcription and cancerbiochem. Soc. Trans. 2003;31: ClarkD. Molecular Biology Elsevier, Rosenfeld MG, Lunyak VV, Glass CK. Sensors and signals: a coactivator/corepressor/epigenetic code for integrating signal-dependent programs of transcriptional response. Genes Dev Jun 1;20(11):

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1 www2.bayar.edu.tr/biyoloji/erdal.balcan E.Coli gibi bakteriler kısa yaşam süreleri içinde çeşitli çevresel koşullarla karşılaşırlar (ortam ile etkileşimleri fazla). Bakteriler ve diğer prokaryotlar evrimsel

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler)

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU ve REGÜLASYONU (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) Nihal EYVAZ (050559015) Şerife OKAY (050559025) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi Gen

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13 Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ İ.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Moleküler Biyoloji ve Genetik TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ Merve YILMAZER 2601120219 İÇERİK Kromatin ve nükleozom yapısı Transkripsiyon aşamasında

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ Gen ifadesi nasıl kontrol edilir? q Genlerin açılıp kapanabildiğini ifade eden görüşleri destekleyen kuvvetli kanıtlar bulunmaktadır. q Örneğin, E. coli proteinlerinin

Detaylı

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI Protein Sentezinin Düzenlenmesi Edward TATUM 1940 yılında bir gen bir enzim hipotezini ileri sürmüştür. Bu hipotez daha sonra bir gen bir protein haline gelmiştir.

Detaylı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı Hücrede Genetik Bilgi Akışı 1) Genomun korunması DNA nın tam olarak kopyalanması ve hücre bölünmesiyle yeni kuşak hücrelere aktarılması 2) Genetik bilginin çevrimi Hücre içerisinde bilginin DNA dan RNA

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ

GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ Gelişiminin ya da hayat döngüsünün herhangi bir zamanında bir hücrede ifade edile gen ürünlerinin miktar ve ifade zamanlarının geri döndürülebilen mekanizmalarla kontrolüdür.

Detaylı

Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören

Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören Transkripsiyon Transkripsiyon DNA molekülündeki bilginin RNA nükleotid dizisi haline çevrilmesi işlemidir. (DNA dan RNA sentezlenmesi) Hücre içi genetik

Detaylı

DNA Replikasyonu. Doç. Dr. Hilal Özdağ. A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: /202 Eposta:

DNA Replikasyonu. Doç. Dr. Hilal Özdağ. A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: /202 Eposta: DNA Replikasyonu Doç. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/202 Eposta: hilalozdag@gmail.com 1 Watson ve Crick Gözümüzden kaçmamış olan bir nokta da.. Replikasyon

Detaylı

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu BYM613 Genetik MühendisliM hendisliği Hacettepe Üniversitesi Biyomühendislik BölümüB 2012-2013 2013 Güz G z DönemiD Salı 9.00-11.45, D9 Dr. Eda Çelik-AKDUR edacelik@hacettepe.edu.tr İçerik Tanımlar: Gen,

Detaylı

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA (Ribonükleik Asit) Nükleik asitler, Friedrich Miescher tara2ndan 1869'da keşfedildi. İl=haplı bandajlardan izole edilen bu maddeye nüklein adını

Detaylı

Prokaryotik promotor

Prokaryotik promotor Transkripsiyon Transkripsiyon-Replikasyon Farkları 1.Replikasyon sırasında tüm kromozom kopyalanır fakat transkripsiyonda sadece bir gen bölgesi kopyalanabilir. 2. Transkripsiyon düzeyi organizmanın o

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ GENETİK MATERYALLER VE YAPILARI HER HÜCREDE Genetik bilgilerin kodlandığı bir DNA genomu bulunur Bu genetik bilgiler mrna ve ribozomlar aracılığı ile proteinlere dönüştürülür

Detaylı

Yard. Doç. Dr. Ercan ARICAN. İ.Ü. FEN FAKÜLTESİ, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

Yard. Doç. Dr. Ercan ARICAN. İ.Ü. FEN FAKÜLTESİ, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü KANSER OLUŞUMUNDA ROL OYNAYAN EPİGENETİK MEKANİZMALAR Yard. Doç. Dr. Ercan ARICAN İ.Ü. FEN FAKÜLTESİ, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Epigenetik Nedir? Gen ekspresyonuna dayanan kalıtsal bilgi epigenetik

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12 Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

SANRAL DOGMA REPLİKASYON 11.10.2012. Memeli hücre döngüsü. DNA sentezi ve histon sentezi. DNA sentezi için hızlı gelişim. fazı. fazı.

SANRAL DOGMA REPLİKASYON 11.10.2012. Memeli hücre döngüsü. DNA sentezi ve histon sentezi. DNA sentezi için hızlı gelişim. fazı. fazı. SANRAL DOGMA 1 2 REPLİKASYON Memeli hücre döngüsü DNA sentezi için hızlı gelişim S fazı DNA sentezi ve histon sentezi G0 Hücreler sessiz G1 fazı M fazı G2 fazı Gelişim ve hücre bölünmesi için hazırlık

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

Epigenetik ve Kanser. Tayfun ÖZÇELİK Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

Epigenetik ve Kanser. Tayfun ÖZÇELİK Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Epigenetik ve Kanser Tayfun ÖZÇELİK Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü tozcelik@fen.bilkent.edu.tr Conrad Waddington (1905-1975) Edinburgh Üniversitesi Embriyoloji ve Genetik Profesörü

Detaylı

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur. Transforming growth factor ß Hem omurgalılarda hem de omurgasızlarda gelişimin düzenlenmesinde önemli işlevleri vardır. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Detaylı

cdna Kitaplık Hazırlanışı

cdna Kitaplık Hazırlanışı cdna Kitaplık Hazırlanışı Uzm.Bio.Veysel Sabri HANÇER İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Doktora Programı 2602043040 Genetik Bilginin İki Kaynağı Vardır; Genomik DNA mrna Ökaryotlardaki

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

DNA nın kromozom biçiminde paketlenmesi

DNA nın kromozom biçiminde paketlenmesi DNA nın kromozom biçiminde paketlenmesi DNA paketlenmesi 1. Paketlenme sorunu 2. Kromatin yapı düzeyleri (nukleosomlar, 30-nm fiber, looplar, bandlar) 3. Histon kodu aktif ve inaktif diziler içerir 4.

Detaylı

DNA REPLİKASYONU. Dr. Mahmut Cerkez Ergoren

DNA REPLİKASYONU. Dr. Mahmut Cerkez Ergoren DNA REPLİKASYONU Dr. Mahmut Cerkez Ergoren Arthur Kornberg 1959 Nobel Ödülü "the mechanisms in the biological synthesis of DNA DNA Replikasyonu Replikasyon genetik materyalin tamamen kendi benzeri yeni

Detaylı

GENETİK. Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER

GENETİK. Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER GENETİK Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER 2 5.1. TRANSKRİPSİYONUN AŞAMALARI 5.2. PROTEİN SENTEZİ (Translasyon ) 5.3. GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ 5 GENETİK TRANSKRİPSİYON ÜNİTE 5 TRANSKRİPSİYON Öğr. Gör. Meltem

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

19.10.2008 GEN REGÜLASYONU VE RETİNOİDLER. 2. Retinoid X reseptörleri RXR. RetinoidlerGen Regülasyonunda nasıl Görev Alırlar? Retinoid reseptörleri

19.10.2008 GEN REGÜLASYONU VE RETİNOİDLER. 2. Retinoid X reseptörleri RXR. RetinoidlerGen Regülasyonunda nasıl Görev Alırlar? Retinoid reseptörleri GEN REGÜLASYONU VE RETİNOİDLER Gen regülasyonu nedir? Organizmalarda bulunan genler gerekli oldukları zamanlarda aktif duruma geçerler ve bunu bir sistem ile yaparlar. Bu düzenleme sistemine gen regülasyonu

Detaylı

Transkripsiyona Genel Bakış

Transkripsiyona Genel Bakış Transkripsiyona Genel Bakış RNA nın genetik ve fonksiyonel olarak iki farklı seviyede rol üstlendiğini vurgulamak gerekir.genetik seviyede, RNA mrna aracılığıyla DNA dan bilgi taşır. Genetik bilginin DNA

Detaylı

Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri

Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri mrna trna - rrna Taşıyıcı (transfer) RNA (trna) Nispeten küçük moleküllerdir. Bir öncu molekülün nükleusta işlenmesiyle oluşurlar. trna molekülleri, mrna

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (6. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (6. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (6. BÖLÜM) GENLER Bazı genlerde regülatör sekansları transkripsiyon başlama bölgesinin baş kısımlarında bulunabildiği gibi 50 kb yukarıda bulunabilmektedir. Promotör,

Detaylı

ÖKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ

ÖKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ ÖKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ Giriş Çok hücreli ökaryotlarda gen ifadesinin farklı şekillerde düzenlenmesi, embriyonik gelişim için son derece önemlidir. Örn; pankreas hücreleri retinal pigmet

Detaylı

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ En küçük virüsler yaklaşık 20nm çapında dırlar ve bir ribozom dan daha küçüktürler. Virüsler bir hücre yapısı olarak kabul edilmezler çünkü normal hücreler kristalize

Detaylı

Epigenetik Mekanizmalar Nedir?

Epigenetik Mekanizmalar Nedir? Epigenetik Mekanizmalar Nedir? F. Belgin ATAÇ (Ph.D) Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı 52. Ulusal Diyabet Kongresi 21 Nisan 2016 Epigenetik DNA nın baz diziliminde herhangi

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik

Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik hücreler, transkripsiyondan sonra RNA yı değişikliğe uğratırlar

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

DNA REPLİKASYONU. Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN

DNA REPLİKASYONU. Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN DNA REPLİKASYONU Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN DNA sentezi (replikasyon) DNA çift heliksini oluşturan iki zincir birbirinden ayrıldığında, bu zincirlerden her biri sentezlenecek yeni zincir için kalıp olarak

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK 3) Çekirdek Ökaryot yapılı hücrelerde genetik maddeyi taşıyan hücre kısmıdır. Prokaryot hücreli canlılarda bulunmaz. GÖREVLERİ: 1) Genetik maddeyi taşıdığından

Detaylı

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ Prokaryotik kromatinin paketlenmesi Bakteri DNA sı bile paketlenir. Bakteri genomu sadece birkaç milyon nükleotit çifti içermektedir. Önceleri bakteri kromozomunun,

Detaylı

Moleküler biyolojiye giriş. Doç.Dr.Pınar AKSOY SAĞIRLI

Moleküler biyolojiye giriş. Doç.Dr.Pınar AKSOY SAĞIRLI Moleküler biyolojiye giriş Doç.Dr.Pınar AKSOY SAĞIRLI Molecular biology terimi ilk kez Warren Weaver tarafından 1938 de kullanıldı. Hayatın fiziksel ve kimyasal olarak açıklanması olarak tanımlandı. 1977

Detaylı

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi GENETĐK 111-503 Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi Doç. Dr. Hilâl Özdağ 1 RNA nın Kendi Kendini Kopyalayabiliyor Olmalıydı Đlkin zamanlardaki RNA dünyasında RNA moleküllerinin kopyalanması. RNA polimerazlar

Detaylı

Kök Hücre ve Farklılaşma

Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre Erişkin ve embriyonik kök hücreler farklılaşarak soma7k hücreleri oluştururlar. Kök hücre Progenitör hücre Farklılaşmış hücre Neden Farklılaşmaya İh7yaç Duyulur Tek hücreli

Detaylı

DNA ve RNA NIN YAPISI. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN

DNA ve RNA NIN YAPISI. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN DNA ve RNA NIN YAPISI Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN Bu derste neler öğreneceğiz? Nükleotid tanımı ve yapısı DNA nın primer, sekonder ve tersiyer yapısı RNA çeşitleri ve yapıları Canlılarda, genetik bilginin

Detaylı

Prof Dr Muhsin KONUK. Ökaryotik. gen düzenlenmesi d. prokaryotlardan çok farklıdır. prokaryotlardan

Prof Dr Muhsin KONUK. Ökaryotik. gen düzenlenmesi d. prokaryotlardan çok farklıdır. prokaryotlardan Bu konunun hazırlanmas rlanmasında; nda; Prof Dr Muhsin KONUK Genetik (Kavramlar); WS Klug,, MR Cummings in orijinal kitabı (Prentice Hall,, 1994) ve Türkçe ye çevirisi (Çeviri( ed., C Öner; Palme yayınc

Detaylı

Nöronal Plastisite Paneli

Nöronal Plastisite Paneli 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Nöronal Plastisite Paneli Ersin O. Koylu Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Beyin Araştırmaları Uygulama ve Araştırma

Detaylı

GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE

GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE GENLER ve İŞLEVLERİ GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Genlerin Doğası Şimdiye kadar öğrendiklerimiz bize canlıya ait bilgilerin DNA da yer aldığını

Detaylı

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Prof. Dr. Selma YILMAZER Tibbi Biyoloji Anabilim Dalı Hücrelerarası iletişim(sinyalleşme) Sinyal molekülleri: Protein,küçük peptid,amino asid, nukleotid,steroid,vit

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 SANTRAL DOGMA Hücredeki bilgi aktarım mekanizmasının tamamına SANTRAL DOGMA denir. Santral dogma tek yönlü bilgi aktarımıdır. Geri dönüşümü

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA

12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA 12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA DNA (DEOKSİRİBONÜKLEİK ASİT) Temel nükleik asittir. Prokaryot hücrelerin sitoplazmasında, ökaryot hücrelerde çekirdek, mitokondri ve kloroplast organelinde bulunur.

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ

GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ Genetik Şifre (Kod) Organizmalardaki proteinlerin birincil yapılarının (amino asit dizilerinin), DNA molekülündeki genlerin nükleotid dizisi tarafından tayin edilmesi

Detaylı

Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I -

Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I - Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I - Pre-mRNA (hnrna) cap mrna AAAAAAAAAAAAA REPLİKASYON DNA nın kendini eşlemesi TRANSKİPSİYON DNA dan RNA ya gene

Detaylı

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Doç. Dr. Hilâl Özdağ Eposta: ozdag@medicine.ankara.edu.tr Tel: 2225826/202 Ders Notları Đçin: http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa adresinden Genombilimde

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE Protein sentezini tüm canlılar gerçekleştirir. Bir mrna molekülünde en fazla 64 çeşit kodon bulunur. DOĞRU YANLIŞ SORULARI Canlıların heterotrof beslenenleri

Detaylı

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER NÜKLEİK ASİTLER Nükleik asitler, bütün canlı hücrelerde ve virüslerde bulunan, nükleotid birimlerden

Detaylı

RNA Sentezi (Transkripsiyon) Prof.Dr.T

RNA Sentezi (Transkripsiyon) Prof.Dr.T RNA Sentezi (Transkripsiyon) Prof.Dr.T.Tülay Akçay Sistron genetik ekspresyon un(ifadenin) en küçük k birimidir.tek bir mrna birden fazla protein transle ediyorsa polisistronik mrna dır. Operonlar ve polisistronik

Detaylı

Genetik materyal: DNA replikasyonu

Genetik materyal: DNA replikasyonu Genetik materyal: DNA replikasyonu Umut Fahrioglu, PhD MSc DNA Replikasyonu DNA replikasyonu genomların ve içerdikleri genlerin nesilden nesile aktarılmasında çok önemli bir rol oynar. Hücreden hücreye

Detaylı

Çukurova Üniversitesi

Çukurova Üniversitesi Gen Ekspresyonu (Kalıtsal Bilginin anlatımı) DNA molekülünün taşıdığı bilginin protein moleküllerine çevrilmesine Gen ekspresyonu denir. Gen ekspresyonu 2 aşamada gerçekleşir: 1.Transkripsiyon (Yazılım):

Detaylı

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir DNA REPLİKASYONU Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir Hücre yaşam döngüsü G 1, S, G 2, Mitoz,evreleri ile tamamlar.

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu. Dr. Mahmut Çerkez Ergören

Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu. Dr. Mahmut Çerkez Ergören Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu Dr. Mahmut Çerkez Ergören Genetik materyal; Kendini çoğaltır. Bilgi depolar. Bilgiyi ifade eder. Mutasyonla varyasyonlara izin verir. Genetik Tarihçe

Detaylı

Bir enzim olarak RNA ve Riboşalterler

Bir enzim olarak RNA ve Riboşalterler Bir enzim olarak RNA ve Riboşalterler RNA Doğada mevcut en az 8 çeşit RNA enzim vardır. Bu RNA enzimlerinin RNA Dünyasında var olan bir yaşam formunun kalınaları oldukları düşünülmektedir. RNA RNA nın

Detaylı

Nükleoproteinlerin Yapısı. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN

Nükleoproteinlerin Yapısı. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN ükleoproteinlerin Yapısı Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİ Bu derste neler öğreneceğiz? ükleotid tanımı ve yapısı DA ve RA nın yapısı ükleoprotein metabolizması Replikasyon, transkripsiyon, translasyon Canlılarda,

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ

A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ DNA nın Yapısı ve Replikasyonu Biyoloji Ders Notları A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ İlk olarak Friedrich Miescher (1869) akyuvar hücreleri ve balık sperminde yönetici molekülleri tespit etmiştir. Çekirdekte

Detaylı

GENETİK REGÜLASYON VE HASTALIKLARI

GENETİK REGÜLASYON VE HASTALIKLARI GENETİK REGÜLASYON VE HASTALIKLARI Dr. Selma Yılmaz Tıbbi Biyoloji Bölümü 1 Referans Kitaplar: Lodish, Alberts Molecular Cell Biology, Mol Biol and Gene>cs Gen Ekspresyonu Nasıl Regüle Edilir? Yaşamak

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

Çukurova Üniversitesi. Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü

Çukurova Üniversitesi. Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü RNA TEK ZINCIRLIDIR Nükleik asitlerin ikinci çeşidi ribonükleik asit ya da RNA'dır; bu moleküller DNA'ya benzer ancak; RNA'da deoksiriboz yerine riboz şekeri Azotlu baz timin yerine urasil RNA'nın çoğunlukla

Detaylı

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK ŞİFRE Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genetik Bilgi Akışı Genetik kodun özellikleri 1. Genetik şifre, harfler halinde gösterilen mrna moleküllerini oluşturan ribonükleotid bazları kullanılarak,

Detaylı

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri İyon Kanalı Eşlikli Reseptörler Por oluşturan hücre zarı proteinleridir. Hemen hemen bütün hücrelerde bulunurlar. Kimyasal sinyali elektrik sinyaline dönüştürürler. Hücre

Detaylı

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Sunum Akışı DNA replikasyonu Telomer Telomeraz Telomeraz eksikliğinde görülen hastalıklar

Detaylı

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I III. KURUL

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I III. KURUL III. Kurul Hücresel Metabolizma ve Moleküler Tıp III. Kurul Süresi: 6 hafta III. Kurul Başlangıç Tarihi: 23 Aralık 2009 III. Kurul Bitiş ve Sınav Tarihi: 1 2 Şubat 2010 Ders Kurulu Sorumlusu: Yrd. Doç.

Detaylı

ÖĞLE ARASI ÖĞLE ARASI

ÖĞLE ARASI ÖĞLE ARASI 1. HAFTA 7 Kasım 2016 Pazartesi 8 Kasım 2016 Salı 9 Kasım 2016 Çarşamba 10 Kasım 2016 Perşembe 11 Kasım 2016 Cuma Diş Anatomisi ve Morfolojisi 08.30-09.15 09.30-10.15 Dr. Gökçe Soğancı Mandibular santral,

Detaylı

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) mrna ekspresyon seviyelerini belirlemek için sensitiv bir metod

Detaylı

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ Gökhan Erdem GATA Tıbbi Onkoloji BD 19 Mart 2014 5. Türk Tıbbi Onkoloji Kongresi, 19-23 Mart 2014, Antalya EPİDEMİYOLOJİ Epidemiyoloji, sağlık olaylarının görünme

Detaylı

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Çiler Çelik-Özenci*, Nilay Kuşcu*, Nayçe Bektaş*, Ece

Detaylı

Wnt/β-katenin Yolağı

Wnt/β-katenin Yolağı Wnt/β-katenin Yolağı Wnt/β-katenin Yolağı Memeli canlılarda oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak7r. Drosophila da yapılan gene>k çalışmalar sırasında keşfedilmiş>r. Özellikle

Detaylı

HÜCRELERARASI İLETİŞİM

HÜCRELERARASI İLETİŞİM HÜCRELERARASI İLETİŞİM Bazı sorular!!! Bitki hücreleri ne hakkında konuşur? Bir hücre diğerine ne söyler ve diğer hücre buna nasıl cevap verir? Bu sorulara, önce mikroorganizmalar arasındaki iletişime

Detaylı

Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları

Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Biyokimya CEAC 212 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i CEAC 202 Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin. GENOMUN YAPISI Gen ve un tanımı Büyüklükleri Dizi Tipleri Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.com Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı 11 Kasım 2014 Nedir? Bir organizmanın

Detaylı

POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR

POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR Proteinlerin yapısal ve işlevsel özelliklerini kazanması için translasyon aşamasında ya da translasyon bittikten sonra bazı modifikasyonlara uğraması gerekmektedir. Polipeptidin

Detaylı

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 DNA ONARIMI VE MUTASYON Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 *DNA nın dölden döle değişmeden aktarımı için 2 süreç önemlidir: DNA ONARIMI 1. Replikasyon sürecinin doğru yapılması

Detaylı

Tarifname. ENDOJEN MAGP1 EKSPRESYONU ARTIM NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN LĠPOLĠTĠK BĠLEġENLER ĠÇEREN BĠR KOMPOZĠSYON

Tarifname. ENDOJEN MAGP1 EKSPRESYONU ARTIM NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN LĠPOLĠTĠK BĠLEġENLER ĠÇEREN BĠR KOMPOZĠSYON 1 Tarifname ENDOJEN MAGP1 EKSPRESYONU ARTIM NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN LĠPOLĠTĠK BĠLEġENLER ĠÇEREN BĠR KOMPOZĠSYON Teknik Alan Buluş, endojen magp1 ekspresyonu artıma yönelik oluşturulmuş, lipolitik bileşenler

Detaylı

BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER

BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER Plazmid ve Epizomlar Bakterilerin kendi kromozomlarının yanı sıra, kromozom dışı bazı genetik parçacıklar bulunmaktadır Bakteri kromozomundan daha küçük yapıda

Detaylı

Genetik materyal: Kromatinin yapısı

Genetik materyal: Kromatinin yapısı Genetik materyal: Kromatinin yapısı Umut Fahrioglu, PhD MSc Viral ve prokaryot kromozomu Bir genome, bir virüste, bir prokaryot hücresinde, bir ökaryot organelinde veya bir haploid organizmadanın kromozomlarına

Detaylı

Tarifname P53 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR FORMÜLASYON

Tarifname P53 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname P3 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, p3 aktivasyonu vesilesi ile anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki GENDEN PROTEİNE Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki İngiliz hekim Archibald Garrod (1909), genlerin, enzimler aracılığı ile fenotipi belirlediğini ilk öne süren kişidir. Garrod, doğuştan metabolizma

Detaylı

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test Yeni Nesil DNA Dizileme (NGS), İmmünHistoKimya (IHC) ile Hastanızın Kanser Tipinin ve Kemoterapi İlacının Belirlenmesi Kanser Tanı

Detaylı

DNA TAMİR MEKANİZMALARI. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

DNA TAMİR MEKANİZMALARI. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER DNA TAMİR MEKANİZMALARI Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Baz kaybı DNA hasarları Baz modifikasyonları Deaminasyon Kimyasal modifikasyon Işık hasarı (UV) Replikasyon hataları Zincirler arası çapraz bağlantıları

Detaylı

Doğadaki Enerji Akışı

Doğadaki Enerji Akışı Doğadaki Enerji Akışı Güneş enerjisi Kimyasal enerjisi ATP Fotosentez olayı ile enerjisi Hareket enerjisi Isı enerjisi ATP Enerjinin Temel Molekülü ATP + H 2 O ADP + H 2 O ADP + Pi + 7300 kalori AMP +

Detaylı