Yazarlar. Doç. Dr. Faruk Gençöz ODTÜ Klinik Psikoloji Bölümü. Doç. Dr. Çiðdem Soykan Klinik Psikolog (Serbest)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yazarlar. Doç. Dr. Faruk Gençöz ODTÜ Klinik Psikoloji Bölümü. Doç. Dr. Çiðdem Soykan Klinik Psikolog (Serbest)"

Transkript

1 SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE TEDAVÝSÝ Yazarlar Doç. Dr. Faruk Gençöz ODTÜ Klinik Psikoloji Bölümü Doç. Dr. Çiðdem Soykan Klinik Psikolog (Serbest) Doç. Dr. Atilla Soykan A.Ü.T.F. Psikiyatri Anabilim Dalý Konsiltasyon Liyazon Psikiyatrisi Bilim Dalý Doç. Dr. Tülin Gençöz ODTÜ Klinik Psikoloji Bölümü GlaxoSimithKline Ýlaçlarý San. ve Tic. A.Þ. nin Türk Týbbýna bir hizmetidir.

2 SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE TEDAVÝSÝ Ýçindekiler SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE SONUÇLARI Bölüm 1 Her türlü yayýn hakký saklýdýr. Kitabýn tümü veya bölümleri yazarlarýn izni olmadan basýlamaz, çoðaltýlamaz. Bilimsel amaçla kaynak gösterilerek alýntý yapýlabilir. Birinci Basým Nisan 2003 Gençöz, F. Gençöz,T. Soykan, A. Soykan, Ç Sigara Baðýmlýlýðýnýn Deðerlendirilmesi Sigara Baðýmlýlýðýnýn Farmakolojisi ve Nikotin Sigara Baðýmlýlýðýnýn Psikolojik Yönleri Sigara Baðýmlýlýðý ve Saðlýk Sorunlarý Sigara Baðýmlýlýðý ve Psikiyatrik Hastalýklar Pasif Ýçicilik ve Sonuçlarý SÝGARAYI BIRAKMAYA HAZIRLANAN BÝREYE YARDIM Bölüm Sigara Býrakma ile Ýlgili Sýk Sorulan Sorular Sigara Baðýmlýlýðýný Devam Ettiren Düþünce Yapýlarý Sigara Baðýmlýlýðý ve Tedavisi (4 Temel Bölüm ve Kaynaklarý Ýçermektedir.) SÝGARA BAÐIMLILIÐININ MEDÝKAL TEDAVÝSÝ Bölüm 3 ISBN Basým ART Ofset Matbaacýlýk San. ve Tic. Ltd. Þti. 2. Cadde 38. Sokak 8/ Tel: Fax: Balgat/Ankara 3.1. Sigarayý Býrakma Bilinci Bupropiyon (Zyban) Tedavisi Nikotin Yerine Koyma Tedavisi Nisan 2003 Ankara

3 Ýçindekiler SÝGARA ÝÇME DAVRANIÞINA MÜDAHALE Bölüm 4 Önsöz 4.1. Sigara Ýçme Alýþkanlýðýný Deðiþtirme Basamaklarý Sigara Ýçme Davranýþýnýn Kontrolüne Yönelik Yaklaþýmlar Kontrat Hazýrlama Sigara Ýçme ve Býrakma Sebeplerinin Belirlenmesi Yoksunluk Belirtileri Ýle Baþa Çýkma Sigarayý Býrakmaya Hazýrlanmak Býrakma Haftasý Kontrol Listeleri Olumsuz Duygular ve Stresle Baþetme Riskli Durumlarla Mücadele Tekrar Sigaraya Baþlamayý Önleyebilmek Sigaraya Elveda Kaçamaklar

4 Önsöz SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE SONUÇLARI BÖLÜM Sigara Baðýmlýlýðýnýn Deðerlendirilmesi 1.2. Sigara Baðýmlýlýðýnýn Farmakolojisi ve Nikotin 1.3. Sigara Baðýmlýlýðýnýn Psikolojik Yönleri 1.4. Sigara Baðýmlýlýðý ve Saðlýk Sorunlarý 1.5. Sigara Baðýmlýlýðý ve Psikiyatrik Hastalýklar 1.6. Pasif Ýçicilik ve Sonuçlarý 1

5 1.1. SÝGARA BAÐIMLILIÐININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ Sigara baðýmlýlýðý, tüm dünyada 1 numaralý önlenebilir ölüm nedenidir. Her türlü toplum saðlýðý problemi gibi hekime baþvuran hastalarda araþtýrýlmasý ve tedavi önerilmesi gerekmektedir. Sigara baðýmlýlýðý tanýsý, çoðu olguda, kolayca konabilir. Hekimin, bu tanýyý araþtýrmasý ve sigaranýn býrakýlmasý gerektiðini söylemesi gibi basit bir müdahale bile pek çok olgunun sigarayý býrakmayý düþünmesine yol açmakta, sigara býrakma olasýlýðýný ikiye katlamaktadýr. Türkiye genelinde, 1997 OECD verilerine göre, 15 yaþ ve üstü erkeklerin % 51'i sigara içerken, kadýnlarda bu oran % 49'dur. Hekimlerde de benzer içme oraný olup, erkeklerde % 52.9, kadýnlarda % 41 oraný saptanmaktadýr. Ülkemizde 1970 yýlýnda 38 milyon adet sigara üretilmiþken, 1998 yýlýnda 118 milyon adet üretilmiþtir. Batýlý ülkelerin aksine, Türkiye'de sigara içimi yýllarý arasý artýþ göstermiþtir. Sigara satýþýnda batýlý ülkelerde uygulanan kýsýtlamalarýn ülkemizde olmamasý veya gecikmeli olarak uygulamaya konmasý bu baðýmlýlýðýn yayýlmasýnda önemli bir neden olmuþtur. Sigara dahil tüm tütün ürünleri içerdikleri nikotin nedeniyle baðýmlýlýk oluþturur. Her yaþta nikotin baðýmlýlýðý geliþebilmesine raðmen ilk sigara, genellikle erken ergenlik döneminde denenir. Baðýmlýlarýn 3/4'ü 20 yaþýndan önce düzenli sigara içmeye baþlamýþlardýr. Ülkemizde 7-13 yaþ arasý hergün sigara içme alýþkanlýðý, erkeklerin %14'ünde kýzlarýn ise % 9'unda saptanmaktadýr. Sigara üreten þirketlerin çoðunun pazarlama planlarý ergenlik döneminde sigara kullanýmýný yerleþtirmeye odaklanmýþtýr. Sigara baðýmlýsý bireylerin çoðu ya problemin ciddiyetini anlamamakta ya da her baðýmlý gibi çeþitli psikolojik mekanizmalarla konunun kendi saðlýðý için önemini minimalize etmektedir. Ayrýca, hekimlerin rutin sorgulamalarýna sigara baðýmlýlýðýný eklememeleri de bu hastalýða müdahalede gecikmelere neden olmaktadýr. Kendisi de sigara baðýmlýsý olan hekimlerin hastalarýnda bu hastalýðý sorgulama ve hatta tedavi önerme konusunda ayrýca ek güçlükleri vardýr. Öte yandan, hekimin sigara kullansa bile bu konuyu sorgulamasý gereklidir. Tablo Sigara baðýmlýlýðý taný ölçütleri Asaðýda sýralanan 8 sigara baðýmlýlýðý belirtisinden 3 yada fazlasý iþaretlenen birey sigara baðýmlýsýdýr. A B C Tolerans geliþmesi Yoksunluk, çekilme belirtileri Tasarlanandan daha uzun süre yada daha yüksek miktarda sigara kullanma Üst sýnýra ulaþana kadar kullanýlan sigara miktarýnýn gittikçe arttýrýlmasý Sürekli ayný miktarda kullanýlmasýna raðmen eskiden alýnan haz duygusunun kaybý Sigara içilmediðinde yoksunluk belirtilerinin ortaya çýkmasý Yoksunluk belirtilerden kurtulmak ya da ortaya çýkmasýný engellemek amacýyla tekrar içme ve rahatlama Sigarayý býrakmak ya da denetim altýna almak için sürekli istek ya da boþa giden çabalar Sigara saðlamak ve kullanmak için zaman harcama Sigara kullanmak için mesleki, toplumsal etkinliklere katýlmamak yada boþ zamanlarý sigara kullanarak geçirmek Sigaraya baðlý saðlýk sorunlarý olmasýna ya da ortaya çýkma olasýlýðýnýn bilinmesine raðmen býrakamama Fizyolojik baðýmlýlýk var: Tolerans yada yoksunluk belirtilerinden biri varsa DSM-IV'den deðiþtirilerek hazýrlanmýþtýr 2 3

6 1 Tablo Hekimin sigara baðýmlýlýðýnýn sorgulanmasý Tüm Hastalara Sor Tavsiyede Bulun Deðerlendir Yardým Et Takip Et Hasta sigara içiyor mu? Ne zamandýr ve kaç tane içiyor? Hastayý her görüþünüzde hala içip içmediðini sorun Kararlý fakat azarlayýcý olmayan bir tarzla hastaya sigarayý býrakmasý önerilmelidir. Ýletiþim tarzý profesyonelce olmalý ve hasta sigarayý býrakamadýðýnda suçlanmasýna neden olunmamalýdýr. Tablo de sunulan yaklaþýma göre hastanýn sigara baðýmlýlýðý konusunda ne kadar bilinçli ve hazýr olduðunu deðerlendirin Hasta býrakmaya hazýr ise, hastaya uygun tedavi yöntem(ler)ini saptayýn. Hazýr deðil ise, bilinçlendirici broþürler verin ve suçlayýcý olmayan bir tonda, sigara býrakmanýn saðlýklý yaþam için önemini vurgulayarak, gelecek muayenede konuyu tekrar ele alacaðýnýzý belirtin Sigarayý býrakmaya niyetli hastanýza tedavinin baþlarýnda oldukça sýk, daha sonra gittikçe azalan sýklýkta randevü verin 1 Bu sorgulama için gereken süre 1-3 dakikadýr Hasta sigara baðýmlýlýðý açýsýndan ele alýnýrken, baðýmlýlýðýn kendini kontrol etme becerisindeki yetersizliði sonucu geliþtiði hissi asla verilmemelidir. Tersine, sigara baðýmlýlýðýnýn ciddi reklam stratejileri ile özendirildiði, morfin veya alkol baðýmlýlýðý gibi beynin çalýþmasýna etki ederek oluþan bir baðýmlýlýk olduðu ve tedavisinin gerektiði vurgulanmalýdýr. Kolayca uygulanabilecek sorgulama ve ele alma stratejileri sigarayý býrakma sürecinde temel rol alýrlar. Tablo Hastanýn sigarayý býrakmaya ne derece hazýr olduðunun deðerlendirilmesi ve uygun yaklaþýmýn genel ilkeleri Safha 0; Býrakmam diyenler Yaklaþým: Hasta, sigarayý býrakmayý hiç düþünüyor mu?; Her zaman yardýmcý olmaya hazýr olduðunuzu söyleyin; Nötr bir tavýrla, sigara býrakma ile ilgili kýsa bilgi verin Safha 1; Belki býrakmayý düþünebilirim diyenler Yaklaþým: Ýçtiði sigara sayýsýný her gün azaltmasýný önerme gibi, küçük deðiþiklikler planlayýn; yavaþ yavaþ býrakma gününü planlamasýný saðlayýn Safha 2; Býrakmayý düþünüyorum diyenler Yaklaþým: Sigarayý býrakma yollarý, çekilme semptomlarý ile baþ etme gibi konular hakkýnda bilgilendirin; býrakma günü saptayýn ve gerekli ön hazýrlýklarý planlayýn; Farmakolojik tedavi önerin Safha 3; Býrakmaktayým Yaklaþým: Sigara içmeyi hatýrlatan düþünceleri ve davranýþlarý kontrol etmeyi öðretin Safha 4; A rtýk býraktým, tekrar içmemeliyim Yaklaþým: Baþarýyý ve ilerlemeleri desteklemeye devam edin; Relapsý engelleme yollarýný ele alýn. Ergenler, sigarayý merak, arkadaþ baskýsý, reklamlardan etkilenme gibi nedenlerle denediklerini belirtmekte ve býrakabileceklerini düþünmektedirler. Öte yandan, nikotin baðýmlýlýðý geliþtikten sonra artýk alýþtým ve sigara içmek hoþuma gidiyor sigara içmeyi sürdürme nedeni olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Sorulduðunda, ergenlerin % 44'ü gelecek 5 yýlda sigarayý býrakmýþ olacaklarýný ifade etmekle birlikte, yalnýzca ¼'ü amaçlarýna ulaþabilmektedir. Sigara baðýmlýlýðý ile ilgili olarak yapýlan görüþmenin ana temasý saðlýklý birey olmalýdýr. Saðlýklý birey kendisinin ve yakýnlarýnýn saðlýðýný daha iyiye götürmek için çaba sarfeden ve saðlýk bilinci 4 5

7 olan kiþidir. Saðlýklý birey, hastalýklarý olduðu kadar bu hastalýklara yol açan nedenleri de bilir; öncelikli hedefi problem çýkmadan durumu kontrol altýna almaktýr. Sigara baðýmlýlýðý, diyete dikkat etmeme ve egzersiz yapmama ölümcül hastalýklarýn ortaya çýkmasýna yol açan en önemli nedenlerdir. Þekil ABD'de ölüm nedenleri % Sigara Ýçme Diyet Egzersiz Yapmama Alkol Ýnfeksiyonlar Ýlk içilen sigaralardan alýnan haz nikotinin sitimulan etkilerine baðlýdýr. Baðýmlýlýk adayý bireyler ayný sitimulan etkiyi elde edebilmek için tekrar tekrar sigara içmeye baþlar. Kýsa sürede tolerans geliþerek ayný etkiyi elde etmek için gereken sigara miktarý artar. Zamanla, her gün kullanma isteði ve sigara olmadýðýnda arama davranýþý sonucunda sigara paketi ve çakmak taþýnmaya baþlanýr ve baðýmlýlýk geliþir. Ateþli Silahlar Cinsel Saldýrganlýk Trafik Kazasý çekilme belirtilerini engelleyecek düzeyde tutulmasýný saðlayacak þekilde planlanýr. Kan düzeyindeki olasý deðiþikliklerin yaratacaðý sýkýntýlar nedeniyle içilen sigara markasýnýn deðiþtirilmediði görülür; sigara baþýna alýnan nikotin sabitleþtirilir. Herhangi bir nedenle zamaný gelmesine -kandaki nikotin seviyesi düþmesineraðmen sigara içilememesi belirgin bir sýkýntý ve gerginliðe yol açar. Sigara içmenin mümkün olamayacaðý durumlar öncesinde sýk aralýklarla sigara içilerek, yükleme yapýlýr. Uzayan toplantýlarda sigara içme þartlarý zorlanýr; toplantýya ara verilerek sigara içilir. Baðýmlý kiþi ulaþabileceði bir yerde sigara bulunmasýný ister; sigara bulmak için uzun mesafeler gidebilir. Her gün sigara içenlerin % 75'i sigarayý býrakamamalarýnýn baþlýca nedenlerini býrakmanýn zor olmasý ve sigaranýn kendilerini gevþetmesi-rahatlatmasý olarak belirtmektedirler. Her iki durum da nikotinin baðýmlýlýðýnýn psikofarmakolojik etkileriyle doðrudan baðlantýlýdýr; kiþiler çekilme belirtilerinden kaçýnmaktadýrlar. Sigarayý býrakmayý deneyenlerin % 93'ünde en az 1 çekilme belirtisi gözlenmektedir. Ýçilen sigara miktarý ve kan nikotin düzeyi arttýkça çekilme belirtisi sayýsý ve þiddeti artmaktadýr. Sigara baðýmlýlarýnýn % 75'i bunun bir baðýmlýlýk olduðunun bilincindedir. Öte yandan, sigarayý azaltma giriþimleri çoðunlukla yetersiz kalmaktadýr; günde 6-15 sigara içen olgularýn bile % 83'ü doz azaltamadýklarýný belirtmektedirler. Olgularýn tedavisiz sigara býrakma olasýlýðý her yýl için ortalama % 2.5'dur. Sürekli sigara kullanýmý baþladýðýnda ise sigara içilmediðinde geliþen yoksunluk belirtilerini engellemek amacýyla sigara içimi gün içinde bir düzene oturur. Yaþantý, kan nikotin seviyesinin 6 7

8 Þekil Sigara baðýmlýðý düzeyine göre nikotin çekilme belirtileri 1.2. SÝGARA BAÐIMLILIÐININ FARMAKOLOJÝSÝ VE NÝKOTÝN < 6 Sigara Sigara 20 > 15 Sigara 0 Toplam Acýkma Sinirlilik Sigara Ýçme Ýsteði Dikkatini Toplama Güçlüðü Sigaranýn Ýçeriði Sigara % 1-4 nikotin içeren tütün yapraklarýnýn içine katký maddeleri katýlarak iþlenmesi ile içime hazýr hale getirilen bir üründür. Katký maddeleri 600 çeþit olup, üreticinin, tüketicinin beðenisini arttýrmak amacýyla eklediði nemlendirici, koku verici, inhalasyonu kolaylaþtýrýcý maddelerdir. Katký maddelerinin çoðunluðu tek baþlarýna zararsýz maddeler olmalarýna raðmen yüksek ýsý altýnda diðer maddelerle kimyasal etkileþime girdiklerinde zararlý maddeler ortaya çýkabilmektedir. Sigarada kullanýlan kaðýt ve filtre, katran ve duman miktarýný azaltmakla birlikte sigaranýn içimini kolaylaþtýrmak amacýyla hazýrlanmýþlardýr. Tütün yakýldýðýnda, havaya yayýlan binlerce gaz ve partikül oluþur. Duman sigaranýn ucundan ve filtreden çýkar. Toksik maddelerin konsantrasyonu sigaranýn ucundan çýkan dumanda çok yüksektir ve ortamdaki dumanýn % 85'ini bu tür duman oluþturur. Benzen, benzoprinler ve katran havaya partikül olarak yayýlýrlar. Karbon monoksit, amonyak, dimetilnitrozamin, formaldehit, hidrojen siyanid ve akrolin gibi maddeler ise gaz halinde havaya yayýlýrlar. Bu maddelerden 60 adedinin kanser yapýcý etkisi bilinmektedir. Katran, sigara yakýldýðýnda inhale edilen kahverengi partiküllere verilen ad olup, sigara içenlerin parmaklarýnýn ve diþlerinin sararmasýndan sorumludur. Ýçilen sigara markasý ile içerdiði katran miktarý deðiþmektedir. Zararlý etkileri fark edildikten sonra sigaralardaki ortalama katran miktarý 30 mg'dan 11 mg'a düþürülmüþtür. Avrupa Birliði ülkelerinde her sigaranýn içerdiði katran ve nikotin miktarýný belirtme zorunluluðu vardýr. Akciðer kanseri geliþmesinde sigara dumanýnda bulunan katran ve içerdiði benzaprin epoksit maddesinin önemli olduðu ve bu maddenin akciðer hücrelerinde tümör baskýlayýcý genlerin DNA yapýsýný bozduðu saptanmýþtýr. 8 9

9 Karbon monoksit egsoz dumanýnda da bulunan ve hemoglobine baðlanarak kanýn oksijen taþýma kapasitesini azaltan bir maddedir. Aðýr içicilerde kanýn oksijen taþýma kapasitesi % 15 kadar azalabilmektedir. Anjina pektoris ve periferik vasküler hastalýðý olanlarda kanýn bu düzeydeki bir oksijen taþýma kapasitesi azalmasý ciddi sonuçlar doðurabilmektedir. Baðýmlýlýðýn Nedeni: Nikotin Nikotin bir alkoloiddir. Yalnýzca 60 mg saf nikotin insaný dakikalar içinde öldürmeye yeterlidir. Sigara dumaný ile birlikte inhale edilir. Kolayca absorbe edilir ve 10 saniye içinde beyne varýr. Santral sinir sistemi stimülanýdýr. Sigara, nikotinin vücuda etkin olarak daðýlmasýný saðlayan ve eroin ya da kokain kadar baðýmlýlýk yapýcý etkisi bulunan bir maddedir. Nikotin otonomik gangliyonlar, adrenal medulla, nöromasküler bileþke ve beyinde yer alan asetilkolin reseptörlerine baðlanýr. Lokus seruleusu uyararak dikkat ve konsantrasyonda artmaya yol açar. Nörohormonal yolaklarý uyararak asetilkolin, noradrenalin, dopamin serotonin, vazopressin, endorfin, büyüme hormonu ve ACTH salgýsýna neden olur. Nikotin akut etkisi ile serotonin seviyesini arttýrýrken, kronik kullanýmda serotonin seviyesi düþmektedir. Görüntüleme teknikleri ile intravenöz nikotin verilmesi ile nükleus accumbens, amigdala ve frontal lobda, nikotin dozuyla korele aktivite artýþý olduðu gösterilmiþtir. Sigaraya baðýmlýlýk davranýþýnýn geliþmesinin ve býrakýlamamasýnýn nedeninin, içerdiði nikotin maddesi olduðu hem hayvan hem de insan deneylerinde gösterilmiþtir. Nikotin, eroin ve kokain gibi uyarýcýdýr ve dopamin sistemine etki eder. Öte yandan, paradoksal olarak hem uyarýcý hem de gevþetici etki ortaya çýkartýr. Diðer uyarýcýlar gibi beynin nukleus accumbens bölgesinde hücre dýþý dopamin miktarýnýn artmasýna neden olarak, ödül sistemi ile ilgili yolaklarý aktive eder ve haz duygusunun ortaya çýkmasýna yol açar. Uzun süre kullanýmda ise, nikotin, beynin haz duygusunu hissetme yeteneðini baskýlar ve içilmediðinde hoþ olmayan yoksunluk belirtilerine yol açar. Böylece, sigara içen birey, kan nikotin seviyesini belirli bir düzeyde tutarak yoksunluk belirtilerinin önüne geçen bir sigara içme düzeni oturtur. Baþlangýçta belirgin olan haz duygusu ve bu duygunun geliþtiði ortam fizik ve psikolojik baðýmlýlýðýn zeminini oluþtururken, baðýmlýlýk geliþtikten sonra yoksunluk belirtilerinin kontrolüne yönelik içme ön plana geçer. Sigara baðýmlýlarýnýn % 70'i geçmiþe dönüp sigaraya baþlamama þanslarý olsa sigaraya hiç baþlamayacaklarýný belirtmektedirler. Sigarayý Býrakamama Nikotin baðýmlýlýðýnýn en önemli göstergelerinden biri, býrakma isteðine raðmen sigarayý býrakamamadýr. Sigara baðýmlýsý bireylerin % 70'i sigarayý býrakmayý istemelerine raðmen, tedavi olmaksýzýn bir yýl süreyle kendi baþýna býrakma oraný % 2-3'dür. Sigara baðýmlýlarýnýn çoðu ancak pek çok denemeden sonra baþarýlý olabilmektedirler. Sigaraya baðlý hastalýklar nedeniyle cerrahi operasyon geçirenlerin bile býrakmayý becerememesi nikotin baðýmlýlýðýnýn þiddetinin bir delilidir. Akciðer kanseri olgularýnýn % 50'si ameliyattan sonra tekrar sigara içmeye baþlamaktadýr. Larinjektomi olanlarda bu oran % 40'dýr. Sigaraya Ara Verememe Baðýmlýlýðýn diðer bir göstergesi de kiþinin kendisini sigara içmek zorunda hissetmesi ve düzenli içmesidir. Baðýmlýlarýn % 94'ü sigara içmeye 1 gün bile ara vermezler. Baðýmlýlarýn % 15'i sabah uyandýktan sonraki 5 dakika içinde sigara içerken, % 46'sý ilk sigaralarýný 30 dakika içinde içmektedirler. Gün içindeki sigara içme düzeni sabit nikotin kan seviyesi saðlayacak þekilde ayarlanýr. Nikotin Çekilme Belirtileri Nikotin alýnamadýðýnda ya da miktarý azaltýldýðýnda yoksunluk ya da çekilme belirtilerinin ortaya çýkmasý baðýmlýlýk göstergelerinden biridir. Nikotin arama davranýþý, konsantrasyon güçlüðü, sýkýntý, sinirlilik, huzursuzluk, uyku bozukluklarý ve iþtah artýþý sýk 10 11

10 rastlanan çekilme belirtilerindendir. Çekilme belirtilerinin sigara içme davranýþýna deðil nikotin alýnamamasýna baðlý olduðu gösterilmiþtir. Çekilme belirtileri ve bunlara müdahale yöntemleri kitabýn ileriki bölümünde daha detaylý olarak ele alýnacaktýr. Þekil Nikotin ve metabolitleri Nikotin Metabolizmasý Sigarada bulunan nikotin akciðerlerden hýzla emilir. Yarý ömrü 1-2 saattir ve % 5'den azý proteinlere baðlanýr. Hem nikotin hem de metabolitleri böbrekler tarafýndan hýzla atýlýr. Atýlým hýzý sigara içenlerde içmeyenlere göre belirgin olarak azalmýþtýr ve % 80-90'ý metabolize edilerek atýlýr. Sitokrom 26A polimorfizmine baðlý olarak nikotin metabolizma hýzý deðiþmektedir. Sitokrom p450 ve flavin-içeren monoxsijenizasyon ile karaciðerde iki tür oksijenizasyona uðrar. Major matabolitlerinden olan kotinin'in yarý ömrü 15 saattir ve sigara içenlerle içmeyenlerde aynýdýr. Sigarayý býrakma programlarýnda kan kotinin düzeyi sigara içilip içilmediðinin takibinde kullanýlabilir. Genetik Etki Çalýþmalar nikotin metabolizmasýndan sorumlu ana enzim olan sitokrom 2A6 genindeki mutasyonun ve aktivite azalmasýnýn sigara baðýmlýlýðý riskini azalttýðýný düþündürmektedir. Sözkonusu enzimin aktivitesi yüksek olanlarda baðýmlýlýk riski daha yüksektir. Sitokrom 2B6 nikotinin ana metabolitlerinden biri olan cotinin'e dönüþümünden sorumlu baþlýca enzimlerdendir. Bu enzimin aktivitesi genetik olarak az olan bireyler sigarayý býraktýklarýnda, çekilme belirtileri yoðun olmakta ve nüks oraný 1.5 kez artmaktadýr

11 1.3. SÝGARA BAÐIMLILIÐININ PSÝKOLOJÝK YÖNLERÝ Sigara içmeye baþlamanýn ve ileriki yaþlarda alýþkanlýk edinmenin nedenleri birbirlerinden tamamen farklý olabilir. Bu bölümde alýþkanlýk sahibi olan hastanýn alýþkanlýðýný sürdürmesinin psikolojik nedenleri üzerinde durulacaktýr. Nikotin Yoksunluðunun Giderilmesi Sigara içme alýþkanlýðý olan kiþiler sigaranýn kendilerini rahatlattýðýný söylerler. Öte yandan, nikotinin vücut üzerinde yaptýðý ilk etki uyarýcý tarzdadýr. Yoksunluk belirtileri çeken hastalar, nikotinin bu belirtileri gidermesi nedeniyle sigara içtikçe rahatladýklarýný düþünürler. Bu yanlýþ algý sigara alýþkanlýðýnýn sürmesinin temel sebeplerindendir. Örneðin, alýþkanlýðý olan bir kimsenin uzun süren nikotinsizlik durumunda dikkatinin kolayca daðýlmasý nikotin eksikliðinin bir iþaretidir. Yani dikkatte daðýlma nikotin alýþkanlýðýnýn bir sebebi iken, nikotin alýmý dikkatle ilgili performansý normalden biraz daha aþaðý sýnýra getirebilir. Dikkat performansýnda ilerleme olduðunu hisseden kiþi bu durumu sigara içmesine atfeder ve sigaranýn performansýný arttýrdýðýný düþünür. Böylelikle dikkatinin daðýldýðý her durumda sigara içmek ister. Yoksunluk sýrasýnda zihinsel ve duygulanýma baðlý fonksiyonlarýn olumsuz etkilenmesi özellikle yoðun iþ hayatý olan ve baþarý oryantasyonlu insanlar için çok kolay farkedilir ve tolere edilemez. Bu durumda sigara içmek, performansý oldukça ani ve olumlu etkilediðinden bu gibi kimselerde sigara alýþkanlýðý çok kuvvetli derecelere ulaþýr ve dirençlidir. Kuvvetli alýþkanlýðý olan kiþilerin kendilerine gelen tepkileri Herþeyden vazgeçerim sigaradan geçemem gibi ifadelerle karþýlamalarý, hayatlarýnda oldukça önemsedikleri durumlarda sigaradan baþka baþaçýkma yolu bulamadýklarýna baðlý olabilir. Baþa Çýkma Becerileri Stresli durumlarla karþýlaþýldýðýnda, insanlarýn çözüm üretmek için denedikleri yollar iki alanda kategorize edilir. Probleme yönelik çözümler Duygulara odaklý çözümler Probleme yönelik çözüm üretme tepkileri problemin gerçek nedenleri üzerinde odaklaþýr. Muhtemel nedenler analiz edilir ve yapýlan müdahale ile problem kökünden çözülür. Duygulara odaklý çözümler ise stresli durumun kiþi üzerinde verdiði duygusal rahatsýzlýðý azaltma gayretlerini içerir. Sigara içme davranýþý tipik bir duyguya odaklý çözüm üretme gayretidir. Stresli olaylar nedeniyle yaþanan olumsuz duygular, duygulara odaklý çözüm yollarý ile azaltýldýðýnda, hasta problemin gerçek nedenleri üzerinde uðraþabilmek için daha rahat bir ortam bulabilir. Bununla birlikte duygularýnda rahatlama yaþayan kiþilerin probleme yönelik çözüm üretme motivasyonlarýnda azalma olabilir. Sigara içme alýþkanlýðý olan kiþinin olumsuz duygularýna müdahalesi bir sigara yakmak kadar kolay olur. Probleme yönelik çalýþýlabilmesi için gerek duyulan zihinsel fonksiyonlar da nikotin alýmýndan fayda görürler. Dolayýsýyla kiþinin stresle mücadelesi için sigara vazgeçilemez bir vasýta halini alýr. Oldukça stresli hayat yaþayan kiþilerin sigara alýþkanlýðýný kýramamalarýnýn ardýnda sigarayý stresle mücadelede en önemli silah olarak seçmeleri bulunur. Zihinsel Çarpýtmalar Yapýlan çalýþmalar sigara içenlerin içmeyenlere kýyasla sigaranýn zararlarýnýn algýlanmasý konusunda daha çok bilinçdýþý çarpýtma yaptýklarýný göstermektedir. Sigara içme alýþkanlýðý bulunanlar, sigaranýn zararlarýný içeren mesajlara ilk baþta dikkat etseler bile zamanla bu mesajlarýn kendi üstlerindeki olumsuz etkilerinden kurtulabilmek için bilinçdýþý yapýlan defans mekanizmalarý ile mesajýn içeriðini reddedebilir, unutabilir, duygularýný bastýrabilir 14 15

12 veya çarpýtabilirler. Bu nedenle, sigara içen bir kiþiyle alýþkanlýðýndan vazgeçirmek üzere sert tartýþmalara girmek, zorlamak ve rahatsýz edici mesajlarý tekrarlamak ters etkiler yapar. Kilo Kontrolü Sigara alýþkanlýðýný sürdürülmesinde etki eden diðer önemli bir faktör kilo kontrolüdür. Nikotin alýmý metabolizma hýzýný arttýrýcý yönde etkiler. Düzenli içilen sigara sedanter bir hayatý olan kiþi için kilo alýmýný engeller. Nitekim nikotin iþtahý da azaltýr. Nikotinin býrakýldýðý durumlarda kilo alýnmasý her zaman görülmeyebilse de büyük bir sürpriz deðildir. Bu nedenle özellikle bayanlar için sigara içme alýþkanlýðýndan vazgeçme düþüncesi fiziki cazibenin kaybedilebileceði düþüncesi ile oldukça kaçýnýlan bir hal alýr. Çevre ve Kiþilik Gerek sigaraya baþlamada gerekse alýþkanlýðýn sürdürülmesinde, içinde bulunulan çevredeki diðer kiþilerin sigarayla ilgili tavýrlarý çok önemli olmaktadýr. Çevredeki kiþilerle iliþki bir zaman sonra sigara içilmeden devam ettirilemiyorsa çevresine uygun tepkiler veremeyen kiþiler sigara içme alýþkanlýðýný soyal uyumlarýný sürdürebilme uðruna devam ettirirler. Örneðin, toplumumuzda kiþiler arasý iliþkilerde, sunulan sigarayý reddetme, karþýdaki kiþiyi reddetme olarak algýlanabilmektedir. Ancak bu gibi durumlarý deðiþtirebilmek, kýsmen de olsa kiþinin vereceði tepkilerin uygunluðuna baðlý olarak kendi elindedir. Ortamý kabullenici ve benlik algýsý kuvvetli olmayan kiþilik tarzýna sahip olanlar çevreye karþý gerçek isteklerini belli etmezler. Bununla beraber içinde bulunduklarý durumdan da çok hoþnut deðillerdir. Bu durum iliþkilere dolaylý yollardan olumsuz yönlerde akseder. Bununla birlikte insanýn kendi isteðini karþý tarafa uygun ifadelerle belli etmesi hem karþýdakini hem de kendisini rahatlatýr. Çevre içinde isteklerin karþý tarafa uygun dille aktarýlmasý ve çevreden gelen isteklerin algýlanmasý iletiþimde giriþkenlik becerilerinin seviyesine baðlýdýr. Bu beceriler açýsýndan eksik veya geliþmemiþ kiþiler çevrelerinde sigara içiliyorsa sigara içmeye devam edeceklerdir SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE SAÐLIK SORUNLARI Sigara baðýmlýlýðýnýn en önemli ölçütlerinden biri sigaraya baðlý olarak saðlýk problemlerinin çýkabileceðinin bilinmesine raðmen, içme davranýþýnýn sonlandýrýlamamasýdýr. Saðlýk sorunu çýkmýþ olan bireylerde bile, bir önceki bölümde açýklanan psiko-sosyal nedenlerden sigara içmeye devam edilebilmektedir. Sigara 20 çeþit ölüm nedenine yol açan, 50 tür saðlýk probleminin ortaya çýkmasýna neden olur. Düzenli sigara kullananlarýn ½'si, doðrudan sigara kullanma sonucu ortaya çýkan saðlýk sorunu yaþayacaklardýr; yine ½'si erken ölecektir. Erken ölen olgularýn yaþam süresi ortalama 23 yýl kýsalmýþtýr. Günümüzde her beþ ölümden biri sigaraya baðlý nedenlerle gerçekleþmektedir. ABD'de 1964 yýlýnda sigaranýn saðlýða zararlý olduðunun toplumsal bazda bildirilmesini takiben, sigaranýn saðlýk üzerindeki etkileri detaylarýyla araþtýrýlmýþtýr. Sigaranýn içinde 250'den fazla kimyasal madde, felç, akciðer hastalýklarý, kalp hastalýklarý ve baþta akciðer, larinks, ozafagus, aðýz ve idrar kesesi kanseri olmak üzere çeþitli kanser türlerine neden olmaktadýr. Sigara ve Akciðer Hastalýklarý Akciðer Kanseri Tüm kanserlerin % 22'si akciðer kanseridir. En sýk rastlanan kanser türü olup, erkekte 1. kadýnda 2. sýrada yer alýr. Akciðer kanserine baðlý ölümlerin % 80'i uzun süre sigara içmiþ olmakla baðlantýlýdýr. Sigara içme, içenlerin yarýsýnda ömrü kýsaltýrken, ölümlerin ¼'ü akciðer kanseri nedeniyledir. Kanser riski içilen sigara miktarý ve süresi ile doðrudan iliþkili olarak artar. Ýçme süresi uzadýkça risk artar; 40 yýl günde 20 sigara içen bireyin kanser riski 20 yýl günde 40 sigara içenden 8 kat fazladýr. Ýçilen sigaradaki katran miktarýnýn yüksekliði de riski arttýrmaktadýr. Ayrýca, akciðer kanserinden 16 17

13 Þekil ABD'de sigaraya baðlý ölüm nedenlerinin daðýlýmý ( arasý 406,000 olgu) Diðer Hast 25% ASKH 20% KOAH 20% Akc. Kans. 31% Felç 4% ölüm riski, sigara içmemiþ olanlara göre, 1-14 arasýnda içenlerde 8 kat, arasý içenlerde 13 kat ve 25'den fazla içenlerde 25 kat artmýþtýr. Sigara içen ergenlerde kalýcý genetik deðiþikler olduðunu ve sigara býrakýlsa bile kanser riskinin yüksek kaldýðýný destekleyen veriler saptanmaktadýr. Sigarayý býrakanlarda kanser ihtimali, 10 yýl sonraki takiplerde, býrakmayanlara göre 2-3 kat azalmaktadýr. Orta yaþtan önce sigarayý býrakmýþ olanlarda ise risk % 90 azalýr. Kronik Obstruktif Akciðer Hastalýðý (KOAH) KOAH progresif bir hastalýktýr. Küçük hava yollarýnýn týkanmasý veya daralmasý ve hava keselerinin tahribi ile karakterizedir. Solumun güçlüðü ve oksijen yetersizliði ilerleyicidir ve nadiren geri dönüþlüdür. KOAH hastalarýnda yaþam kalitesi belirgin düþer. Sigara içiminin akciðer fonksiyonlarýný bozduðu kesin olarak bilinmektedir. Bu baðlamda, KOAH'ýn temel nedeni sigara baðýmlýlýðýdýr ve KOAH'a baðlý ölümlerin % 80'i sigara içimine baðlýdýr. Ýçilen sigara miktarýnýn fazlalýðý KOAH geliþme olasýlýðýný arttýrýr. Sigaranýn içindeki katran miktarýnýn azaltýlmasý riski azaltmaktadýr. Akciðer fonksiyonlarý bozuk, orta yaþlý bireyler sigarayý býraktýklarýnda yaþam beklentileri artmakta ve akciðer fonksiyonlarýnda düzelme görülebilmektedir. KOAH geliþmiþ yaþlý olgularda ise sigarayý býrakma oluþan akciðer hasarlarýný geri döndürmemekle birlikte, hastalýðýn ilerleme süreci sigara içmeyenlerle ayný hale gelmektedir. Sigara ve Kanser Ýnsanlarýn 1/3'ü yaþamlarý süresince bir kanser türü geliþtirirler; bunlarýn ¼'ü kanser nedeniyle ölürler. Kanserden ölümlerin 1/3'ünde sigara etyolojik öneme sahiptir. Aðýz ve Boðaz Kanserleri Aðýz, dil, dudak ve boðaz kanserleri olan kiþilerin % 90'ý sigara, pipo veya sigar kullanmaktadýrlar. Ýçilen sigara sayýsý arttýkça risk artmaktadýr. Larinks kanseri olan aðýr sigara içicilerde mortalite kat artmaktadýr. Sigara ve alkolü birlikte kullanan olgularda risk katlanarak artmaktadýr; örneðin, larinks kanserlerinin 9/10'unda her iki maddeyi bir arada kullanma sorumlu tutulmaktadýr. Günde 40'dan fazla sigara içen ve 4 kadehten fazla alkollü içki kullananlarda aðýz ve boðaz kanseri riski 35 kat artmaktadýr. Özafagus kanserinde artan risk sigara býrakýlsa bile yüksek kalmaktadýr. Mesane ve Böbrek Kanseri Mesane kanserlerinin erkeklerde ½'si kadýnlarda ¹/3'ü sigara baðýmlýlýðý ile ilgilidir. Risk, kullanma süresi ve miktarýyla artmakta; sigaranýn býrakýlmasý ile azalmaktadýr. Böbrek kanseri de sigara içenlerde daha fazla görülmektedir

14 Pankreas kanseri Pankreas kanseri ortalama 5 yýllýk yaþama oraný % 4 olan fatal bir kanserdir. Risk, sigara kullanma süresi ve miktarýyla 2.7 kat artmakta; sigaranýn býrakýlmasý ile azalmakta ve 10 yýl sonra normale dönmektedir. Meme Kanseri Kýrk yýl ya da daha fazla sigara içen kadýnlarda meme kanseri riski % 60 artmaktadýr. Bu hastalardan günde 20 ya da daha fazla içenlerde risk % 83 daha yüksektir. Diðer Kanserler Mide, karaciðer, kolon, ve rektum ve serviks kanserleri ve lösemi sigara içenlerde daha sýk ortaya çýkar. Risk kullanma süresi ve miktarýyla artmaktadýr. Sigara ve Kardiyovasküler Sistem Hastalýklarý Kalp hastalýðýna baðlý ölümler, tüm ölüm nedenleri arasýnda 1. sýradadýr ve kalp hastalýðýna baðlý ölümlerin % 17'si doðrudan Tablo Sigara baðýmlýðý ve kalp hastalýðý riski MI riski 2-3 kez artmaktadýr Sigara içenlerde kolesterol düzeyi yükselir, HDL oraný düþer; tansiyon yükselir Hipertansiyon ve kolesterol yüksekliði de ayný kiþide mevcut ise MI riski 8 kat artmaktadýr. 45 yaþýna gelmemiþ bir erkek, 25 yýldan fazla süredir sigara içiyorsa, KKH riski 15 kez artmaktadýr Hafif sigara baðýmlýlarýnda da KKH riski anlamlý düzeyde yüksektir (kadýnlarda daha beirgin) Günde 1-4 sigara içen kadýnlarda KKH riski 2.5 kez artar Sigara içen ve oral kontraseptif kullanan menopozal kadýnlarda kalp hastalýðý riski 10 kat artar; risk 45 yaþ üstünde daha belirgindir Koroner aterosklerozu olan erkeklerde cinsel iþlev bozuklarýna daha sýk rastlanmaktadýr sigara kullanma ile baðlantýlýdýr. Sigara hem sempatik sistemi aktive ederek hem de parasempatik sistemin etkisini bloke ederek kardiyovasküler sisteme etki eder. Koroner Kalp Hastalýðý (KKH) Koroner kalp hastalýðýnýn en sýk nedeni aterosklerozdur. Kan akýmýnýn kýsa süreli yetersiz kalmasý angina pektorise yol açarken, uzun süreli týkanma myokart dokusunda infarkt oluþmasýyla sonuçlanýr. Sigara içimini takiben vücuda daðýlan nikotin kan basýncýný ve kalp atým hýzýný yükseltir; vazokonstriksiyon ve yüksek kan karbon monoksit düzeyi nedeniyle kanýn oksijen taþýma kapasitesi düþer. Kan fibrinojen ve trombosit seviyeleri artarak pýhtýlaþma kolaylaþýr. Tüm bu etkenler ateroskleroz ve KKH, MI, felç ve tromboz olasýlýðýný arttýrýr. Hafif (light) sigara içimi ile kalp hastalýðýnýn azaldýðýna iliþkin somut veriler yoktur. Öte yandan, sigarayý býrakma ile kalp hastalýðý riski azalýr. Bu özellikle diðer risk faktörlerine sahip bireylerde hayati önem gösterir. Sigarayý býraktýktan sonraki 1 yýlda MI riski 1/3 oranýnda azalýrken, 3-4 yýl içinde hiç sigara içmemiþ olanlarla ayný seviyeye iner; bu azalma hiperkoagulabilitenin düzelmesiyle yakýndan iliþkilidir. Öte yandan, KKH riskinin hiç sigara içmemiþ olanlarla ayný seviyeye inmesi 10 yýl alýr ve sigaranýn ateroskleroz yapýcý etkisinin düzelmesiyle baðlantýlýdýr. Felç Sigara içme ile serebral emboli, tromboz ve subaraknoid kanama arasýnda güçlü ve doza baðýmlý bir iliþki saptanmýþtýr. Tüm felçlerin % 11 i sigara içmeye baðlýdýr ve felç olasýlýðý sigara içenlerde 1.5 kat artar. Günde 20 ve fazlasý sigara içenlerde ise risk 2-4 kez artmýþtýr. Orta yaþ erkeklerde risk en yüksek olup, ileri yaþlarda risk azalmaktadýr. Sigarayý býrakma ile risk 2-5 yýl içinde hiç sigara içmemiþlerle ayný seviyeye iner. Buerger Hastalýðý Kol ve bacaklardaki küçük ve orta boy arterleri, venleri ve sinirleri 20 21

15 etkileyen nadir bir hastalýktýr. Hastalýk sigara içimiyle yakýndan iliþkilidir; hastalýðýn ilerlemesini ve ampütasyonlarý engellediði ispatlanmýþ tek tedavi yöntemi sigarayý býrakmaktýr. Sigara, Cinsel Yaþam ve Üreme Sistemi Sigara içme kadýn ve erkek fertilitesini; erkek cinsel iþlevlerini; hamile kadýnýn ve doðacak çocuðun saðlýðýný etkiler. Fertilite Çocuk isteyen ve hamile kalabilmek için 1 yýldan daha fazla süre bekleyen kadýnlarda sigara içme oraný 3.4 kat fazladýr. Sigara içenlerde ilk siklusta hamile kalma oraný % 10 daha azdýr. Ýçilen sigara miktarý ile hamile kalma süresinde uzama arasýnda doðrusal bir iliþki vardýr. Erkek fertilitesi de sigara içmekle azalmaktadýr. Ejekülat hacmi, sperm sayýsý ve hareketliliði, spermin ovuma penetrasyon yeteneði sigara içen erkeklerde daha azdýr. Muhtemelen Y kromozomu taþýyan spermlerin sigaranýn etkilerine daha hassas olmasý nedeniyle, sigara içen erkeklerin kýz bebek sahibi olma olasýlýðý artmaktadýr. Sigara içen ve yaþ aralýðýndaki erkeklerde empotans ve ereksiyon kusurlarýna rastlanma olasýlýðý % 50 artmýþtýr. Empotan erkeklerin sigara içiyor olma olasýðý, normal popülasyondan 1/3 oranýnda daha fazladýr. Bu bulgular sigara içmenin empotans riskini arttýrdýðýna iþaret etmektedir. Öte yandan, sigarayý býraktýktan sonraki 1 ay içinde penil kan akýmýnýn arttýðý ve bazý olgularda empotansýn düzeldiði saptanmýþtýr. Hamilelik Hamile kadýnlarýn ortalama % 30'u sigara içmektedir. Sigara içenlerin yalnýzca ¼'ü hamilelik sýrasýnda sigarayý býrakabilmektedirler. Býrakanlarýn 2/3'ü ise doðumdan sonra tekrar baþlamaktadýr. Sigara içen hamilelerde plasenta kan akýmý azalmakta ve bebekler düþük doðum aðýrlýklý doðmaktadýr. Ortalama 200 gr hafif olan bebek doðum kilosu, özellikle 2. ve 3. trimestrde sigara içimi ile baðlantýlýdýr. Sigara sayýsý arttýkça, doðum kilosu düþmekte; bebeklik ve çocukluk döneminde hastalýklara yakalanma ve ölüm riski artmaktadýr. Ayrýca hamilelik sýrasýnda spontan abortus, kanama ve premature doðum olasýlýðý da sigara içimi ile artmaktadýr. Ani bebek ölümü sigara içen annelerin bebeklerinde daha sýktýr ve bu ölümlerin ¼'ü sigara içimine baðlanmaktadýr. Sigara içen annelerin bebeklerinde ciddi üst solunum yolu enfeksiyonlarýna yakalanma oraný 2 misli artmýþtýr. Bu çocuklarýn ortalama boyu kýsadýr; fiziksel ve zihinsel geliþmeleri, matematik ve okuma becerileri yaþýtlarýndan geridir. Menapoz Sigara içen kadýnlarýn menapoza girme yaþý ortalama 1.7 yýl kýsalmýþtýr. Bu risk günde 10 ve daha fazla sigara içen kadýnlarda belirgindir. Sigarada bulunan polisiklik hidrokarbonlarýn yumurtalarýn premature ölümüne yol açtýðý ve bunun de erken menapoza neden olduðu düþünülmektedir. Sigara ve Cilt Ortamda bulunan sigara dumaný cildi kurutmakta ve aðýz ve göz çevresinde kýrýþýklýklara neden olmaktadýr. Deride kýrýþýklýklar içilen sigara miktarý ile doðru orantýlý olarak artar. Aðýz kokusu, parmaklarda ve diþlerde sararma ortaya çýkabilir. Ayrýca, vazokonstriksiyon nedeniyle deriye ulaþan kan miktarý azalarak derinin oksijenizasyonu ve beslenmesi bozulmaktadýr. A vitamini depolarýnýn azalmasý ile deri üzerinde olumsuz etkiler ortaya çýkabilmektedir. Sigara ve Diyabet Sigara içmeye baþlama yaþý ve içilen sigara miktarý Tip II diyabet geliþmesi için major bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Sigara içenlerde risk kat artmaktadýr. Ayrýca, insülin direnci geliþme riski de sigara içimi ile artmaktadýr

16 Diyabet hastalarýnýn sigara içmesi ise kardiyovasküler hastalýklara baðlý ölüm riskini arttýrmaktadýr. Geçmiþte sigara içmiþ diyabet hastalarýnda risk 1.3 kat, 1-14 arasý sigara içenlerde 1.4 kat, arasý içenlerde 1.6 kat, 35 ve üstünde içenlerde ise 2.19 kat artmaktadýr. Sigara ve Ölümcül Olmayan Hastalýklar Sigara baðýmlýlýðý yaþam kalitesini düþüren fakat ölümcül olmayan hastalýklara yol açabilir. Ayrýca, bazý hastalýk semptomlarý sigara içenlerde daha fazladýr. Tablo Sigara içenlerde riski artan hastalýklar Sigara Ýçenlerde Riski Artan Hastalýklar Diþeti hastalýklarý, diþ kaybý Angina Pektoris (20 x risk) Katarakt (2-3 x risk) Periferik damar hast.(16 x risk) Osteoartrit Mide, Duodonum ülseri Crohn Hastalýðý Psoriasis (2 x risk) Gözde mantar enfeksiyonu Maküler dejenerasyon (2 x risk) Pnömoni Depression Sýrt ve Boyun Aðrýsý Nistagmus Ereksiyon güçlükleri Empotans (2 x risk) Osteoporoz (her iki cinste de) Kolon Polipleri Romatoid artrit (aðýr içicilerde) Deride kýrýþma (2 x risk) Optik nöropati (16 x risk) Tip II Diyabet Tüberküloz Grip Sigara Ýçenlerde Semptomlarý Kötüleþen Hastalýklar Astým Kronik Rinit Diabetik retinopathy Crohn Hastalýðý Graves Hastalýðý Multiple Sclerosis Optik Neurit Tuberküloz 1.5. SÝGARA BAÐIMLILIÐI VE PSÝKÝYATRÝK HASTALIKLAR Son 20 ile 30 yýl içinde saðlýk konusunda artan bilinçlenmeye paralel olarak sigaranýn saðlýk üzerindeki olumsuz etkileri konusunda toplum bilinçlendirilmekte ve sigarayý býrakma giriþimleri gittikçe artmaktadýr. Ancak ciddi bir baðýmlýlýk olan sigara býrakýlmak istendiðinde duygu durum üzerinde belirgin bir sýkýntý, konsantrasyonda bozulma ve iþtahta artma gibi semptomlarla karakterize bir klinik durum ortaya çýkmaktadýr. Günümüzde nikotin çekilme sendromunun anlamlý bir psikolojik sýkýntýyý ortaya çýkardýðý düþünülmektedir. Genel olarak sigara içme davranýþý ile diðer psikolojik bozukluklar arasýnda bir iliþki olduðu bilinmekle birlikte, bu iliþkilerin niteliði ve sigaranýn açýk etkilerinin anlaþýlmasý son yýllarda gerçekleþmiþtir. Sigara ve stres Sigara kullananlarýn, sigaranýn stres ve gerginlik duygularýný azalttýðýna iliþkin yoðun bir inancý bulunmakla birlikte, gerçekte, içicilerin stres düzeylerinin içici olmayanlara göre daha yüksek olduðu bilinmektedir. Ayrýca sigarayý býrakanlarýn stres düzeyi uzun vadede sigaraya devam edenlere göre anlamlý derecede azalmaktadýr. Sigara içenlerin sosyal ve ekonomik zorluk çekenlerin arasýnda daha fazla olduðu düþünülürse, sigara içme davranýþýnýn stresi azaltmayan bir baþetme davranýþý olarak kullanýldýðý fikri oluþmaktadýr. Sigara ve depresyon Konuyla ilgili pek çok epidemiyolojik çalýþma klinik depresyon ve sigara içme davranýþý arasýnda ciddi baðlantýlardan söz etmektedir. Bazý çalýþmalar uzun süreli nikotin kullanýmý sonucunda beyinde majör depresyona neden olabilecek bazý etkilerin oluþtuðunu gösterirken bazýlarý da paylaþýlan çevresel ve genetik faktörlerin hem sigara içme davranýþýný hem de depresyonu predispoze 24 25

17 ettiðini ortaya koymaktadýr. Genellikle önceden sigara içme öyküsü olanlarda depresif semptomlarda ve majör depresyon ataklarýnda artma görülmektedir. Sigara içme davranýþý ve majör depresyon arasýndaki iliþkinin her iki durumu ortaya çýkaran genlerden kaynaklandýðý da düþünülmektedir. Yine hem sigara içme davranýþýnýn hem de depresyonun ortaya çýkýþýnda sosyal çevre, kiþilik ve baþetme biçimleri gibi ortak faktörler önem taþýmaktadýr. Bazý içiçiler için nikotin bir anti-depresan olarak iþlev görebilmektedir. Sigarayý býrakma davranýþýnýn ise genellikle depresif semptomlarýn, bazý vakalarda ise ciddi bir majör depresyonun ortaya çýkmasýný tetiklediði bilinmektedir. Sigara içme alýþkanlýðý olan depresyonlu hastalarýn ve sigarayý býrakma sýrasýnda depresyon semptomlarý gösterenlerin depresyonlarýnýn tedavisi sigarayý býrakma davranýþýna yardýmcý olacaktýr. Sigara baðýmlýlýðýnýn tedavisinde kullanýlan bupropiyon (Zyban) ayný zamanda eþdeðer dozlarda antidepresan etki de göstermektedir. Bu nedenle hem depresyonu olan hem de sigarayý býrakma konusunda istekli hastalarda bu ilaç düþünülebilir. nedenle de þizofreni hastalarýnýn sigarayý hastalýklarý için bir ilaç olarak kullandýklarý düþünülebilir. Bunun yanýsýra sigaranýn þizofreni hastalarýnýn kullandýklarý ilaçlarla etkileþtikleri, nöroleptik plazma düzeylerini azaltarak muhtemelen gerekenden daha yüksek bir nöroleptik dozunun kullanýlmasýna neden olduðu düþünülmektedir. Sigara ve diðer psikiyatrik hastalýklar Sigara ve diðer bazý psikiyatrik bozukluklar arasýnda açýkca belirgin iliþkiler kurulmasa da genellikle yeme bozukluðu ile sigara arasýndaki bir iliþkiden söz edilmektedir. Burada özellikle vücut imajý kaygýsý yaþayan gençlerde ve kadýnlarda sigaranýn özellikle kilo kontrolü için tercih edildiði bilinmektedir. Yine dikkat daðýnýklýðý olan hiperaktivite bozukluðunda da kiþilerin sigarayý terapötik amaçlarla kullanabileceði düþünülmektedir. Psikiyatrik taný almýþ bireylerin sigarayý býrakma sürecinde izlenmeleri ve ilaç dozlarýnýn yeniden ayarlanmasý gerekebilir. Sigara ve alkol/madde baðýmlýlýðý Aðýr sigara içme davranýþý olanlarýn 15%- 20% kadarý alkol kötüye kullanýmý ya da alkol baðýmlýlýðý kriterlerini karþýlamaktadýr. Alkol ve madde kullanýmý olan içiciler genellikle bu sorunlarýndan kurtulmadan sigarayý býrakamamaktadýrlar. Bu nedenle öncelikle ya da birlikte alkol ve madde baðýmlýlýðýnýn da tedaviye alýnmasý gerekmektedir. Sigara ve þizofreni Þizofreni hastalarýnda sigara içme prevelansý oldukça yüksektir. Bu durumun nedeni kesin olarak bilinmemekte birlikte ve iliþkinin oldukça karmaþýk olduðu düþünülmektedir. Sigara içimi ile indüklenen dopamin salýnýmýndaki artýþ, muhtemelen bazý þizofrenik semptomlarýn yatýþmasýný kolaylaþtýrmaktadýr. Bu 26 27

18 1.6. PASÝF ÝÇÝCÝLÝK VE SONUÇLARI Pasif içicilik, birey sigara kullanmamasýna raðmen, sigara içilen ortamda biriken sigara dumanýnýn solunumla birlikte alýnmasý sonucu ortaya çýkar. Pasif içicilerde erken belirtiler olarak gözlerde irritasyon, öksürük, baþ ve boðaz aðrýsý, baþ dönmesi ve bulantý ortaya çýkabilir. Astým vakalarýnda semptomlarda aðýrlaþma görülebilir. Yalnýzca 30 dakika dumana maruz kalma bile koroner kan akýmýný azaltmakta ve bu durum özellikle kalp hastalarýnda riskli olabilmektedir. Uzun süre pasif içici olarak sigara dumanýna maruz kalanlarda ise sigara içenlerde görülen hastalýk riski artýþlarý görülebilir. Pasif içicilerde kalp hastalýðý riski % 23, akciðer kanseri riski % artmaktadýr. Bu kiþilerde risk artýþý çok yüksek olmamasýna raðmen, her iki hastalýða da sýk rastlanmasý pasif içiciliðin önemini ortaya koymaktadýr. Pasif içiciliðin en kötü sonuçlarý çocuklarda görülmektedir. Her iki ebeveyni de sigara baðýmlýsý olan çocuklarýn solunum yollarý enfeksiyonuna yakalanma riski % 72 oranýnda artmaktadýr. Sigara içilen evde yaþayan çocuklarda bronþit, pnömoni, bronþiolit, orta kulak iltihabý riski belirgin olarak yükselir. Astýmlý çocuklarda semptomlar belirginleþmektedir. Bu çocuklarýn ileriki yaþlarda kardivasküler sistem hastalýklarý, KOAH ve kanser geliþtirme riski de artmaktadýr. Sigara içilen evde yaþayan bebeklerin bronþit ve pnömoni nedeniyle hastaneye yatýrýlma olasýlýðý artmaktadýr. Bu çocuklarýn koku alma yetenekleri, okuma becerileri ve karar verme yetenekleri de azalabilmektedir. Hamilelik esnasýnda pasif içicilik düþük doðum aðýrlýklý bebek doðurmaya yol açabilir. Ani bebek ölümü sendromu olasýlýðý artar, solunum kapasitesinde azalma görülebilir. Pasif içiciliðe baðlý saðlýk sorunlarý nedeniyle pek çok ülkede halka açýk yerlerde sigara içilmesi kýsýtlanmýþtýr. Sigara içenlerin çoðunluðu da bu kýsýtlamanýn gerekliliðine inanmaktadýr. SÝGARAYI BIRAKMAYA HAZIRLANAN BÝREYE YARDIM 2.1. Sigara Býrakma ile Ýlgili Sýk Sorulan Sorular 2.2. Sigara Baðýmlýlýðýný Devam Ettiren Düþünce Yapýlarý BÖLÜM

19 2.1. SÝGARA BIRAKMA ÝLE ÝLGÝLÝ SIK SORULAN SORULAR Sigara býrakmasýný istediðimiz bireyin oldukça sýkýntýlý geçebilecek býrakma sürecinde mukavemet gösterebilmesi için önemli bir motivasyona ihtiyacý vardýr. Herhangi bir motivasyonu olmayan bireyin sigara alýþkanlýðýndan vazgeçmesini bekleyemeyiz. Bu nedenle hastaya motivasyon kazandýrmak veya sahip olduðu motivasyonel faktörleri teþvik etmek oldukça önemlidir. Sigara býrakmaya motivasyonu olan kiþi kendisini hazýrlamak üzere süreç hakkýnda düþünecek ve sorular soracaktýr. Hastanýn bu sorularýný, kendisini teþvik eder nitelikte cevaplamak, býrakma sürecinde sürpriz olumsuzluklar yaþanmamasý için çok önemlidir. Sigaraya tekrar baþlatan en önemli faktör býrakma sürecinde yaþanan olumsuz olaylardýr. Olabilecek her türlü olumsuzluklara hastayý hazýrlamak onu süreç içinde kendine daha güvenli ve hazýr tutabilir. Aþaðýda sigara býrakma programlarýna katýlan bireylerin sýk sorduðu sorulardan örnekler, soru cevap þeklinde sunulmuþtur: Sigarayý azaltarak býrakmak daha iyi bir yol deðil mi? Hayýr. Sigarayý býrakmanýn en iyi yolu belirli bir tarihte sigarayý tamamen kesmektir. Bu belirlenen güne kadar bir hafta kendinizi sigara içerken gözlemeniz çok faydalý olacaktýr. Bu süre içinde nerelerde, hangi sebeplerden ötürü ve ne kadar sigara içtiðinizi yazýlý olarak kaydetmeniz gerekir. Araþtýrmalar kendini sigara içme sýklýðý açýsýndan gözleyen ve kayýt tutan kimselerde doðal olarak sigara içme sýklýðýnýn azaldýðýný göstermektedir. Dolayýsýyla planlanan sigara býrakma gününe kadar içilen sigara miktarýnda doðal bir düþüþ yaþanabilmektedir. Sigara býrakmanýn püf noktasý nedir? Sigara býrakma sürecinde tek bir püf noktasý yoktur. Araþtýrmalar sigara içme isteðinin çevresel ve fizyolojik uyaranlar tarafýndan kýþkýrtýldýðýný göstermektedir. O halde, bu tür uyaranlarýn bulunduðu durumlarda kontrolün sizin elinizde olduðu düþüncesini saðlayacak ve kendinize olan güveninizi arttýracak metodlarýn öðrenilmesi çok önemlidir. Örneðin, yemeklerden sonra sigara içmeye kuvvetli bir istek duyuluyorsa, yemekten sonra sigaranýn yerine nasýl baþka bir faaliyet koyma gerekliliði öðrenilmelidir. Bu tür becerilerin kazanýlmasý ve planlamalarýn yapýlmasý kendinize olan güvenizi arttýrarak isteklerizi kontrol altýnda tutmanýza yardýmcý olacaktýr. Onca seneden sonra sigarayý býrakmaktan gerçekten bir fayda görebilecek miyim? Kesinlikle evet. Sigarayý býrakmakla, kanser ve kalp hastalýklarý geliþtirme gibi temel ölüm sebeplerinin riski azalmaya baþlar. Sigarayý býrakmak ayrýca amfizem, yüksek tansiyon, felç, bronþit gibi hastalýklarýn oluþma riskini de azaltmaktadýr. Vücut sigarayý býraktýðý andan itibaren kendisini yenilemeye baþlayacaktýr. Zamanla, önemli hastalýklarý geliþtirme riski azalarak sigara içmeyen kiþilerin taþýdýklarý risk oranýna kadar düþecektir. Sigarayý býrakmakla hemen ulaþýlabilen saðlýk kazançlarýný unutmayýnýz: Zor bir alýþkanlýðýn üzerinde hakimiyet kurmak ve dolayýsýyla kendinize olan güveninizin tazelenmesi, artmasý Daha kolay nefes alabilme, Daha az öksürük, Daha fazla enerji, Kanýnýzda daha fazla oksijen, Daha kuvvetli koku ve tat alma hisleri, Daha az günlük endiþeler (Sigarayý nereden bulacaðýnýzla, nerede içeceðinizle ilgili endiþelerin artýk olmamasý gibi)

20 Kilo alýr mýyým? Tek bir cevap vermek mümkün deðildir. Kilo almak özellikle bayanlarýn en büyük endiþe kaynaðýdýr ve tekrar sigaraya baþlamayý yordayan en kuvvetli faktörlerden biridir. Bununla birlikte her sigarayý býrakan kilo almaz. Býrakanlardan bazýlarý ortalama 3-4 kg alýrken bazýlarý da tersine kilo verirler. Bir diðer kýsmý da ayný kiloda kalmaktadýr. Bu önemli konu sigarayý býrakýrken dengeli yeme alýþkanlýðýnýn korunmasý ve düzenli bir egzersiz planý uygulamasý ile doðrudan alakalýdýr. Egzersiz yapmanýn iþtahý düzenlemede ve stresle baþa çýkmada olumlu etkileri olduðu gibi sigara burakma sýrasýnda da saðlýðýn geri kazanýlmasý iþlemlerini hýzlandýrýcý bir fonksiyonu bulunmaktadýr. belirtilecek notlarý almanýz gerekecektir. Zamaný, içinde bulunulan durumu, durumun içindeki kiþileri, duygu durumunuzu, ne türlü bir meþguliyet içinde olduðunuzu her sigara içiþinizde not almanýz sizler için ne gibi durumlarýn riskli durumlar olduðunu ortaya çýkaracaktýr. Bu bilgiyi her sigara içiþinizde ve doðru bir biçimde not etmek çok önemli olacaktýr. Kendimi nasýl teþvik ederim? Hastanýn hekimle iliþkisi sýrasýnda soracaðý sorular býrakmaya olan isteðini ve kararlýlýðýný gösterir. Sorduðu sorularý onun istediði detay seviyesinde cevaplayýn ve soru sormasýný takdir ettiðinizi gösterin. Sorularýna deðer verilerek cevap bulan hasta daha da motive olacaktýr. Ancak hastanýn iyi motive olmasý býrakma sürecinin her aþamasýnda mükemmel bir performans göstereceði anlamýna gelmez. Hastaya þu öðütlenebilir: Kendinizi kararlý bir þekilde mücadele etmeye, vaz geçmemeye ve bir baþarýsýzlýk yaþansa bile tekrar denemek için istekli olmaya hazýrlayýnýz. Çevrenizde sizi motive ederek destekleyecek yakýnlarýnýzla irtibata geçin ve düzenli aralýklarla sizi aramalarýný saðlayýn. Onlarýn varlýðý ve desteði sizin kontrolünüzü arttýracaktýr. Ne kadar çaba harcamam gerekecek? Oldukça. Sigara býrakmak zor bir iþtir. Planlama ve sistemli uygulamalarý gerektirir. Daha sonra tanýtýlacak olan yollarla ilgili becerileri kuvvetlendirmek üzere yapýlmasý gereken ev ödevlerini aksatmamak gerekir. Örneðin planladýðýnýz sigara býrakma gününden iki hafta önce ve bir hafta süreyle her sigara içiþinizde 32 33

5A 5R KAVRAMLARI. Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

5A 5R KAVRAMLARI. Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı 5A 5R KAVRAMLARI Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Genel İlkeler Tütün bağımlılığı kronik bir hastalıktır. Genellikle birkaç denemeden sonra bırakılır. Her

Detaylı

Sigaranın Vücudumuza Zararları

Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

dumaný yoktur yarin imaný...

dumaný yoktur yarin imaný... Cigaramýn dumaný yoktur yarin imaný... Tütün z Tüketimi z Sonuçlarý Der Rauch meiner Zigarette... Die Geliebte ist erbarmungslos... (aus einem türkischen Volkslied) - Informationen über Tabak, Tabakkonsum

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

SİGARA VE GENÇLİK. Doç.Dr.Hacer Kuzu OKUR. Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Göğüs Hastalıkları Bölümü. 01.Nisan.

SİGARA VE GENÇLİK. Doç.Dr.Hacer Kuzu OKUR. Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Göğüs Hastalıkları Bölümü. 01.Nisan. SİGARA VE GENÇLİK Doç.Dr.Hacer Kuzu OKUR Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü 01.Nisan. 2015 TÜTÜN ZEHİRLİ BİR BİTKİDİR VE İSTER ELDE İSTER FABRİKADA İŞLENSİN BU

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

Sigarayý Býrakma Yöntemleri

Sigarayý Býrakma Yöntemleri Sigarayý Býrakma Yöntemleri Dr. Esra Uzaslan* Sigara günümüzde en önde gelen ölümcül hastalýklarýn önlenebilir nedenlerinin baþýnda gelmektedir. Sigara baðýmlýlýðý Dünya Saðlýk Örgütü nce hastalýk olarak

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

Tütün Kullanımını ve Zararlarını Nasıl Önleyelim?

Tütün Kullanımını ve Zararlarını Nasıl Önleyelim? Tütün Kullanımını ve Zararlarını Nasıl Önleyelim? Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Nuray Uğur tarafından Prof.

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Tobacco Smoking Among the Executives of the Turkish Medical Association Dr. Özen Aþut*, Dr. Sibel Kalaça** Özet Sigara içme alýþkanlýðý; yaygýnlýðý

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

Yazar Ad 41 Prof. Dr. Haluk ÖZEN Cinsel hayat çocuk yaştan itibaren hayatımızın önemli bir kesimini oluşturur. Yaşlılık döneminde cinsellik ayrı bir özellik taşır. Yaşlı erkek kimdir, hangi yaş yaşlanma

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

Sayın (ebeveyn / bakıcı)

Sayın (ebeveyn / bakıcı) Sigara içmenin insan vücudu üzerine etkileri Sayın (ebeveyn / bakıcı) Aşağıdaki faaliyet, sigara kullanımıyla ilgili konuları çocuğunuzla konuşmanıza yardımcı olmak için kullanılabilir. Bu aynı zamanda

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

SİGARANIN SAĞLIĞA ETKİLERİ. Doç. Dr. Pınar Yıldız Göğüs Hastalıkları Uzmanı

SİGARANIN SAĞLIĞA ETKİLERİ. Doç. Dr. Pınar Yıldız Göğüs Hastalıkları Uzmanı SİGARANIN SAĞLIĞA ETKİLERİ Doç. Dr. Pınar Yıldız Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dünya Sağlık Örgütü SİGARA ALIŞKANLIĞININ DÜNYANIN EN BÜYÜK SAĞLIK SORUNU olduğunu ilan etmiştir. SİGARANIN İÇİNDEKİ ZEHİRLİ

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

SİGARAYI DEĞİL KENDİNİZİ YAKIYORSUNUZ SİGARANIN ZARARLARI

SİGARAYI DEĞİL KENDİNİZİ YAKIYORSUNUZ SİGARANIN ZARARLARI SİGARAYI DEĞİL KENDİNİZİ YAKIYORSUNUZ SİGARANIN ZARARLARI AKCİĞER KANSERİNİN ÖLÜMLERİNİN %90 neden sigaradır. SİGARA NEDİR? Zehirli bir bitki olan tütünün, ince bir kağıt içine sıkıştırılarak sarılmış

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ SİGARA BIRAKMA SÜRECİ DOÇ DR ZEYNEP AYFER SOLAK EÜTF GÖĞÜS HASTALIKLARI AD Çevresel ve sosyal faktörler. Medya, merak, aile. Sosyoekonomik yapı. Kültürel yapı Davranışsal ve psikolojik faktörler. Öğrenme.

Detaylı

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ Doç. Dr. Okan Çalıyurt Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD, Edirne Temel Kavramlar Madde kötüye kullanımı Madde bağımlılığı Yoksunluk Tolerans

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri...

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

olarak çalýºmasýdýr. AC sinyal altýnda transistörler özellikle çalýºacaklarý frekansa göre de farklýlýklar göstermektedir.

olarak çalýºmasýdýr. AC sinyal altýnda transistörler özellikle çalýºacaklarý frekansa göre de farklýlýklar göstermektedir. Transistorlu Yükselteçler Elektronik Transistorlu AC yükselteçler iki gurupta incelenir. Birincisi; transistorlu devreye uygulanan sinyal çok küçükse örneðin 1mV, 0.01mV gibi ise (örneðin, ses frekans

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük korumasý Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçýðý Açýklama: 1. Ýlk önce makineyi test ediniz. 2. Sýcaklýk ayarýný yapýnýz. 3. Sýcaklýk alarm parametre ayarlarý (AL

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

Alkol çok eski zamanlardan beri (M.Ö. 2000) var. Alkol Kullaným Bozukluklarý. Özet

Alkol çok eski zamanlardan beri (M.Ö. 2000) var. Alkol Kullaným Bozukluklarý. Özet Alkol Kullaným Bozukluklarý Uz. Dr. Ayhan KALYONCU*, Uz. Dr. Hasan MIRSAL* Özet Alkol kullaným bozukluklarý hem yetiþkinleri hem de gençleri etkileyen oldukça ciddi ve önemli bir saðlýk sorunudur. Alkolle

Detaylı

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde 7 Prof. Dr. Ali KUTSAL Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde temizlenen kan kalbin sol tarafýna gelir ve buradan kalbin kasýlmasý ile atardamar sistemine geçer.kapiller adý verilen ve doku

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL 1 MESAJLAR! Fiziksel etkinlik (FE) ve iyi bir fiziksel uygunluk, hastalık riskini azaltır uygun sağlık ve iyi olma haline katkıda bulunur.!

Detaylı

Konya da gebe kadýnlarýn sigara içme konusundaki tutum ve davranýþlarý

Konya da gebe kadýnlarýn sigara içme konusundaki tutum ve davranýþlarý ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Konya da gebe kadýnlarýn sigara içme konusundaki tutum ve davranýþlarý Attitudes and behaviors of pregnant women about smoking in Konya Kamile Marakoðlu, Asst. Prof. Dr.,

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

CHECK-UP NEDÝR? Bir baþka deyimle Genel Saðlýk Kontrolü, hiçbir þikayet ve hastalýðý olmasa dahi, kiþide mevcut olabilecek hastalýklarýn yada bu hastalýklarýn erken bulgularýnýn ve kiþide bulunan, gelecekte

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır.

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Bölüm 9 Astım ve Gebelik Astım ve Gebelik Dr. Metin KEREN ve Dr. Ferda Öner ERKEKOL Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Erişkinlerde astım görülme

Detaylı

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz.

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz. Soru - Yanýt 10 1. Dolaþým sisteminin elemanlarý nelerdir? Yanýt: Dolaþým sisteminin elemanlarý kalp, damarlar ve kandýr. 2. Dolaþým sisteminin görevi nedir? Yanýt: Vücuttaki hücrelere oksijen ve besin

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I BÝRE DERSHANEERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UUAMA FÖÜ (MF) DERSHANEERÝ S FÝÝ - 13 ADIRMA UVVETÝ - I Ders anlatým föyleri öðrenci tarafýndan dersten sonra tekrar çalýþýlmalýdýr. ADIRMA UVVETÝ - I Adý Soyadý :... Bu

Detaylı

İSTANBULSPOR EĞİTİM YAYINLARI. Engin TUNCER. Nikotin

İSTANBULSPOR EĞİTİM YAYINLARI. Engin TUNCER. Nikotin İSTANBULSPOR EĞİTİM YAYINLARI Engin TUNCER Nikotin İNSANLARIN SİGARAYA BAŞLAMA NEDENLERİ CAZİP REKLAMLAR YATIŞTIRICI, SAKİNLEŞTİRİCİ OLDUĞU İÇİN AKRAN BASKISI SİGARA HAKKINDA BİLGİLER VE GERÇEKLER Tiryakilerin

Detaylı

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41.

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41. 7215 73-2/26 TR(TR) Kullanýcý için Kullanma talimatý ModuLink 25 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý off on C 5 off 2 on pm 1:41 24 Volt V Lütfen cihazý kullanmaya baþladan önce dikkatle

Detaylı

MADDE BAĞIMLILIĞI SEMİNERİ (SİGARA, ALKOL KULLANIMI VE KORUNMA YOLLARI) SELÇUK ÖZTÜRK PSİKOLOJİK DANIŞMAN ve REHBER ÖĞRETMEN

MADDE BAĞIMLILIĞI SEMİNERİ (SİGARA, ALKOL KULLANIMI VE KORUNMA YOLLARI) SELÇUK ÖZTÜRK PSİKOLOJİK DANIŞMAN ve REHBER ÖĞRETMEN MADDE BAĞIMLILIĞI SEMİNERİ (SİGARA, ALKOL KULLANIMI VE KORUNMA YOLLARI) SELÇUK ÖZTÜRK PSİKOLOJİK DANIŞMAN ve REHBER ÖĞRETMEN MADDE BAĞIMLILIĞI NEDİR? Madde kullanımı sonucunda gelişen belirli bir hastalık

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

Sigara içme alışkanlığı hakkında ne kadar bilgilisiniz? Sayın (ebeveyn / bakıcı)

Sigara içme alışkanlığı hakkında ne kadar bilgilisiniz? Sayın (ebeveyn / bakıcı) Sayın (ebeveyn / bakıcı) Aşağıdaki faaliyet, sigara kullanımıyla ilgili konuları çocuğunuzla konuşmanıza yardımcı olmak için kullanılabilir. Bu aynı zamanda çocuğunuzun bilgilenmesinde katkınız olmasını

Detaylı

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon ARAÞTIRMA Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon Gülten Karadeniz 1, Serdar Tarhan 2, Emre Yanýkkerem 3, Özden Dedeli 3, Erkan Kahraman 4 1 Yrd.Doç.Dr., 3

Detaylı

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için NEDEN KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için SAP Business One çözümünü seçmelerinin nedeni 011 SAP AG. Tüm haklarý saklýdýr. SAP Business One müþterileri SAP'ye olan güvenlerini gösteriyor.000+

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi Change of Smoking Prevalence among Erciyes University Students between 1985

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

(Domuz Gribi Virüsü) Bu Broþür Ankara Tabip Odasý Tarafýndan Hazýrlanmýþtýr. ANKARA ÞUBELERÝ Kasým 2009 - ANKARA Tasarým : Cafer ASLAN Baský : Mattek Matbaacýlýk Bas. yay. Tan. San. Tic. Ltd. Þti. GMK

Detaylı

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ ARAÞTIRMALAR (Research Reports) TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ The evaluation of hygiene and health attitudes of cleaning workers Elçin Balcý 1,

Detaylı

A D H I G B C E F 75 lik servis arabasý 100 lük servis arabasý 120 lik servis arabasý 140 lýk servis arabasý 210 luk servis arabasý Çocuk arabasý 25 lik A B C D E F 730 840 780 900 990 560 640 730 690

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Dr. Sema Ýlhan Akalýn* Dr. Can Cimili**, Dr. Esma Kuzhan*** Giriþ: Depresyon birinci basamakta en yaygýn görülen ruh saðlýðý sorunudur, çok azýnýn ikinci

Detaylı

Daha şimdiden sigara içebilir miyim?

Daha şimdiden sigara içebilir miyim? Daha şimdiden sigara içebilir miyim? www.rauchfrei-dabei.at RAUCHFREI D BEI Ich zieh mit! Gesundheit und Kultur Leo Daha şimdiden sigara içebilirim. Çocuklar, sigara içilen bir odada bir saat içinde bizzat

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Ýnsan hayatýný korur

Ýnsan hayatýný korur Ýnsan hayatýný korur Yangýn güvenliði kablolar ile baþlar Kablolar, bir binanýn toplam maliyetinde yüzde 0.5'den daha az bir miktarý oluþturmaktadýr. Ancak, kamu güvenliðinin saðlanmasýnda, hayati öneme

Detaylı

KAYSERÝ ÝL MERKEZÝNDEKÝ HEKÝMLERÝN VE TIP ÖÐRENCÝLERÝNÝN SÝGARA ÝÇME DURUMLARI VE SÝGARA KONUSUNDAKÝ TUTUMLARI

KAYSERÝ ÝL MERKEZÝNDEKÝ HEKÝMLERÝN VE TIP ÖÐRENCÝLERÝNÝN SÝGARA ÝÇME DURUMLARI VE SÝGARA KONUSUNDAKÝ TUTUMLARI ARAÞTIRMALAR (Research Reports) KAYSERÝ ÝL MERKEZÝNDEKÝ HEKÝMLERÝN VE TIP ÖÐRENCÝLERÝNÝN SÝGARA ÝÇME DURUMLARI VE SÝGARA KONUSUNDAKÝ TUTUMLARI Prevalance of Smoking and Attitudes of the Physicians and

Detaylı

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Hakan Türkçapar Doç. Dr., SSK Ankara Eðitim Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Ankara Anksiyete bozukluklarýyla depresyonun belirtileri arasýnda belirgin

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır.

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır. Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine

Detaylı

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Fibromiyalji hasta görüntüleri Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Aðrýyý görüntüleme ve patolojisini tanýmlamada baþarýlý yöntemdir. Aðrý kaynaðýnýn vücudun neresinde olduðunu gösterebilir.

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr.

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. V KAMU MALÝYESÝ 73 74 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yýlýnda uygulamaya konulan

Detaylı

Daha 10 yıl öncesine kadar sigara içmenin sosyal olarak öğrenilmiş bir alışkanlık ve kişisel bir seçim

Daha 10 yıl öncesine kadar sigara içmenin sosyal olarak öğrenilmiş bir alışkanlık ve kişisel bir seçim Tütün Bağımlılığı Bağımlılık mı, yoksa alışkanlık mı? Daha 10 yıl öncesine kadar sigara içmenin sosyal olarak öğrenilmiş bir alışkanlık ve kişisel bir seçim olduğu düşünülüyordu. Sigara içme alışkanlığında

Detaylı

ÇOCUKLARDA SİGARAYA MARUZİYETİN ETKİLERİ. Dr.Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

ÇOCUKLARDA SİGARAYA MARUZİYETİN ETKİLERİ. Dr.Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı ÇOCUKLARDA SİGARAYA MARUZİYETİN ETKİLERİ Dr.Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı PASİF SİGARAYA MARUZİYET Çocuklar zamanlarının %60-80 kadarını iç ortamlarda Türkiye

Detaylı

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN YAZ OKULU Çocuklarýnýza YAZ KEYFiNi GYM PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN ONLINE KAYIT facebook.com/gympark instagram.com/gym_park twitter.com/gym park info@gympark.com.tr www.gympark.com.tr 0 236 233 00 55 0

Detaylı

DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK

DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği OP. DR. ÜNSAL ÖZKUVANCI Genel bilgiler Şeker hastalığı bir çok organı etkilediği gibi cinsel fonksiyonları da olumsuz

Detaylı

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi MANİSA HABER Soğuklarla birlikte sinüzit vakalarında artış yaşanıyor Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ercan Pınar, havaların

Detaylı

Sigara Baðýmlýlýðý ve Hekimler

Sigara Baðýmlýlýðý ve Hekimler DERLEMELER Sigara Baðýmlýlýðý ve Hekimler Arzu Yorgancýoðlu 1, Ayþen Esen 2 Celal Bayar Üniversitesi, 1 Göðüs Hastalýklarý Anabilim Dalý, 2 Psikiyatri Anabilim Dalý, Manisa ÖZET Ülkemizde 15 yaþ üstü nüfusun

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı