TÜRKÇEDE İSİM CÜMLELERİNDE NESNE * ÖZET

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKÇEDE İSİM CÜMLELERİNDE NESNE * ÖZET"

Transkript

1 - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p , ANKARA-TURKEY TÜRKÇEDE İSİM CÜMLELERİNDE NESNE * Bağdagül MUSA ** ÖZET Türkçede yüklemin cinsine göre isim cümleleri ve fiil cümleleri olmak üzere iki tür cümleden bahsetmek mümkündür. Türkçe cümlelerin temel unsuru yüklemdir ve fiil cümlelerinde bir fiil, isim cümlelerinde de bir isim veya isimleşmiş bir unsur olmak üzere yüklem mutlaka bulunur. İsim cümlelerinin yüklemi isim soyundandır. Özne ve yüklemden başka cümle unsurları ise nesne, yer tamlayıcıları ve zarftır. Nesne, malum olduğu üzere fiilin doğrudan doğruya tesir ettiği nesneyi veyahut da şahsı karşılayan cümle unsurudur. Fiille ekli veya eksiz daima yükleme hâli ile bağlanır. Buna bağlı olarak da nesneyi iki türe ayırmak mümkündür. Yükleme hâli ekini alan nesnelere belirli nesne ; yükleme hâli ekini almayan nesnelere ise belirsiz nesne adları verilmektedir. Belirli nesnenin yerinin belirsiz nesneye nazaran daha esnek olmasına karşılık, belirsiz nesnenin yeri sabit olup, daima yüklemin hemen önüdür. Nesne yapı itibarı ile tek kelimeden oluşabildiği gibi, kelime grupları şeklinde de olabilir. Aynı cümlede belirli veya belirsiz şeklinde aynı cinsten olma şartı ile birden fazla nesnenin bulunabilmesi, nesnenin bilinen diğer özellikleridir. Cümlede nesnenin bulunması fiile ve bu fiilin geçişli olmasına bağlıdır. Fiil ihtiva etmediği için isim cümlelerinde nesnenin bulunması mümkün değildir. Dolayısıyla Türkçede isim cümlelerinde nesne yoktur. Türkçe dil bilgisi kitaplarında yaygın olan görüş budur. Ancak tarafımızdan yapılan araştırmalar, bu görüşün doğru olmadığını, bazı isim cümlelerinin de nesne aldığını göstermektedir. Söz konusu makalede isim cümlelerinin nesne aldıkları durumlar örneklerle pekiştirilmeye çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: söz dizimi, isim cümlesi, cümle unsurları, nesne, geçişli fiil * Bu makale, Eylül 2012 tarihlerinde Ankara da düzenlenen VII. Türk Dil Kurultayı nda sunulan bildirinin gözden geçirilmiş ve genişletilmiş hâlidir. Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Öğr. Gör. Dr. The University of Jordan, El-mek:

2 986 Bağdagül MUSA DIRECT OBJECT IN NOMINAL SENTENCES IN TURKISH ABSTRACT There are two types of sentences in Turkish according to the type of predicate: nominal sentences and verbal sentences. In the Turkish sentence the basic component is a predicate; sentences do not hold without predicates. The predicate of verbal sentences is a verb while the predicate of the nominal sentence is a noun. The other components of the Turkish sentence, other than the subject and predicate- the main parts of the sentence- are the direct object, the indirect object, and the adverb. Direct object is a component in a sentence which refers to the person or thing receiving the action of a transitive verb. The accusative case is the grammatical case used to mark the direct object In Turkish. If the object is specific it takes (y)i suffix, but if the object is nonspecific this suffix is not used. According to this there are two types of objects: definite and indefinite objects. Sometimes direct objects are single words; other times they are phrases or clauses. The direct object occurs in a sentence whenever the verb is transitive. Since nominal sentences in Turkish do not have verbs at all, it is impossible for a nominal sentence to have a direct object. Despite this widespread view of nominal sentences, our studies show that some types of nominal sentences in Turkish contain a direct object. The aim of this article is to demonstrate in examples how and in what instances nominal sentences in Turkish can have direct objects. Key Words: syntax, noun sentence, sentence elements, object, transitive verbs Giriş Bilindiği gibi fiil cümlelerinde nesnenin bulunup bulunmaması fiillerin geçişli veya geçişsiz olmasına bağlıdır. Geçişsiz fiil ile kurulan cümlelerde hareket veya iş özneye yönelik olduğu için bu tür cümlelerde nesnenin bulunmadığı; geçişli fiil ile kurulan cümlelerde ise hareket veya iş nesneye yönelik olup onu etkilediği için bu tür cümlelerin yükleminin nesne istediği malumdur. Dolayısıyla nesnenin sadece fiil cümlesinde, özellikle de yüklemi geçişli olan fiil cümlelerinde bulunabileceği hükmüne varılır. Fiil cümlelerinde durum böyle iken fiilin hiç yer almadığı isim cümlelerinde nesne aramak doğru olur mu? Veyahut Muharrem Ergin in ifade ettiği gibi, fiil unsurunu ihtiva etmesi sebebiyle isim cümlesinin de bir fiil cümlesi olduğunu veya onun fiil cümlesinin hususî bir şekli olduğunu (Ergin, 1984: 403) kabul edersek isim cümlelerinde nesne aramak ne kadar doğru olur? Cümledeki unsurların sayısı yazardan yazara, kitaptan kitaba farklılık arz eder. Bazen nesnenin ve yer tamlayıcısının tek cümle unsuru altında birleştirilmesine bağlı olarak cümle unsurlarının sayısı dörde indirildiği hâlde, Türkçede bütün cümle unsurlarının bulunduğu bir fiil cümlesinde özne, yüklem, nesne, yer tamlayıcısı ve zarf olmak üzere beş cümle unsuru vardır. İsim cümlesinde ise nesnenin dışında diğer cümle unsurları bulunur. Bazı fiil cümlelerinde, özellikle yüklemi geçişli fiil olan fiil cümlelerinde özne ve yüklem kadar önemli cümle unsuru sayılan

3 Türkçede İsim Cümlelerinde Nesne 987 nesnenin 1 isim cümlelerinde hiç bulunmaması, isim cümlesinin sadece vasıf, oluş veya durum bildirmesi ve isim cümlesinin yükleminin isim soyundan olması gibi sebeplere bağlanmaktadır. Nesnenin cümlede bulunabilmesinin tek şartı, cümlenin yükleminin geçişli fiil olmasıdır. Bugüne kadar yazılagelmiş dil bilgisi veya cümle bilgisi kitaplarında cümle unsurları ve nesne bu şekilde anlatılır. Sadece birine bir şey borçlu olmak örneğinde görüldüğü gibi, birleşik fiilin yardımcı fiil kısmının düşmesi sebebi ile borçlu şeklinde bir isimle kurulan isim cümlelerinde nesnenin bulunabileceğini ileri süren birkaç çalışma dışında 2, Türkçenin gramerinde isim cümlelerinde nesnenin bulunamayacağı görüşü yaygındır. Ancak tarafımızdan yapılan araştırmalar bunun böyle olmadığını, içinde nesne bulundurabilen isim cümlelerinin sadece borçlu kelimesi ile kurulan isim cümleleriyle sınırlı kalmadığını ortaya koymaktadır. İsim Cümlelerinin Nesne Aldığı Durumlar İsim cümlelerinin nesne aldığı durumlara geçmeden önce isim cümlelerinin yükleminin soyu ile ilgili konuya açıklık getirilmelidir. Malum olduğu üzere isim cümlesinin yüklemi isim soyundandır. Ancak yüklemi isim-fiil veya sıfat-fiil olan isim cümlelerinin mevcudiyetini de göz önünde bulundurmak gerekir. Yüklemi isim-fiil veya sıfat-fiil olan cümleler isim cümlesi olarak kabul edildiğinde, borçlu kelimesiyle yapılan cümleler ve akkuzatif grubu (Ergin, 1984: 397) ismi verilen yapılar göz önünde bulundurulduğunda İsim cümlesinde nesne bulunmaz şeklinde kesin hükme varmanın pek doğru sayılmadığı ortaya çıkar. Bütün bunlardan hareket ederek isim cümlelerinde nesnenin bulunduğu durumları şöyle sınıflandırmak mümkündür: 1. Yüklemi borçlu kelimesiyle yapılan isim cümlelerinde nesne bulunur. Rasim Şimşek (1987: 132) bu tür nesneli isim cümlelerine çok özel kuruluşlu bir tümce derken, P. İ. Kuznetsov (1972: 96-97) bu tür cümleleri, yükleme hâlinin yanlış kullanıldığı durumlar çerçevesinde; Nurettin Demir (2006: 210) birleşik fiilin fiil ögesinin düşmesiyle isim cümlesi durumuna gelen cümleler şeklinde değerlendirmektedir. Bu tür isim cümleleri, bazı dil bilimcilerin de kabul ettiği gibi nesne unsurunun bulunduğu tek isim cümlesidir. Muhtemelen başlangıçta Osmanlıcadaki Ben sizin medyun-u şükranınızım şeklindeki isim cümlelerinin tercümesi olarak Size şükran borçluyum şeklinde dilimize giren yapı, zamanla sadece şükran veya teşekkür kelimeleriyle sınırlı kalmayıp diğer kelimelerle de birleşerek kullanım alanını genişletmiştir. Örnekleri aşağıdadır: (1) Çeşitli belgelerden alıntı yapmama izin verdikleri için aşağıdakilere de teşekkür borçluyum. (BSVB, XI) borçluyum: yüklem (ben): gizli özne teşekkür: nesne aşağıdakilere de: yer tamlayıcısı çeşitli belegelerden alıntı yapmama izin verdikleri için: zarf 1 H. İbrahim Delice (2007: ), Türkçede cümlenin bir kurucu ve iki tamamlayıcı olmak üzere üç temel öğesi bulunduğunu ileri sürerek nesneyi cümlenin tamamlayıcı temel öğesi saymaktadır. 2 Leylâ Karahan, Türkçede Söz Dizimi-Cümle Tahlilleri, Akçağ yayınları, Ankara, 1999, 6. baskı, s. 69; Demir N., Yılmaz E., Türk Dili El Kitabı, Grafiker, Ankara, 2006, 3.baskı, s.210; Rekin Ertem, Lise Türk Dili ve Edebiyatı, Türk Dili, 3, Ders kitabı, Serhat yayınları, İstanbul, 2001, s. 78., Fatma Özkan, Bağdagül Musa, Yabancı Dillerin Türkçenin Söz Dizimi Üzerindeki Etkisi, bilig, 30.sayı, 2004, s. 120; Selma Gülsevin, Geçişli Fiillerle Kurulmuş Deyimleşmiş Birleşik Fiiller in Yüklem Olduğu Cümlelerde Nesne Meselesi,, Sayı 6/1 Kış, 2011, s. 1182

4 988 Bağdagül MUSA (2) Kitabın müsveddeleri hocam Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun tarafından titizlikle gözden geçirildi. Kendilerine teşekkür borçluyum. (Karahan, 1999: Önsöz) borçluyum: yüklem (ben): gizli özne teşekkür: nesne kendilerine: yer tamlayıcısı (3) Atı ve umumî olarak atlı çoban kültürünün esas unsurlarını, ilk İndogermenler, eski Türklere borçludur (Rasonyi 1971: 6/ Balcı, 2011: 29) borçludur: yüklem ilk İndogermenler: özne atı: nesne atlı çoban kültürünün esas unsurlarını: nesne eski Türklere: yer tamlayıcısı umumî olarak: zarf (4) Başarımı düzenli çalışmaya borçluyum. (Lâle Türkçe, 2, 2011: 102) borçluyum: yüklem (ben): gizli özne başarımı: nesne düzenli çalışmaya: yer tamlayıcısı 2. Yüklemi genellikle isim-fiil ve nadiren de sıfat-fiil olan cümlelerde nesne bulunur. (1) Ey Türk istikbâlinin evlâdı! İşte, bu ahvâl ve şerâit içinde dahi vazifen, Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır. (Atatürk) (2) Bu vatan toprağın bağrında Sıra dağlar gibi duranlarındır Bir tarih boyunca onun uğrunda Kendini tarihe verenlerindir. (O. Şaik Gökyay, Bu Vatan Kimin/ Karahan, 1999: 107) Bu tür isim cümlelerinin nesnesi, cümle tahlillerinde ayrı bir cümle unsuru olarak değil yüklemin içinde değerlendirilmektedir. İsim-fiillerin ve sıfat-fiillerin aslında fiil unsuru taşıdıkları için fiilimsilerle kurulan isim cümlelerinin bünyesinde nesne bulundurmalarının tabii olduğunu, ancak bu tür nesnelerin ayrı bir cümle unsuru olarak değil birleşik yüklemin içinde değerlendirilmesi gerektiğini öne sürenler olabilir 3. Cümle unsurlarının hangi kelime türü olduğu 3 Nitekim Türk Dil Kurultayı nda Nurettin Demir in müzakere esnasında serdettiği görüşler bu yöndeydi.

5 Türkçede İsim Cümlelerinde Nesne 989 değil cümledeki görevleri önemlidir. Eğer kelimelerin aslı önemli olsaydı o zaman isimler sadece özne, nesne ve yer tamlayıcısı olur, fiiller de sadece yüklem olurdu. Ancak söz konusu cümleler fiil cümlelerine dönüştürüldüğünde durumun değiştiğini unutmamak gerekir. Meselâ, Ey Türk istikbâlinin evlâdı! İşte, bu ahvâl ve şerâit içinde dahi vazifen, Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır cümlesi, Ey Türk istikbâlinin evlâdı! Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtar şeklinde fiil cümlesine dönüştürülseydi, kurtar fiili cümlenin yüklemi (fiili), Türk istiklâl ve cumhuriyetini ise nesnesi olarak değerlendirilirdi. Fiil cümlesinde pekâlâ nesne olarak değerlendirilebilen aynı unsurun isim cümlesine gelince birleşik yüklemin içinde değerlendirilmesinin sebebinin, yaygın olan isim cümlelerinde nesne bulunmaz görüşünden ileri geldiği kanaatindeyiz. Dolayısıyla söz konusu cümleleri aşağıdaki gibi tahlil etmek de mümkündür: Birinci örnek: kurtarmaktır: yüklem (isim-fiil şeklindedir) vazifen: özne, Türk istiklâl ve cumhuriyetini: nesne bu ahvâl ve şerâit içinde dahi: zarf işte: cümle dışı unsur Ey Türk istikbâlinin evlâdı: cümle dışı unsur İkinci örneğin ikinci cümlesi: verenlerindir: yüklem (bu vatan): ikinci cümlede gizli özne bir tarih boyunca onun uğrunda: zarf kendini: nesne tarihe: yer tamlayıcısı Yüklemi isim-fiil veya sıfat-fiil olan isim cümlelerinin diğer örnekleri ise aşağıya alınmıştır: (3) Asıl sorun, acı çekme pahasına, insanın kendini iyiliğe zorlaması. (KSD, 262) cümlesinin yüklemi, -ma ekiyle yapılan bir isim-fiildir. Tahlili aşağıdadır: insanın zorlaması: yüklem asıl sorun: özne kendini: nesne iyiliğe: yer tamlayıcısı acı çekme pahasına: zarf

6 990 Bağdagül MUSA (4) İlim ilim bilmektir İlim kendin bilmektir (Yunus Emre) mısralarında iki cümle vardır ve birincisinde belirtisiz nesne, ikincisinde de belirtili nesne olmak üzere ikisinde de nesne mevcuttur: Birinci cümle: bilmektir: yüklem (isim-fiil biçiminde) İlim (birinci kelime): özne ilim: (ikinci kelime) nesne (belirtisiz) İkinci cümle: bilmektir: yüklem (isim-fiil biçiminde) İlim: özne kendin(i): nesne (belirtili) (5) Meğer bu hocamı son görüşüm imiş (NK, 13) cümlesinin yüklemi, -ış ekiyle yapılan bir isim-fiildir. Tahlili aşağıdadır: görüşüm imiş: yüklem (İsim-fiil şeklindedir) bu: özne hocamı: nesne son: zarf Meğer: cümle dışı unsur (6) Bana cefâ ediyorlar bilmem nedendir? Benim korkum senden değil kaderimdendir. Herkes bana deli diye gülüp geçiyor, Senin aşkın beni, kara gözlüm, deli edendir 4 dörtlüğünde dört cümle vardır. Dördüncü cümle, Senin aşkın beni, kara gözlüm, deli edendir şeklinde bir isim cümlesidir 5. 4 Orhan Gencebay ın Sevemedim Kara Gözlüm şarkısından( Şarkı sözlerinde dörtlüğün özellikle bu kısmındaki deli edendir biçimindeki sıfat-fiil, birçok yerde deli ediyor şeklinde fiil olarak değiştirilmiştir. Şarkının sözünü yazan Orhan Gencebay ın kendisinin bir televizyon programında açıkladığı gibi, bu mısranın aslı, Senin aşkın beni, kara gözlüm, deli ediyor değil, Senin aşkın beni, kara gözlüm, deli edendir şeklindedir. Orhan Gencebay böyle açıklama yapmasa bile, dörtlüğün kafiyesinden aslının deli edendir şeklinde olduğu kolayca anlaşılmaktadır. 5 Zira dörtlüğün kafiyesi, değiştirilmiş şeklinde olduğu gibi a a b b değil, şarkının birinci dörtlüğünden de anlaşılacağı üzere a a b a şeklindedir : Sevemedim kara gözlüm seni doyunca Hep kıskandım seni elden yıllar boyunca Kuşlar gibi ikimiz bir yuva kuralım

7 Türkçede İsim Cümlelerinde Nesne 991 deli edendir: yüklem (sıfat-fiil şeklindedir) senin aşkın: özne beni: nesne kara gözlüm: cümle dışı unsur (hitap) (7) Galib olan bu iki ameliyeyi hüsn-i sûretle idare edendir. (HBUKGM, 28) idare eden: yüklem Galib olan: özne bu iki ameliyeyi: nesne hüsn-i sûretle: zarf Vecihe Hatipoğlu (1982: ), Türkçenin Sözdizimi kitabında Okulun bu iki öğretmenini birbirine tanıtmamaları çok garipti örneğine yer vererek bunu eylemsilerin nesne alışı biçiminde değerlendirmektedir. Ancak bu örnekte isim-fiil, isim cümlesinin yüklemi değil, öznesi durumundadır. Aynı cümle, Garip olan şey, okulun bu iki öğretmeni birbirine tanıtmamalarıdır şeklinde değiştirilerek isim-fiilin yüklem olduğu bir isim cümlesi elde edilebilir. Türkçenin zengin isim-fiil ve sıfat-fiil yapıları, özellikle geçişli fiille yapılan isim-fiilleri ve sıfat-fiilleri dikkate alındığında, bu tür isim cümlelerinin sayısını artırmak mümkündür. 3. Yükleme grubu 6 gibi özel kuruluşlu yapılarla kurulan isim cümlelerinde nesne bulunmaktadır. Bu tür isim cümleleri, aslında yüklemi, bazen yardımcı fiilleri düşmüş bazen de yardımcı fiil almadan kullanılan Arapça kökenli kelimeler olan isim cümleleridir. Halit Çapın ın kitabının adı olan (1) Bay Alkol ü takdimimdir cümlesinin yüklemi, aslında yardımcı fiil kısmı düşmüş takdim etmemdir şeklinde bir isim-fiildir. Ancak Halit Çapın kitabının adında takdim etmemdir şekline takdimimdir şeklini tercih etmiştir. Cümlenin tahlili aşağıdadır: takdimimdir: yüklem (bu): gizli özne Bay Alkolü: nesne (2) Bu ümit, hareket ve tekâmülün inkârı değil, olan şeylerin Allah ın emriyle vuku bulduğunu kabuldür. (MGY, 188) cümlesi, iki cümleden ibarettir. İkinci cümlenin cümle unsurlarını şöyle sıralamak mümkündür: kabuldür: yüklem Bu ümit: özne (ikinci cümlede gizli) Ayırmasın Mevlâm bizi ömür boyunca 6 M. Ergin (akkuzatif grubu), age, s. 397; S. Eker (belirtme grubu), Çağdaş Türk Dili, Grafiker yayınları, Ankara, 2005, 3.basım, s. 477; Z. Korkmaz (yükleme grubu biçiminde kısaltma grubu), Türkiye Türkçesi Grameri-Şekil Bilgisi, TDK Yayınları, Ankara, 2009, 3.baskı, s. 359;

8 992 Bağdagül MUSA olan şeylerin Allahın emriyle vuku bulduğunu: nesne (3) Bir yiğit kişi Müslümanlığın nerede, neremizde bulunduğunu anlayabilecek kuvveti haiz mi? (KRKKD: 2011) haiz mi: yüklem Bir yiğit: özne Müslümanlığın nerede, neremizde bulunduğunu anlayabilecek kuvveti: nesne (4) Onun için aşk, hislerin kelimelerle israfı değil, Müzmtaz ın ruhundaki fırtınaya olduğu gibi kendisini teslimdi. (H, 164) cümlesi de iki cümleden ibarettir. İkinci cümlenin tahlilini şu şekilde vermek mümkündür: teslimdi: yüklem aşk: özne (ikinci cümlede gizli) kendini: nesne Mümtaz ın ruhundaki fırtınaya: yer tamlayıcısı olduğu gibi: zarf Tükçedeki temin, tashih, takdim, tahkir, tatmin, teşrif, tesbih, tahmid, tehdit şeklinde genellikle tef il kalıbıyla; bazen ikna, izah, ifşa, ispat şeklinde if al kalıbıyla; müdafaa şeklinde müfaala kalıbıyla; bazen kabul (fa ul), haiz şeklinde fa il kalıbıyla yardımcı fiilleri düşürülerek kullanılmakta olan; bazen de müteakip şeklinde mütefa il, muhtevi şeklinde müfte î kalıbıyla yardımcı fiilsiz sıfat olarak kullanılan ve mutlaka bir nesne isteyen çok sayıda Arapça kökenli kelimeler göz önünde bulundurulduğunda, içinde nesne bulunan isim cümlelerinin sayısı çoğaltılabilir: (1) Tek bildiği şey, herkesi tenkittir. (2) İşi gücü beni tehdittir. (3) Önemli olan, bunu ispattır. (4) Bizi mutlu eden şey, töreni teşrifinizdir. (5) Cenaze merasimi, ikindi namazını müteakiptir gibi cümleler, hem mana hem yapı itibarıyla Türkçenin yapısına uygun olan ve nesne ihtiva eden isim cümleleridir. Sadece son cümle hariç olmak üzere bu cümlelerin tümünün yüklemleri tenkit etmektir, tehdit etmektir, ispat etmektir, teşrif etmenizdir şeklinde isim-fiile dönüştürülebilirken; müteakiptir yüklemini müteakip etmek şeklinde isim-fiil yapmak pek mümkün gözükmemektedir. Söz konusu kelimenin isim-fiilli hâli ancak takip etmektir şeklinde olabilir ki Cenaze merasimi, ikindi namazını takip etmektir gibi anlamsız bir cümle ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla söz konusu cümle, sözünü ettiğimiz yükleme grubuyla kurulan isim cümlelerinin güzel örneklerindendir. Yükleme gruplarına, sadece isim cümlelerinde değil aynı zamanda fiil cümlelerinde de sık sık rastlanmaktadır. Türkçenin yapısı buna müsait olduğu için, aşağıda yükleme grubunu muhtevi fiil cümlelerini isim cümlelerine çevirmeye çalışacağız: (6) Din de insanı tashihe, onu ahlâk sahibi temiz bir varlık yapmaya çalışır. (MGY, 288) şeklindeki bir fiil cümlesinde geçen insanı tashih yükleme grubuyla, Din, insanı tashihtir veya Dinin yapmaya çalıştığı şey, insanı tashihtir şeklinde muhtemel iki isim cümlesi kurmak mümkündür.

9 Türkçede İsim Cümlelerinde Nesne 993 (7) Örtmek, korumak, muhafaza etmek anlamlarını da mündemiç olduğundan yabgu, koruyan, muhafaza eden anlamlarında bir sıfata bağlanabilir. (Balcı, 2011: 39) cümlesini Yabgu (kelimesi), örtmek, korumak, muhafaza etmek anlamlarını da mündemiçtir şeklinde kısaltmak ve isim cümlesine dönüştürmek mümkündür. Bu cümlenin de yardımcı fiilli şekli mümkün değildir. (8)...bu zihniyet, Avrupa merkezli kültür ve teknik üstünlüğün kesintisiz bir Avrupalı etkinliği olduğu iddiasını içkin bir düşünce, zihinsel bir tasarımdır. (Balcı, 2011: 21) cümlesindeki içkin kelimesi, Arapça muhtevi kelimesinin karşılığı olarak günümüz Türkçesinde sık sık kullanılmakta ve görüldüğü gibi yükleme grupları oluşturmaktadır. Söz konusu cümleden, Bu zihniyet, Avrupa merkezli kültür ve teknik üstünlüğün kesintisiz bir Avrupalı etkinliği olduğu iddiasını içkindir şeklinde isim cümlesi yapılabilir. Bu cümle de yukarıda söz konusu olan müteakip örneğinde görüldüğü gibi asıl yükleme grubuyla kurulan isim cümlelerinden biridir. Zira ne içkin ne de onun Arapça karşılığı olan muhtevi kelimesini içkin etmek veya muhtevi etmek şeklinde etmek yardımcı fiiliyle bağlamak mümkündür. (9) Bunu sadece kendi merakını tatmin için yapıyordu. (NK, 3) (10) Ayıbını telafi için bizi evine çağırdı (NK, 43) fiil cümleleri ise, Bizi evine çağırmasının sebebi, ayıbını telafiydi. Bunu yapmasının sebebi, sadece kendi merakını tatmindi şeklinde isim cümlelerine dönüştürülürse Türkçenin yapısına pek de aykırı olmazdı. (11) Bu masal, bana aşkı; sevilen kadın için kendini feda etmek diye öğretti (D, 18) cümlesinde ise zaten Aşk, sevilen kadın için kendini feda etmek şeklinde yüklemi isim-fiille yapılmış bir isim cümlesi mevcuttur. Söz konusu cümle Aşk, sevilen kadın için kendini fedadır şeklinde çok kolayca yükleme grubu içeren bir isim cümlesine dönüştürülebilir. Söz konusu cümlelerin, yüklemleri isim-fiil ve sıfat-fiil olan isim cümleleri gibi yüklemleri isimleşmiş bir fiil olduğu için, nesne almaya meyilli olduğunu ve nesnelerinin münferit bir cümle unsuru olarak değil yüklem grubu içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini savunanlar olabilir. Leyla Karahan ın (1999: 120) cümle tahlilleri arasında şu örnek vardır ve tahlili şu şekilde verilmiştir: Acımak Ben insan ruhlarındaki derinliğin ancak onunla ölçülebileceğine kaniyim. kaniyim: yüklem ben: özne insan ruhlarındaki derinliğin ancak onunla ölçülebileceğine: yer tamlayıcısı acımak: cümle dışı unsur Yapı itibarıyla yükleme grubu içeren isim cümlelerine benzeyen bu cümlede bir yönelme grubu söz konusudur ve yer tamlayıcısı yüklemin içinde değil, ayrı bir cümle unsuru olarak değerlendirilmektedir. Yönelme grubuyla kurulan isim cümlelerinde yer tamlayıcısı ayrı bir cümle unsuru olabilirken neden yükleme gruplarıyla kurulan isim cümlelerinde nesne ayrı bir cümle unsuru olarak değerlendirilemez? Yükleme grubunu oluşturan kelimelerin aslı fiil ise, kani kelimesinin aslı da fiildir. Nitekim aynı cümle, Ben insan ruhlarındaki derinliğin ancak onunla ölçülebileceğine kanaat getirmişim şeklinde yardımcı fiilin getirilmesiyle bir fiil cümlesine dönüştürülebilir.

10 994 Bağdagül MUSA İster yükleme grubu, ister yönelme grubu, ister ayrılma grubu içeren isim cümleleri, aslında yardımcı fiilleri düşmüş fiil cümleleridir. Dolayısıyla ister isim-fiil ve sıfat-fiillerle, ister yükleme grubuyla kurulan cümleler, isim cümleleri olarak kabul ediliyorsa o zaman bu tür cümlelerde nesnenin de bulunabildiğini kabul etmek gerekir. Ama yüklemlerinin isimleşmiş fiilden olması sebebiyle tam anlamıyla bir isim cümlesi değilse, o zaman bu tür cümleler, fiil cümleleri ve isim cümlelerinden ayrı bir kategoride ele alınmalıdır. 4. En son olarak da Yunus Emre nin Aşkın aldı benden beni/bana seni gerek seni mısralarında geçen Bana seni gerek seni isim cümlesindeki sen zamirine gelen i ekinin, Cemal Kurnaz ın (2009: ) ileri sürdüğü gibi, bir pekiştirme eki olabileceğini düşünmekle beraber bir önceki mısradaki beni zamiriyle aynı kafiyeyi oluşturan ve üsluptan kaynaklanan bir yükleme hali eki olabileceğini de göz önünde bulundurmak gerekir. Zira bu tür kullanımın genellikle sen, nadiren de diğer şahıs zamirleriyle sınırlı kalması ve Yunus Emre nin etkisinde kaldığı ileri sürülen şairlerin şiirlerinde geçen Seni sana gerekse veya Beni size gerek ise kullanımlarının aynı yapıya sahip olması, buna işaret etmektedir. Hâlbuki Sofilere sohbet gerek/ Ahilere ahret gerek Mecnûnlara Leylâ gerek mısralarında olduğu gibi, sair kullanımlarda gerek le kurulan isim cümlelerinin nesne istememesi, Yunus Emre nin Türkiye Türkçesinin ilk büyük şairi olarak böyle bir tasarrufta bulunduğunu düşündürmektedir. Sonuç Sonuç olarak, Türkçenin zengin isim-fiili ve sıfat-fiilli yapılarını, Arapçadan geçen ve genellikle tef il kalıbıyla; bazen de if al, mütefa il kalıplarıyla yapılan isimlerini, borçlu kelimesiyle kurulan cümlelerini ve nihayet dilimizi ustalıkla kullanıp geliştiren dil sanatçılarımızın benzersiz üslûplarını göz önünde bulundurduğumuzda, nesnenin sadece fiil cümlelerinde değil isim cümlelerinde de kullanıldığını idrak etmek mümkündür. İsim-fiil ve sıfat-fiillerle kurulan isim cümlelerinin yüklemi hem Türkçe hem de Arapça kökenli fiillerle yapılırken, yükleme gruplarıyla kurulan isim cümlelerinde yüklem, muhtevi kelimesinin Türkçe karşılığı olarak kullanılan içkin gibi tek tük kelimeler hariç, genellikle Arapça kökenli kelimelerle yapılmaktadır. Dikkat edilmesi gereken önemli husus ise, yükleme grubuyla yapılan her isim cümlesinin, isim-fiille yapılan isim cümlesine dönüştürülememesidir. Özellikle müteakip, muhtevi kelimeleriyle kurulan isim cümleleri, yüklemi isim veya sıfat olan diğer isim cümleleri gibidir. Zira isim-fiille veya sıfat-fiille kurulan isim cümlelerinde etmek yardımcı fiili şeklinde de olsa bir fiil unsuru mevcutken, müteakip, muhtevi ile kurulan isim cümlelerinde yardımcı fiil unsuru bile yoktur. Diğer önemli husus, yükleme grubuyla yapılan isim cümlelerinin nesnesinin daima belirtili olmasıdır. Bütün bunlardan hareketle, nesnenin, fiil cümlelerinde olduğu kadar sık kullanılmamakla beraber isim cümlelerinde de kullanıldığı dikkate alınmalı, İsim cümlesinde asla nesne bulunmaz şeklinde kesin hükme varılmamalıdır. ÖRNEKLERİN ALINDIĞI ESERLER VE KISALTMALARI MGY, ESAD, M (1967). Mekkeye Giden Yol, (çeviren: İhsan Babulluoğlu (Gevrek)), Yağmur Yayınları, İstanbul BSVB, FROMKİN, D (1993). Barışa Son Veren Barış, (Çeviren: Mehmet Harmancı), Sabah Kitapları, İstanbul, XI D, GÜNTEKİN, R.N (1986). Damga, İnkılap Kitabevi, İstanbul HBUKGM, LAUZANNE, Stephane (Stefan LOZAN) (1331). Hastanın Başı Ucunda Kırk Gün Muharebe, (Çeviren Murat Çulcu), Istanbul, İfham Matbaası

11 Türkçede İsim Cümlelerinde Nesne 995 NK, ÖZEKE, A. D. (2000). Neyzenler Kahvesi-Bir Neyzenin Hatıraları, Pan yayıncılık, İstanbul, 1. basım KRKKD, ÖZEL, İsmet (2011). Kül Rengiyim, Kül Kedisi Değil (I), İstiklâl Marşı Derneği Portalı, 25 Haziran, H, TANPINAR, A. H. (2000). Huzur, İstanbul, 10.baskı KSD, YURDAKUL, A. (1994). Korsanın Seyir Defteri, Bilgi yayınevi, Ankara, 2. basım KAYNAKÇA BALCI, Mustafa (2011). Türkçe-Farsça İlişkileri, Çizgi kitabevi, Konya, BANGUOĞLU, Tahsin (2011). Türkçe nin Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 9. baskı DELİCE H. İ. (2007). Yüklemin Özne ve Nesne İlişkisi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık, cilt 31, No:2, s DEMİR, Nurettin, YILMAZ, Emine (2006). Türk Dili El Kitabı, Grafiker, Ankara, 3.baskı EKER, S. (2005). Çağdaş Türk Dili, Grafiker yayınları, Ankara, 3.basım ERGİN, Muharrem (1998). Üniversiteler İçin Türk Dili, İstanbul, 4.baskı ERTEM, Rekin (2001). Lise Türk Dili ve Edebiyatı, Türk Dili, 3, Ders kitabı, Serhat yayınları, İstanbul GENCAN, T. N. (1975). Dilbilgisi, İstanbul, 1975 GÖĞÜŞ, B (1969). Faydalı Dilbilgisi, II, Bilmen basımevi, İstanbul GÜLSEVİN, S (2011). Geçişli Fiillerle Kurulmuş Deyimleşmiş Birleşik Fiiller in Yüklem Olduğu Cümlelerde Nesne Meselesi,, Sayı 6/1 Kış,, s HATİPOĞLU, Vecihe (1982). Türkçenin Sözdizimi, Ankara, 2.baskı KARAHAN, Leylâ (1999). Türkçede Söz Dizimi, Akçağ Yayınları, Ankara, 6.baskı ÖZTÜRK, Tuncay ve başkaları (komisyon) (2011). Lâle Türkçe, Çalışma Kitabı, 2, Dilset Yayınları, İstanbul KORKMAZ, Zeynep (2009). Türkiye Türkçesi Grameri-Şekil Bilgisi, TDK Yayınları, Ankara, 3.baskı KURNAZ, Cemâl (2009), Bana Seni Gerek Seni, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 39, Prof. Dr. Hüseyin AYAN Özel Sayısı, s , Erzurum KUZNETSOV, P. İ (1972). Ob odnom sluçaye nepravil nogo upotrebleniya vinitel nogo padeja v turetskom yazıke, (Türk Dilinde (Türkiye Türkçesi anlamında kullanılmıştır) Yükleme Hâlinin Yanlış Kullanıldığı Bir Durum Hakkında ), Sovetskaya Tyurkologiya, sayı, 5 ÖZKAN, Fatma, MUSA, Bağdagül (2004). Yabancı Dillerin Türkçenin Söz Dizimi Üzerindeki Etkisi, bilig, 30.sayı, s ŞİMŞEK, Rasim (1987). Örneklerle Türkçe Söz Dizimi, Trabzon TOPRAK, B. (2004). Yunus Emre Divanı, Yeni Zamanlar Yayınları, İstanbul

GEÇİŞLİ FİLLERLE KURULMUŞ DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİLLER İN YÜKLEM OLDUĞU CÜMLELERDE NESNE MESELESİ Selma GÜLSEVİN

GEÇİŞLİ FİLLERLE KURULMUŞ DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİLLER İN YÜKLEM OLDUĞU CÜMLELERDE NESNE MESELESİ Selma GÜLSEVİN - International Periodical For The Languages, Literature, p. 1150-1154, TURKEY GEÇİŞLİ FİLLERLE KURULMUŞ DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİLLER İN YÜKLEM OLDUĞU CÜMLELERDE NESNE MESELESİ Selma GÜLSEVİN ÖZET Bir cümlede

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN SÖZ DİZİMİ Ders No : 8107010023 Teorik : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 0 Ders Bilgileri Ders Türü - Seçiniz

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ *

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * EXAMINATION OF THE WORDS DESCRIBING DATE IN TERMS OF SYNTAX IN TURKEY TURKISH Sedat BALYEMEZ ** Özet:

Detaylı

Sosyal Bilimler Dergisi 1

Sosyal Bilimler Dergisi 1 Sosyal Bilimler Dergisi 1 NESNENİN ETKİ ALANI Ahmet AKÇATAŞ * ÖZET Nesne, cümlede önemli bir yere sahiptir. Nesnenin etki alanı, cümlenin gücünü de gösterir. Cümlede nesneler, yüklemin sonucunu, öznenin

Detaylı

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri.

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : 3464 Teorik : Pratik : Kredi : ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili

Detaylı

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE 35 REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE TEACHING AND THE STRUCTURE OF THE ADJECTIVE PHRASES IN ÇALI KUŞU BY REŞAT NURİ GÜNTEKİN Öğrt. Turgut

Detaylı

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000 TÜRKÇE SÖZLÜKTEKİ ÖRNEKLERDEN HAREKETLE DÖNÜŞLÜ VE İŞTEŞ FİİLLERİN GEÇİŞLİLİK DURUMLARI ÖZET Yrd. Doç. Dr. HÜLYA SAVRAN* Dönüşlü fiillerle işteş fiillerin çok azının nesne aldığı bilinmektedir. Bu makalede,

Detaylı

ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ

ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ Caner KERĐMOĞLU ÖZET Bu çalışmada Türkiye Türkçesinin söz dizimiyle ilgili olarak özne-yüklem uyumu konusu ele alınmıştır. Yüklemi 1. ve 2. kişi zamiri

Detaylı

NESNE ÜZERİNE. Arzu Sema Ertane Baydar * Özet

NESNE ÜZERİNE. Arzu Sema Ertane Baydar * Özet TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2017, Yıl:5, Sayı:10 Geliş Tarihi: 04.07.2017 Kabul Tarihi: 10.08.2017 Sayfa:17-21 ISSN: 2147-8872 NESNE ÜZERİNE Özet Arzu Sema Ertane

Detaylı

Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008

Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008 Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008 www.dilarastirmalari.com TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DAKİKALI SAAT İFADELERİ VE SAAT GRUBU Sedat BALYEMEZ ÖZET Saat ifadeleri, günlük dilde kullanımı çok fazla olan ifadelerdir.

Detaylı

Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu

Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu Dil Araştırmaları Dergisi Sayı: 2 Bahar 2008, 87-92 ss. Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu Sedat BALYEMEZ 1 ÖZET Saat ifadeleri, günlük dilde kullanımı çok fazla olan ifadelerdir.

Detaylı

BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET

BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET YAZ SUMMER 2013 SAYI NUMBER 6 SAYFA PAGE 7-13 BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET Anadolu'da

Detaylı

» Ben işlerimi zamanında yaparım. cümlesinde yapmak sözcüğü, bir yargı taşıdığı için yüklemdir.

» Ben işlerimi zamanında yaparım. cümlesinde yapmak sözcüğü, bir yargı taşıdığı için yüklemdir. CÜMLENİN ÖĞELERİ TEMEL ÖĞELER Yüklem (Fiil, Eylem) Cümledeki işi, hareketi, yargıyı bildiren çekimli unsura yüklem denir. Yükleme, cümlede yargı bildiren çekimli öge de diyebiliriz. Yüklem, yukarıda belirttiğimiz

Detaylı

Danışman: Prof. Dr. H.Ömer KARPUZ

Danışman: Prof. Dr. H.Ömer KARPUZ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ahmet AKÇATAŞ Doğum Tarihi: 22 Şubat 1970 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edeb. Öğr. Selçuk Üniversitesi 1992 Y.

Detaylı

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PROF. DR. HÜLYA SAVRAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Hülya SAVRAN İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail Balıkesir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölümü 10145 Çağış Yerleşkesi / BALIKESİR 0 266 612 10 00

Detaylı

İngilizce. Brackets- Ayraçlar Base Form- Kök Biçim

İngilizce. Brackets- Ayraçlar Base Form- Kök Biçim İngilizce A Abberviation- Kısaltmalar Active Sentence- Etken Cümle Adjective Clause- Sıfat Tamlaması Antonym-Karşıt Anlamlı Accusative Case- Belirtme Durum Abstract Noun- Soyut İsim Adjective- Sıfat Adverb-

Detaylı

BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE

BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE What must we remember? (Neyi hatırlamalıyız?) 1. Sentence Structure / Word Order Cümle Yapısı / Sözcük Sırası Bilindiği gibi İngilizce Cümleler Türkçe gibi yazılmamaktadır.

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÖNSÖZ DİL NEDİR? / İsmet EMRE 1.Dil Nedir?... 1 2.Dilin Özellikleri.... 4 3.Günlük Dil ile Edebî Dil Arasındaki Benzerlik ve Farklılıklar... 5 3.1. Benzerlikler... 5 3.2. Farklılıklar...

Detaylı

Örn: İddiamı ispat için, bu odanın duvarlarına gül. yazdırdım. Yüklem

Örn: İddiamı ispat için, bu odanın duvarlarına gül. yazdırdım. Yüklem TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ TÜRKİYE TÜRKÇESİ - IV DERS NOTLARI 2. Sınıf - 2. Dönem İsa SARI www.isa-sari.com KISALTMA GRUPLARI Türkçede kısaltma grupları, çeşitli kelime gruplarının (sıfat-fiil grubu,

Detaylı

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz. CÜMLENİN ÖĞELERİ Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz. Bir cümlenin oluşması için en önemli şart,

Detaylı

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ İSİM TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE CÜMLEDEKİ GÖREVLERİ

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ İSİM TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE CÜMLEDEKİ GÖREVLERİ 27 REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ İSİM TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE CÜMLEDEKİ GÖREVLERİ THE DEEP STRUCTURE OF NOUN MODIFIERS AND THEIR FUNCTIONS IN SENTENCE IN ÇALI KUŞU WHICH IS WRITTEN

Detaylı

ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA. Selma GÜLSEVİN

ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA. Selma GÜLSEVİN ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA Selma GÜLSEVİN I. GİRİŞ Bir düşünceyi, bir duyguyu, bir hareketi, bir hadiseyi, bir durumu tam olarak bir hüküm halinde ifade eden kelime veya kelime dizisine cümle

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ Caner Kerimoğlu (2014), Türkiye Türkçesi ve Tatar Türkçesinin Karşılaştırmalı Söz Dizimi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 299 s. Vahide

Detaylı

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE?

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE? ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? Prof. Dr. Mukim SAĞIR ÖZET Bu makalede ana dil ve ana dili terimlerinin kullanımları üzerinde durulacaktır. Aralarında nüans olan bu iki terimin Türkçe ve Türk Dili öğretiminde

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı 1. Yarıyıl Türkçe Öğretiminde Çağdaş Yaklaşımlar ETO701 1 2 + 1 7 Türkçe öğretiminde geleneksel uygulamalardan

Detaylı

TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE

TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE ÖZET Yrd.Doc.Dr. Hülya SAVRAN* Birleşik fiiller; şekil bilgisi, cümle bilgisi ya da anlam bilgisi alanları gözetilmeksizin bir isimle ile

Detaylı

YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR?

YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR? YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR? Doç. Dr. Kerime ÜSTÜNOVA Özet Türkçede, Sözlüksel özne, yüzey yapıda olsa da olmasa da, yüklemde yer alan kişi ekleri, bize özneyi verir. söylemi yaygındır. Aldım,

Detaylı

VURGULAMA İŞLEVLİ DİL BİRİMLERİ ÜZERİNE

VURGULAMA İŞLEVLİ DİL BİRİMLERİ ÜZERİNE VURGULAMA İŞLEVLİ DİL BİRİMLERİ ÜZERİNE Leylâ KARAHAN Türkçe söz diziminde özne, nesne, zarf ve yer tamlayıcısı gibi yüklemle doğrudan bağlantılı olan ögelerin dışında yüklemle bağlantısı olmayan ancak

Detaylı

ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI:

ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: Bu formun ç kt s n al p ço altarak ö rencilerinizin ücretsiz Morpa Kampüs yarıyıl tatili üyeli inden yararlanmalar n sa layabilirsiniz.! ISBN NUMARASI: 65482464 ISBN NUMARASI: 65482464! ISBN NUMARASI:

Detaylı

TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ?

TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ? TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ? Erdoğan BOZ ÖZET Genel bir kural olarak, Türkçede özne, yükleme çokluk, iyelik ve atilik eki dışında çekim eki almadan bağlanır. Bunu, Türkçede özne

Detaylı

BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE ON PRIMARY LONG VOWEL IN NATIVE DIALECTS OF BURSA

BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE ON PRIMARY LONG VOWEL IN NATIVE DIALECTS OF BURSA KIŞ WINTER 2012 SAYI NUMBER 5 SAYFA PAGE 1-7 BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE Hatice ŞAHİN * ÖZET Ana Türkçede, tarihi Türk dillerinde, Anadolu ağızlarında birincil ünlü uzunluklarının

Detaylı

Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2. The Word Groups Constructed With -DAn biri In Turkish Language

Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2. The Word Groups Constructed With -DAn biri In Turkish Language Dil Araştırmaları Sayı: 11 Güz 2012, 9-15 ss.... Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2 Özet: Türkçe söz diziminde -DAn biri ve -In biri yapılı kelime grupları yapı ve

Detaylı

TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER

TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER 1 TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER Cahit BAŞDAŞ * Türkçede anlamlı kelimelerin yanında, doğrudan kavram karşılığı bulunmayan pek çok görevli ses veya ses birliği kullanılmaktadır. Evrendeki nesne, kavram,

Detaylı

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269.

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Birçok dilde olduğu gibi Türkçede de kelimeler isim ve fiil olarak iki temel gruba ayrılır. Diğer kelime

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı Türkiye Türkçesi ETO703 1 2 + 1 8 Türk dilinin kaynağı, gelişimi; Türkiye Türkçesinin diğer dil ve lehçelerle

Detaylı

GİRİŞİK CÜMLE PROBLEMİ ÜZERİNE BİR İNCELEME A STUDY OF THE PROBLEM OF INTRICATE SENTENCE

GİRİŞİK CÜMLE PROBLEMİ ÜZERİNE BİR İNCELEME A STUDY OF THE PROBLEM OF INTRICATE SENTENCE - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p.643-648, ANKARA/TURKEY GİRİŞİK CÜMLE PROBLEMİ ÜZERİNE BİR İNCELEME Serdal KARA * Dilbilimciler, fiilimsilerle

Detaylı

Russell ın Belirli Betimlemeler Kuramı

Russell ın Belirli Betimlemeler Kuramı Russell ın Belirli Betimlemeler Kuramı Russell ın dil felsefesi Frege nin anlam kuramına eleştirileri ile başlamaktadır. Frege nin kuramında bilindiği üzere adların hem göndergelerinden hem de duyumlarından

Detaylı

(Bu örnekte görüldüğü gibi aktive cümlenin nesnesi, pasif cümlenin öznesi konumuna geçmektedir.)

(Bu örnekte görüldüğü gibi aktive cümlenin nesnesi, pasif cümlenin öznesi konumuna geçmektedir.) Passive voice "edilgen" anlamındadır. Bir cümlenin Active kullanımında yüklemi yapan bellidir ve özne olarak adlandırılır. Passive kullanımında ise özne yüklemden etkilenir. Eylemi yapanın, yani öznenin

Detaylı

CÜMLE ÖGELERİNİN TASNİFİ CLASSIFICATION OF ELEMENTS OF THE SENTENCE

CÜMLE ÖGELERİNİN TASNİFİ CLASSIFICATION OF ELEMENTS OF THE SENTENCE SÜTAD, Güz 2015; ( 38): 163-175 ISSN: 1300-5766 CÜMLE ÖGELERİNİN TASNİFİ CLASSIFICATION OF ELEMENTS OF THE SENTENCE Şahap BULAK * Cümle ögelerinin doğru tasnifi, Türkçe söz dizimindeki sorunların çözümünde

Detaylı

(Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony)

(Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony) Grammatical Topics Treated in the Modules: (Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony) 1. Miktar bildiren terimler / Quantifiers birkaç, biraz, ne kadar,

Detaylı

GÖKTÜRK HARFLİ YAZITLARDA gali EKİ ÜZERİNE

GÖKTÜRK HARFLİ YAZITLARDA gali EKİ ÜZERİNE GÖKTÜRK HARFLİ YAZITLARDA gali EKİ ÜZERİNE Özcan TABAKLAR* ÖZET Bugün Türkiye Türkçesinde -dan beri anlamıyla kullanılan Alı zarf-fiil eki, Eski Türkçede gali şeklinde karşımıza çıkar. Göktürk harfli yazıtlarda

Detaylı

FİİLİMSİLER. a)isim FİİL(MASTARLAR):Fiillere getirilen (MA y IŞ MAK) ekleriyle türetilen sözcüklere isim fiil denir.

FİİLİMSİLER. a)isim FİİL(MASTARLAR):Fiillere getirilen (MA y IŞ MAK) ekleriyle türetilen sözcüklere isim fiil denir. FİİLİMSİLER Fiillere getirilen, özel eklerle türetilen cümlede isim, sıfat, zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi denir. Fiilimsiler üçe ayrılır. a)isim FİİL(MASTARLAR):Fiillere getirilen (MA y

Detaylı

Pekiştirilmiş / Pekiştirmeli Özne Üzerine

Pekiştirilmiş / Pekiştirmeli Özne Üzerine TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 21 Pekiştirilmiş / Pekiştirmeli Özne Üzerine On Intensive Subject Turgut BAYDAR * ÖZET Türkiye Türkçesi gramerlerinde ve gramer terimleri sözlüklerinde özne ve türleri hakkında

Detaylı

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZ GEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : BİLAL AKTAN 2. Doğum Tarihi : 19.03.1956 3. Unvanı : PROF. DR. 4. Öğrenim Durumu : DOKTORA 5. Çalıştığı Kurum : DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk

Detaylı

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır.

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır. CÜMLE ÇEŞİTLERİ Cümleler, kendini oluşturan sözcüklerin anlamlarına, cümlede bulundukları yerlere, türlerine göre değişik özellikler gösterir. İşte bu özelliklere göre cümleler değişik gruplar altında

Detaylı

BAĞLAÇ. Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere "bağlaç" denir.

BAĞLAÇ. Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere bağlaç denir. BAĞLAÇ Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere "bağlaç" denir. Bağlaçlar da edatlar gibi tek başlarına anlamı olmayan sözcüklerdir. Bağlaçlar her

Detaylı

TÜRKÇEDE BAGLAYICI (YARDIMCI) SES KONUSU ÜZERİNE

TÜRKÇEDE BAGLAYICI (YARDIMCI) SES KONUSU ÜZERİNE TÜRKÇEDE BAGLAYICI (YARDIMCI) SES KONUSU ÜZERİNE Prof. Dr. Efrasiyap GEMALMAZ * Bilindigi gibi Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Yani bu dildeki görev ögeleri dizim (syntaxe) içerisinde görevlerini belirleyecekleri

Detaylı

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993 1. Adı Soyadı: H. İbrahim DELİCE 2. Doğum Tarihi: 01 Nisan 1964 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984 Y. Lisans

Detaylı

MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1. Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun

MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1. Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1 Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun Kaynak: Muharrem Ergin (1985), Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları. Kelime gurubu birden fazla kelimeyi

Detaylı

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME 1. Araştırmanın Amacı Mustafa Altun Sakarya Üniversitesi maltun@sakarya.edu.tr Araştırmada, akademik dil bilgisi

Detaylı

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa: ISSN: i- FİİLİ ÜZERİNE.

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa: ISSN: i- FİİLİ ÜZERİNE. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa:164-171 ISSN: 2147-8872 i- FİİLİ ÜZERİNE Özet Arzu Sema Ertane Baydar * i- fiili, et-, ol- gibi fiillerle birlikte

Detaylı

Türkçe. Cümlede Anlam 19.02.2015. Cümlenin Yorumu. Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler

Türkçe. Cümlede Anlam 19.02.2015. Cümlenin Yorumu. Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler 16-20 MART 3. HAFTA Cümledeki sözcük sayısı, anlatmak istediğimiz duygu ya da düşünceye göre değişir. Cümledeki sözcük sayısı arttıkça, anlatılmak istenen daha

Detaylı

Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar.

Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar. Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar. Mustafa Öğretmenim, cümlenin asıl öğeleri Yüklem ve Özne dir. Öğretmenim, Zarf Tümleci, Dolaylı Tümleç ve Nesne (Belirtili Nesne Belirtisiz Nesne) de yardımcı öğeleridir.

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

ÖZET ON MORPHOLOGIC STRUCTURE KAŞ DIALECT ABSTRACT

ÖZET ON MORPHOLOGIC STRUCTURE KAŞ DIALECT ABSTRACT YAZ SUMMER 2011 SAYI NUMBER 2 SAYFA PAGE 29-40 KAŞ (ANTALYA) AĞZI ŞEKİL ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE Mehmet Dursun ERDEM * Ramazan BÖLÜK ÖZET Türk dilinin ses yapısını anlamak, sadece yazı dilini incelemekle mümkün

Detaylı

V. ULUSLARARASI TÜRK DİL KURULTAYI

V. ULUSLARARASI TÜRK DİL KURULTAYI ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU TÜRK DİL KURUMU YA YINLARI: 85511 V. ULUSLARARASI TÜRK DİL KURULTAYI 2004 I. CİLT 1 Ankara, 2004 BELiRTİSiZ İSİM TAMLAMASI MI, SIFAT TAMLAMASI MI? EyüpAKMAN'

Detaylı

TÜRKÇE CÜMLE BİL- GİSİ TDE 203U

TÜRKÇE CÜMLE BİL- GİSİ TDE 203U TÜRKÇE CÜMLE BİL- GİSİ TDE 203U KISA ÖZET DİKKAT Burada ilk 4 sahife gösterilmektedir. Özetin tamamı için sipariş veriniz www.kolayaof.com 1 1. ÜNİTE Türkçede Kelime Gruplarının Yapısı ve Kullanılışı Biçimleri:

Detaylı

+(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ. Özgür AY *

+(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ. Özgür AY * +(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ Özgür AY * 1.. Türkiye Türkçesi gramerlerine bakıldığı zaman, +(y)la (

Detaylı

Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language. Erhan DURUKAN *

Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language. Erhan DURUKAN * Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language Erhan DURUKAN * ÖZ Bu çalışmanın amacı; Türk dil bilgisinin tartışmalı alanlarından biri olan sözcük gruplarının Türkçe dil bilgisi terimleri sözlüklerindeki,

Detaylı

PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ

PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ C E N T R U L NAŢIONAL DE EVALUARE ŞI E X A M I N A R E PROGRAMA DE EXAMEN PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ BACALAUREAT 2011 TIP PROGRAMĂ: PROFIL TEOLOGIC ŞI PEDAGOGIC Pagina 1 din 5

Detaylı

ÜNİTE TÜRK DİLİ I İÇİNDEKİLER HEDEFLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ. Örnek Cümle Çözümlemeleri

ÜNİTE TÜRK DİLİ I İÇİNDEKİLER HEDEFLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ. Örnek Cümle Çözümlemeleri HEDEFLER İÇİNDEKİLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ Örnek Cümle Çözümlemeleri TÜRK DİLİ I Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Bu ünitede daha önceki ünitelerde işlenen cümle bilgisi konularını pekiştirebileceksiniz.

Detaylı

Cümle Bilgisi (Söz Dizimi) 5İ Ortak Dersler TÜRK DİLİ II. Yrd. Doç. Dr. Mediha MANGIR

Cümle Bilgisi (Söz Dizimi) 5İ Ortak Dersler TÜRK DİLİ II. Yrd. Doç. Dr. Mediha MANGIR Cümle Bilgisi (Söz Dizimi) Ünite 1 5İ Ortak Dersler TÜRK DİLİ II Yrd. Doç. Dr. Mediha MANGIR 1 Ünite 1 CÜMLE BİLGİSİ (SÖZ DİZİMİ) Yrd. Doç. Dr. Mediha MANGIR İçindekiler 1.1. CÜMLE... 3 1.2. CÜMLENİN ÖGELERİ...

Detaylı

Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri

Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 131-142 Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri Halit DURSUNOĞLU (*) Özet: Türkiye Türkçesinin en kapsamlı sözlüklerinden

Detaylı

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ -

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - Necla YILMAZ Yüksek Lisans Tezi Çorum

Detaylı

KIŞ WINTER 2011 SAYI NUMBER 3 SAYFA PAGE ÖZET

KIŞ WINTER 2011 SAYI NUMBER 3 SAYFA PAGE ÖZET KIŞ WINTER 2011 SAYI NUMBER 3 SAYFA PAGE 53-58 BETER SÖZCÜĞÜNÜN FARKLI BİR KULLANIMI Gülsel SEV * ÖZET Zarfların çeşitlerinden biri olan azlık çokluk zarfları, bir sıfatta, bir zarfta, bir oluş veya kılışta

Detaylı

Doç.Dr. ENGİN ÇETİN ÖZGEÇMİŞ DOSYASI

Doç.Dr. ENGİN ÇETİN ÖZGEÇMİŞ DOSYASI Doç.Dr. ENGİN ÇETİN ÖZGEÇMİŞ DOSYASI KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Yılı : Doğum Yeri : Sabit Telefon : Faks : E-Posta Adresi : Web Adresi : Posta Adresi : 1977 DÖRTYOL T: 32233860842443 3223387528 F: ecetin@cu.edu.tr

Detaylı

1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE

1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...5 KISALTMALAR...9 1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE 1.1. Kalıplaşmış Söz Birliklerindeki Fosil Kelimeler...11 1.1.1. Kalıplaşmış Söz Birlikleri...12 1.1.1.1. Atasözleri ve Tekerlemeler...13

Detaylı

1. BEliRSiz TAMLAMALAR Belirsiz Isim Tamlamaları. İsİM VE SIFAT TAMLAMALARı Dr. Funda KARA

1. BEliRSiz TAMLAMALAR Belirsiz Isim Tamlamaları. İsİM VE SIFAT TAMLAMALARı Dr. Funda KARA --'JA...V~ :..'T,-,O... r~kiclya""'tc!.a","r.!!:aş""tı!.!..rm~al",-ar... ı~e",n"",sti... tü",s,",,ü... D"'e... rg"'is"-i-"s",-ayul... l-,-7...e"!.rz!

Detaylı

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 55, ERZURUM 2016, 629-635 PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE Semra ALYILMAZ 1. Prof. Dr. Ahmet BURAN ın Öz

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ II TRD103 2 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

NOKTA VE ÇİZGİNİN RESİMSEL ANLATIMDA KULLANIMI Semih KAPLAN SANATTA YETERLİK TEZİ Resim Ana Sanat Dalı Danışman: Doç. Leyla VARLIK ŞENTÜRK Eylül 2009

NOKTA VE ÇİZGİNİN RESİMSEL ANLATIMDA KULLANIMI Semih KAPLAN SANATTA YETERLİK TEZİ Resim Ana Sanat Dalı Danışman: Doç. Leyla VARLIK ŞENTÜRK Eylül 2009 NOKTA VE ÇİZGİNİN RESİMSEL ANLATIMDA KULLANIMI SANATTA YETERLİK TEZİ Resim Ana Sanat Dalı Danışman: Doç. Leyla VARLIK ŞENTÜRK Eylül 2009 Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Eskişehir RESİMSEL

Detaylı

(saat/hafta) Teorik anlatım, tartışma, soru-cevap. Hacettepe TÖMER Öğretim Elemanları

(saat/hafta) Teorik anlatım, tartışma, soru-cevap. Hacettepe TÖMER Öğretim Elemanları Tablo 2: DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Türk Dili Önkoşullar Dersin Dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE. On the Sentence Complements in Turkey Turkish

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE. On the Sentence Complements in Turkey Turkish TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE On the Sentence Complements in Turkey Turkish Cüneyt AKIN ÖZET Çalışmamızda, Türkiye Türkçesinde cümlede tümleç türlerini nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci

Detaylı

İNGİLİZCENİN SEVİYELERİ

İNGİLİZCENİN SEVİYELERİ İNGİLİZCENİN SEVİYELERİ A1 Beginners Elementary Dil Eylemleri Gramer Konuşma İşaretleri Kelime Hazinesi Konular Yönler; Alışkanlıkların ve rutin düzeninin Kendinden bahsetme (kişisel bilgilerin paylaşımı);

Detaylı

İSMEK İN USTALARI SANATA ADANMIŞ BİR ÖMÜR ETEM ÇALIŞKAN ETEM ÇALIŞKAN KALİGRAFİ SERGİSİ

İSMEK İN USTALARI SANATA ADANMIŞ BİR ÖMÜR ETEM ÇALIŞKAN ETEM ÇALIŞKAN KALİGRAFİ SERGİSİ İSMEK İN USTALARI ETEM ÇALIŞKAN KALİGRAFİ SERGİSİ SANATA ADANMIŞ BİR ÖMÜR ETEM ÇALIŞKAN ETEM ÇALIŞKAN KALİGRAFİ SERGİSİ 10-17 MART 2014 / Dolmabahçe Sanat Galerisi Başkan dan eserlerin hiçbiri zahmetsiz,

Detaylı

İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007. 27-28 Ağustos 2007

İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007. 27-28 Ağustos 2007 İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007 27-28 Ağustos 2007 B i l d i r i l e r Türkçenin Söz Dizimi ve Türk Edebiyatında Üslûp Arayışları c. 1 Türkçenin Söz

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS MESLEKİ İNGİLİZCE II İLH 418 8 2+0 2 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS MESLEKİ İNGİLİZCE II İLH 418 8 2+0 2 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS MESLEKİ İNGİLİZCE II İLH 418 8 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Seçmeli Dersin

Detaylı

İLKÖĞRETİM İKİNCİ KADEME TÜRKÇE KİTAPLARININ DİL BİLGİSİ BÖLÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

İLKÖĞRETİM İKİNCİ KADEME TÜRKÇE KİTAPLARININ DİL BİLGİSİ BÖLÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İLKÖĞRETİM İKİNCİ KADEME TÜRKÇE KİTAPLARININ DİL BİLGİSİ BÖLÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dr. Jale ÖZTÜRK* 1. Giriş: Üniversitelerin Türk Dili ve Edebiyatı ve Türkçe Öğretmenliği bölümlerine gelen öğrencilerin

Detaylı

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 Dr. Mustafa Altun * GİRİŞ Türkiye Türkçesinin sesleri, dil bilgisi kaynaklarının birçoğunda farklı sınıflandırmalara

Detaylı

-sa Ekinin İşlevleri ve Dilek-Şart Ayrımı

-sa Ekinin İşlevleri ve Dilek-Şart Ayrımı TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 131 -sa Ekinin İşlevleri ve Dilek-Şart Ayrımı Optative - Conditional Differences and Function of -sa Suffix Ahmet BENZER 1 ÖZET Araştırmada tasarlama kipleri içinde yer alan

Detaylı

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR 15 1.1. Dilin Tanımı 16 1.1.1. Dil Tabii Bir Vasıtadır 17 1.1.2. Dil, Kendi Kanunları Olan Canlı Bir Varlıktır 17 1.1.3. Dil, Temeli Bilinmeyen Zamanlarda

Detaylı

Dal - mış - ım. Dal - mış - sın. Dal - mış. Dal - mış - ız. Dal - mış - sınız. Dal - mış - lar. Alış - (ı)yor - um. Alış - (ı)yor - sun.

Dal - mış - ım. Dal - mış - sın. Dal - mış. Dal - mış - ız. Dal - mış - sınız. Dal - mış - lar. Alış - (ı)yor - um. Alış - (ı)yor - sun. EYLEM ve EYLEMSİ FİİL (EYLEM) İsimler varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir. Fiiller ise hareketleri, oluşları, durumları karşılar. Fiiller genel olarak mastar hâlinde ifade edilir. Mastar hâlinde

Detaylı

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H.

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H. ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Meriç GÜVEN Doğum Tarihi: 29.12.1958 Öğrenim Durumu: Doktora Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Atatürk Üniversitesi 1977-1981 Y. Lisans Halk Edebiyatı

Detaylı

MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE KONULARI

MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE KONULARI MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE NOT: Sınav tarihleri ve Yıllık Ders Planına göre öngörülmüştür. Öğrencilere sınav öncesi TÜRKÇE 19.03.2015 Sözcükte,

Detaylı

NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO

NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO Cilt:3 Sayı:4 Şubat 2013 Issn: 2147-5210 www.thestudiesofottomandomain.com NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO THE

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Tel: Belgeç: E MAİL:

ÖZGEÇMİŞ. Tel: Belgeç: E MAİL: ÖZGEÇMİŞ ADI SOYADI: Mustafa DURMUŞ ÜNVANI: Doç. Dr. DOĞUM TARİHİ: 10.08.1975 DOĞUM YERİ: İstanbul YABANCI DİLİ: İngilizce MEDENİ HÂLİ: Evli İŞ ADRESİ: Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Detaylı

ÖZNES GÖSTER LMEYEN B R CÜMLE T P DAHA

ÖZNES GÖSTER LMEYEN B R CÜMLE T P DAHA ÖZNES GÖSTER LMEYEN B R CÜMLE T P DAHA Selma GÜLSEV N I. G R Bir dü ünceyi, bir duyguyu, bir hareketi, bir hadiseyi, bir durumu tam olarak bir hüküm halinde ifade eden kelime veya kelime dizisine cümle

Detaylı

SÖZCÜK ÖBEĞİ OLARAK CÜMLE VE BİR ÖBEK ÖNERİSİ

SÖZCÜK ÖBEĞİ OLARAK CÜMLE VE BİR ÖBEK ÖNERİSİ Türkiyat Mecmuası, c. 26/2, 2016, 241-245 SÖZCÜK ÖBEĞİ OLARAK CÜMLE VE BİR ÖBEK ÖNERİSİ Caner KERİMOĞLU * ÖZ Türkçe sözdiziminde tartıģılan pek çok konu bulunmaktadır. Sözcük öbeklerinin sınıflandırılması,

Detaylı

TÜRK DİLİ II. Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) 2 - - 2. Dersin Adı Kodu Yarıyıl AKTS. 1.YIL/ 2.

TÜRK DİLİ II. Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) 2 - - 2. Dersin Adı Kodu Yarıyıl AKTS. 1.YIL/ 2. TÜRK DİLİ II Dersin Adı Kodu Yarıyıl Türk Dili II Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları TKD104 Yok Türkçe

Detaylı

1.1. CÜMLENĐN ÖGELERĐ

1.1. CÜMLENĐN ÖGELERĐ CÜMLE BĐLGĐSĐ 1. CÜMLE Duygu, düşünce ve durumları belli bir yargıya bağlı olarak bildiren kelime veya kelime grubuna cümle adı verilir. 1.1. CÜMLENĐN ÖGELERĐ Cümle içerisinde yer alan ve farklı görev

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ Dersin Hedefi Dersin Amacı ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRKÇE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI DERS TANITIM FORMU Dersin Adı TR ENG Çocuk Edebiyatı Metin İncelemeleri Programına Adı (tezli, tezsiz

Detaylı

Örnekler; Das ist ein Haus (bu bir evdir) Das Haus ist grün (ev yeşildir) Das Haus ist weiss (ev beyazdır) Das Haus ist neu (ev yenidir)

Örnekler; Das ist ein Haus (bu bir evdir) Das Haus ist grün (ev yeşildir) Das Haus ist weiss (ev beyazdır) Das Haus ist neu (ev yenidir) Örnekler; Das ist ein Haus (bu bir evdir) Das Haus ist grün (ev yeşildir) Das Haus ist weiss (ev beyazdır) Das Haus ist neu (ev yenidir) Das Haus ist alt (ev eskidir) Burada görüldüğü gibi bu anlamına

Detaylı

Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş. -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş. -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1 Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1. Giriş -DIktAn/-DUktAn sonra zarf-fiili çeşitli araştırmalarda birçok kez ele alınmıştır.

Detaylı

ADIN YÜKLEME (NESNE) DURUMU VE TÜMCENİN NESNE ÖGESİ ÜZERİNE

ADIN YÜKLEME (NESNE) DURUMU VE TÜMCENİN NESNE ÖGESİ ÜZERİNE ABSTRACT ADIN YÜKLEME (NESNE) DURUMU VE TÜMCENİN NESNE ÖGESİ ÜZERİNE Doç. Dr. Erdoğan BOZ In this article is about accusative case of nouns and object element of sentences. Initially, "object concept"

Detaylı

*Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası, orası,

*Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası, orası, ZAMİRLER Kişi (Şahıs) Zamirleri *ben, sen, o,biz, siz, onlar Not: Ek alabilirler: bana, sana, bize, ondan, onları İşaret Zamirleri *Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası,

Detaylı

Çeşm-i Cihan Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi

Çeşm-i Cihan Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi Bartın ve Yöresi Tarih-Kültür Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Çeşm-i Cihan Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi ISSN: 2149 5866 Cilt: 2 Sayı: 2 Kış 2015 BARTIN Çeşm-i Cihan: Tarih

Detaylı

NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA. 1. Nokta (.) Çocuklar bahçede oynuyor. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Yarışmada 1. olmuş.

NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA. 1. Nokta (.) Çocuklar bahçede oynuyor. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Yarışmada 1. olmuş. NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA 1. Nokta (.) Cümlenin sonuna konur. Çocuklar bahçede oynuyor. Kısaltmaların sonuna konur. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.

Detaylı

1 2 3 4 5 TÜRÇEDE AD DURUMLARI Mariya LEONTİÇ 1 Özet Türkçeyi bilen veya öğrenen kişi Türkçenin ad durumlarına önem vermeli. Ad durumları dile ayırt edici özellik katar. Türkçeyi konuşan kişi Türkçenin

Detaylı

DERS KATEGORİSİ TEORİ+UYGULAMA (SAAT) Cümle Bilgisi II AE ÖN KOŞUL DERSLERİ. DERSİN VERİLİŞ BİÇİMİ (Örgün ya da Uzaktan) Yüz yüze

DERS KATEGORİSİ TEORİ+UYGULAMA (SAAT) Cümle Bilgisi II AE ÖN KOŞUL DERSLERİ. DERSİN VERİLİŞ BİÇİMİ (Örgün ya da Uzaktan) Yüz yüze KAFKAS ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ/YÜKSEKOKULU/MESLEK YÜKSEKOKULU/ENSTİTÜSÜ DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DERS TANITIM VE UYGULAMA BİLGİLERİ DERSİN ADI DERS KODU TEORİ+UYGULAMA (SAAT) KREDİSİ

Detaylı

TÜRK DİLİ II. Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl AKTS. 1.YIL/ 2.

TÜRK DİLİ II. Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl AKTS. 1.YIL/ 2. TÜRK DİLİ II Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) Türk Dili II TKD104 1.YIL/ 2.yarıyıl 2 - - 2 Bahar Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu

Detaylı