Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı ve Türkiye-Irak İlişkileri ( )

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı ve Türkiye-Irak İlişkileri (1973-2011)"

Transkript

1 27 Ağustos 1973 tarihinde inşası başlanan Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı projesi 1977 yılında ilk akışını gerçekleştirdi. Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı ve Türkiye-Irak İlişkileri ( ) Kirkuk-Yumurtalik Oil Pipeline and the Turkey-Iraq Relations ( ) Aybüke İNAN Abstract This article focus on the relationship between Turkey and Iraq. Turkey has a major role in transporting the oil reserves of Iraq (second-largest in the world) from Mediterranenan to the West. For this purpose a treaty was signed between Turkey and Iraq to construct the Kirkuk-Ceyhan pipeline in As a conclusion of this treaty, Turkey transported Iraq s oil to the West and made a great contribution to the geostrategic importance of Iraq, During the first Gulf War Turkey suffered economic damage accepting embargo decision of UN. Turkey closed up the pipeline and went without the income of oil for 5 years. When the embargo taken off in 1996, trading volume increased and oil transporting went on until Iraq war in With the invasion of Iraq by US, the pipeline has been closed again and it has been very hard to gain stability from that date. In 2007, with the Iraq oil law draft different ethnic groups became holder of right on pipeline and the country was brougt on chaos. Turkey was badly effected as a consequence and oil pipelines sabotaged when the pipeline agreement renewed in The problems occured in the north Iraq have become the problems of Turkey and it become unavoidable Pkk terror organisation sabotage the pipeline. In this study these events are discussed and importance of oil factor in the relationship between Turkey and Iraq is examined in detail. Keywords: Turkey and Iraq, Kirkuk-Ceyhan pipeline, embargo, oil 68

2 Petrolün millileştirilmesiyle daha çok kalkınma yaşayan Irak, petrol siyasetini geliştirerek bölgede etkinliğini arttırmayı amaçladı. Bu amaçla elinde bulundurduğu petrol boru hatları yeterli gelmeyen Irak, daha güvenli ve istikrarlı yollar aramaya başladı. İşte tam bu noktada Türkiye, Irak için önemli bir müttefik konumuna geldi. Giriş Petrol sözcüğü Latince kökenli olup Petro (Taş) ve Oleum (Yağ) sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Taşyağı anlamına gelen petrolün içerisinde hidrojen, karbon, nitrojen, oksijen ve kükürt vardır. 1 Milattan önce petrolün kullanımı inşaat, gemicilikte yalıtım, mumyalama, aydınlanma alanları iken petrolün kolay yanıcı özelliğinin farkına varılması ile silah olarak kullanımını sağlanmıştır yılında Musul petrollerinin Almanlar tarafından keşfedilmesiyle birlikte, bölge üzerinde İngiltere ve Almanya nın çıkar çatışması yaşanmıştır. 2 Irak sınırı 1. Dünya Savaşı öncesinde Irak ta petrolün farkına varan İngilizler tarafından çizilmiştir. Bu konuda Çöl Kraliçesi olarak adlandırılan Gertrude Bell, İngiliz Dışişleri Bakanlığı ve İngiliz İstihbaratı tarafından görevlendirilmiştir yüzyılın başlarından itibaren sanayi kollarında da kullanılmaya başlanan petrol, ticaret ürünü olarak yerini almıştır lü yıllarında başına kadar petrol üretiminde başı çeken ABD, daha sonraki yıllarda petrol üretimi noktasında Çarlık Rusya ile rakip durumuna gelmiştir. Petrol ihraç eden bu ki ülkenin dışında, Ortadoğu ülkeleri de petrol bakımından oldukça zengin durumdaydı. 1. Dünya savaşında bu bölgede petrol için bir imtiyaz savaşı yaşandı. Özellikle Irak petrolleri üzerinde söz sahibi olmak isteyen İngilizlere karşılık, Fransa ve ABD gibi ülkeler tek taraflı bir imtiyazı çıkarlarına aykırı buluyorlardı. Ortadoğu petrollerinin öneminin anlaşılması daha çok 2. Dünya savaşının bitiminden itibarendir yılında OPEC in kurulması ile birlikte Ortadoğu ülkeleri kendilerini bölge dışı ülkelere karşı korumaya çalışmışlardır. Bu tarihte küresel aktörlerin yanında Ortadoğu ülkeleri de petrolün önemini anlamış ve petrolün millileştirilmesi yolunda adımlar atmışlardır. Petrolün millileştirilmesiyle daha çok kalkınma yaşayan Irak, petrol siyasetini geliştirerek bölgede etkinliğini arttırmayı amaçladı. Bu amaçla elinde bulundurduğu petrol boru hatları yeterli gelmeyen Irak, daha güvenli ve istikrarlı yollar aramaya başladı. İşte tam bu noktada Türkiye, Irak için önemli bir müttefik konumuna geldi. 27 Ağustos 1973 tarihinde inşası başlanan Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı projesi 1977 yılında ilk akışını gerçekleştirdi ve 1987 yıllarında kapasitesi büyütülen bu boru hattı, hem Türkiye hem de Irak için önemli bir gelir kaynağı haline geldi. I. Körfez savaşı sonrası ambargo uygulaması ile kapatılan bu boru hattı 1996 yılında tekrar açılsa da bu hatta tamamen istikrar sağlanamamıştır. Ham petrol ilk kez 19. yüzyılda ABD tarafından piyasaya sürülmüştür. O dönemde petrol varillerde depolandığından varil ile ölçülmekte olup 1 varil 159 litre, 1 ton ise 7,33 varile denk gelmektedir. 4 Dünyada 2004 yılı BP nin verilerine göre 1189 milyar varil petrol bulunmaktadır. Gelecek verilerine göre petrole 41 yıllık bir ömür biçilmektedir. 5 Hükümetler, mevcut politikalarını değiştirmezlerse, 2030 yılına gelindiğinde petrol tüketimi %50 artacaktır. 6 Bu çalışmada söz konusu boru hattının yapım aşamasına değinilerek, ekonomik verileri üze- 69

3 rinde durulacak, aynı zamanda iki ülke ilişkilerindeki etkisi ele alınacaktır. Bu noktada Irak ta yaşanan gelişmeler dikkate alınacak ve bir sonuca varılacaktır. Irak ve Kerkük Petrolleri Irak ın petrol yatakları Kuzey Irak, Orta Irak ve Güney Irak olmak üzere üç bölümde ele alınabilir. Kuzey Irak petrol yatakları diye adlandırılan bölge Musul ve Kerkük petrol yataklarını kapsamaktadır. Ülke rezervlerinin yaklaşık %80 inin Kerkük yataklarında olduğu belirtilmektedir. 7 Orta Irak petrol yatakları, İran-Irak sınırında yer alırken burada bulunan petrol yatakları rezerv bakımından pek zengin değildir. Güney Irak petrol yatakları ise Basra kentinin güneybatısında yer alırlar. Bu yatakların keşfi yılları arasında yapılmıştır. Bu bölgede 75 kadar kuyu işletilmektedir yılında önemli petrol üreticisi ülkelerin rezerv ve üretim miktarlarına baktığımızda Irak ın 13,4 milyar tonluk rezervi ile dünya toplamında ikinci sırada olduğu görülmektedir. 8 Suudi Arabistan dan sonra en çok rezerve sahip olan Irak, 26,4 milyon tonluk üretimi ile dünya sıralamasında arkalarda kalmıştır. Bu durum Irak ın petrol ihracı konusunda istikrarsızlığını gösterir. İran ile yaşanan savaştan önce ham petrol ihraç eden ülkeler sıralamasında 1980 yılında beşinci sırada yer alan Irak, savaştan sonra 1995 yılındaki sıralamada 28. sıraya gerilemiştir. Ancak boru hattı çeşitliliğini arttıran Irak, petrol ihracatını dengelemeye çalışmıştır. Kuveyt savaşı ile kötüleşen petrol ihracatı, 1997 yılında BM nin Petrol Karşılığı Gıda (oil for food), İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programının (MOU) yürürlüğe girmesiyle ile birlikte kısmen iyileşme yaşanmış, 1998 yılında günlük 2,11 milyon varile, 1999 yılında ise 2,52 milyon varile yükselmiştir. 9 Amerikan Hükümetinin araştırmalarına göre 2009 yılında Irak ın sahip olduğu bilinen petrol rezervleri ise 115 milyar varildir. 10 Irak petrollerinin %25 i Kerkük havzasından çıkarılmaktadır. 11 Irak petrol üretiminin %40 ı ise Kerkük bölgesinden çıkmaktadır. Kanıtlanmış petrol rezervleri açısından dünya ikincisi olan, kanıtlanmamış petrol rezervleri de hesaba katıldığından dünya sıralamasında lider konumuna gelecek olan Irak için Kerkük ün ayrı bir önemi vardır. Kerkük havzasından ilk çıkarılan petrol Baba Gurgur kuyusundan çıkarılmıştır. Bununla birlikte Kerkük havzasında Altınköprü, Bayhasan, Cemcemal, Çembur ve Palhane gibi başlıca işletme yatakları vardır. 12 Irak ta 2000 ve 2001 yıllarında ortalama günlük 2,5 milyon varilin yaklaşık 1 milyonunun sadece Kerkük ten çıktığı düşünüldüğünde, Kerkük ilinin önemi daha iyi anlaşılmaktadır. 13 Bazı kaynaklarda Kuzey Irak Bölgesi 14 olarak geçen bazılarında ise Irak ın Kuzeyi 15 olarak adlandırılan bölgeyi ikiye ayırdığımızda bu bölgenin kuzey tarafında çıkan petrol, Irak petrollerinin %1 ini karşılarken, bölgenin güneyinde kalan Kerkük te ise Irak petrollerinin % 11 i çıkmaktadır. Ayrıca Kerkük petrolünün maliyeti varil başına 1,5 dolar iken diğer üretim alanlarında bu maliyet 15 dolara kadar çıkabilmektedir. 16 Bugün petrolün varil başına satışı ise ortalama dolar civarında olduğu düşünülürse söz konusu kâr oldukça yüksek düzeydedir. 17 Ülkenin güneyinde bulunan Basra terminali tam kapasiteyle çalışırken, Kerkük bölgesindeki istikrarsızlıktan dolayı ihracat tam kapasiteyle yapılamamaktadır. Tam kapasitenin kullanımı durumunda Kerkük ten yapılacak olan ihracat günlük yaklaşık 1,6 milyar varil civarında olacaktır. Ancak 2003 Irak savaşı öncesi bu kapasite 900 bin varil civarındadır. 18 Kerkük petrollerinin uluslararası ihracatının sağlanabilmesi için 1935 yılında yapımı tamamlanıp faaliyete geçen Kerkük-Hayfa petrol boru hattı, 1948 yılında İsrail devletinin kurulması ile birlikte kapatılmıştır. 19 ABD nin Irak a düzenlediği 2003 savaşından sonra bu boru hattının tamiratı gündeme gelmiş ve Türkiye de dâhil İsrail, ABD şirketleri bu inşada rol almışlardır. Bu boru hatlarının tamirinin tamamlanması halinde İsrail in Hayfa limanına günde 5 milyon varil petrol taşınması mümkün hale gelecektir. 20 Bu hattın açılmasıyla birlikte İsrail in Hayfa limanı Akdeniz e olan ticarette önemli bir konuma gelecek, Türki- 70

4 ye ile Irak arasındaki Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının önemi azalacaktır. Kerkük petrollerinin ihracında yararlanılan diğer bir boru hattı ise 1950 lerin başında yapımı tamamlanan Irak ile Suriye arasındaki Kerkük- Banyas petrol boru hattıdır. İran-Irak savaşı ( ) sırasında kapanan bu boru hattı 2001 yılında tekrar faaliyete geçse de ABD nin 2003 te Irak ı işgali ile tekrar durdurulmuştur. Açık olduğu dönemde bu hattın günlük kapasitesi bin varil idi. Çalışması halinde günlük kapasitesinin 300 bin varil olacağı söylenen bu hattın tekrar açılması için 2007 yılında Irak ve Suriye Hükümetleri anlaşmaya varmıştır. Ancak halen daha bu hattın açılmadığı görülmektedir. 21 Musul-Kerkük-Sayda boru hattı ise Kerkük-Banyas boru hattı gibi aynı amaçlarla açılmış ancak savaş sırasında bu boru hattı da kapatılmıştır. İsrail devletinin kurulması Kerkük petrolünün ihracını sekteye uğratmış yeni boru hatları aranmaya başlamıştır. Öte yandan Kerkük Havzasından çıkan petrol dünyanın en kaliteli ve maliyeti en ucuz petrolü olarak nitelendiriliyor. Saddam döneminde bölgeden çıkarılan petrolün bugünkü fiyatlarla olan karşılığının 50 milyar dolar olduğu ve bu gelirin kazanılması halinde Irak ta kişi başına düşen gelirin 10 bin dolar olacağının da altı çiziliyor. 22 Kerkük-Yumurtalık Ham Petrol Boru Hattı Kerkük petrollerinin ihracını sağlayacak olacak olan mevcut boru hatları, petrol verimliliğinin artması ile yeterli görülmemiştir. İşletilen kuyu sayısının artması yıllık ham petrol üretimini de arttırıyor, bu da boru hatlarının kapasitesinin üstüne çıkıyordu. Öyle ki 1970 de 30 olan kuyu sayısı 1980 e gelindiğinde 45 e yükselmişti. Ayrıca her kuyunun veriminin yüksek olması üretimin fazla olmasını da sağlıyordu. Kuyu başına verim yılda 600 bin tonu aşmaktaydı. Boru hattının Türkiye deki güzergâhı ise Cizre, Mardin, Bozova, Osmaniye ve Dörtyol dur. 23 Kerkük petrollerinin yaklaşık 50 milyon tonu Kerkük-İskenderun hattından Akdeniz e ulaşmaktadır ve bu hat Irak için Batıya ulaşmanın en önemli yoludur. Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte Irak ın kuzeyinde petrol verimliliği artmış ve Irak hükümeti petrolün Akdeniz e taşınması için yeni yollar aramaya başlamıştır. Güvenlik endişesi de taşıyan Irak, 1970 lerin başında en iyi müttefik olarak Türkiye yi görmüş ve Türkiye ile arasında petrol botu hatlarının yapımı için görüşmelere başlamıştır. 27 Ağustos 1973 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti ile Irak Cumhuriyeti hükümetleri arasında Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması imzalanmış ve bu anlaşma gereğince Irak ın Kerkük ve diğer üretim tesislerinden elde edilecek petrolün Ceyhan (Yumurtalık) Deniz Terminali ne ulaştırılması amacıyla Kerkük-Yumurtalık boru hattı inşa edilmeye başlanmıştır yılında işletmeye açılan bu boru hattına ilk tanker yüklemesi 25 Mayıs 1977 tarihinde gerçekleşmiştir. 27 Ağustos 1973 te imzalanan Ham Petrol Boru Anlaşması, Irak tan Türkiye ye 20 yıl süresince ham petrol akışının sağlanması için boru hatlarının döşenmesini öngörüyordu. Bu sürenin fes edilmemesi halinde de süre 5 yıl daha uzatılabilecekti. Bu anlaşmaya göre boru hattının güzergâhı Kerkük ile Dörtyol arasında olup, Türkiye de Cizre, Mardin, Bozova ve Osmaniye den geçecektir. Boru hattının uzunluğu 1125 kilometre olup 625 kilometresi Türkiye sınırları dâhilinde olacağı da karara bağlanmıştır. Bu boru hattının yapımının 400 milyon doları bulmuştur. Bunun 300 milyon dolarının Türkiye tarafındaki inşası için harcanılmıştır. Türkiye nin kazancının ilk 2 yılda 75 milyon dolar, daha sonra 105 milyon dolar olacağı ve harcanan paranın 6 sene içerisinde fazlasıyla geri alınacağı da beklentiler arasındaydı Ağustos 1973 tarihinde Ankara da imzalanan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Anlaşmasının dikkat çeken maddeleri ise şunlardır: Her iki taraf da ham petrolün boru hatlarıyla Irak ve Türkiye topraklarından nakledilmesi ve bu petrollerin Akdeniz de bir terminalden yüklenmesi için projenin kendi topraklarında 71

5 kalan kısımlarının montajı, inşaatı, işletmesi ve bakımı ile birlikte diğer tüm ihtiyaçların karşılanmasını garanti eder. Irak petrollerinin Türkiye topraklarından nakliyesi ve FOB tankerlerine yüklenmesi, varil başına 0,35 Amerikan Doları olarak belirlenmiştir. Taşıma ve yükleme ücreti Irak tarafından Türk tarafına ödenecektir yılları arasında 10 milyon ton, yılları arasında 12 milyon ton, 1983 ve daha sonrası için ise 14 milyon ton petrolü, Irak tarafı satmak Türkiye ise satın almak zorundadır. 26 Petrol boru hattı çalışmaya başladığı zaman Türkiye iç tüketim için bir kısmını satın alacak geri kalanını Türkiye için ihraç edecektir. Boru hattı üzerinde bulunacak olan 5 istasyonun 3 ünün Türkiye tarafında yer alacağı da anlaşma metni içerisinde geçmiştir. 27 Biri 1974 te bir diğeri de 1987 de açılan iki paralel petrol boru hattının yıllık toplam 80 milyon ton petrol taşıma kapasitesi bulunmaktadır. Kerkük- Yumurtalık Boru Hattı nın, Yumurtalık kısmında tonluk 12 tanker ve yükleme işlemleri için 2 km uzunluğunda bir iskele bulunmaktadır. Bu iskeleye aynı anda ikisi 150 şer bin dwt, ikisi 300 er bin dwt olmak üzere toplam dwt. lik 4 tanker yükleme yapabilmektedir. 28 Kerkük-Yumurtalık Boru Hattı yıllık 35 milyon ton kapasiteyle 1976 yılında işletmeye açılmıştır. Bu tarihte Irak ile Türkiye arasında sadece bir kol mevcuttur. İlk tanker yüklemesi 27 Mayıs 1977 de gerçekleşmiştir. Bu hattın 1984 yılında kapasitesi yükseltilmiş, 46,5 milyon ton petrol nakli mümkün hale gelmiştir. Bu hattın kalınlığı 40 inçtir. 27 Ağustos 1973 tarihli Ham Petrol Boru Anlaşması yıllar içinde ek anlaşmalarla değişikliğe uğramıştır. Birinci kolun açılışından sonra ikinci kolun açılışına kadar 16 Mayıs 1976, 26 Aralık 1980, 12 Ağustos 1981, 30 Temmuz 1985 tarihli protokol, toplantı tutanakları ve ek anlaşmalarla anlaşmanın süresi uzatılmıştır. 29 Birinci hatta paralel olarak 30 Temmuz 1985 tarihinde ikinci bir boru hattı için anlaşmaya varılmış, 1987 yılında ikinci kol işletmeye açılmıştır. Bu boru ile birlikte yıllık taşıma kapasitesi 70,9 milyon tona ulaşmıştır. Bu hattın kalınlığı 46 inç olup ilk koldan daha fazla kapasitesi vardır. İkinci kol açıldıktan sonra 8 Mart 1996, 2 Ağustos 2007 tarihlerinde düzenlenen toplantılarda imzalanan tutanaklar, protokol ve anlaşmalar boru hattının süresini 2010 yılına kadar uzatmıştır. 30 Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının Türk-Irak İlişkileri Açısından Önemi 1972 de Irak petrollerinin millileştirilmesi ile başlayan süreçte Irak, kendi petrolünü pazarlama hakkını elde ediyordu. Irak, petrol sayesinde ülke yapılandırılmasını hızlandırmış, devlet bütçesinde önemli artışlar yaşanmıştır. Toprak reformu çalışmaları hızlanmış, petrolün millileştirilmesiyle elde edilen petrol gelirleri toprak reformu için kullanılmıştır. Irak petrollerinin Akdeniz e ulaşması konusunda Türkiye ile 1973 yılında anlaşmaya varan Irak için asıl önemli nokta istikrarın korunması olmuştur. Özellikle Suriye ile yaşadığı su sorunları neticesinde Suriye ile aralarındaki boru hattını dahi kapatan Irak, Suriye ile tekrar bir anlaşma yapmaya yanaşmamaktadır. Boru hattının inşası öncesinde Türkiye kendi ham petrol ihtiyacının karşılanması için adımlar atmış, 1973 yılında bir anlaşma ile Irak tan 2 milyon ton ile başlayarak her yıl artacak şekilde bir petrol ihracatı anlaşmasına varmıştır. Bu anlaşmanın geçerlilik süresi 3 yıl olarak kararlaştırılmış ve varil başına miktarın 2,65 dolardan az olacağı da karara varılmıştır. Irak petrollerinin 1972 yılında millileşmesi ile birlikte Irak ın petrol ithalatında yabancı ülkeler aradan çekilmiş ve bu şekilde fiyat, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler) in belirlediği miktarında altında olmuştur. 31 Öte yandan Irak petrollerinin 1972 yılında Cumhurbaşkanı General Hasan el Bekr tarafından 72

6 Kerkük havzasından ilk çıkarılan petrol Baba Gurgur kuyusundan çıkarılmıştır. Bununla birlikte Kerkük havzasında Altınköprü, Bayhasan, Cemcemal, Çembur ve Palhane gibi başlıca işletme yatakları vardır. devletleştirildiği ilan edildikten sonra Irak petrolü üzerinde o zamana kadar söz sahibi olan ülkeler tarafından Irak petrolünün ihracatı önlenmeye çalışılmıştır. 32 Türkiye ye de bu sürecin başlarında baskı kuran yabancı petrol şirketleri, Türkiye yi bu ekonomik kazançtan alıkoymanın doğru olmayacağını anlamışlardır. Ancak Irak ın başından geçen Kuveyt ve İran savaşlarında da en büyük etkinin bu millileştirme politikası olduğu da bilinen bir gerçektir. Irak ile Türkiye arasındaki petrol ticareti, Irak ta bulunan Türkmenlerin durumunu da etkilemektedir. Irak hükümeti yıl içinde petrol akışında sorun yarattığında Türkiye tepki göstermekte ve buna karşılık Iraklılar Türkmenlere baskı uygulamaktadırlar yılında petrol akışında bir aksama olunca Türkiye, İran ile petrol ticareti konusunda temasa geçtiklerini açıkladı. Bu temas mal ticareti karşılığında petrol alımını içeriyordu. Ancak buna tepki olarak Irak hükümeti Kerkük teki Türk Kültür Evi ni kapatmıştır. 33 Petrol unsuru Irak taki Türkmenlerin durumunu doğrudan etkiler hale gelmiştir. Türkiye ile petrol taşımacılığı hususunda sorun yaşayan Saddam Hüseyin her fırsatta Türkmenler üzerindeki baskısını arttırmıştır. Körfez Savaşı ve Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı Türkiye I. Körfez savaşı sırasında Yurtta Sulh Cihanda Sulh anlayışıyla hareket etmeye çalışmış, uluslararası hukuk kurallarına uyma yükümlülüğü hissetmiştir. 6 Ağustos 1991 de Irak a karşı ilk ambargo kararını çıkaran Birleşmiş Milletlerin bu kararına 7 Ağustos ta ikinci ülke olarak Türkiye uyduğunu açıklamıştır. Bu kararlara uygun olarak Türkiye, Erhaç ve İncirlik hava üslerini koalisyon kuvvetlerine açmış, Çekiç Güç e onay vermiştir. Bu durum iktidar ve 73

7 muhalefet partileri arasındaki gerilimi arttırmış, siyasi partiler çekişme içine girmiştir. Körfez savaşı sırasında Irak ın ekonomik durumu kötüydü. Bağdat yönetimi dış borç bulamamanın sıkıntısını yaşarken, Arap devletlerinin geri ödeme talepleri ile uğraşıyordu. Irak ın 2 Ağustos 1990 günü Kuveyt i işgal etmesi, ABD nin 17 Ocak 1991 de hava operasyonu ve 24 Şubatta da kara operasyonu yürütmesine yol açmış olup 28 Şubatta ateşkes anlaşması imzalanmıştır. Irak BM yetkilisi M. Ahtisaari ye göre Irak bu savaş sonrasında sanayi öncesi toplum seviyesine düşmüştür. 34 Körfez savaşının bitmesi için küresel güçler Irak a baskı uygularken aynı zamanda Türkiye üzerinde de baskı uygulanmış, Türkiye boru hattını kapatmazsa uluslararası arenada güvenilirliğinin kalmayacağını dile getirmişlerdir. Bu durum karşısında Saddam hükümeti Türkiye yi tehdit eder şekilde konuşmuş, Türkiye nin Irak ın petrolüne ihtiyacı olduğu üzerinde durmuştur. 35 Batı, Türkiye ve Suudi Arabistan ın Irak ile aralarındaki petrol boru hatlarını kapatmasının yanında aynı zamanda suyu da kesmesini istemiş ve bunu bir tehdit unsuru olarak kullanmasını önermiştir. Ancak Türkiye hiçbir zaman suyu tehdit unsuru olarak kullanmamıştır. 36 Irak ta bu tehditler karşısında boş durmayarak Türkiye sınırındaki asker sayısını arttırmıştır yılındaki petrol şokundan sonra ikinci petrol şoku, Irak ın 1990 da Kuveyt i işgali ile başlamıştır. Bu kriz Irak ın petrol ile ilintili ilk krizidir. Bu krizle birlikte petrol fiyatları iki katına çıkarken, Batının büyüme hızı kesilmiştir. ABD nin Irak üzerine düzenlediği operasyonlarda bu petrol istikrarsızlığı önemli olmuş ve 2003 Irak savaşının da temellerini oluşturmuştur. Petrol fiyatları ancak 1998 yılında normal seviyelerine düşmüştür. Irak ın Kuveyt i işgalinden sonra toplanan Milli Güvenlik Kurulu nda, Meclise sunulacak tavsiyeler arasında Irak ile ilişkilerin kesilmeyeceği, boru hattının kapatılmayacağı ve İncirlik üssünün kullandırılmayacağı gibi beyanlar yer almasına rağmen, 37 7 Ağustos ta bunların tersine bir karar alınmıştır. Birleşmiş Milletler ambargo kararlarını açıklamadan önce başta ABD ve İngiltere olmak üzere pek çok ülkede Türkiye nin Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattının kapatılması görüşü otaya atılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Eski Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, BBC ye yaptığı açıklamada Irak ın durdurulmasının en önemli yolunun Türkiye nin ve Suudi Arabistan ın boru hatlarını kapatmasından geçtiğini dile getirmiştir. 38 Kissinger a sorulan bir soruda ise Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattından taşınan petrolün yüzde 60 ını Türkiye nin satın aldığını ve boru hattını kapatması durumunda neler yaşanabileceği soruldu. Kissinger bu soruya cevap verirken başka alternatifler olduğunu söylemiş ancak söylediği alternatiflerin hiçbir şekilde teknik bir altyapısının bulunmadığını göz ardı etmiştir. 39 Uluslararası arenada Avrupa topluluğu ve Amerika Birleşik Devletleri ambargo kararları konusunda ortak bir noktada buluşmaya çalışırken, Türkiye üzerinde kurulan baskı Türkiye yi ağır kayıplara itmiştir. AT ülkeleri ambargo kararı konusunda görüş birliğine varır iken abluka konusunda ABD ve İngiltere ile aynı görüşü savunmamaktadırlar. BM Güvenlik Konseyi Kararları ve Türkiye 2 Ağustos 1990 da Kuveyt i işgal eden Irak için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi nin 6 Ağustos 1990 tarihli 661 sayılı ambargo kararına Türkiye destek vereceğini açıklamış, 7 Ağustos ta Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı kapatılma kararı gündeme gelmiştir. Irak ve Kuveyt e ilaç ve gıda maddesi dışında her türlü malın ithalatı ve ihracatı durdurulurken, Irak ın ve Kuveyt in Türkiye de bulunan tüm mal varlıklarının dondurulduğu da duyuruldu. BM nin kurucu üyesi olduğu belirtilen Türkiye nin, alınan karara uyması da beklenen bir durumdu yılında Irak tan yaklaşık 10 milyon ton petrol alınırken, 1990 yılında ambargoya kadar 5,5 milyon ton petrol alınmıştır. Anlaşmada geçerli olan rakam ise 6,7 milyon ton petroldür. Ancak alınan mik- 74

8 tarın Türkiye nin petrol ithalatında sıkıntıya yol açmayacağı söylenirken bu durumun Türkiye ye 500 milyon dolarlık bir yük getireceği de bilinmekteydi. 40 Ambargo kararında petrol boru hattının kapatılması ise bir şarta bağlanmıştır. Irak petrollerinin Suudi Arabistan ve Türkiye aracılığıyla dünya pazarına aktarıldığı düşünüldüğünde, Türkiye nin tek taraflı olarak boru hattını kapatmasının sadece Türkiye nin zararına olduğu ve bu durumun Irak ı yıpratmayacağı dile getirilmiştir. Suudi Arabistan ın Irak petrol tankerlerinin geçişine izin verilmemesiyle birlikte Türkiye ambargo kararına harfiyen uymuştur. Bugüne dek ambargo uygulanan bir ülke olan Türkiye, ilk defa bir devlete ambargo uygulamakta olup bu konuda iki kurum görevlendirmiştir. Dışişleri Bakanlığı ve Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ambargo uygulamalarını yönetmekle birlikte, Irak ile gıda, ilaç ve tıbbi malzeme dışında hiçbir şekilde ithalat ve ihracat yapılmadığı da karara bağlandı. 41 Bütün bu gelişmeler yaşanırken Türkiye nin Batılı ülkelerden beklentileri o dönemdeki yaşananları açıklığa kavuşturmaktadır. Avrupa Topluluğu na girmek isteyen bir Türkiye nin en büyük destekçisi ABD dir. ABD nin kararlarına uygun hareket etmesi onun AT de önünü açabilir. O dönemde yaşanan bir diğer gelişme de Kıbrıs Rum kesiminin tam üyelik başvurusunun askıya alınması ihtimaliydi. Batıyla ortak hareket eden bir Türkiye nin lehine karar verilmesi düşüncesi ile hareket edilmiştir. Ayrıca Türkiye nin iç siyasal gelişmeleri de Irak a ambargo kararını etkilemiştir. Kürt sorununda Batının desteğini almayı hedefleyen Türkiye, Irak a ambargo konusunda kararlı davranmıştır. Bir diğer sorun da Amerika nın Ermeni meselesindeki tutumudur. Ermeni meselesinde taraflı davranıldığını düşünen Türk tarafı Amerika nın bu tutumunu değiştirmesini istemiştir. Bu amaçlarla ABD ile iyi ilişkiler kurulmaya çalışılmıştır. Türkiye nin beklediği bir diğer unsur da dış kredilerdir. Boru hattının kapatılmasıyla birlikte ekonomik olarak sorunlar yaşayacaklarını belirten Türk tarafı dış kredilerin önünün açılmasını istemiştir. Ayrıca olası bir Sovyet tehdidine karşılık Amerika nın askeri yardımlarda bulunmasını isteyen Türkiye, NATO daki önemini de arttırmayı hedeflemiştir. 42 Bu gibi amaçlarla BM nin ambargo kararını uygulamaktan çekinmeyen Türkiye, komşusu Irak ı ikna yoluna girmemiş, ekonomik ilişkilerini kesmiştir. Saddam Hüseyin ise Türkiye ile Suudi Arabistan ın uyguladığı ambargo kararı ve Batının birlikte hareket etmesi neticesinde komşusu İran ve Suriye ile iyi ilişkiler kurmaya çalışmış ve Kuveyt i ilhak ettiğini ilan etmekten geri adım atmamıştır. Amerika Birleşik Devletleri ile İngiltere ambargo kararının yanında abluka uygulamasının da olması gerektiğine inanmış ancak diğer Avrupa ülkeleri abluka kararını hoş karşılamamışlardır. Başta Fransa olmak üzere Almanya, İtalya, Hollanda gibi ülkeler abluka ve müdahaleye karşı olduklarını belirtmişlerdir. 43 Körfez Krizi sonrasında BM nin uyguladığı ambargolar ile Irak ve Türkiye arasındaki ticari ilişkiler durma noktasına gelmiştir yılında ambargoların kısmen kalkması ile ticari ilişkiler başlamış ve Türkiye Irak ın dış ticaretinde büyük pay almaya çalışmıştır. Eylül 1996 da Irak a BM Güvenlik Konseyi kararınca oil for food uygulaması başlatılması planlanıyordu. Bu uygulama 20 Mayıs 1996 da BM Güvenlik Konseyi nde alınan 986 nolu karara göre yapılacaktı. Yine bu karara göre Irak, Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı ve diğer yollardan petrol ihraç edecekti. Bu 6 ay içinde 2 milyar dolar petrol geliri demekti. Yapılacak olan ihracat BM görevlilerinin gözetiminde gerçekleşecekti ve ihracattan elde edilen gelir BM nin belirlediği New York taki bir bankada toplanacaktı. Daha sonra Irak, temel ihtiyaç maddelerinin temini için firmalarla görüşecek ve yapılan anlaşmalar BM tarafından incelenecekti. İhracatçı firmalar, paralarını BM nin gözetiminde söz konusu bankalardan alacaktı. Irak elde edeceği gelirin yalnızca yarısını temel ihtiyaç maddelerine harcarken, yüzde 15 ini Kuzey Irak taki halkın ihtiyaçlarının giderilmesine harcayacak, yüzde 35 ini de savaş tazminatı olarak ödeyecekti. 44 Yabancı ülkelerden gelecek gıda yardımları için BM Dünya Gıda Programı (WFP) orada görev 75

9 Irak hükümeti BM nin gıda karşılığında petrol akışını öngören 986 sayılı kararını kabul etmediğini 16 Mayıs 1995 tarihinde ilan etti. Bu karar Irak petrollerinin Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattından akışını mümkün kılarken, Irak ın petrolden elde edeceği gelirin bir kısmını da Irak ın kuzeyinde bulunan Kürtlere vermesi gerektiği için bu karara karşı çıkılmıştır. yapacaktı. Kuzey Irak taki vatandaşlara gelen yardımları BM görevlileri dağıtacak ve denetimden sorumlu olacaklardı. Ancak KDP ve KYP liderleri bu görevi kendileri yapmak istiyorlardı. Buradaki amaç gelen yardımları provoke etmekti. Bu amaçla, yardım için gelenlere karşı olay çıkardılar. 45 Türkiye ise Irak a yaptığı gıda yardımlarını WFP üzerinden yapmak istememiş, Kızılay ın yaptığı yardımlar BM raporlarında yer almamıştır. Kızılay Kuzey Irak a ilk defa 1993 yılının Ekim ayında yardım göndermiştir yılı itibarıyla bölgede aileye düzenli yardım dağıtmış, yaptığı yardım 1,5 milyonluk bir nüfusu kapsamıştır yılında ve 1996 yılında aileye yardım dağıtıldı. Zaho dan Süleymaniye ye kadar bütün etnik gruplar yararlandı yılından bu yana Irak a insani yardımda bulunan Türkiye, Kızılay ile birlikte faaliyetlerine 2003 Irak savaşından bu yana hız kazandırmıştır. ABD 3 Eylül 1991 de Irak a müdahale kararı verdi. Bu müdahalenin hukuki dayanağını BM güvenlik Konseyi nin 5 Nisan 1991 tarihli 688 sayılı kararını gösterdi. Bu karar Saddam Hüseyin in ülkesindeki azınlıklara karşı baskı uygulamasını yasaklıyordu. 47 ABD Dışişleri Bakanlığı, Türkiye nin Kuzey Irak ta 5-10 km derinliğinde bir güvenlik bölgesi oluşturmasını desteklediğini duyurdu. 48 Güvenli bölge oluşturma girişimine başta Bağdat tepki gösterdi. Arap ülkeleri de bu durumun bir Arap devletin egemenlik hakkının ihlali olduğunu dile getirerek tepki göstermişlerdir. 49 Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının Kapanmasının Türk-Irak İlişkilerine Etkisi 7 Ağustos 1990 da ambargo kararlarını uygulamaya başlayan Türkiye nin aradan bir yıl geçmeden uğradığı kayıp yaklaşık 350 milyon dolar olmuştur. Botaş ın uğradığı bu kayıp sonucunda 26 Temmuz 1991 de Dışişleri Bakanlığı yetkilileri boru hattının açılması yönünde kararın çıkarılmasını istedikleri ilettiler. 50 Dönemin Botaş Başkanı Oktay Vural ın yaptığı bir açıklamada, Irak ile yapılan anlaşma gereği boru hattından her gün için 800 bin dolarlık kira gelirlerinin olduğunu anlıyoruz. Suudi Arabistan ile Irak arasındaki boru hattının hasara uğraması nedeniyle Türkiye nin Irak ın petrollerini ilaç, gıda ve tıbbi malzeme karşılığında taşınabileceği dönemin öne çıkan unsurlarından biri oldu. Türkiye Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru hattının kapatılması ise Sovyetler Birliği, Suudi Arabistan, Cezayir ve Libya ya yönelmiş ve petrol ihtiyacını bu ülkelerden karşılamaya çalışmıştır. Ancak Irak ile olan yakınlık nedeniyle ulaşım masrafları daha azdır. Bu ülkelerden petrol alışverişi yapılması bizi yüzde 30 daha çok zarara uğratmaktadır. 51 BM Güvenlik Konseyi nin Gıda Karşılığı Petrol Programı kapmasında boru hattının açılması çalışmaları sürerken bu hattın açılmasıyla birlikte Türkiye nin kazancının günlük bir kullanımda bile 72 milyon dolar olacağı belirtilmiştir. Boru hattının açılması halinde Irak 6 ayda 13 milyon ton petrol akışını gerçekleştirebilecekti. Kararın alınmasıyla birlikte de Irak ın elde ettiği petrol gelirinin bir kısmının insani ih- 76

10 tiyaçlara ayrılacağı bir kısmının da savaş tazminatı olarak kullanılacağı ve bu petrol gelirinin de BM gözetiminde tutulacağı görüşleri vardı. 52 Bu düşüncelerle 19 Eylül 1991 de Irak a bir kereliğine mahsus petrol satışı imkânı tanındı. Güvenlik Konseyi nin kabul ettiği kararda genel sekreter Perez de Cuellar raporu onaylayarak Irak ın Türkiye üzerinden 1,6 milyar dolarlık petrol satmasına izin verdi. Türkiye bu raporun açıklanmasının ardından elde etmek isteği kazancın 264 milyon dolar olmasını istediğini belirtti. 53 Kerkük-Yumurtalık Petrol Botu hattının açılmasını isteyen tek taraf Türkiye olmamakla birlikte Iraklı yetkililer boru hattının tamamen açılması için Ankara ile sık sık görüşmeler gerçekleştirmişlerdir yılına gelindiğinde petrol boru hattının kapalı olmasından dolayı 20 milyar dolar zarara uğrayan Türkiye, ambargonun kaldırılması için BM yi ikna etmeye çalışmaktadır. 55 Türkiye bütün bu görüşmeler sürerken boru hattının çürümesini engellemek için uğraşmakta ve ileride daha fazla maddi kayba uğramamak için çaba sarf etmektedir. Irak tan gelen petrolün yanı sıra Azerbaycan ve Kazakistan petrollerinin o dönemde Türkiye den geçmesi yönünde bir takım görüşmeler olmuştur. Bakü-Ceyhan boru hattının Kerkük-Yumurtalık boru hattına bağlanması yönünde görüşmelerde bulunan Türk hükümeti Irak ın bu duruma karşı çıkması durumunda elinde bulunan Irak ın Türkiye ye borcu kozunu kullanmaktan çekinmeyeceklerini de dile getirmişlerdir. 56 Irak hükümeti BM nin gıda karşılığında petrol akışını öngören 986 sayılı kararını kabul etmediğini 16 Mayıs 1995 tarihinde ilan etti. Bu karar Irak petrollerinin Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattından akışını mümkün kılarken, Irak ın petrolden elde edeceği gelirin bir kısmını da Irak ın kuzeyinde bulunan Kürtlere vermesi gerektiği için bu karara karşı çıkılmıştır. Petrol satışının Basra Körfezindeki Mina el Bakr limanından olması gerektiğini dile getirerek asıl sorunun Kerkük-Yumurtalık boru hattı mı olduğu sorusunu akıllara getirmiştir. 57 Ancak ülkesinde yaşanan sorunlarla başa çıkmakta zorlanan Saddam Hüseyin bir takım değişikliklerle bu kararı kabul etmek zorunda kalmıştır. Değişiklik yapılmasını istediği hususlar ise şu şekildedir: a) Irak hükümeti kendi kontrolü altında bulunan bölgelerde ilaç ve gıda dağıtımını kendisi üstlenecek. b) Irak ın kuzeyinde ise dağıtım BM yetkilileri tarafından yapılacak c)türkiye ye ödenecek geçiş ücreti daha fazla petrol akışı karşılığında kabul edilecek d) petrol gelirinin yatırılacağı banka BM Genel Sekreteri Gali tarafından belirlenecek. 58 Ambargonun 1996 yılında 986 sayılı karar ile kısmen kalkmasıyla birlikte Türkiye rahat bir nefes aldı. BM temsilcisi ile Irak temsilcisi 6 ayda 2 milyar dolar yani 16 milyon ton petrol ihracı için anlaşırken bunun büyük bir kısmı Yumurtalık tan geçecektir. Türkiye bu taşıma olayından milyon dolar geçiş parası alacaktır. BM nin aldığı karar çerçevesinde ise Irak a ihracat serbestleşmiş ve Türkiye nin Irak a yapacağı ihracat gelirinin 1 milyar dolara yakın olacağı söylenmiştir. Irak petrollerinin Suriye den geçişi de mümkün gözükmemektedir. Irak ile Suriye arasında bulunan iki boru hattından biri Suriye nin gaz ihtiyacı için kullanılmaktadır. Bunun petrol akışı için kullanımı ekonomik olarak çok masraflıdır den beri kapalı olan diğer boru hattının özellikle Suriye tarafı oldukça hasar görmüştür. Bu durumda Irak ın petrol ihracı için Türkiye den başka iyi bir müttefik gözetilemez. 59 Ambargonun tamamen kalkması ile birlikte Türkiye yılda 116 milyon ton Irak petrolünü Akdeniz e taşıyacak ve yılda 10,5 milyar dolar kazanç elde edecektir. Ayrıca Türkiye ayda milyon dolar civarında petrol geliri elde edecektir. 60 Ancak Irak hükümeti Haziran 1997 de ABD nin bölgede yapmış olduğu uygulamalardan şikâyetçi olduğunu ve bu nedenle hattı kapatacağını söyleyerek bölgede bir gerginlik yaşanmasına sebep oldu. Irak ın gıda karşılığında petrol olarak sattığı 2 milyar dolarlık petrol satışını bir 6 aylık dönem için daha uzatacak olan BM Güvenlik Konseyi 1111 sayılı kararının uygulamasını askıya alacağını açıklarken, ABD nin engellemesi nedeniyle ülkelerine gıda ve ilaç maddelerinin ulaşmadığını söyledi. 61 Türkiye nin İncirlik hava üssünde bulunan Amerika Birleşik Devletlerinin uçakları da 1999 yı- 77

11 19 Eylül 2010 da Bağdat ta imzalanan anlaşma ile koşullar iyileşmiş ve Türkiye ile Irak arasındaki boru hattından petrolün nakliyatı 15 yıllığına Türkiye ye verilmiştir. lında Kerkük-Yumurtalık Boru hattını yanlışlıkla vurduklarını açıklamıştır. Sabotaj olarak düşünülen bu durumun karşısında boru hattının tamiri için ABD üzerine düşeni yapmamış ayrıca da Türkiye nin boru hattını tamir aşamasında da önüne engeller çıkarmıştır Irak Savaşı ve Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı 2003 Irak savaşı, I. Körfez Savaşı nın devamı niteliğinde bir savaştır. Amerika Birleşik Devletleri, Körfez in güvenliğini sağlamak ve petrolün dünya piyasalarına güvenli şekilde aktarımını gerçekleştirmek için başlattığı askeri operasyonlar 2003 yılında da devam etmiş olup, bu durum bölge ülkeleri ile birlikte Türkiye yi de olumsuz etkilemiştir. 3 Kasım 2002 de seçimlerin tamamlanmasından sonra AKP hükümeti iktidara geçmiş ve ABD nin Irak a müdahale isteğinde yeni bir süreç başlamıştır. Tezkere çıkması konusunda ısrarlarını devam ettiren ABD, Türkiye ye bu konuda baskı yapıyor ve biran önce Irak a girmek istiyordu. Türkiye nin bu konudaki endişelerinin farkında olan ABD, Kuzey Irak ta federal bir yapının mümkün olmayacağını dile getirerek Türk hükümetini ikna etmeye çalışıyordu. Müzakereler devam ederken 4 Şubat 2003 te yapılan Bakanlar Kurulu toplantısında ABD ye verilecek izin tezkerelerini bölme kararları alındı. Amerikan askerlerine Türkiye de üs temin eden 1. Tezkere 6 Şubatta meclisten geçti. Bu tezkere Amerikan askerlerinin 3 ay süre ile Türkiye de kalmasına olanak sağlıyordu. 63 Kuzey Irak a ABD ile birlikte girilmesini içeren 2. Tezkere, yaşanan müzakereler sonucunda mecliste salt çoğunluğu 78

12 sağlayamadığından reddedildi. 1 Mart 2003 te reddedilen bu tezkere Türk halkı arasında sevinçle karşılanırken, çoğu siyaset bilimci ve siyasiler tarafından hüsranla karşılandı. ABD ile müzakerelerde başı çeken diplomat Deniz Bölükbaşı bu olayı 1 Mart Tezkere Vakası olarak nitelendirmiş ve bu vakanın PKK nın işine yaradığını dile getirmiştir yılına gelindiğinde de bölge ekonomisinde 1980 li yıllardakine benzer bir hareketlilik yaşanmıştır. BM ambargosunun 22 Mayıs 2003 yılında kalkmasıyla birlikte Türkiye ile Irak arasında ticari ilişkiler yeni bir boyut kazanmıştır. Bu tarihten itibaren dış ticaret rejimine uygun bir ticaret yaşanmış ve bölge gelirleri daha çok artmıştır. Türkiye Irak müdahalesi sonrasında İran ve Suriye ile ilişkilerini geliştirmeye çalışmış, ABD nin bu ülkelere olası müdahalesi halinde ortaya çıkacak kaosu göstermeye çalışmıştır. Bu ülkelerin de ortak sorunu olan PKK terör örgütü için ortak girişimlerin çalışmaları atılmıştır. İstanbul da düzenlenen Irak ın Komşuları toplantılarında girişimler hızlandırılmaya çalışılmıştır. 65 Irak operasyonu Türkiye nin terör korkusunu arttırmış, Irak ın kuzeyinde bir Kürt devletinin kurulacağı endişesi ile dış politika belirlenmeye başlamıştır Irak Savaşından sonra olası bir Kürt devletine yönelik politikalar geliştiren Türkiye son yıllarda Irak a yaptığı ihracatta en çok Irak kuzey bölgesine ihracat yapmıştır. Türkiye nin yapmış olduğu ihracat ve ithalat tablolarına Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ndan bakıldığında, Irak ile ticari ilişkilerin 2003 Haziran ayında başladığı görülebilmektedir. Bu ticari ilişkilerde en çok dikkat çeken Türkiye nin Irak karşısındaki ihracat oranlarıdır. Türkiye nin ihracatta bulunduğu 233 ülke ve bölge arasında 2003 yılındaki 7 aylık süre içerisinde bile Irak 12. sırada yer almıştır. Daha sonra artarak ilerleyen ilişkiler ile 2011 yılında Irak Türkiye nin en fazla ihracat geliri elde ettiği ikinci ülke olmuştur yılındaki ihracat gelirlerine bakıldığında Almanya birinci sırada yer almaktadır. Almanya gibi bir ülkenin bu listenin başında yer alması şaşırtıcı değildir. Amerikan işgalinin ardından AKP yönetimindeki Türkiye bu işgalden çıkar sağlayan ülkelerin başında gelmiştir. Yıllık ortalama 5 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaşmayı başaran Türkiye, Barzani yönetimindeki Kürt Bölgesi ne en çok geliri Habur sınır kapısı sayesinde kazandırmıştır. Kuzey Irak yönetimi Habur sınır kapısından geçen Türk tırlarını teftiş ederken yılda 200 ila 250 milyon dolar arasında bir gelir elde etmiştir. 66 Ayrıca Türkiye nin 5 Milyar dolarlık ticaret hacminin 1,5 milyar dolarlık payı ise Kürdistan Federe bölgesindeki inşaat ve müteahhitlik işlerine ayrılmıştır. Buna ek olarak Iraklı Kürtler 1 milyon dolar değerinde Türk malı tüketmektedirler. Irak pazarlarının yüzde 80 ini Türk ürünleri doldurmaktadır. 67 PKK terör örgütü ile yaşanan sorunlar ve Irak ta bir Kürt Devletinin varlığının resmilik kazanmasından korkan taraflar, Kuzey Irak a yapılan bu ticaretin sonlandırılıp terör örgütünün kıskaca alınması gerektiğini de düşünmüşlerdir. Bu taraflar aynı zamanda Habur sınır kapısını kapatıp Irak la ticaretin Suriye aracılığıyla kurulması gerektiğini dile getirmişlerdir. Ancak bazı iş adamları böyle bir durumun yaşandığı anda Türkiye nin zarara uğrayacağını ve bu bölgede bulunan petrol gelirlerinden mahrum kalınacağını dile getirmişlerdir. Elinde petrol gibi değerli bir kaynak bulunduran bir ülkenin bir kıskaca alınamayacağını, bu durumun sadece başka dış güçlerin bölgeyle daha fazla uğraşmasına yol açacağını söylemişlerdir. Ancak Kuzey Irak yönetimi ihtiyaç duyduğu malların teminini İran, Suriye gibi bölge ülkelerinden de yapabilir. Ancak bu bölgedeki petrolün güvenli ve istikrarlı bir şekilde sadece Türkiye den geçeceğini bilen Kuzey Irak yönetimi, bu ilişkileri kesmemek için elinden geleni yapmaktadır. Bu bağlamda bölgede bulunan Pet Oil ve Genel Enerji gibi Türk petrol arama şirketlerinin sayıları arttırılarak bölgede daha çok söz sahibi olunması hedeflenmiştir. 68 Türk tarafından yapılan ihracatlar zamanla inşaat ve müteahhitlik alanlarını da aşmış, enerji, turizm, tarım, alt yapı çalışmaları ile birlikte Türk Hava Yolları nın da bölgeye yaptığı uçuşlar ile bölgenin kalkınmasına yardım edilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca Erbil de ilk açılan yabancı banka da Türkiye den Ziraat Bankası olması bölgenin kalkınmasına ne denli önem verildiğinin kanıtıdır

13 Türkiye dışında pek çok ülkenin de dikkatini çekmeye başlayan Irak a yapılan ihracatın %70 i Kuzey Irak bölgesine yapılmaktadır. Kuzey Irak taki yatırımcıların yarısından fazlasını ise Türk işadamları oluşturmaktadır yılında 7,5 milyar doları bulan ticaret hacmi ile Irak ın Türkiye için önemi artmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise Irak ın Türkiye için AB ülkelerinden daha önemli bir konuma geldiği noktasıdır. Türkiye AB ülkelerinden biri olan Almanya dan sonra en çok ihracatı Irak a yapmaktadır. Ekonomik bunalım içerisinde olan AB ülkeleri Irak ın arkasında kalmaktadır. Fransa, İngiltere gibi AB ülkeleri Türkiye nin ekonomisinde Irak tan sonra gelmektedir. Dünyada bilinen ve görünür petrol rezervlerine bakıldığı zaman toplam rezervin üçte birinin Ortadoğu da yer aldığı bilinmektedir. Bu da petrolün ömrüne biçilen en fazla 70 yılın bölge için hayati önem taşıdığını göstermektedir. Irak gibi petrol barındıran bir ülke eğer ki elindeki başka kaynakları kullanamazsa ekonomik buhranın içine girecektir. Kuzey Kutbunda bulunan petrol ve doğal gaz rezervlerinin bölgenin önemini düşüreceğinden bahsedilmektedir. 70 Yaşanan bütün gelişmelere bakıldığında durumun Türkmenler açısından büyük bir sorun olduğu görülmekte ve Türkmenlerin, 2003 Irak savaşında Türkiye nin tezkere çıkarmasının kendi lehlerinde bir durum olduğunu dile getirmektedirler Irak Petrol Yasa Tasarısı 2005 Anayasasında petrol ve doğal gaz kaynaklarının paylaşımı ve gelir kaynaklarının dağılımı konusunda birbiriyle çelişen maddelerin varlıkları söz konusudur. Irak ın en verimli petrol bölgesi olan Kerkük için anayasada yer alan çelişkili maddelerden birisi 140. maddedir. Bu madde Kerkük ün statüsü ile ilgili olup, Bölgesel Kürt Yönetiminin Kerkük üzerinde söz sahibi olmasının yolunu açmıştır. 72 Irak anayasasında tartışma yaratan diğer maddeler ise 108 ve 109. maddelerdi madde petrol ve gazın tüm bölgelerdeki tüm Irak halkına ait olduğunu belirtiyor madde ise petrol gelirlerinin dağıtımı konusunda adaletsizliğe uğramış bölgelerin gözetilmesi konusunu içeriyor. 73 Anayasanın getirdiği bu ilkeler toplum içinde karmaşa yaratmıştır. Düzenlemelerin yapılmasını da yeni çıkacak petrol yasasına bırakılmıştır. Irak Petrol Yasası Tasarısı, Irak ın petrol endüstrisini sağlam bir zemine oturtmak için oluşturulduğu düşüncesiyle 2007 yılında ortaya atılmıştır. Bu yasa tasarısı petrol gelirlerinin paylaşımını, Irak Milli Petrol Şirketi nin kuruluşunu ve Irak Petrol Bakanlığı nın yeniden organizasyonunu öngören bir yasadır. Irak Anayasasında ve Irak Petrol Yasasında, Irak petrollerinin Irak ın bütün bölgeleri ve eyaletlerinde yaşayan insanların tümünün ortak malı olduğunu belirtmektedir. 74 Petrol yasasının yürürlüğe girmesi 2011 yılını bulmuştur. Bu süreye kadar beklenilmesindeki en büyük etken etnik azınlıkların farklı istekleridir. Merkezi Hükümet ve Bölgesel Yönetimin ayrı ayrı yetkilerinin bulunduğu Petrol Yasasında, Federal Hükümet Irak Kürt Bölgesel Yönetimi, Irak ın kuzey petrolleri için tek başına söz sahibi olmak istemektedir. 75 Petrol gelirlerinin paylaşımı noktası ise büyük bir sorun teşkil etmektedir. Petrol gelirlerinin dağılımının adil olması şartı arandığından nüfusa göre dağıtılması olanaksız görünmektedir. 76 Petrol Yasasına getirilen en büyük eleştiri ise Irak ın petrol endüstrisinin yabancı şirketlerin eline geçeceği yönünde düşüncelerdir. Yasa, yatırımcı petrol şirketleri ile Üretim Paylaşım Anlaşmaları imzalamalarına olanak tanımaktadır. Bu şekilde petrol şirketleri 15 ila 20 yıl arasındaki bir sınırlandırmayla Irak ın herhangi bir bölgesinde petrol kaynaklarını işleyip yeryüzüne çıkarma olanağı elde etmektedir. Çıkan petrolün gelirini de ev sahibi hükümet ile paylaşacaktır. 77 Irak ın petrolünün millileştirildiği düşünüldüğünde bu yasanın Irak petrollerini liberalleştirdiği görülmektedir. Petrol Yasası için ülkede çeşitli protestolar yaşanırken, bölgesel federe hükümetler kendi bölgelerindeki petrolü çıkartarak gelir elde etme yo- 80

14 Petrol yasasının yürürlüğe girmesi 2011 yılını bulmuştur. Bu süreye kadar beklenilmesindeki en büyük etken etnik azınlıkların farklı istekleridir. Merkezi Hükümet ve Bölgesel Yönetimin ayrı ayrı yetkilerinin bulunduğu Petrol Yasasında, Federal Hükümet Irak Kürt Bölgesel Yönetimi, Irak ın kuzey petrolleri için tek başına söz sahibi olmak istemektedir. luna gitmiştirler yılının Mart ayında Irak Petrol Bakanlığı nın yaptığı bir açıklamada 1989 yılından bu yana Irak petrolünün rekor seviyede ihracata imza attığı vurgulandı. Günlük 2 milyon 317 bin varil petrol ihraç ettiklerini belirten Bakanlık sözcüsü bu durumun hedeflerini büyüttüklerini de söyledi. 78 Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının Durumu 27 Ağustos 1973 tarihli ilk anlaşmada boru hattının süresi 30 Temmuz 1985 tarihli anlaşmanın hükümlerine göre 19 Mart 2010 tarihinde dolmuştur. Ancak iki ülke arasındaki işbirliğinin devamını sağlayabilmek için tekrar bir anlaşmaya varılmış, boru hattının devamlılığı korunmuştur. 19 Eylül 2010 da Bağdat ta imzalanan anlaşma ile koşullar iyileşmiş ve Türkiye ile Irak arasındaki boru hattından petrolün nakliyatı 15 yıllığına Türkiye ye verilmiştir. 79 Türkiye den Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanının, Irak tan Petrol Bakanının imzaladığı anlaşma yürürlüğe girdiği andan itibaren 15 yıl süre ile geçerli olacak ve 5 yıl süre ile uzatma imkânı ise taraflara verilecektir. Anlaşmada dikkat çeken bir diğer unsur ise boru hattının güvenliğinden tamamen Türkiye nin sorumlu tutulmasıdır. Anlaşmanın 12. Maddesinde düzenlenen güvenlik sorunu Türkiye nin garantisi altında bırakılmış, petrolün sürekli akışı için Irak hükümetine bir sorumluluk yüklenmemiştir. 80 Türkiye den BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.) ve Irak tan SOMO ( Petrol Pazarlama Şirketi) bu projeyi üstlenmekte olup, anlaşma metninde Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının adı Kerkük ile Ceyhan arasındaki Irak Türk Boru Hattı (ITC) olarak geçmektedir. 81 Ayrıca anlaşma metninde taşıma kapasiteleri ve varil başına fiyat da belirlenmiş olup, 2010 yılı için 22 milyon ton, 2011 yılı için 27 milyon ton, 2012 yılı için 32 milyon ton ve 2013 yılı için 35 milyon ton petrol akışı için anlaşmaya varılmıştır. Boru hattının mevcut taşıma kapasitesi 70,9 milyon tondur yılında varil başına 1.18 dolar ödenecekken, zamanla bu fiyat azalacak olup 2013 yılında varil başına 1.09 dolar ödenecektir. 82 Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının yapılan anlaşmalarla petrol akışının devam etmesi her zaman istikrar içinde olmamıştır. Boru hattına yapılan sabotajlarla çıkar elde etmeye çalışan gruplar varlığını sürdürürken Irak ın kuzey bölgesinde yeni bir borunun açılmasını isteyen gruplar mevcuttur. Türkiye den Çalık Holding in Irak kuzeyindeki petrollerin Silopi-Yumurtalık arasında mevcut hatta paralel yapılacak 640 kilometrelik bir hatla taşınması için Irak Hükümetine başvurulduğu belirtildi. 83 Ancak bu boru hattının Irak Merkezi hükümetini by-pass etmek için düşünüldüğü de eleştiriler arasındadır. Bu boru hattı ile Irak ın kuzeyinde bulunan Kürt Bölgesel Yönetiminin elinin güçleneceği de yapılan yorumlar arasındadır. Irak tan yapılan ithalatı Kerkük-Yumurtalık Boru hattı belirlediğinden bu boru hattının da önemi çok büyüktür yılında boru hattının güvenliğinin sağlanması ile petrol ithalatında önemli artışlar yaşanmıştır yılında petrol ithalatı 81

15 1,3 milyar doların üzerine çıkmıştır. BM tarafından Irak a verilen izinler neticesinde 2010 yılında Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı ile taşınan ham petrol miktarı 132,278 bin varildir yılı içerisinde de 147,175 bin varil ham petrol Türkiye tarafından taşınmıştır. 84 Tüm bu veriler, Irak ın Türkiye açısından önemini gösterirken en çok dikkate çarpan Kerkük- Yumurtalık Boru hattı üzerinde yapılan sabotaj eylemleridir yılında ABD nin Irak a girmesiyle başlayan güvenlik sorunları 2007 yılına gelindiğinde nispeten giderilmiştir. Ancak halen daha PKK terör örgütü tarafından bölgeye yönelik sabotajlar devam etmektedir. Boru hatlarının patlamaya maruz kalması sonucu Türkiye hem petrol gelirlerinden mahrum kalmaktadır hem de inşa işleri için fazladan para harcanmaktadır. 85 Bu noktada dikkati çeken unsur İsrail dir. Bilindiği üzere Kerkük-Hayfa boru hattının kapatılmasının nedeni 1948 yılında İsrail devletinin kurulmasıdır. Bu tarihten sonra Hayfa limanı önemini yitirmiş, İsrail de bölge gelirlerinden mahrum bırakılmıştır. Petrol rezervi bakımından dünya sıralamasında ikinci sırada yer alan Irak ın petrollerinin İsrail üzerinden Akdeniz e ulaşması üzerine çalışmalar yapılmış ancak bu istek gerçekleşmemiştir. Musul-Kerkük-Hayfa boru hatları 60 yıldır çalışmıyor yılında ABD nin Irak ı işgali sonucu ABD nin emri ile bu boru hatlarının tamir çalışmaları başladı. Hatta İsrail bu tahribatın giderilmesi için Türk müteahhitlere de başvurdu. Bu boru hatları tamir edilip çalışmaya başladığında, İsrail Hayfa limanına günde 5 milyon varil petrol taşıyacaktır. Bu projenin gerçekleşmesi durumunda da Kerkük-Yumurtalık Boru Hattına hiç gerek kalmayacaktır. Ancak burada dikkat çeken bir nokta ise boru hattının İsrail e ulaşması için Suriye den geçmesi gerekmektedir. Ancak Suriye ile Irak ın arası sürekli bir gerginlik içerisindedir. Suriye ise şu an BM nin ve diğer büyük güçlerin hedefi durumundadır. 86 Büyük Ortadoğu projesi olarak dillendirilen projenin ise İsrail e petrol ulaştırılması olarak nitelendirilmekte ve bu noktada Suriye, Irak, Türkiye gibi ülkelerde çatışma ortamı yaratılmaktadır. Sonuç Kerkük-Yumurtalık Boru Hattının istikrarı hem Türkiye hem de Irak için büyük bir öneme sahiptir. Türkiye için ekonomik önem taşımakla birlikte aynı zamanda siyasi de bir önem taşıyan boru hattının istikrarının korunması, Türkiye nin iç siyasal sorununun çözülmesi için büyük bir adım teşkil etmektedir. Türkiye 1990 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına uyarak büyük bir ekonomik kayıp yaşamıştır. Bu kaybın karşılanması için ABD ye başvursa da bu kayıp karşılanmamıştır. Tüm kararlarda ABD nin yanında yer almaya çalışan ve bu durumu kendi siyasal çıkarları için olmazsa olmaz gören Türkiye nin uzun süreli bir kayıp yaşaması doğaldır. Ambargonun uygulanmaya başlanması ile Türkmen sorunu had safhaya varmış ve Irak Türklerine siyasi çıkar amaçlı baskılar uygulanmıştır. Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattının yapım anlaşmasının 1973 te imzalanması ile birlikte Türkmen unsuru petrolün düzenli akışı için Irak Hükümeti tarafından kullanılmıştır. Türkiye nin Irak hükümeti ile olan ilişkilerinde sınıraşan sular konusu dikkat çekici unsur olmakla birlikte Kerkük-Yumurtalık Petrol boru hattı daha büyük önem taşımaktadır yılından bu yana Türkiye ile Irak arasındaki ilişkileri bu boru hattı belirlemiş ve 1990 yılındaki ambargonun en büyük yükünü Türkiye çekmiştir. 1. Körfez savaşında koalisyon güçlerinin Irak a girmesine yeşil ışık yakan ve Irak ın kuzeyine askeri operasyon düzenleyen Türkiye, 2003 Irak savaşında Amerika Birleşik Devletleri nin yanında yer alarak Irak a girmemiştir. 1 Mart tezkeresinin çıkmamasını büyük bir siyasi hata olarak nitelendirilen siyasi kişiler için ülkemizde PKK terörünün giderek artmasının nedenini ise yine bu tezkerenin çıkmamasıdır. Türklerle işbirliği yapamayan ABD, Kürtlerle işbirliği yapma yoluna girmiştir ve bu durum yine Türkmenlerin yaşamını tehlikeye sokmuştur. Türkiye tezkerenin çıkmamasını ağır bedellerle ödemiştir ve ödemektedir. Irak Kürt Bölgesel 82

16 Yönetiminin, Irak Merkezi Hükümeti ile yaşadığı sorunlarda Türkiye Kürt Bölgesel Yönetimi ile birlikte hareket etme girişimlerinde de bulunmuştur. Çünkü bu durum petrol akışının istikrarını etkilemektedir. Boru hattına sabotaj yapılmaması ve daha çok maliyet çıkmaması için Türkiye çaba sarf etmektedir. Son olarak bölgesel Kürt Yönetiminin isteğiyle üçüncü boru hattı yapılması üzerinde durulmuştur. Ancak bu durum söz konusu olursa Kerkük ve bölgesinde Kürtlerin söz sahibi olması ve Türkmenlerin göz ardı edilmesi an meselesidir. Böyle bir durumun yaşanması da bir Kürt Devletinin oluşmasını mümkün hale getirecek ve Türkiye nin Güneydoğu Anadolu bölgesinin durumu da tehlikeye girecektir. Son olarak, Irak petrollerinin taşınması noktasında Irak merkezi hükümetiyle birlikte hareket edilmesi halinde bölgede istikrar sağlanabilir. Olası bir Kürt devleti bölgede daha çok sorun çıkaracağı için bu konuda dikkatli olunmalıdır. O DİPNOTLAR 1 Petrol Nedir?, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, (e.t ) 2 Silleli T., 1958 den Günümüze Türkiye-Irak İlişkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2005, s Bayramoğlu D., Irak ı Yaratan Kadın Casus Gertrude Bell, Hurarşiv.hürriyet.com.tr, 22 Mart 2003, s Alkin K., Atman S. Küresel petrol stratejilerinin jeopolitik açıdan Dünya ve Türkiye üzerindeki etkileri, İstanbul Ticaret Odası, 2006, s A.g.e. 6 A.g.e. 7 Doğanay, H., Ekonomik Coğrafya 2, Enerji Kaynakları, Genişletilmiş 2.Baskı, Şafak Yayınevi, Erzurum, 1998, s Karabulut, Y., a.g.e., s Kona G., İkinci ABD Operasyonu Sonrası Irak ın Ekonomik Görünümü ve ABD nin Irak a İlişkin Ekonomik Planları, Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, Kırgızistan, Eylül 2006, Sayı:10, s Amerikan Hükümeti Tarafından Açıklanan Resmi Enerji İstatistikleri, cfm?fips=iz, 14 Temmuz 2010, (e.t. 19 Mart 2012). 11 Barzani Petrolü İçin Yeni Boru Hattı, Aydınlık Gazetesi, 6 Mart 2012, s Korol A., Irak Petrolü ve Uluslararası Şirketlerin Rolü, 23 Aralık Ayışığı M., a.g.m. 14 Suriye li Kürt Askerler Kuzey Irak a Sığındı., 27 Şubat Ateş H., Kuzey Irak Değil Irak ın Kuzeyi, 20 Ocak Ayışığı M., a.g.m. 17 Duman B. Irak ta Son Tango: Kürtler ve Petrol, 8 Aralık Duman B., Irak Petrolü ve Efsane Projeler, 30 Aralık Duman B., a.g.m., 30 Aralık Erdoğan T., Büyük Ortadoğu Projesi Çerçevesinde Petrolün Yeniden Dağılımı, (Elektrik Mühendisleri Odası), Enerji Dergisi, Eylül 2007, Sayı:3, s Duman B., a.g.m.30 Aralık Barzani Petrolü İçin Yeni Boru Hattı, Aydınlık Gazetesi, 6 Mart 2012, s Korol A., Irak Petrolü ve Uluslararası Şirketlerin Etkisi, 23 Aralık BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş., 2008 Yılı Sektör Raporu, Ankara, s Türkiye ye 625 km. Petrol Boru Hattı Döşeniyor, Milliyet Gazetesi, 28 Ağustos 1973, s TBMM Tutanakları, 27 Ağustos 1973 Tarihli Ham Petrol Boru Anlaşması, NUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc058/kanuntbmmc058/kanuntbmmc pdf, (e.t. 21 Kasım 2011). 83

17 27 Türk Irak Petrol Hattı Bakanlar Kurulunda Görüşüldü. Milliyet Gazetesi, 24 Ağustos Över K. G., Vaat Edilmiş Topraklarda Ölüm Kokusu: Kuzey Irak Dosyası, Papirüs Yayınları, İstanbul, 1999, s TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasındaki 27 Ağustos 1973 Tarihli Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması ve Sonrasındaki İlgili Anlaşmalar, Protokoller, Toplantı Tutanakları ile Eklerinin Tadiline İlişkin Değişiklik Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı ve Dışişleri Komisyonu Raporu (1/988), Yasama Yılı:5, Dönem:23, 10 Aralık yil01/ss617.pdf, (e.t. 15 Mart 2012) 30 TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasındaki 27 Ağustos 1973 Tarihli Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması ve Sonrasındaki İlgili Anlaşmalar, Protokoller, Toplantı Tutanakları ile Eklerinin Tadiline İlişkin Değişiklik Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı ve Dışişleri Komisyonu Raporu (1/988), Yasama Yılı:5, Dönem:23, 10 Aralık 2010, yil01/ss617.pdf, (e.t. 15 Mart 2012). 31 Yalçın N. Irak Petrol İthalatı Anlaşması Yapıldı, Milliyet Gazetesi, 5 Ocak 1973, s Yalçın N., Irak Petrolünün Satışı Önlenecek, Milliyet Gazetesi, 3 Haziran 1972, s Irak Kerkük teki Türk Kültür Evini Kapattı. Milliyet Gazetesi, 23 Şubat 1978, s Över K. G., a.g.e., s Öymen Altan, Zorbalığa Karşı, Milliyet Gazetesi, 6 Ağustos 1990, s Şimdi de Fırat ın Suyu, Milliyet Gazetesi, 6 Ağustos 1990, s Irak Askerini Çekiyor. Milliyet Gazetesi, 4 Ağustos 1990, s Tüzecan T., Gözler Yumurtalık Hattında, Milliyet Gazetesi, 4 Ağustos 1990, s Tüzecan T., Gözler Yumurtalık Hattında, Milliyet Gazetesi, 4 Ağustos 1990, s Ambargoya Evet, Milliyet Gazetesi, 8 Ağustos 1990, s Doğan Z., Ambargonun Acemisiyiz, Milliyet Gazetesi, 16 Ağustos 1990, s Batur N., Türkiye nin 7 Beklentisi, Milliyet Gazetesi, 16 Ağustos 1990, s Avrupa Yan Çiziyor, Milliyet Gazetesi, 17 Ağustos 1990, s Över K. G. A.g.e., Över K. G. A.g.e., s Över K. G. A.g.e., s Över K. G. A.g.e.,, s Över K. G. A.g.e., s Över K. G. A.g.e., s Petrol Boru Hattı Açılma Emri Bekliyor Milliyet Gazetesi, 27 Temmuz 1991, s Öyman Ö. K., Botaş Hattın Açılması İstiyor, Milliyet Gazetesi, 12 Haziran 1991, s Boru Hattı Yakında Açılacak, Milliyet Gazetesi, 10 Ağustos 1991, s Irak Petrolü Serbest, Milliyet Gazetesi, 20 Eylül 1991, s Toros S., Irak Heyeti Yumurtalık İçin Ankara da, Milliyet Gazetesi, 1 Eylül 1994, s Boru Hattını 3 Ayda Devreye Sokarız, Milliyet Gazetesi, 20 Nisan 1995, s Tarhan N., Kazak Petrolü Türkiye yi Petrol Cenneti Yapacak, Milliyet Gazetesi, 15 Haziran 1995, s Emiroğlu S, Irak ın Yumurtalık Bahanesi, Milliyet Gazetesi, 17 Mayıs 1995, s Songur İ., Irak tan Petrol Satışına Evet, Milliyet Gazetesi, 21 Mayıs 1996, s Akyol T., Petrol Boru Hattı, Milliyet Gazetesi, 22 Mayıs 1996, s Türkiye nin Kazancı ne Olacak?, Milliyet Gazetesi, 5 Mart 1996, s Emiroğlu S., Kerkük-Yumurtalık Kapanıyor, Milliyet Gazetesi, 14 Haziran 1997, s Kerkük-Yumurtalık Faaliyete Geçti, Milliyet Gazetesi, 4 Mart 1999, s Şahin M., Taştekin M., II. Körfez Savaşı, Platin Yayınları, Ankara, Taştekin M., Türk Dış Politikasında 2003 Irak Savaşı, s Bölükbaşı D., 1 Mart Vakası, Irak Tezkeresi ve Sonrası, İstanbul, Doğan Kitapçılık, 2008, s Şahin M., Taştekin M., II. Körfez Savaşı, Platin Yayınları, Ankara, Taştekin M., Türk Dış Politikasında 2003 Irak Savaşı, s Türkiye ve Irak Kürtleri: Çatışma mı İşbirliği mi?, Kriz Grubu Orta Doğu Raporu, sayı:81, 13 Kasım İkbal M. A., Irak Kürt Bölgesinin Jeopolitiğine İlişkin Stratejik Öngörüler, Gazi Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, 2006, s Türkiye ve Irak Kürtleri: Çatışma mı İşbirliği mi?, Kriz Grubu Orta Doğu Raporu, sayı:81, 13 Kasım

18 69 Ziraat Kuzey Irak a Girdi, Habertuk.com, 16 Şubat Taştekin Fehim, Yeni Yüzyılın Santranç Tahtası, Radikal Gazetesi, 4 Eylül Mart Tarihi Bir Hataydı, Türkiye Gazetesi, 26 Haziran Mengü Cüneyt, İşgal Sonrası Irak ın Yeniden Yapılandırılmasına Dair Tasarılar, Kök Soysal ve Stratejik Araştırmalar Vakfı, Ankara, 29 Nisan 2008, s Kuzey Irak Petrolü Devrede, 2 Haziran Demir İdris, Irak ın Yeni Petrol Yasası, Ortadoğu Analiz Dergisi, Ekim 2010, Cilt 2 Sayı:22, s Demir İdris, Irak ın Yeni Petrol Yasası, Ortadoğu Analiz Dergisi, Ekim 2010, Cilt 2 Sayı:22, s Demir İ., Irak ın Yeni Petrol Yasası, Ortadoğu Analiz Dergisi, Ekim 2010, Cilt 2 Sayı:22, s Demir İ., a.g.m., s Irak ın Petrol İhracatı 23 Yılın Rekorunu Kırdı, Sabah Gazetesi, 3 Nisan TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasındaki 27 Ağustos 1973 Tarihli Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması ve Sonrasındaki İlgili Anlaşmalar, Protokoller, Toplantı Tutanakları ile Eklerinin Tadiline İlişkin Değişiklik Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı ve Dışişleri Komisyonu Raporu (1/988), Yasama Yılı:5, Dönem:23, 10 Aralık 2010., donem23/yil01/ss617.pdf, (e.t. 15 Mart 2012). 80 TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasındaki 27 Ağustos 1973 Tarihli Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması ve Sonrasındaki İlgili Anlaşmalar, Protokoller, Toplantı Tutanakları ile Eklerinin Tadiline İlişkin Değişiklik Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı ve Dışişleri Komisyonu Raporu (1/988), Yasama Yılı:5, Dönem:23, 10 Aralık 2010, donem23/yil01/ss617.pdf, (e.t. 15 Mart 2012). 81 A.g.e. 82 A.g.e. 83 Barzani Petrolü İçin Yeni Boru Hattı, Aydınlık Gazetesi, 6 Mart 2012, s BOTAŞ Ham Petrol Boru Hattı Taşımacılığı, 85 Erdoğan T., Büyük Ortadoğu Projesi Çerçevesinde Petrolün Yeniden Dağılımı, (Elektrik Mühendisleri Odası), Enerji Dergisi, Eylül 2007, Sayı:3, s Yardımcıoğlu H., Kerkük-Hafia Petrol Boru Hattı, 14 Eylül

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014 Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye ile Kürdistan arasındaki ekonomik ilişkiler son yılların en önemli rakamlarına ulaşmış bulunuyor. Bugünlerde petrol anlaşmaları ön plana

Detaylı

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Orta Doğu gezisinin son durağı Suudi Arabistan'da bulunan ABD Başkanı George W. Bush, Suudi Kralı Abdullah'la, yüksek petrol fiyatlarının ABD'yi nasıl etkilediği

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

Araştırma Notu 15/179

Araştırma Notu 15/179 Araştırma Notu 15/179 27.03.2015 2014 ihracatını AB kurtardı Barış Soybilgen* Yönetici Özeti 2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ HABER BÜLTENİ 08.01.2014 Sayı 22 Konya Ticaret Odası (KTO) tarafından Türkiye İstatistik Kurumu ndan ve Türkiye İhracatçılar Meclisi nden alınan verilere dayalı olarak Konya nın dış ticaretinin durumu

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 13 Haziran 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 13 Haziran 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 13 Haziran 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER BOE/Carney, "Faizler piyasaların beklediğinden daha yakın zamanda artabilir" İngiltere Merkez Bankası Başkanı Mark Carney, İngiltere'de faiz oranlarının

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni (Milyar $) Dış Ticaret Verileri Bülteni 216 ŞUBAT - 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre; ihracat 216 yılı Şubat ayında, 215 yılının aynı ayına göre ihracat 216 yılı Şubat ayında, 215 yılının aynı ayına

Detaylı

KÖRFEZ DE SAVAŞ. KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir.

KÖRFEZ DE SAVAŞ. KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir. KÖRFEZ DE SAVAŞ KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir. 1990 yılında Irak ın Kuveyt i işgali ile 1.Körfez savaşı başlamıştır. Irak Kuveyt i

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak2015 N201501 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ayşegül Aytaç 1 Araştırmacı, Ekonomi Çalışmaları PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Petrol fiyatları, 2014 yılının

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren antlaşmadır. Bu antlaşma ile Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Şekil 1. Kasım 1922 de Lozan Konferansı

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ 2013 ARALIK EKONOMİ TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ Erdem ALPTEKİN Giriş İzmir, 8.500 yıllık tarihsel geçmişe sahip, birçok medeniyetin birlikte hoşgörüyle yaşadığı, oldukça zengin

Detaylı

Kerkük, Telafer, Kerkük...

Kerkük, Telafer, Kerkük... Kerkük, Telafer, Kerkük... P R O F. D R. Ü M İ T Ö Z D A Ğ A L A E D D İ N PA R M A K S I Z BAĞIMSIZ TÜRKMENELİ CUMHURİYETİ Kerkük Krizi ve Türkiye'nin Irak Politikası gerekçelerden vazgeçerek konuyu

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0% GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2006 YILI İLK 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu 2002 yılında başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde başlayan

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 HALI SEKTÖRÜ Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 Page 1 HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılını %

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri

Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri Nisan,2010 Çimento tüketimi gelişmiş ülkelerde az çok uzun dönem GSMH ile orantısal bir büyüklüğü sahip iken gelişmekte olan ülkelerde GSMH daki büyümenin çok üstünde

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur)

Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur) Sudan ve Seramik Sektörü Bilgi Notu GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur) Resmi Dil : Arapça (resmi

Detaylı

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Türk altın mücevherat üretim geleneği çok eskilere dayanmaktadır.

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI MECLİS TOPLANTISI 29.07.2015

İZMİR TİCARET ODASI MECLİS TOPLANTISI 29.07.2015 İZMİR TİCARET ODASI MECLİS TOPLANTISI 29.07.2015 Ekrem DEMİRTAŞ İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Acımasız savaşın kanı ülkemize de sıçradı Şanlıurfa nın Suruç kentinde gerçekleştirilen bombalı

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 27.12.2012 Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 000 Sinem KARADAĞ Gözde TOP Babasının denge siyasetini başarıyla yürüten İlham Aliyev, Azerbaycan ın bölgesel nitelikli

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

2014 YILI NİSAN AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2014 YILI NİSAN AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ DERİ VE DERİ MAMULLERİ SEKTÖRÜ 2014 NİSAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Mayııs 2014 2014 YILI NİSAN AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

Detaylı

Ekonomik Ticari Gelişmeler

Ekonomik Ticari Gelişmeler Ekonomik Ticari Gelişmeler 3 Mayıs 2011 1 / 24 İçindekiler Giriş Sektör Haberleri Ülkelere Göre Çıkış Sayıları Haftalık Makroekonomik Gelişmeler 2 / 24 Yükselen Değerler Mart ayında İmalat Sanayi Genelinde

Detaylı

ARAŞTIRMA PETROL FIYATLARINDAKI

ARAŞTIRMA PETROL FIYATLARINDAKI PETROL FIYATLARINDAKI ARAŞTIRMA DÜŞÜŞÜN ÖTEKI PETROL FIYATLARINDAKI DÜŞÜŞÜN UZUN VADEDE ÖNE ÇIKAN OLUMSUZ ETKILERI, IHRACAT, ITHALAT VE TURIZM GELIRLERININ DÜŞMESI ILE DOĞRUDAN SERMAYE GIRIŞLERININ AZALMASI

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI İSTANBUL DA YABANCI SERMAYE GÖSTERGELERİ

İSTANBUL TİCARET ODASI İSTANBUL DA YABANCI SERMAYE GÖSTERGELERİ İSTANBUL TİCARET ODASI İSTANBUL DA SERMAYE GÖSTERGELERİ (YENİ KAYIT ve İPTAL EDİLEN FİRMALARDA YATIRIMCI SAYISI ve SERMAYE DURUMU RAPORU) 2014 YILI DEĞERLENDİRMESİ sermaye yatırımları için Hazine Müsteşarlığı

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum.

Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum. Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum. Bu akşam, Ambargo Sonrası İran: Ekonomik ve Ticari Etki Analizi

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

FAS VE CEZAYİR DE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER

FAS VE CEZAYİR DE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER FAS VE CEZAYİR DE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER VE ULUSLARARASI ORGANİZASYONLAR MÜDÜRLÜĞÜ OCAK 2011 Hazırlayan: Zeynep Armağan Dış İlişkiler Masası Uzman Yardımcısı CEZAYİR SEKTÖRLER: İnşaat-İnşaat

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır.

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır. AFRİKA ÜLKELERİNDE MÜCEVHER SEKTÖRÜ İstikrarlı ve sürekli gelişimiyle büyümeye devam eden Türk Mücevherat Sektörü, son yıllarda gösterdiği ivmeyle altın ve mücevher sektörünün dünya genelinde önde gelen

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

KUZEY AFRİKA DA KAZANDIRAN SEKTÖR: İNŞAAT

KUZEY AFRİKA DA KAZANDIRAN SEKTÖR: İNŞAAT KUZEY AFRİKA DA KAZANDIRAN SEKTÖR: İNŞAAT DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER VE ULUSLARARASI ORGANİZASYONLAR MÜDÜRLÜĞÜ OCAK 2011 Hazırlayan: Zeynep ARMAĞAN Uzman Yardımcısı Dış İlişkiler Masası 2 KUZEY AFRİKA DA KAZANDIRAN

Detaylı

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ ÇELİK BORU İMALATÇILARI DERNEĞİ 2012 AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ 1. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP)

Detaylı

TÜRKİYE ve IRAK. I I. TARİHSEL ARKA PLAN: ABD İŞGALİNE KADAR TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİ İngiliz Ordusu, 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi'ne rağmen, kuzeye doğru yaptığı son bir hamle ile Musul

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

TÜRKİYE DE BU HAFTA 14 18 EYLÜL 2015

TÜRKİYE DE BU HAFTA 14 18 EYLÜL 2015 TÜRKİYE DE BU HAFTA 14 18 EYLÜL 2015 TARIMDAKİ BÜYÜME İŞSİZLİĞİ GERİLETTİ Tarım sektörü son 10 yılın 8 inde büyüyerek yakaladığı istikrarı, 2015 yılında da sürdürürken yarattığı istihdamla toplam işsizlik

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler

Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler Dursun YILDIZ topraksuenerji-japonya dünyada en büyük LNG ithal eden ülke. 2009 yılında 89 milyar m 3 LNG ithal etti.2035 yılında bu miktarın 112 milyar m 3

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu TÜBİTAK TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu Uluslararası Pazar Analizi 17 Aralık

Detaylı

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU TÜRKİYE DE ÜRETİM VE TÜKETİM Sağlıklı beslenme konusunda her geçen gün daha da duyarlı davranmaya başlayan tüketiciler kırmızı ete alternatif olarak, daha az yağlı ve daha ucuz

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

Aralık 2014. Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2014 Ocak-Kasım Dönemi İhracat Bilgi Notu. Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği

Aralık 2014. Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2014 Ocak-Kasım Dönemi İhracat Bilgi Notu. Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği Aralık 2014 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2014 Ocak-Kasım Dönemi İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 12/2014 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2014 YILI KASIM AYI İHRACAT

Detaylı

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Hazırlayan: Gündem KONT İzmir Ticaret Odası TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre; ihracat 2015 yılı Mart ayında, 2014

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE KOZMETİK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE KOZMETİK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ SEKTÖRÜN TANIMI Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Kodları (G.T.İ.P) esas alınarak oluşturulan Kozmetik ve Kişisel Bakım Ürünleri Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Kodları (G.T.İ.P) ve ürün tanımları aşağıda

Detaylı

ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU

ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU Bu çalışmada arıtma sistemleri ve filtreler sektörü, GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemlerin toplamı olarak ele alınmıştır. GTIP GTIP TANIMI 842121 SUYUN FİLTRE

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2013 HAZİRAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Temmuz 2013 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Ülkedeki mevcut konut durumu hızla artan nüfusu karşılaşmakta yetersiz kalmaktadır. Cezayir birim ev başına en fazla insan düşen ülkelerden

Ülkedeki mevcut konut durumu hızla artan nüfusu karşılaşmakta yetersiz kalmaktadır. Cezayir birim ev başına en fazla insan düşen ülkelerden Dünya ya İNŞAAT MALZEMESİ VERİYORUZ Hızlı nüfus artışı ve son yıllarda özellikle Kuzey Afrika ülkelerinde gözlenen şehirlerşme porjeleri doğrultusunda inşaat sektörü gerek kısa gerekse uzun vadede en çok

Detaylı

TTYO Çıkmazına Karşı, Farklı Bir Öneri NİTELİKLİ SANAYİ BÖLGELERİ MEHMET ÖZÇELİK

TTYO Çıkmazına Karşı, Farklı Bir Öneri NİTELİKLİ SANAYİ BÖLGELERİ MEHMET ÖZÇELİK YÖNETİCİ ÖZETİ Günümüzde küresel ekonominin aktörleri; yeni pazarlara açılmak ve rekabet edebilirliklerini artırmak amacıyla çok taraflı ekonomik ve stratejik anlaşmalara yönelmektedir. Özellikle yakın

Detaylı

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ HABER BÜLTENİ 12.05.2014 Sayı 27 Konya Ticaret Odası (KTO) tarafından Türkiye İstatistik Kurumu ndan ve Türkiye İhracatçılar Meclisi nden alınan verilere dayalı olarak Konya nın dış ticaretinin durumu

Detaylı

aylık ekonomi bülteni

aylık ekonomi bülteni ADANA TİCARET ODASI Haziran 211 *Aylık bültenimiz ilgili ay içinde açıklanan en son verilere göre İç Ticaret Müdürlüğümüzce düzenlenmiştir. 211 NİSAN AYINDA GEÇEN YILIN AYNI DÖNEMİNE GÖRE İHRACAT %17,1

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama

Detaylı

Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara

Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara Sudan daki Yatırım Ortamı ve İş Olanakları 1- Temel Bilgiler: Hazırlayan: Abdelgader ABDALLA* Sunan: Dr. Mutrif SIDDIG** Çeviren: Ufuk TEPEBAŞ Konum: Afrika bölgesinin

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011 TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ Dr.Süleyman Yaşar 17 Nisan 2011 AMERİKAN MALİ KRİZİNİN Düşük faiz politikası (2002-5) NEDENLERİ Risklerin önemsenmemesi Hesap

Detaylı

06 Temmuz 10 Temmuz 2015

06 Temmuz 10 Temmuz 2015 Önümüzdeki Hafta Neleri Takip Edeceğiz? Pazartesi; 09:00 Almanya Fabrika Siparişleri 11:30 Euro Bölgesi - Perakende PMI Endeksi, Sentix Yatırımcı Güven Endeksi 16:45 ABD Hizmet PMI Endeksi 17:00 ABD ISM

Detaylı

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 Konu : 390319000000 GTİP no lu GPPS ve HIPS ithalatına % 3 oranında gümrük vergisi uygulanmasının kaldırılma talebi Sayın Bakanlığınızın,

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

Başlıca İthal Maddeleri : Petrol yağları, buğday, palm yağı, otomobil, gübre, iş makineleri

Başlıca İthal Maddeleri : Petrol yağları, buğday, palm yağı, otomobil, gübre, iş makineleri Etiyopya ve Seramik Sektörü Bilgi Notu GENEL BİLGİLER Resmi Dil : Amharikçe, Oromo, Tigrinya, Somaliae, İngilizce Başkenti : Addis Ababa Yüzölçümü : 1.127.127 km2 Nüfus : 88,4 Milyon(2013 tahmini Önemli

Detaylı

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ I- DÜNYA DEĞİRMENCİLİK ÜRÜNLERİ TİCARETİ 2013 yılında dünya değirmencilik sektörü ihracatı bir önceki yıla göre %2,8 oranında artış göstererek 18,6

Detaylı