Giriş. ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Giriş. ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN arsender@hotmail.com"

Transkript

1 1 Giriş ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN

2 Özet IPCC nin Üçüncü Değerlendirme Raporu na göre; Son 50 yıl boyunca gözlenen ısınmanın büyük oranda insan aktivitelerinden kaynaklandığına dair yeni ve güçlü kanıtlar bulunmaktadır. İnsanoğlunun etkilerinin 21. yüzyıl boyunca atmosfer bileşimini değiştirmeye devam edeceği sanılmaktadır. İnsan aktivitelerinden kaynaklanan sera gazına en büyük katkıyı CO 2 yapmaktadır. Fosil yakıtlarının yakılması ya da biyokütlenin yakıt olarak kullanılması: yakılması, örneğin arazi genişletme sırasında ormanların yakılması, ve bazı endüstriyel ve kaynak çıkarma işlemleri ile karbondioksit salınır. 21. yüzyıl boyunca atmosferdeki CO 2 konsantrasyonlarının değişiminde, fosil yakıtlarının yakılmasına bağlı olarak oluşan CO 2 emisyonları hemen hemen kesin dominant etkidir. Tüm senaryolarda ortalama küresel sıcaklığın ve deniz seviyesinin yükseleceği tahmin edilmektedir. 189 ülke tarafından onaylanan UN Çatısı İklim Değişikliği Konvansiyonelinin ana amacı, iklim sistemine tehlikeli antropojenik müdahalesini önleyecek seviyede sera gazı konsantrasyonlarının stabilizasyonunu sağlamaktır. Atmosferdeki net CO 2 emisyonlarını düşürmek için teknolojik seçenekler: Enerji tüketiminin azaltılması, örneğin, enerji dönüşüm ve/veya kullanımının verimliliğinin arttırılması (daha az enerji yoğunluklu ekonomik aktivitelerin çoğaltılması dahil). Daha az karbon içerikli yakıtlara geçiş, örneğin kömür yerine doğal gaz kullanımı. Çok az ya da hiç CO 2 salınmayan yenilenebilir enerji kaynakları ya da nükleer enerji kullanımının arttırılması; Ormanlarda ve toprakta biyolojik absorbsiyon (soğurma) kapasitesinin arttırılması ile CO 2 tecridi (seküstrasyonu); Karbondioksitin kimyasal ya da fiziksel olarak tutum ve depolaması. İlk dört seçenek IPCC nin önceki raporlarında ele alınmıştı; bu raporun konusu olan beşinci seçenek, Karbondioksitin Tutum ve Depolamasıdır (KTD). Bu yöntemde fosil yakıtların ve/veya yenilenebilir yakıtların yakılmasından ve endüstriyel işlemlerden kaynaklanan

3 karbondioksit, atmosferden çok uzun zaman dilinimi için tutulup uzaklaştırılabilir. Bu rapor, diğer iklim değişikliği azaltıcı seçenekler ile arasındaki ilişkinin anlaşılması için bilimsel, teknik, ekonomik ve politik boyutları hakkında bugünkü mevcut verilerin durumunu analiz etmektedir. Her geçen gün atmosferdeki küresel karbondioksit konsantrasyonu artmaktadır. Eğer karbondioksitin küresel emisyonlarındaki bugünkü artış devam ederse, dünya için sera gazı konsantrasyonlarının stabilizasyonu bakımından işler pek de yolunda gitmeyecektir ve 2001 yılları arasında global CO 2 emisyonları %1.4 oranında artmıştır ki bu oran, daha önceki 5 yılın emisyon artışına göre çok daha fazladır. Taşıma sektörü CO 2 emisyonu için en hızlı gelişen kaynak olurken, elektrik üretimi de diğer tüm endüstriyel sektörlerin birleşmesi ile oluşacak salınımı karşılayan en büyük CO 2 emisyon kaynağı olmuştur. Bundan dolayı UNFCCC nin toplanmasının esas amacı, emisyonları azaltacak yöntemler ile mevcut ve yeni teknolojinin daha da yaygınlaşmasını sağlamaktır. Emisyonların gerekli indirgeme ölçüsü, hedeflenen atmosfer konsantrasyonu ile emisyonlarına bağlı olacaktır. Belirlenen stabilizasyon konsantrasyonunun düşük olması ve indirgeme yöntemlerinin yokluğunda beklenen emisyon oranlarının daha yüksek olması, emisyonlarda indirgemenin daha çok miktarlarda ve uygulamanın erkenden gerçekleştirilmesini gerektirir. IPCC tarafından önerilen çoğu model çalışmalarında atmosferdeki karbondioksitin 550 ppmv seviyesindeki stabilizasyonu, 2100 yılında bugünkü oranlarının %7-70 emisyon indirgemesi gerektirir. Daha düşük konsantrasyonlar için daha fazla indirgeme gereklidir. Bu raporun amacı, indirgeme rolü olarak karbondioksit tutum ve depolamasının karakteristiklerini değerlendirmektir. Bu işlemin üç esas elemanı; karbondioksitin tutulması, örneğin yakıt kullanım sistemlerinin gaz borularından çıkan gazın ayrıştırılması ve yüksek basınç altında sıkıştırılması; depolama sahasına nakli ve depolaması. Diğer indirgeme alternatifleri maliyetine yakın ya da daha düşük olacak tutum ve depolamanın indirgemesi azar azar olmakla beraber, iklim değişikliğine önemli derecede katkıda bulunması için CO 2 depolamanın her yıl gigaton karbondioksit miktarına uygulanması gerekir. Birkaç çeşit depolama rezervi, bu büyüklükteki depolama kapasitesini karşılayabilir. Bazı durumlarda karbondioksitin petrol ve gaz sahalarına enjekte edilmesi, maliyeti dengeleyecek gelişmiş hidrokarbon üretimine yol açabilir. CO 2 tutum teknolojisi, elektrik üretim tesislerinde ve diğer büyük endüstriyel emisyon kaynaklarında kullanılıyor olabilir; bundan başka enerji iletici olarak hidrojen üretiminde de uygulanıyor olabilir. Tutum işleminin bir çok aşaması, diğer amaçlar için geliştirilmiş mevcut teknoloji üzerine dayanmaktadır.

4 CO 2 tutum ve depolamasının iklim değişikliği indirgenmesinde üstleneceği rolü hesaplamak için bir çok faktör vardır. Bunlar, diğer seçenekler ile birlikte ya da ilgili emisyon indirgeme kapasitesi ve maliyeti, temel enerji kaynaklarına olan talep, uygulama dağılımı ve teknik risklerdir. Diğer önemli etkenler, sosyal ve çevresel sonuçlar, teknoloji ile depolamanın güvenliği ve bunların monitörlenmesi ile verifikasyonu ve de gelişmekte olan ülkelere teknoloji transferi olanağıdır. Bu niteliklerin çoğu, bir zincirin halkalarını oluşturur. Teknoloji üzerine yargılamanın nasıl yapıldığı gibi birçok faktörden etkilenen kamu görüşü, uygulamanın gerçekleştirilmesinde en önemli rolü üstlenecektir. Sonuç olarak; 21. yüzyıl boyunca atmosferdeki CO 2 konsantrasyonlarının değişiminde, fosil yakıtlarının yakılmasına bağlı olarak oluşan CO 2 emisyonları hemen hemen kesin dominant etkidir ve tüm senaryolarda ortalama küresel sıcaklık ve deniz seviyesinin yükseleceği tahmin edilmektedir (IPCC, 2001c).

5 1.1 Rapora Giriş IPCC Üçüncü Değerlendirme Raporu nda Son 50 yıl boyunca gözlenen ısınmanın büyük oranda insan aktivitelerinden kaynaklandığına dair yeni ve güçlü kanıtlar bulunmaktadır görüşü belirtilmektedir. Ayrıca İnsan etkisi, 21. yüzyıl boyunca atmosfer bileşimini değiştirmeye devam edeceği de işaret edilmiştir. CO 2, insan aktivitelerinden kaynaklanan en geniş ölçekteki sera gazıdır. Fosil yakıtlarının yakılması ya da biyokütlenin yakıt olarak kullanılması: yakılması, örneğin arazi genişletme sırasında ormanların yakılması, ve bazı endüstriyel ve kaynak çıkarma işlemleri ile karbondioksit salınır. 189 ülke tarafından onaylanan UN Çatısı İklim Değişikliği Konvansiyoneli, iklim sistemine tehlikeli antropojenik müdahalesini önleyecek seviyede sera gazı konsantrasyonlarının stabilizasyonunun sağlanması gerekliliğini belirtmiştir. Karbondioksitin antropojenik emisyonlarının indirgenmesine yönelik teknolojik seçenekler; (1) Fosil yakıtlarının kullanımının azaltılması, (2) Yüksek karbon içerikli fosil yakıtlarından düşük karbon içerikli fosil yakıtlara geçiş, (3) Fosil yakıt teknolojilerinin hemen hemen karbonsuz alternatifleri ile değiştirilmesi, (4) Doğal sistemler ile atmosferik karbondioksit absorbsiyonunun arttırılması. Bu raporda Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli yeni bir alternatif sunmaktadır: Karbondioksit tutum ve depolaması (KTD). Bu rapor, bu iklim değişikliği indirgeyici alternatifin teknik, ekonomik ve politik boyutlarını anlamak için mevcut verilerin durumunu değerlendirmektedir CO 2 tutum ve depolaması nedir? CO 2 tutum ve depolaması, elektrik üretiminde olduğu gibi fosil yakıtların yakılmasından ya da doğal gaz işletmelerinde olduğu gibi fosil yakıtların hazırlanmasından kaynaklanan karbondioksitin tutulmasını kapsar. Ayrıca biyokütle bazlı yakıtların yakılmasında ve hidrojen, ammonia, demir-çelik ve çimento üretimi gibi bazı endüstriyel işlemlerde uygulanabilir. Karbondioksit tutumu, karbondioksitin diğer gazlardan ayrılması işlemini gerektirir. Ardından karbondioksitin atmosferden çok uzun zaman dilinimi boyunca depolanarak uzaklaştırılacağı depolama sahasına taşınması gerekmektedir. Karbondioksitin atmosferik konsantrasyonlarında önemli bir sonuç edinmek için, depolama rezervlerinin yıllık emisyonlara dair büyük olması gerekmektedir.

6 1.1.2 CO 2 tutum ve depolaması hakkında neden özel rapor hazırlanmıştır? Karbondioksitin tutum ve depolaması, CO 2 emisyonlarında ciddi bir indirgeme gerçekleştirmek için olanaklıdır. Esas olarak diğer amaçlara yönelik geliştirilen mevcut teknoloji ile uygulanabilse de, bu yöntemin iklim değişikliğine çare olabilecek muhtemel etkisi, diğer indirgeme seçenekleri kadar erken saptanamamıştır. Son yıllarda bu alandaki teknik literatür hızla gelişmiştir. İndirgeme seçeneklerine yönelik geniş bir yaklaşımda bulunmak için eksiklerin görülmesi, CO 2 tutum ve depolamasına ilişkin sorunların potensiyel öneminin farkına varılması ve diğer alternatifler hakkındaki geniş literatürün tanınması için IPCC, CO 2 tutum ve depolama hakkında titiz bir değerlendirme hazırlamayı planlamıştır. Bu nedenlerden dolayı bu konu hakkında özel bir rapor hazırlanması uygun görülmüştür. Bu sayede diğer bilinen indirgeme seçeneklerinin mevcut verileri ile karşılaştırılabilir türde veri kaynağı edinilecektir Rapor hazırlıkları Bu çalışma hazırlığında 2002 Kurulu, I. Ve II. Çalışma Grubunun uygulamaya yönelik tavsiyeleri ve III. Çalışma Grubunun yardımlarıyla IPCC nin bir atölye (Workshop) planlamasına karar vermiştir. Bu atölye, 2002 Kasım da Kanada, Regina da kurulmuştur. Atölye de üç seçenek düşünülmüştür: bir Teknik Rapor un hazırlanması, bir Özel Rapor ya da Dördüncü Değerlendirme Raporu na kadar herhangi bir hazırlığın ertelenmesi. Derin tartışmaların ardından Atölye, IPCC e CO 2 tutum ve depolama hakkında Özel Rapor hazırlamasını önermiştir. IPCC nin 2003 Şubat taki Kurul Toplantısı nda Panel, CO 2 tutum ve depolamasına ilişkin sorunların önemini belirtmiş ve antropojenik karbondioksit tutumunun ve doğal rezervlerde depolamasının teknik, bilimsel ve sosyo-ekonomik anlamını değerlendirmek için Özel Rapor hazırlanmasının en uygun yol olacağına karar vermiştir Kurul Toplantısı nın kararını gerektiren rapor, şu sorunları ele almıştır: * CO 2 kaynakları ve CO 2 tutum teknolojisi * Karbondioksitin tutumdan depolama sahasına taşınması * CO 2 depolama yöntemleri * Teknolojisinin coğrafi dağılımı * Tutulan karbondioksitin endüstriyel işlemlerde tekrar kullanılma olasılığı * Diğer büyük ölçekli indirgeme alternatifleri ile karşılaştırıldığında CO 2 tutum ve depolamanın maliyeti ve enerji verimliliği

7 * Büyük ölçekte uygulama kavramında, tutum, taşıma ve depolama esnasında oluşacak riskler ve risk yönetimi ile çevresel etkileri * CO 2 deposunun monitörlenme metotları dahil, depolama güvenliği ve geçirimsizliği * Depolama uygulamasının güçlükleri, enerji ve iklim modellerinde CO 2 tutum ve depolamanın modellenmesi * Ulusal ve uluslar arası emisyon envanterleri, yasal yönleri ve teknoloji transferi kavramları Giriş Amacı Bu bölümde üç farklı yolla giriş sunulmaktadır: rapor için zemin ve kapsam, KTD teknolojisine giriş ve KTD değerlendirme metotları için bir iskelet sunmaktadır. Çünkü bu rapor, karbondioksitin fiziksel tutumu, nakli ve depolamasına ilişkindir ve karbon yerine, iklim değişikliği genel literatüründe olduğu gibi karbondioksitin fiziksel nicelikleri ele alınmıştır. Yine de sonuçlarının karşılaştırılması amacıyla karbonun ton miktarları parantez içinde verilmiştir. 1.2 CO 2 tutum ve depolama için genel kapsam Enerji tüketimi ve CO 2 emisyonları CO 2, 21. yüzyılın başından itibaren artan bir eğilim göstermiştir (Şekil 1.1, 1.2). Fosil yakıtları, dünya genelinde kullanılan enerjinin (%86) dominant kalıbını oluşturur ve bugünkü atnropojenik CO 2 emisyonlarının %75 ini karşılar de dünya ekonomisinde, 149 exajoule (EJ) petrol, 91 EJ doğal gaz ve 101 EJ kömür tüketimi gerçekleşmiştir (IEA, 2004). Global temel enerji tüketimi, özellikle 1990 ve 1995 yılları arasında %1.4 oranında bir artış göstermiş (1995 ve 2001 yılları arasında yıllık %1.6); endüstri sektöründe %0.3, taşıt sektöründe %2.1, inşaat sektöründe %2.7 ve tarım ile diğer sektörlerde %2.4 yıllık artışlar gerçekleşmiştir.

8 Özel sektörlerde yılları arasında endüstriden kaynaklanan CO 2 emisyon artışı meydana gelmemiştir ( arasında yıllık %0.9); taşıma sektöründe %1.7 ve yapım sektöründe %2.3 yıllık artış meydana gelirken, tarım ve diğer sektörlerde yıllık %2.8 düşüş gözlenmiştir (IEA, 2003).

9 Fosil yakıtların tüketimi ile doğal gazdan kaynaklanan toplam emisyonlar 2001 yılı itibari ile yıllık 24 GtCO 2 (6.6 GtC/yıl) olmuştur ki sanayileşmiş ülkeler enerjiye ilişkin CO 2 emisyonlarının %47 gibi bir oranından sorumludurlar Sektörel CO 2 emisyonları Dünya genelinde çeşitli kaynaklardan oluşan CO 2 emisyonları, IEA (2003) tarafından hesaplanmıştır. Bunlar Tablo 1.1 de görülmektedir ki, burada elektrik üretiminin en büyük emisyon kaynağı olduğu görülmektedir. Emisyonların büyük alanlardan kaynaklandığı diğer sektörler, Diğer Enerji Endüstrileri (petrol rafineleri, katı yakıt üretimi, kömür madenciliği, petrol ve gaz çıkarma işletmeleri ve diğer enerji üreten endüstriler) ile inşaat ve yapım sektörünün parçalarıdır. Tablo 1.1 deki en büyük ikinci sektör olan taşıma sektörü son birkaç on yılda enerji ve endüstrinin gelişiminden daha hızlı bir gelişim göstermiştir (IPCC, 2001a); asıl farkı, taşıma emisyonlarının küçük, dağılmış kaynaklar halinde olmasıdır Diğer sera gazı emisyonları Antropojenik iklim değişikliği esas olarak CO 2 emisyonlarından kaynaklanmakta, ancak diğer sera gazları da rol almaktadır. Biraz endüstriyel işlemlerden, biraz da arazi kullanımının değişmesinden (özellikle ormanların tahribi) antropojenik karbondioksitin

10 meydana gelmesinden bu yana sadece fosil yakıtlarının kullanılmasının iklim değişikliğine katkısı bile diğer tüm sera gazlarının toplamının yarısını karşılamaktadır. Metan, karbondioksitten sonra gelen en önemli antropojenik sera gazıdır (şu anda toplam etkinin %20 sini karşılamakta) (IPCC, 2001b). Enerji sektörü önemli bir metan kaynağıdır ancak tarım ve evsel atıkların elden çıkarılması, küresel anlamda daha çok katkı yapmaktadır. Azotoksit, iklim değişikliğine direkt katkıda bulunmaktadır (şu anki sera gazlarının toplam etkilerinin %6 sını karşılar); esas kaynağı tarımdır ancak diğer kaynağı da bazı kimyasal maddelerin endüstriyel üretimidir; diğer azot oksitlerinin dolaylı etkisi vardır (IPCC, 2001c). 1.3 İklim Değişikliğini Önleme Seçenekleri Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Kongresinde belirtildiği gibi sera gazlarının atmosferdeki stabilizasyonunun sağlanması gerekir ancak bunun hangi spesifik seviyede yapılacağı üzerine araştırmalar devam etmektedir. Bununla birlikte, atmosfere karışan sera gazları oranının doğal sistemin temizlediği oranına eşitlendiği takdirde duraylılık sağlanabilir. Diğer bir deyimle antropojenik emisyonların atmosferik reaksiyonları, okyanuslardaki dönüşüm ve biyosferin kavraması gibi doğal işlemlerle kavrandığı oran ile dengelendiği takdirde stabilizasyon sağlanabilir. Genel olarak daha düşük stabilizasyon hedefi ve daha yüksek emisyon değişim seviyesi, emisyonlarda gerekli olan daha da büyük indirgeme demektir ve daha erken meydana gelmelidir. Örnek olarak, karbondioksitin 450 ppmv deki stabilizasyonu için CO 2, 650 ppmv deki stabilizasyonundan daha önce ve yıl boyunca çok hızlı emisyon indirgemeleri ile azaltılmalıdır(ipcc, 2000a). Bu da fiyat bakımından en uygun potansiyel indirgeme seçeneği ile çalışmayı gerektirir(ipcc, 2001a). Diğer bir sonuçta değişim senaryolarında gelecek ekonomi politikaları, özellikle iklim değişikliğine yönelik politika ve teknolojilerin gelişimi kadar sera gazı emisyonları üzerinde etkili olacağı belirtilmektedir. Bazıları da iklim değişikliğinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için, bunun bir çevre sorunundan çok, ekonomik gelişim sorunu olduğunu belirtmektedir(moomaw ve diğ., 1999). Üçüncü Değerlendirme Raporu (IPCC, 2001a), IPCC nin ele aldığı birçok modellemelerde 550 ppmv seviyesindeki duraylılığın sağlanması için, 2100 yılında 2001 yılındakine göre %7-70 oranında global emisyonların indirgenmesi gereklidir. Eğer hedeflenen seviye daha düşük olursa (450 ppmv), daha da fazla indirgeme (%55-90)

11 gerekecektir. Bu amaçla %80 ya da daha yüksek indirgemeler için derin indirgeme (deep reductions) terimi kullanılmıştır. Birçok özel senaryolarda, enerji temini ve kullanımından sağlanan CO 2 emisyonlarını etkileyen temel faktörleri hesaplamak için aşağıdaki basit tanım kullanılmaktadır(kaya, 1995). CO2 emisyonları= Bu tanım ile CO 2 emisyonlarının direkt olarak insan popülasyonuna, küresel zenginlik seviyesine, küresel ekonominin enerji yoğunluğuna ve üretim ve enerji kullanımından doğan emisyon artışına bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Bugün nüfuz ve enerji düzeyi artarken KZS birimi üzerine düşen enerji miktarı da yavaş yavaş düşmektedir(ipcc, 2001d). Geniş bir çeşitlilikteki teknolojik yöntemler, net CO 2 emişsyonlarını ve/veya karbondioksitin atmosferik konsantrasyonlarını indirgemek için imkan sunmaktadır ve daha da fazla seçenekler gelecekte geliştirilecektir. Hedeflenen emisyon indirgemeleri, ne tür tekniklerin kullanılacağını etkileyecektir Enerji verimliliğinin arttırılması Fosil yakıtlarının tüketiminin azaltılması, enerji dönüşüm verimliliğinin artırılması, taşıma ve atık kullanımı, geliştirilmiş daha az enerji yoğunluklu ekonomik aktivitelerin kapsamında sağlanabilir. Enerji dönüşüm verimliliği, elektrik üretimi ile artmaktadır. Örnek olarak geliştirilmiş türbinler; kombine ısıtma, soğutma ve elektrik-güç üretim sistemleri, CO 2 emisyonlarını daha ileride azaltabilir Daha düşük karbon içerikli fosil yakıtlara geçiş Yüksek karbon içerikli fosil yakıtlardan düşük karbon içerikli fosil yakıtlara geçiş, doğal gazın uygun tedarik sistemlerinin bulunduğu günümüzde fiyat bakımından uygun olabilir. Elektrik üretiminde kömürden gaza geçiş için tipik emisyon indirgemesi, 420 kg CO 2 MWh -1 dir(ipcc, 1996b). Eğer ısıtma, soğutma ve elektrik gücün kombine üretimi ile birleştirilirse emisyondaki indirgeme daha da fazla olacaktır. Bu, belirli bir santralden

12 emisyon indirgemesi için önemli bir katkı meydana getirecektir ancak düşük karbon içerikli yakıtların temin edildiği santraller ile sınırlı kalacaktır Düşük ve sıfıra yakın karbon enerji kaynakları kullanımının arttırılması Durağan kaynaklardan sağlanan emisyonlardaki derin indirgeme, yaygın olarak yenilenebilir enerji ya da nükleer güce geçmekle sağlanabilir(ipcc, 2001a). İmkan dahilinde geniş bir yenilenebilir enerji tedarikleri mevcuttur: coğrafi konumuna bağlı olarak rüzgar, güneş, biyokütle, hidro, jeotermal ve gel-git gücü dahilinde ticari amaçlı olarak. Birçoğu, fosil yakıtların değiştirilmesi suretiyle elektrik üretimi, taşıt yakıtı, ısıtma soğutma alanlarında önemli katkılar sağlamaktadır(ipcc, 2001a). Yenilenebilir kaynakların birçoğu, maliyet, tedarik, arazi kullanımı ve diğer çevresel etkilere ilişkin kısıtlamalarla yüzleşmektedir ve 2002 arasında kurulan rüzgar güç santralleri kapasitesi yıllık ortalama %30 oranında artış göstermiş ve 2002 sonu itibari ile 31 GW üzerine çıkmıştır(gipe, 2004). Solar elektrik üretimi hızla artarak (yılda ortalama %30) esas olarak küçük ölçekte 2001 yılı için 1.1 GW kapasiteye ulaşmıştır(dünya Enerji Değerlendirmesi, 2004). Bu da ancak bazı ülkelerde destekleyici politikalar kadar maliyet düşüşü ile gerçekleşmiştir. Biyokütleden elde edilen sıvı yakıtlar, ayrıca önemli derecede genişlemiş ve Brezilya gibi birkaç ülkede dikkat çekmiştir. Elektrik üretimi için kullanılan biyokütle yılda ortalama %2.5 oranında artmış ve kapasitesi 2001 de 210 GW e ulaşmıştır. Isıtma için kullanılan biyokütlenin 2001 deki kapasitesi 210 GW e olarak hesaplanmıştır. Elektrik için kullanılan jeotermal enerji de 3 GW e kapasite ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yaygınlaşmaktadır(dünya Enerji Değerlendirmesi, 2004). Bundan dolayı, bazılarında maliyetinin önemli olması ve potensiyeli bölgeden bölgeye değişmesine rağmen fosil yakıtlarının değiştirilmesi ile derin indirgemeleri sağlayabilecek birçok yöntem mevcuttur(ipcc, 2001a) Geliştirilmiş doğal, biyolojik yutak boyunca karbondioksitin tecridi Atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonun saptanmasında doğal yutaklar, önemli bir rol oynamaktadır. Atmosferden karbon toplayacak kadar gelişmiş olabilirler. Ormanları ve toprakları içeren doğal yutak örnekleri bu amaçla kullanılabilir(ipcc, 2000b). Tarım ve orman uygulamalarında bu tür yutakların geliştirilmesi, depolama kapasitelerinin artmasında önemlidir ancak bu da arazi kullanım çalışmaları ve sosyal ya da çevresel faktörler ile

13 sınırlıdır. Biyolojik olarak depo edilen karbon, büyük miktarlarda salınmış bulunan CO 2 içerebilir. Fakat depolama sürekli olmayabilir CO 2 tutum ve depolama Bu yöntem, yakıt yakılmasıyla ortaya çıkan ya da endüstriyel işlemlerden salınan karbondioksitin tutulmasını ve sonrasında atmosferden uzun vadede uzaklaştıracak şekilde depolanmasını içerir. Üçüncü Değerlendirme Raporu nda (IPCC, 2001a) bu yöntem birkaç belgelenmiş proje ile desteklenmiştir(norveç te Sleipner Vest gaz projesi, Kanada ve ABD de geliştirilmiş petrol kurtarımı uygulamaları ile Meksika ve Kanada da geliştirilmiş kömür yatağı metan kurtarımı). Ayrıca karbondioksitin tükenmiş petrol ve gaz sahalarında, derin tuz formasyonlarında ve okyanuslarda depolanmasına yönelik geniş kapasitesi kadar, fosil yakıt rezervleri ve kaynaklarının potansiyeli üzerine de çalışılmıştır. CO2 tutum ve depolamasının ana güç(elektrik) santralleri, ammonia, demir ve çelik santralleri gibi büyük kaynakları için dağılmış emisyon kaynaklarına göre daha uygun olduğunu göstermektedir. Bu tür teknolojinin potansiyel katkısı, çeşitli faktörlerden etkilenecektir: diğer yöntemlere oranla maliyeti, karbondioksitin depoda kalacağı süre, depolama sahasına nakil yolu, çevresel sorunlar ve bu yöntemin kabul edilebilirliliği. Son zamanlarda CO 2 tutum ve depolama ile kullanılan biyokütle enerjisinin (BECS) atmosferden CO 2 temizliği için avantajlı olduğu görülmüştür. Çünkü depolanan CO 2, atmosferden CO 2 soğuran biyokütleden ileri gelmektedir(möllersten ve diğ., 2003; Azar ve diğ., 2003). Tüm bu etkisi, negatif net emisyonları (negative net emisisions) olarak adlandırılmıştır. BECS günümüzde teknik literatürde ve politik tartışmalarda küçük bir analize sahip yeni bir kavramdır CO 2 emisyonlarının azaltılması potansiyeli Sera gazı emisyon indirgemesinin dünya genelindeki potensiyeli için yukarıda bahsedilen teknolojik yöntemlerin kullanılması ile 2010 yılı itibari ile 6,950 ve 9,500 MtCO 2 /yıl (1,900-2,600 MtC/yıl) olarak saptanmıştır ki bu da global emisyonların yaklaşık %25-40 oranına eşittir. Potensiyel, 2020 yılı itibari ile 13,200-18,500 MtCO 2 /yıl (3,600-5,050 MtC/yıl) oranına ulaşmaktadır. Bu hesaplamaların dayandığı deliller kapsamlıdır ancak bazı kısıtlamaları vardır: örneğin, kullanılan veriler 1990 lı yıllara aittir ve o zamandan bu yana yeni teknolojiler ortaya çıkmıştır. Ayrıca henüz dünya genelinde kapsamlı bir teknolojik ve

14 ekonomik potansiyel çalışmaları yapılmamıştır; bölgesel ve ulusal çalışmalar genellikle farklı konuları ele almış ve anahtar parametreler üzerinde farklı değerlendirmeler yapılmıştır(ipcc, 2001a). Üçüncü Değerlendirme Raporu, yakın dönemde kömürden MtCO 2 /yıl (20-50 MtC/yıl) ve doğal gazdan da buna yakın bir miktar ile CO 2 tutum ve depolaması potansiyelinin makul olduğunu belirtmesi ile birlikte kısa vadede de (2020 ye kadar) en olası emisyon indirgemesinin enerji verimliliğinin arttırılması olduğunu ortaya koymuştur (IPCC,2001a). Bununla birlikte uzun vadede iklim değişimine karşı yukarıda bahsedilen indirgeme yöntemi ele alındığında, ki bu yönteme ilgi gitgide artmaktadır, bu teknolojinin ayrıntılı potansiyel çalışmaları önem kazanmaktadır İndirgeme seçeneklerinin karşılaştırılması İndirgeme seçeneklerinin karşılaştırılmasında bir çok etken göz önüne alınmalıdır. Bu bölümde KTD konusunda karar verecek yetkililere yönelik birçok etken ele alınacak, ayrıca diğer indirgeme seçenekleri ile karşılaştırılması gibi daha geniş sorunlar değinilecektir. Bu soruların cevabı, uygulanacak her bir indirgeme seçeneklerinin potansiyelleri, ulusal kaynak mevcudiyeti, ilgili ülkede teknolojinin temini, emisyon indirgemesinde ulusal sorumluluk, finans kaynağı, kamu algısı, muhtemel altyapı değişiklikleri, çevresel etkiler gibi birçok etkene dayanmaktadır. Bu açıdan her biri için konuyla ilişkili şartlar araştırılmalı (örn,diğer yöntemler ile nasıl mukayese edilmeli?), teknoloji ilerledikçe değişebilecek şartlar kesin olarak ortaya konulmalıdır(örn, maliyetinin ne kadar olacağı?). IPCC (2001a) enerji verimliliğindeki gelişmelerin 30 US$/tCO 2 (100 US$/tC) fiyatından düşük bir maliyette eldeki teknolojilerin kullanılması sonucu global CO2 emisyonlarının %30 oranında 2000 yılı seviyesi altına indirebilecek potansiyel bulundurduğunu dikkat çekmiştir. Bu indirgemenin yarı miktarı, sıfır ya da net negatif maliyet ile eldeki teknoloji ile sağlanabilir. Ayrıca yenilenebilir enerji kaynaklarının geniş kullanımı da önemli bir potansiyele sahiptir. Ormanlarda karbon seküstrasyonu da 0,8-1,1 US$/tCO 2 (3-4 US$/tC) maliyet ile ticari olarak dikkatleri üzerine çeken yakın vadedeki umut verici bir indirgeme seçeneği olarak düşünülmektedir(ipcc, 2000b). Farklı indirgeme seçenekleri karşılaştırılırken sadece maliyet açısından değil, emisyon indirgeme kapasitesi bakımından da ele alınması önemlidir. Bunu yapmak için Marjinal Abatman Maliyet eğrilerinin kullanılması, potansiyel kapasiteyi hesaplamak için uygun bir yoldur. Tüm indirgeme seçenekleri için bulunmamakla beraber, geliştirilmektedir.

15 1.4. CO 2 tutum ve depolama özellikleri CO 2 tutum ve depolamasının indirgeme yöntemi olarak nasıl kullanılacağını anlatmak için aşağıda bazı anahtar özelliklerden kısaca bahsedilmiştir CO 2 tutum ve depolama kavramının ve gelişiminin tanımı CO 2 tutumu, tipik olarak bir gaz akımından ayrıştırılmasını kapsamaktadır. Uygun teknikler 60 yıl önce şehir gazı üretiminde geliştirilmiştir. İlerleyen zamanlarda kömür ve gaz yakılan santrallerin baca gazından CO 2 tutulması gibi benzeri amaçlara yönelik uyarlanmıştır. Bu gelişmeler, baca gazındaki çözücünün oksidasyonunu engellemeye yönelik ileri işlemleri gerektirmiştir. Değişik türdeki solventler ile ayrıştırmanın yeni metotları daha sonraları geliştirilmiştir. Bu teknik günümüzde yaygın olarak doğal gaz akımından CO 2 ve asit gazlarının ayrıştırılmasında kullanılmaktadır. Horn ve Steinberg (1982) ile Hendriks ve diğ., (1989), bu çeşit bir teknolojinin iklim değişikliğini indirgemede uygulanacağını ilk düşünenler arasındadır. CO 2 uzaklaştırılması günümüzde fosil yakıtlarından hidrojen üretiminde kullanılmaktadır; Audus ve diğ., (1996), bu işletmelerde tutum ve depolamanın iklim koruma yöntemi olarak uygulanabileceğini ele almıştır. Karbondioksitin muhtemel depolama sahasına naklinde hacmini azaltmak için sıkıştırılır; yoğun fazda (dense phase) CO 2, gazın standart sıcaklık ve basınç altındaki hacminin yaklaşık %0.2 sini kaplamaktadır. Yıllık birkaç milyon ton CO 2, günümüzde boru hatları, gemi ya da tankerler ile taşınmaktadır. Yöntem olarak karbondioksitin depolaması için bir çok seçenek mevcuttur. Bu kavramın ilk önerisi (Marchetti, 1977) ile okyanuslardaki CO 2 enjeksiyonunun sonucunda yüzyıllar boyunca karbondioksitin derin sularda kalacağı tahmin edilmiştir. Atmosfere sera gazı doldurulması yerine önemli bir sonuç elde etmek için, bu yöntemlerle depolanması gerekecek CO 2 miktarının günümüzde atmosfere salınan karbondioksite kıyasla büyük miktarda olması gerekmektedir ki bu miktar, yıllık gigatonlarla ifade edilir. Jeolojik formasyonlar gibi doğal rezervler ya da derin okyanuslar(cole ve diğ., 1993) tek başına bu miktardaki kapasiteyi karşılayacak potansiyel depolama sahalarıdır(avrupa daki formasyonların kapasitesi, ilk Holloway ve diğ., tarafından, 1996 da değerlendirilmiştir). Diğer depolama seçenekleri, ileride bahsedildiği üzere ayrıca ele alınmıştır. Karbondioksitin yeraltına enjeksiyonu, hidrokarbon araştırma ve üretim için petrol ve gaz endüstrisinde kullanılan ve ABD de uygulandığı gibi atıkların yeraltına enjeksiyonu için

16 kullanılan benzer teknolojileri gerektirir. Jeolojik formasyonlara kuyular açılabilir ve 1970 lerden beri uygulanan geliştirilmiş petrol kurtarımı için enjekte edilen CO 2 ile aynı yolla enjeksiyon yapılabilir(blunt ve diğ., 1993; Stevens ve Gale, 2000). Bazı durumlarda bu yolla geliştirilmiş hidrokarbon üretimi elde edilebilir ve böylece maliyet düşürülebilir. Bu öneriye ek olarak tuz formasyonlarına(koide ve diğ., 1992) ya da işletilemeyen kömür yataklarına(gunter ve diğ., 1997) enjeksiyon yapılabilir; daha ilerideki durumlarda yakıt olarak kullanılabilecek metan kazanımı elde edilebilir. Dünyanın ilk ticari ölçekteki CO 2 depolama faaliyeti, 1996 da Kuzey Denizi altındaki derin tuz formasyonlarında uygulanmıştır(korbol ve Kaddour, 1995; Baklid ve diğ., 1996). Monitörleme hem depolama sahasının yönetimi hem de indirgenen CO 2 emisyonlarının eğiliminin değerlendirilmesi amacıyla gereklidir. Petrol ve gaz endüstrisinde geliştirilen sismik ölçüm yöntemleri, karbondioksitin yeraltında incelenmesi için uygun olacağı görülmüştür(gale ve diğ., 2001). Dolayısıyla bu tür rezervlerde depolanan karbondioksitin monitörlenmesinde temel oluşturabilir. Yoğun fazdaki karbondioksitin depolanması için birçok seçenek düşünülmüştür: örneğin, karbondioksitin kimyasal madde ve diğer ürünlerin yapımında kullanılması(aresta, 1987), katı bir formda depolama için mineral karbonatlarına yerleştirilmesi(seifritz, 1990; Dunsmore, 1992), katı CO 2 olarak depo edilmesi( kuru CO 2 )(Seifritz, 1992), CO 2 hidratları olarak(uchida ve diğ., 1995), ya da katı karbon olarak(steinberg, 1996). Diğer bir öneri de biyo-yakıta dönüşebilecek bir ürün meydana getirmesi amacıyla mikro-yosun(micro-algae) kullanılarak baca gazından karbondiksidin tutulmasıdır. CO 2 tutum ve depolamasının bir indirgeme yöntemi olarak potansiyel rolü, entegre enerji sistem modelleri kullanarak incelenmelidir(ilk çalışma Yamaji (1997) tarafından yapılmış, ardından birçok kez çalışılmıştır). Bilinen teknolojilerin kombinasyonuna dayanan CO 2 tutum ve depolaması kavramı, bundan böyle iklim değişikliğini indirgemeye yönelik yeni bir amaçla uygulanmaktadır. Emisyonlarda derin indirgemelere imkan kılabilecek bu tekniğin ekonomik potansiyeli, Edmonds ve diğ., (2001) tarafından incelenmiştir. İleriki konularda ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

17 1.4.2 CO 2 tutum sistemleri Şekil 1.3 Şekil 1.3 de CO 2 tutum ve depolamanın elektrik üretiminde nasıl kullanıldığı açıklanmaya çalışılmıştır. Normal bir fosil yakıt kullanılan santraldeki durum şekil 1.3a da gösterilmiştir. Burada yakıt (örn, doğal gaz) ve bir oksidant (tipik olarka hava) yakım sistemine beraber getirilmektedir; elde edilen ısı elektrik üreten türbini/jeneratörü çalıştırmaktadır. Açığa çıkan gazlar atmosfere salınmaktadır. Şekil 1.3b de baca gazından, diğer bir ifadeyle yakım sonrasından karbondioksitin tutulması ile donatılmış bir santral gösterilmektedir. CO 2 tutulduğunda depolama sahasına taşınmak için sıkıştırılmaktadır. Şekil 1.3c de karbondioksitin yakım öncesinde uzaklaştırıldığı diğer yöntem gösterilmiştir(yakım öncesi dekarbanizasyon). Şekil 1.3d de yakım öncesi azotun havadan ayrıştırıldığı diğer bir seçenek görülmektedir; yani oksidant olarak saf oksijen sağlanmaktadır. Bu çeşit bir sistem genel olarak oxy-yakıt yakımına tercih edilmektedir. Bu işlemin gerekli bir parçası, karbondioksit ya da suyun yakım sıcaklığını düşürmek için tekrar kullanılmasıdır.

18 1.4.3 Muhtemel kullanım alanları Şimdiye kadar CO 2 tutum ve depolaması için incelenen esas uygulama güç üretimindedir. Bununla birlikte diğer büyük enerji içerikli endüstrilerde (örn, çimento sanayi, petrol rafineleri, ammonia üretimi, demir-çelik sanayi) özel santraller de büyük miktarlarda CO 2 salınımı yapmaktadırlar. Dolayısıyla bu endüstrilerde de bu teknoloji kullanılabilir. Hidrojen ya da ammonia üretimi gibi bazı durumlarda açığa çıkan gazların (yoğunlaştırılmış CO 2 ) ayrıştırılmasında maliyet düşebilir. Bu teknoloji için öngörülen esas uygulamalar büyük miktarlarda CO 2 üreten geniş, merkezi avantajlı yerlerdedir. Ancak Tablo 1.1 de görüldüğü üzere yapılar, özellikle taşıtlar gibi dağılmış kaynaklardan açığa çıkan emisyonların oranı yaklaşık olarak %38 civarındadır. Bunlar genel olarak, karbondioksitin küçük miktarlarının taşınmasının maliyeti ve zorlukları kadar tutum işlemine ilişkin ekonomik boyutundan dolayı, CO 2 tutumunun direkt olarak uygulaması için pek de elverişli görülmemektedir. Dağılmış kaynaklardan doğan emisyonların indirgenmesine yönelik farklı bir yaklaşım da, biyoyakıt, elektrik ya da hidrojen gibi kullanımından sıfır net CO 2 emisyonu oluşacak bir enerji taşıyıcıları ile desteklenmeleridir(johansson ve diğ., 1993). Fosil yakıtlarından edinilen elektrik ya da hidrojen CO 2 tutumu ile üretilebilir ve böylece üretim sahasında CO 2 emisyonlarının büyük bir oranında korunulmuş olunur(audus ve diğ., 1996). Çeşitli uygulamalardaki maliyet, uygulanabilirlilik ve çevresel etkiler ileride ele alınmıştır Santral ölçeği Gereken tesis ölçeği hakkında, 500 MW e üretim yapan kömür yakıtlı bir güç santralini ele alarak fikir edinebiliriz. Burada atmosfere yaklaşık 2,9 MtCO 2 /yıl (0,8 MtC/yıl) salınım gerçekleşecektir. CO 2 tutum ve depolama içeren bir santral ile kıyaslandığında, aynı miktardaki elektrik üretimi ve karbondioksitin yanma sonrası %85 oranının tutulması ve nakli için sıkıştırılması sonucu atmosfere 0,6 MtCO 2 /yıl (0,16 MtC/yıl) salınım gerçekleşecektir. Diğer bir ifadeyle tutumun olmadığı durumdan %80 daha az salınım meydana gelmektedir. Bu ikinci santralde ayrıca 3,4 MtCO 2 /yıl (0,9 MtC/yıl) depolamaya gönderilecektir. Buradan görüldüğü gibi tutum ve sıkıştırma işlemi içeren santralde, diğer santrale oranla daha fazla CO 2 miktarı elde edilmektedir(bu örnekte %38 daha fazla). Bu sonuç tutum tesisi ve CO 2 sıkıştırılması için enerji gereksiniminden kaynaklanmaktadır. Tutulan bu oran (%85), mevcut teknoloji ile kolaylıkla sağlanabilecek düzeydedir; daha yüksek bir oranda tutum

19 gerçekleşmesi olasıdır ve bu proje duruma göre değişecektir. Bu sonuç, CO 2 tutum tesisinin işletme boyutunu göstermekte ve özel güç santralleri ve benzeri tesislerden emisyonlarda derin indirgemeleri başarabilecek CO 2 tutumunu örnekle açıklamaktadır(iea GHG, 2000a). Bu boyuttaki bir santral mm çapındaki boru hatları ile ileride sıkıştırma işlemi gerektirmeden yüzlerce kilometre uzaklıklarda CO 2 kontrolünü gerçekleştirebilir; daha uzak mesafelerde basıncın devamlılığı için ekstra sıkıştırma işlemi gerekebilir. Daha büyük boru hatları, uzun mesafelerde daha düşük birim maliyet ile birkaç santralden CO 2 taşıyabilir. Jeolojik bir formasyona enjeksiyonu gibi CO 2 depolaması, yıllık birkaç milyon ton CO 2 içermesi muhtemeldir ancak kesin miktarı bölgeden bölgeye değişir KTD nin çevresel etkiler ve maliyet bakımından değerlendirilmesi KTD nin kullanımına bakıldığında maliyet kadar kaynak ve çevresel yönden önemli hususların bulunduğu görülmektedir. KTD sisteminin bu açılardan tüm evrelerini gözden geçirecek ve bu ya da diğer indirgeme seçenekleri için kullanılabilecek sistematik bir değerlendirme sürecine gereksinim vardır. Sistematik bir biçimde çevresel etkileri analiz edecek iyi kurulmuş bir metot, Yaşam Döngüsü Analizi (LCA, Life Cycle Analysis) tekniğidir. Bu teknik Uluslararası Standart ta (International Standard, ISO, 1997) düzenlenmiştir. Gerekli olan ilk adım bir sistem sınırı değerlendirmesi ve ardından KTD sistemi ile KTD bulundurmayan referans sistemi arasındaki mukayesedir. Arasındaki fark, KTD nin çevresel etkisini tanımlayacaktır. Benzer bir yaklaşım, KTD nin kaynak ve/veya maliyet açısından sistematik değerlendirmesini sağlayacaktır Sistem sınırının ortaya konulması

20 Genel bir sistem sınırı, şekil 1.4 te malzemenin sistem içerisine ve dışına akış diyagramı ile birlikte verilmiştir. Ana akış diyagramı, bir enerji ürünü (elektrik ya da ısı gibi) ya da hidrojen, çimento, kimyasal maddeler, yakıtlar ve diğer maddeler gibi ekonomik değeri bulunan diğer ürünleri kapsayabilen ürün akımıdır. KTD nin çevresel ve kaynak bakımından analizinde bu rapordaki genel kullanımı tüm sistem girdi ve çıktıları, ürünün bir birim miktarına dengelemiştir(örn, elektrik). Daha ileride anlatılacağı üzere bu kavram, yöntemin etkililiği için gereklidir; özellikle de üretilen karbondioksitin toplam miktarının ek ekipman ve KTD tesisinin işletimine bağlı olarak artması durumunda. Aksi halde tutulan CO 2 miktarı gibi basit bir parametre de yanıltıcı olabilir. İşleme sokulan girdiler, enerji gereksinimleri karşılamak için kullanılan fosil yakıtları kadar işlemlerde kullanılan diğer malzemeleri (su, hava, kimyasal maddeler, beslenim stoğu ya da enerji kaynağı olarak kullanılan biyokütle) de içermektedir. Yenilenebilir ya da yenilenmeyen kaynakları da kapsayabilir. Çevreye verilen çıktılar depolanan ve salınan CO 2 ve atmosfere, suya ya da toprağa salınan diğer gazlı, sıvı ya da katı emisyonları içerir. Diğer emisyonlardaki değişimler (sadece CO 2 değil) de önemli olabilir. Sadece KTD ile ilgili olabilecek diğer etkenler, atmosferden ayrılan karbondioksiti tutma kabiliyeti ve önceden kestirilemeyen etkileri kapsar(örneğin, iklim değişikliği sonucu). Bu yolla KTD seçenekleri arasında sağlam bir karşılaştırma yapılabilir. Diğer yollarla elektrik üretiminden (örn, yenilenebilir enerji kullanımı) CO 2 emisyonlarının indirgenmesi amacıyla kurulacak KTD bulunduran güç santralinin karşılaştırılması için geniş bir sistem sınırı çalışılmalıdır Maliyet değerlendirmesi CO 2 tutum ve depolamasının maliyeti tipik olarak üç ayrı elemandan oluşturulur: tutum maliyeti(sıkıştırma dahil), nakliyat maliyeti ve depolama maliyeti(monitörleme masrafları ve gerekirse sızıntı düzenlemesi maliyeti dahil). EOR dan (eğer uygunsa) sağlanacak kazanç, maliyeti kısmen düşürmeye yardımcı olacaktır. Maliyet verilerinin elde edilmesinde çeşitli yöntemler mevcuttur(freund ve Davison, 2002). Genel olarak tercih edilen bir yol, CO 2 tutumundan kaynaklanan ek enerji(ve emisyonlar) hesabında önem arz eden, US$/t önlenen CO 2 ifadesiyle maliyetlerin belirtilmesidir. Bu, CO 2 tutulan santralde özellikle de enerji kullanımı artışında direkt olarak sonuçları anlamak için çok önemlidir. Bununla birlikte indirgeme seçeneklerinin karşılaştırılması yoluyla sonuç karşılaştırılan durumlara bağlı olduğu için yanıltıcı

CO 2 Kaynakları. ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN arsender@hotmail.com

CO 2 Kaynakları. ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN arsender@hotmail.com 2 CO 2 Kaynakları ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp ARSLAN arsender@hotmail.com Özet CO 2 tutum ve depolama değerlendirmesi, CO 2 kaynaklarının ayrıntılı bir tarifini

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

KARBONDİOKSİT TUTUM VE DEPOLAMASI TEKNİK ÖZET

KARBONDİOKSİT TUTUM VE DEPOLAMASI TEKNİK ÖZET IPCC ÖZEL RAPORU KARBONDİOKSİT TUTUM VE DEPOLAMASI TEKNİK ÖZET Hükümetler Arası İklim Paneli III. Çalışma Grubu na ait Ayrıntılı Rapor ÇEVİRİ (translation into Turkish Language) : JEOLOJİ MUH. Ender Ragıp

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI Mustafa Orçun ÖZTÜRK mustafaozturk@kosbi.org.tr ÖZET Günümüzde fosil yakıtlarının sonunun gelecek olması maliyetlerinin fazla olması ve

Detaylı

TÜİK ENERJİ SEKTÖRÜ. Dr. Ali CAN. T.C.BAŞBAKANLIK Türkiye İstatistik Kurumu

TÜİK ENERJİ SEKTÖRÜ. Dr. Ali CAN. T.C.BAŞBAKANLIK Türkiye İstatistik Kurumu ENERJİ SEKTÖRÜ Dr. Ali CAN 10.03.2010 24 3.ENERJİ - 3.1. Yakıt Yanması IPCC ye göre, enerji sektöründen kaynaklanan emisyon büyük ölçüde yakıt yanmasını içermektedir. Hemen hemen bütün ülkelerde görülebildiği

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI Türkiye Cumhuriyeti, 1/CP.19 ve 1.CP/20 sayılı kararlar uyarınca, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin (BMİDÇS) 2.Maddesinde

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi

Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Doğalgaz Kullanımı ve Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Aslı İşler, Enerji Ekonomisi Derneği Filiz Karaosmanoğlu, İstanbul Teknik Üniversitesi 29 Mayıs 2013 İÇERİK Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi Doğalgaz ve

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

SELVA TÜZÜNER DEK-TMK 11. ENERJİ KONGRESİ 21-23 EKİM 2009 İZMİR

SELVA TÜZÜNER DEK-TMK 11. ENERJİ KONGRESİ 21-23 EKİM 2009 İZMİR İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SORUNUNDA TEKNOLOJİK ARAYIŞLAR, KARBON TUTMA VE DEPOLAMA (CARBON CAPTURE AND STORAGE-CCS) SELVA TÜZÜNER DEK-TMK 11. ENERJİ KONGRESİ 21-23 EKİM 2009 İZMİR CO 2 AZALTIMI Fosil yakıt kullanımının

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ Açıklığı ve tutarlılığı sağlamak adına bu bölümde; ÇED raporlarında

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri Sadi SÜRENKS RENKÖK İnşaat Müh. ADASO Yönetim Kurulu Üyesi 20 Aralık 2006 İklim Değişikliğinin Nedenleri Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğal gaz) Enerji Üretimi

Detaylı

KARBON YÖNETĐMĐ STANDARTLARI

KARBON YÖNETĐMĐ STANDARTLARI 7. GERĐ DÖNÜŞÜM, ÇEVRE TEKNOLOJĐLERĐ VE ATIK YÖNETĐMĐ ULUSLARARASI FUARI Uluslararası Enerji ve Çevre Teknolojileri Mühendislik Müşavirlik A.Ş. KARBON YÖNETĐMĐ STANDARTLARI 10 HAZĐRAN 2011 TÜYAP FUAR VE

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER AYŞE YASEMİN ÖRÜCÜ ODTÜ Mezunları Derneği Ankara, 2011 Tespitler Kopenhag-Cancun: İD BM kapsamında çözülebilecek bir konu mu? Kopenhag maliyeti: 1 trilyon $;belirsizlik

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ enveripab Bilinçlendirme Semineri (Marmara Üniversitesi) 12 Kasım 2008 A. Yıldırım TÜRKEL ENKO Birleşik Enerji Sistemleri ENERJİ VERİMLİLİĞİ KANUNU Kanun

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas

Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas Patentli alufer teknolojisi ile yüksek verim, düşük emisyon 1 CompactGas ın (1000-2800) avantajları Hoval CompactGas; konfor,ekonomi, güvenilirlik ve teknik

Detaylı

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler Ankara, 24 Mart 2015 Çerçeve Temel endişe: İklim değişikliği

Detaylı

EMİSYON ENVANTERİ NASIL HAZIRLANIR

EMİSYON ENVANTERİ NASIL HAZIRLANIR EMİSYON ENVANTERİ NASIL HAZIRLANIR Dr. Ali CAN 17.07.2009 1 EMISYON ENVANTERI Bir ülkenin emisyon envanteri 2 bileşenden oluşmaktadır. 17.07.2009 2 EMISYON ENVANTERI Ulusal Emisyon Envanter Raporu Metodolojiler

Detaylı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı İstanbul, Kasım 2014 Son 10 Yılda Gelinen Nokta(2003-2013) Elektrik tüketimi yaklaşık 2 kat artışla 245 milyar

Detaylı

DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU

DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU DOLGULU KOLONDA AMONYAK ÇÖZELTİSİNE KARBON DİOKSİTİN ABSORPSİYONU Duygu UYSAL, Ö. Murat DOĞAN, Bekir Zühtü UYSAL Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü ve Temiz Enerji Araştırma

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ Tülin Keskin Danışman Kasım 2014 Ankara İklim Değişikliği 1. Ulusal Bildirim 1.Ulusal Bildirimde Enerji Sektörü

Detaylı

Prof. Dr. Ali DURMAZ Gazi Üniversitesi Enerji-Çevre Sistemleri ve Endüstriyel Rehabilitasyon (GEÇER) Araştırma Merkezi Direktörü

Prof. Dr. Ali DURMAZ Gazi Üniversitesi Enerji-Çevre Sistemleri ve Endüstriyel Rehabilitasyon (GEÇER) Araştırma Merkezi Direktörü MEVCUT DURUM NELER YAPMALI? Prof. Dr. Ali DURMAZ Gazi Üniversitesi Enerji-Çevre Sistemleri ve Endüstriyel Rehabilitasyon (GEÇER) Araştırma Merkezi Direktörü 29.Enerji Verimliliği Haftası Paneli İstanbul

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI DERSĐN SORUMLUSU:Prof.Dr.Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:S.Erman SEVDĐ DENEYĐN ADI:FOTOVOLTAĐK PĐL YAPIMI;GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK ÜRETĐMĐ DENEYĐN AMACI:GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND KAPANIŞ KONFERANSI 2006 ENVANTERİ IŞIĞINDAINDA 1990-2004 DÖNEMD NEMİNDE NDE TÜRKT RKİYE NİN SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND ERLENDİRMESİ 9 Ocak 2008, Ankara Bilgi Kaynakları Sıra No. Belge Adı/Numara

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı 27 Nisan 2011 KAYSERĠ OSB ġenol ATAMAN 7 Haziran 2011 NĠĞDE OSB 8 Haziran 2011 ADANA Ticaret Odası Kapsam İklim Değişikliği, Küresel Isınma Azaltım (Mitigasyon),

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü Toprak Kirliliğinin Kontrolu ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Uygulamaları İçin Personel Eğitim Semineri 20-24 Haziran 2011 & 27 Haziran 1 Temmuz 2011 Kirlenmiş Saha Temizleme ve

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

Sakla Enerjiyi Gelir Zamanı Termal Enerji Depolama Fırsatları

Sakla Enerjiyi Gelir Zamanı Termal Enerji Depolama Fırsatları Sakla Enerjiyi Gelir Zamanı Termal Enerji Depolama Fırsatları Halime Ö. Paksoy Çukurova Üniversitesi Mersin Kent Konseyi Toplantısı 11 Aralık 2015 Annemin Hayali 240 Yazın sıcağını saklasak da kışın kullansak

Detaylı

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN İSTİHDAMA KATKISI Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası Enerji Verimliliği Danışmanı Türkiye de İstihdam Türkiye nin çalışma çağındaki nüfusu önümüzdeki

Detaylı

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014 Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Gaziantep 2014 It is a general warming effect felt on Earth s surface, produced by greenhouse gases. Küresel ısınma nedir? Atmosfere verilen gazların sera etkisi

Detaylı

Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri

Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri MITIGATING CLIMATE CHANGE Industry Workshop Sanayi Sektöründe Düşük/Sıfır Maliyetli Sera Gazı Azaltım Önlemleri Dr. Theodor Goumas Managing Director, EXERGIA S.A. Ankara, 4-5 October Düşük/Sıfır Maliyetin

Detaylı

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1. Su giderme 2. Kurutma 3. Boyut küçültme 4. Yoğunlaştırma 5. Ayırma Su giderme işleminde nem, sıvı fazda gideriliyor. Kurutma işleminde nem, buhar fazda gideriliyor.

Detaylı

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI Doç Dr. Numan Sabit ÇETİN Yrd. Doç. Dr. Cem EMEKSİZ Yrd. Doç. Dr. Zafer DOĞAN Rüzgar enerjisi eski çağlardan günümüze

Detaylı

NEC Direktifi Emisyon Envanteri, Tasarıların ve Olası Tavan Değerlerinin Tamamlanmasına ilişkin Planlar

NEC Direktifi Emisyon Envanteri, Tasarıların ve Olası Tavan Değerlerinin Tamamlanmasına ilişkin Planlar TD Projesi: Emisyon Denetiminin İyileştirilmesi NEC Direktifi Emisyon Envanteri, Tasarıların ve Olası Tavan Değerlerinin Tamamlanmasına ilişkin Planlar Dr Russell C Frost Proje Ekip Lideri Content Aşağıdakilerin

Detaylı

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu altında oluşturulan Çalışma Grupları şunlardır: 1. Sera Gazı Emisyon Azaltımı

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

e-mobility (elektrikli ulaşım)

e-mobility (elektrikli ulaşım) e-mobility (elektrikli ulaşım) Küresel iklim değişikliğine yol açan CO 2 emisyonları Dünya Çapında Kaynak: BMU Hedef: Küresel ısınmayı 2 C 0 sınırlandırmak 2000 yılına kıyasla emisyonun % 85 azaltılması

Detaylı

Zaman Serileri Tutarlılığı

Zaman Serileri Tutarlılığı Bölüm 3 Zaman Serileri Tutarlılığı Ulusal Sera Gazı Envanterleri Uygulamalı Eğitim Çalıştayı - IPCC Kesişen Konular 4-5-6 Kasım 2015, Ankara Türkiye Giriş Çok yıllı sera gazı (GHG) envanterleri, emisyonların

Detaylı

Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi

Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi Oğuz CA 1 RECYDIA A.Ş., Kemal paşa cad. o:4 Işıkkent, 35070, İzmir. E-posta: oguzcan@recydia.com Özet 2012 Yılı ve sonrası dönem Dünya

Detaylı

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON 27 MAYIS 2015 - İZMİR Yavuz Aydın Başkan TÜRKOTED KÜRESEL ENERJİ PİYASALARINDA GELİŞMELER VE BEKLENTİLER 2 02.06.2015 The future

Detaylı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Enerji verimliliği / Sanayide enerji verimliliği Türkiye de enerji yoğunluğu Enerji tüketim verileri Türkiye de enerji verimliliği projeleri

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU 2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU AYLAR HAFTALAR EYLEM VE ETKİNLİKLER 2 Okullarda Orman projesini

Detaylı

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı hızla artmaktadır. Gıda miktarlarında, artan talebin karşılanamaması sonucunda

Detaylı

İ klim değişikliği probleminin giderek ciddi olarak ele alınmaya OTAM AYLIK BÜLTEN İÇİNDEKİLER. Elektrikli Taşıtlarda CO 2 nin Geleceği

İ klim değişikliği probleminin giderek ciddi olarak ele alınmaya OTAM AYLIK BÜLTEN İÇİNDEKİLER. Elektrikli Taşıtlarda CO 2 nin Geleceği SAYI 49 EKİM 2013 OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA GELİŞTİRME A.Ş. İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ VAKFI OTOMOTİV SANAYİİ DERNEĞİ TAŞIT ARAÇLARI YAN SANAYİCİLERİ DERNEĞİ OTOMOTİV ENDÜSTRİSİ İHRACATÇILAR BİRLİĞİ

Detaylı

ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ

ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ Çevre Mühendisliği Bölümü Hava Kirliliği Laboratuvarı İZMİR BÖLGESİ ENERJİ FORUMU 31 Ekim 1 Kasım 2014 İzmir Mimarlık Merkezi 1 Aliağa ve

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Kasım 2015 Hazırlayan Önder Algedik 2 İçindekiler Özet... 3 Afşin Elbistan Linyit Rezervi... 4 Elektrik Üretimi... 5 Afşin

Detaylı

GELECEĞİN NÜKLEER GÜÇ PROJEKSİYONLARI Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ( acant@taek.gov.

GELECEĞİN NÜKLEER GÜÇ PROJEKSİYONLARI Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ( acant@taek.gov. GELECEĞİN NÜKLEER GÜÇ PROJEKSİYONLARI Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ( acant@taek.gov.tr ) GİRİŞ Bu yazı; enerji, elektrik üretimi ve nükleer güç projeksiyonları

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri i Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri Ekoljik yerleşimler kaynakların kullanımında tutumludur. Atık Yönetimi ve geri dönüşüm bu yerleşimlerde kaynak yönetiminin ayrılmaz bir bileşenidir.

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

S:2014-1 10. Sayı. İklim Değişikliği ve Çevre Bülteni Ocak Sayısı ENERJİ VE ÇEVRE YÖNETİMİ DAİRE BAŞKANLIĞI

S:2014-1 10. Sayı. İklim Değişikliği ve Çevre Bülteni Ocak Sayısı ENERJİ VE ÇEVRE YÖNETİMİ DAİRE BAŞKANLIĞI S:2014-1 10. Sayı ENERJİ VE ÇEVRE YÖNETİMİ DAİRE BAŞKANLIĞI İklim Değişikliği ve Çevre Bülteni Ocak Sayısı *Bu bülten Yurtiçi ve Yurtdışı Haber Kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır. Haber amaçlıdır.

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Erhan ÜNAL 10.03.2010 1 4. ENDÜSTRİYEL PROSESLER 4.1. Genel Çimento Üretimi Kireç Üretimi Kireçtaşı ve Dolomit Kullanımı Soda Külü Üretimi ve Kullanımı

Detaylı

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ PODGORİCA-AĞUSTOS 2012 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BÖLÜM 1 1 1 GİRİŞ 2 2 Metodolojik açıklamalar 3 2.1

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL KATKI BELGESİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL KATKI BELGESİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL KATKI BELGESİ Çeviri: Arif Cem Gündoğan* (* Resmi olmayan ve gönüllü bir çeviridir. Hatalar ve eksiklerden çevirmen sorumludur) Türkiye Cumhuriyeti, Birleşmiş Milletler

Detaylı

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemleri (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 1 Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemi Kojenerasyon- Nedir? En temel ifadeyle ; Elektrik ve Isının aynı

Detaylı

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Ranteko ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Çamur Bertaraf Çözümleri Yenilenebilir Enerji Projeleri Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri

Detaylı

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için AFD Sürdürülebilir bir gelecek için TSKB Önceliğimiz Çevre Konferansı 5 aralık 2007 AGENCE FRANCAISE DE DEVELOPPEMENT Misyonumuz 1. Kalkınmanın finansmanı Birleşmiş Milletlerin Bin Yıl Kalkınma Hedefleri

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı